W tym odcinku „PolAmeryki” rozmawiam z Jackiem Stawiskim o Edwardzie Mandellu Housie – najbliższym współpracowniku prezydenta Woodrow Wilsona i jednej z najbardziej wpływowych, choć nieformalnych postaci amerykańskiej polityki początku XX wieku.

To historia spotkania trzech światów: polityki, dyplomacji i kultury. Kluczową rolę odegrał tu także Ignacy Jan Paderewski – artysta, który potrafił dotrzeć tam, gdzie nie docierali dyplomaci.

Rozmawiamy o:

– kulisach decyzji podejmowanych w Białym Domu

– znaczeniu Czternastu punktów Wilsona

– tym, czy House był „cichym bohaterem” polskiej niepodległości

– i co ta historia mówi o relacjach Polska–USA dziś

To opowieść o wpływie, relacjach i polityce, która dzieje się poza oficjalnymi dokumentami.

Najbarwniejsze historie polskiej pogoni za amerykańskim snem wcale nie muszą dotyczyć Jackowa czy Greenpointu. Rozmawiam o tym z Ewą Winnicką, autorką książki „Miasteczko Panna Maria. Ślązacy na Dzikim Zachodzie”.

W połowie XIX wieku ponad czterystu Ślązaków wyrusza w podróż do Stanów Zjednoczonych. Wysiadają w Galveston, a potem ruszają w głąb prerii. Zakładają osadę Panna Maria – pierwszą trwałą polską kolonię w USA.

W tym odcinku „PolAmeryki” rozmawiam z Ewa Winnicka o jej książce „Miasteczko Panna Maria. Ślązacy na Dzikim Zachodzie”, w której opowiada o:

– emigracji ze Śląska w XIX wieku– micie amerykańskiego raju i zderzeniu z rzeczywistością prerii– roli wiary i Kościoła w budowaniu wspólnoty– tym, jak potomkowie Ślązaków dziś rozumieją swoją polskość– oraz o tym, dlaczego ta historia wypadła z głównego nurtu opowieści o Polonii

To rozmowa o tożsamości, pamięci, religii, przetrwaniu i o tym, jak wyglądał „amerykański sen” zanim powstał mit Ellis Island.

🎧 Jeśli interesuje Cię:
historia emigracji, Polonia w USA, Dziki Zachód, polsko-amerykańskie relacje i mniej znane rozdziały amerykańskiej historii – ten odcinek jest dla Ciebie.

W pierwszym w 2026 roku odcinku postanowiłem zrobić sobie ucztę z okazji 80. urodzin Davida Lyncha, pierwszych które obchodziliśmy bez tego nietuzinkowego amerykańskiego reżysera.

Do rozmowy zaprosiłem Damiana Jankowskiego, krytyka filmowego związanego z portalem Więź.pl i kwartalnikiem Więź, by poznać bliżej jego spojrzenie na dzieła Lyncha. Wyszło nam, że w tym wymagającym, niekiedy przepełnionym wysublimowanymi lub wprost strasznymi obrazami kinie jest bardzo dużo światła, jasności, nadziei.

Więcej dowiecie się poświęcając trzy kwadranse, z malusieńkim okładem. Twierdzę, że warto!

--

PolAmeryka powraca — po krótkiej przerwie wymuszonej przez codzienność. Czas ciszy w eterze nie był jednak całkowicie bezproduktywny . Zbierałem tematy, umawiałem rozmowy, w Krakowie — w Piwnicy Powszechnej — organizowaliśmy „Portrety Ameryki”, a równolegle powstała strona, która będzie teraz bazą podcastu i bloga.

Żeby takich przerw było mniej, uruchomiłem profil na portalu Suppi. (suppi.pl/marcinpera) Jeśli uznacie, że warto, możecie tam wspierać PolAmerykę i inne moje projekty. Z pierwszych wpłat pokryłem zakup serwera, kolejne inwestuję w rozwój podcastu, bloga — i kto wie, co jeszcze z tego wyniknie.

#Lynch #kino #TwinPeaks #rozmowa #film #sztuka #światło

Bohater, choć nie lubił gdy tak o nim mówiono, nie czuł się nim. Realistyczny idealista. Urzędnik państwowy, żołnierz, kurier i emisariusz Polskiego Państwa Podziemnego. Patriota – taki obraz Jana Karskiego znamy z lekcji historii i różnych przekazów o nim.

