PODCAST LOKALNY OLGI GITKIEWICZ

W pracy reporterskiej regularnie zdarzają się niespodzianki, nie da się jej zaplanować na sto procent. W zasadzie za każdym razem, kiedy wybieram się w podróż dokumentacyjną, dowiaduję się dodatkowych, bardzo ciekawych rzeczy. Zdarza się też, że podczas wstępnej dokumentacji coś sobie planuję, jakaś inicjatywa wygląda bardzo obiecująco w komunikatach prasowych i artykułach, a życie weryfikuje ten wstępny research. Podczas miesięcy pracy nad Podcastem Lokalnym zdarzało się to wielokrotnie. Dlatego w ostatnim dniu roku pozwalam sobie na odcinek kompilujący te doświadczenia: opowiadam o pomysłach, które miałam, ale musiałam je zweryfikować, o niespodziewanych olśnieniach i o planach na kolejne odcinki. W odcinku ósmym występują: ogród halofitów w Wołczynie, kilka targowisk miejskich, zapiekanki, pewien trójkątny rynek i wspólne gotowanie. Oraz wiatr z ulicy Targowej w Błoniu.

W tym roku Rybnik oddał do użytku drugie już miejskie mieszkanie cohousingowe dla seniorek, w odnowionym familoku na rybnickim Paruszowcu. Pierwsze znajduje się w centrum miasta, w kamienicy przy ulicy Chrobrego. To przestrzeń zaprojektowana z myślą o codziennym komforcie i bezpieczeństwie: składa się z salonu z kuchnią, dwóch dwuosobowych sypialni, łazienki przystosowanej do potrzeb osób z niepełnosprawnością. Jest też taras. Pierwsze mieszkanki wprowadziły się do niego w maju 2022 roku.

Zasada cohousingu jest prosta, choć jej realizacja wymaga odwagi: kilka osób decyduje się zamieszkać razem i wspólnie prowadzić gospodarstwo domowe. To nie jest nowa idea, rządholenderski od lat zachęca starsze osoby do tworzenia grup cohousingowych, w Danii działają inicjatywy zaprzyjaźnionychosób, które wybierają i projektują miejsce do życia, a następnie wspólnie nim zarządzają i ponoszą koszty utrzymania. Latatemu w książce „Niedziela, która zdarzyła się w środę” Mariusz Szczygieł opisał kobiety, które postanowiły na starość zamieszkać razem.

Rybnik jest w skali Polski unikatem dlatego, że cohousing wdraża się tam systemowo, na poziomie samorządowym. Seniorki wprowadzają się do mieszkania w budynkunależącym do miasta i opłacanego przez miasto, mogą liczyć na wsparcie koordynatorki cohousingu, która towarzyszy im w procesie zamieszkiwania razem i pomaga rozwiązywać codzienne problemy.

Oczywiście mieszkania nie były pomyślane wyłącznie dla kobiet, do jednego z nich mieli się wprowadzić mężczyźni, jednak przeszkodziły w tym problemy zdrowotne. Dodatkowo w Rybniku zdecydowanie więcej jest samotnych seniorek. To one częściej decydują się na tak radykalną zmianę: opuszczeniedotychczasowego mieszkania i zamieszkanie pod jednym dachem z kilkoma obcymi kobietami. To decyzja wymagająca zaufania, gotowości do kompromisu i dużej otwartości.

O to, jak systemowo wdrażać cohousing, jak go zorganizować i jak rozpoznawać potrzeby osób, które zaczynają wspólnie mieszkać, zapytałam panią Katarzynę Torfińską z rybnickiego Ośrodka Pomocy Społecznej, koordynatorkę mieszkań cohousingowych. W siódmym odcinku Podcastu Lokalnego rozmawiamy, spacerujemy po Paruszowcu i zastanawiamy się, czy cohousing w Rybniku to odpowiedź na rosnące koszty życia i samotność seniorek, czy może zapowiedź nowego sposobu myślenia o starości.

Jednostki samorządu muszą prowadzić działalność kulturalną, to zadanie własne o charakterze obowiązkowym. Różne jednostki mają na tę działalność swoje własne pomysły.