To m.in. dzięki niemu wolny świat usłyszał o Holokauście. Usłyszał, ale nie mógł uwierzyć w skalę zbrodni niemieckich nazistów. By przekonać, spotykał się z najważniejszymi politykami w tym prezydentem Stanów Zjednoczonych F. D. Rooseveltem.

Po wojnie zamieszkał na stałe w Stanach Zjednoczonych, gdzie pracował jako profesor na Uniwersytecie Gorgetown. Przez lata zabiegał o przekazywanie prawdy na temat działań nazistów, walczył też z antysemityzmem.

13 lipca mija 25 lat od śmierci Jana Karskiego. O jego życiu, o tym jaki był, także prywatnie, rozmawiam z Ewą i Maciejem Wierzyńskimi. Ewa Wierzyńska od lat zajmuje się kultywowaniem pamięci o Karskim m.in. poprzez Fundację Edukacyjną im. Jana Karskiego, Maciej Wierzyński jest współautorem, razem z Karskim książki „Emisariusz. Własnymi słowami”.

Jan Karski, a właściwie Jan Romuald Kozielewski – prawnik, sekretarz dyrektora Biura Personalnego MSZ w II Rzeczpospolitej, oficer artylerii Wojska Polskiego, kurier i emisariusz Polskiego Państwa Podziemnego, człowiek, który poinformował wolny świat o Holokauście. Profesor na Uniwersytecie Gorgetown.

Fot. Jan Karski i Maciej Wierzyński. Fotografia z archiwum rodzinnego Ewy i Macieja Wierzyńskich

#Karski #GorgeTown #antysemityzm #wojna #kurier #emisariusz #

W marcu obchodziliśmy 100. rocznicę urodzin Flannery O'Connor wybitnej amerykańskiej pisarki amerykańskiego południa. Była autorką powieści i opowiadań, do jej najwybitniejszych dzieł należą „Mądrość krwi”, „Gwałtownicy porywają Królestwo Niebieskie” oraz „Trudno o dobrego człowieka”.

O jej życiu, które zakończyło się przedwcześnie z powodu poważnej choroby, twórczości, relacjach z matką rozmawiam z prof. Mirosławą Buchholtz z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.

- To nie będzie amerykański papież - mówi o. Wiesław Dawidowski, augustianin, współbrat wybranego niedawno na papieża Roberta Prevosta.

Z o. Dawidowskim rozmawiam o tym, jaki będzie pontyfikat Leona XIV, czy papież będzie chciał wpływać na Kościół katolicki oraz sytuację polityczną w Ameryce oraz o wielu innych, niekoniecznie amerykańskich sprawach.

#Ameryka #USA #Kościół #religia #wiara #papież #LeonXIV

Komu z Was Stany Zjednoczone nie wydawały się nieosiągalną ziemią obiecaną? Tymczasem okazuje się, że istnieją różne programy, które pozwalają wybrać się do USA nie ponosząc żadnych kosztów, niejako w nagrodę za działalność naukową, ale także społeczną, czy aktywność na polu biznesowym.

A gdy już wyjedzie się na jeden z takich programów (np. IVLP , Flex, czy stypendium Fulbrighta), można dołączyć do Stowarzyszenia Alumni, które zrzesza absolwentów tych programów.

Rozmawiam z Rafałem Pieprzykiem, prezesem Stowarzyszenia Alumni o działalności Stowarzyszenia, jego historii i planach na przyszłość, także o tym dlaczego warto zostać jego członkiem. Rafał opowiada również o swoich związkach ze Stanami Zjednoczonymi oraz o tym jak jego zdaniem wyglądają obecnie relacje polsko-amerykańskie.

--

Wspólnie z Rafałem prowadzimy „Portrety Ameryki” – cykliczne spotkania w krakowskiej Piwnicy Powszechnej, odbywające się zawsze w ostatni czwartek miesiąca, w których z ciekawymi gośćmi rozmawiamy o różnych aspektach społecznych i kulturowych związanych z USA.

#wymiana #IVLP #FLEX #USA #programywimiany #Fulbright

O fenomenie tygodnika „The New Yorker”, ale i kryzysie na rynku prasy, o „Jamesie” Precivala Everetta, która to książka dopiero co otrzymała Nagrodę Pulitzera, a także o kondycji literatury amerykańskiej w kontekście m.in. mediów społecznościowych i sztucznej inteligencji.