Pod koniec 2024 roku na kulturalnej mapie Polski było 3 911centrów kultury, domów i ośrodków kultury, klubów oraz świetlic. W ciągu roku zorganizowano w nich 276,6 tysiąca wydarzeń, w których uczestniczyło 35,2 miliona osób. Najwięcej tego typu placówek funkcjonowało w województwie małopolskim (421), a najmniej w lubuskim (78). Ośrodki kultury stanowiły niemal jedną trzecią tego typu placówek. Większość tych miejsc działała na terenach wiejskich i poza dużymi miastami.

Jeśli chodzi o biblioteki publiczne, jest ich więcej - pod koniec roku 2024 działało ich 7 541. W ciągu roku prawie 5,5 miliona czytelników wypożyczyło niemal 99 milionów książek. Najwięcej bibliotek publicznych działało w województwiemazowieckim (943), a najmniej w podlaskim (223). Liczby tworzą jednak mało wyraźny krajobraz.  O tym, co widać w bibliotece, gdy spojrzy poza tabele i statystyki, a także o tym, jak działa biblioteka w średnim mieście i czy musi w niej być cisza, rozmawiam z Olą Kołodziejek z Miejskiej i Powiatowej Biblioteki Publicznej im. Stefana Żeromskiego w Kutnie.

Zapraszam do słuchania i do czytania tekstu towarzyszącego na ir2.info.

W piątym odcinku Podcastu Lokalnego rozmawiam z Piotrem Rachwalskim, członkiem zarządu spółki CPK - nie o lotnictwie, a o transporcie kolejowym i autobusowym. Kolej Dużych Prędkości, integralny element koncepcji Centralnego Portu Komunikacyjnego, jest kojarzona przede wszystkim ze skróceniem czasu przejazdu pomiędzy największymi polskimi miastami - Warszawą, Łodzią, Wrocławiem i Poznaniem. To oczywiście ambitny cel, tymczasem jednak mnie najbardziej interesuje, jak KDP może wpłynąć na rzeczywistość mniejszych miast i jakie to będą miasta. „Infrastruktura ma ogromny wpływ na rozwój małych miast, bo zmienia model ich funkcjonowania” - mówi Rachwalski, a podczas tej godzinnej rozmowy patrzymy na mapę Polski i poruszamy temat nie tylko temat kolei i prędkości, ale też systemowego planowania transportu, zintegrowanych autobusów, przebudowy dworców i budowaniu w greenfieldzie. Analizujemy również rozkład jazdy pociągów w roku 2035 i to wcale nie jest science fiction. Zapraszam.

Zapraszam do Skierniewic, miasta, w którym chodziłam do szkoły podstawowej i do liceum. Pojechałam tam z Filipem Springerem, który był w mieście jakieś dziesięć lat temu. Chcieliśmy sprawdzić, jak zmienia się rynek i porozmawiać o nim z Łukaszem Sapturą, dziennikarzem i historykiem. W Skierniewicach, jak w wielu podobnych miastach, rynek został wybetonowany na przełomie XX i XXI wieku. Dziś ta decyzja zostaje poddana rewizji. W jaki sposób? Proszę posłuchać.

W drugiej części rozmawiam nie tylko o Skierniewicach z Magdą Kubecką, badaczką miast i praktyczką z Fundacji Na Miejscu. Zastanawiamy się nad tym, jakie są dziś rynki i przestrzenie publiczne w mniejszych miastach, co to właściwie znaczy „powód do bycia gdzieś”, czym są miasta dla dziewczyn i jak myśleć o rynkach jako elementach większej miejskiej układanki.

Czy mają państwo piętnaście minut? Pleszew, miasto kompaktowe - trzeci odcinek Podcastu Lokalnego.

W piętnaście minut można zaparzyć kawę, odprowadzić dziecko do szkoły, zrobić zakupy w osiedlowym sklepie albo po prostu przespacerować się do parku. Można się zdrzemnąć, wstawić pranie, wysłać kilka maili. W piętnaście minut możnaprzemieścić się przez pół miasta - albo tkwić w korku na jednym skrzyżowaniu.
Kwadrans to mało i dużo zarazem. Właśnie kwadrans posłużył urbaniście Carlosowi Moreno do oszacowania czasu, jaki jest wygodnym czasem dotarcia do pracy, do lekarza, szkoły, kawiarni czy innych miejsc spędzania czasu wolnego. Dodam, żechodzi o docieranie pieszo lub rowerem. Moreno założył, że jakość życia w mieście wzrasta, gdy skraca się czasspędzony w transporcie, zwłaszcza samochodowym.  