By poruszyć tak wiele tematów w krótkiej rozmowie trzeba mieć wybornego gościa. W minioną środę był nim prof. Michał Choiński, amerykanista, badacz literatury amerykańskiego południa, wykładowca Uniwersytetu Jagiellońskiego, poeta oraz autor książki „The New Yorker. Biografia pisma, które zmieniło Amerykę”.

#TheNewYorker #literatura #książka #dziennikarstwo #Ameryka #USA #MarkTwain #prasa #NagrodaPulitzera #PulitzerPrize #James #Percival #Everett

Wczoraj rozpoczęło się konklawe. Mamy za sobą pierwszy czarny dym nad Watykanem.

Tuż przed konklawe nasunęło mi się kilka pytań: czy Amerykanów to w ogóle interesuje? Czy Amerykanin ma szansę zostać papieżem, a jeśli tak, to czy będzie to ktoś na wzór Lennego Belardo z serialu „Młody papież”? Dlaczego Donald Trump uważa, że byłby najlepszym papieżem i czy jego żarty na ten temat obraziły amerykańskich katolików?

Nim kardynałowie zostali zamknięci za Spiżową Bramą bez dostępu do świata zewnętrznego po to, by dokonać wyboru nowego biskupa Rzymu, porozmawiałem z akademikami, badaczami religii mieszkającymi na co dzień w Stanach Zjednoczonych: dr Marią Rogaczewską-Ros, socjolożką i prof. Piotrem Kosickim, historykiem.

Rozmawiamy nie tylko o konklawe i papieżu z Ameryki, ale również o relacjach religii z polityką oraz o sytuacji katolicyzmu oraz, szerzej, chrześcijaństwa, za wielką wodą.

A oto efekt tych rozmów!

Enjoy! :)

#konklawe #religia #rozmowa #podkast #USA #Ameryka #kardynałowie #katolicki #Kościół #kultura #papież #papabile

– Moim marzeniem było zostać sprawozdawcą sportowym. Zostałem odrzucony ze względu na mój głos – mówi Maciej Wierzyński, legendarny dziennikarz, który wiele lat spędził w Stanach Zjednoczonych.

Rozmawiamy o wolności i zniewoleniu, demokracji, dziennikarstwie, patriotyzmie, ale też o pracy taksówkarza w Warszawie w czasach PRLu i za oceanem, po emigracji oraz o roli dzieci w życiu na emigracji.

Wierzyński opowiada również o znajomości z Janem Karskim, legendarnym emisariuszem państwa podziemnego w czasach II Wojny Światowej.

W rozmowie nawiązujemy również do bieżącej sytuacji politycznej, zwłaszcza w Polsce i w Ukrainie, a także w Stanach Zjednoczonych. Padają nazwiska Donalda Trumpa, obecnego prezydenta Stanów Zjednoczonych oraz jego doradcy, milionera Elona Muska.

--

Maciej Wierzyński był dziennikarzem m.in. w Polityka i Kulturze a także w Telewizja Polska. Zwolniony w czasie stanu wojennego został taksówkarzem. Po wyjeździe z Polski taksówkarską karierę kontynuował m.in. na ulicach Chicago. Był stypendystą Uniwersytetu Stanforda, współtworzył pierwszy polski kanał telewizyjny w USA (Polvision), pracował w Radiu Wolna Europa, Polskiej Sekcji Głosu Ameryki, a w sierpniu 2000 roku został redaktorem naczelnym największego polskiego czasopisma w USA — „Nowego Dziennika”. Zastąpił na tym stanowisku Bolesława Wierzbiańskiego, założyciela pisma. Po powrocie do Polski prowadził program Horyzont w TVN24.

– Nigdy w życiu nie przeżywałem snu emigranta, takiego że jestem zagranicą i nie mogę wrócić do Polski. Jeżeli miałem sny, to raczej że jestem w Polsce i nie mogę z niej wyjechać – dodaje z przekąsem.

#patriotyzm #dziennikarstwo #Wierzyński #rozmowa #Polameryka #Trump #Musk #USA #Ameryka #StanyZjednoczone #emigracja