Idee Moreno spodobały się merce Paryża Anne Hidalgo, która ten urząd sprawuje już od ponad dekady. Hidalgo włączyła pomysły Moreno do swojego programu wyborczego, kiedy starała się o drugą kadencję. Koncepcja stała się jednym z symboli paryskiej polityki miejskiej, planu przekształcenia stolicy Francji w La Ville du Quart d’Heure, właśnie miasto piętnastominutowe.

Po reelekcji Hidalgo zaczęła rozwijać infrastrukturę rowerową, ograniczać ruch samochodowy i wspierać usługi dostępne w zasięgu krótkiego spaceru. Oczywiście Paryż jest miastem ogromnym, nie chodziło o to, żeby nagle cały miejski teren stał się dostępny w ciągu kwadransa – raczej o to, żeby osiedla i kwartały były zorganizowane jak minimiasta piętnastominutowe.

W Polsce pierwszym miastem, które świadomie i konsekwentnie wdraża idee Moreno, jest Pleszew, kilkunastotysięczne miasto w Wielkopolsce.

Pierwsza wzmianka o mieście Pleszew pochodzisprzed ponad 740 lat, z 2 października 1283 roku. Bywał już Pleszew miastem prywatnym i miastem rzemieślniczym, a od kilku lat stara się być miastem kompaktowym.

Pojechałam tam, żeby zobaczyć kompaktowość na własne oczy, poczuć ją pod stopami i porozmawiać o tym, jak ideę miasta piętnastominutowego można przenieść na polski grunt.

Ale i o tym, że koncepcje, które mają prowadzić do trochę rozsądniejszego planowania miast, mogą budzić negatywne skojarzenia.

O mieście piętnastominutowym rozmawiam z burmistrzem Pleszewa Arkadiuszem Ptakiem i z urbanistą i politologiem Łukaszem Drozdą.

Jarosław ma 35 tysięcy mieszkańców i kilkanaście szkół średnich. W jednej z nich po lekcjach projektuje się klawiatury bezdotykowe, a nawet się je drukuje.
Rok temu byłam w Przemyślu. Zaprosiła mnie lokalna gazeta, z którą wtedy jako Instytut Reportażu współpracowaliśmy. „Życie Podkarpackie” zorganizowało konkurs, w którym
czytelniczki i czytelnicy mogli głosować na osoby, które chcieliby docenić za to, że działają lokalnie i robią ważne rzeczy. Kontekstem dla tego konkursu było stopniowe, obserwowane od lat wyludnianie się Przemyśla i okolic. Jednym z wyróżnionych był pan Artur Tutka, nauczyciel przedmiotów zawodowych w Zespole Szkół Technicznych i Ogólnokształcących w Jarosławiu. Kiedy odbierał statuetkę, zwrócił się do młodych osób, których na sali było sporo.
– Jeżeli wam ktokolwiek, kiedykolwiek powie, że się do niczego nie nadajecie, nie wierzcie w to. Według mnie w edukacji ważne jest stworzenie uczniom przestrzeni, która pozwoli im zrealizować marzenia i cele.
Ktoś mi potem powiedział, że Artur Tutka wraz z uczniami drukują protezy na drukarkach 3D i projektują klawiatury bezdotykowe, że ktoś od nich był w Dallas na międzynarodowym konkursie Regeneron ISEF, że robią kosmiczne rzeczy. Nie umiałam sobie tego wyobrazić,
zaczęłam przeszukiwać internet i czytać teksty o wynalazkach uczniów z pracowni Artura Tutki. Wciąż nie do końca wiedziałam, na czym polega wyjątkowość tych zajęć.
Zrozumiałam, kiedy pojechałam do Jarosławia i kiedy na własne oczy zobaczyłam protezy dziecięce, specjalne klawiatury, których klawiszy nawet nie trzeba dotykać.
A pojechałam dlatego, że chciałam zadać kilka pytań nauczycielowi, który trochę wbrew systemowi postanowił spróbować zorganizować zajęcia pozalekcyjne dla uczniów, którzy mają pomysły, a nie zawsze wiedzą, co z nimi zrobić.

„Podcast lokalny” to reporterska opowieść o miejskości w skali mikro. Zaglądamy do małych polskich miast, sprawdzamy, jak zmieniają się osiedla, rynki, lokalne miejsca kultury i szkoły. Na cykl składa się 12 odcinków tematycznych. 

Mecenasem cyklu jest SGB, Spółdzielcza Grupa Bankowa.