Polityka o książkach

Gościnią Justyny Sobolewskiej w wideokaście „Polityka o książkach” jest Zyta Rudzka, laureatka najważniejszego wyróżnienia literackiego, jakim jest Nagroda Literacka Nike, za głośną powieść „Ten się śmieje, kto ma zęby”. Wywiad daje rzadką okazję, by zajrzeć za kulisy twórczości autorki, zdaniem której literatura nie znosi ugrzecznienia i cenzury. Pisarka, znana także z „Tylko durnie żyją do końca”, odkrywa swój unikalny warsztat pisarski, tłumaczy, jak pisać powieść wbrew schematom. Zdradza, czym jest rwana fraza, jak budować bezwzględny monolog wewnętrzny, a także jak pisać dialogi w książce, by brzmiały jak wystrzały z karabinu.

Rozmówczynie konfrontują się z problemem, jakim bywa współczesna krytyka literacka, często pogardzająca sferą czystych emocji i biedy. Rudzka opowiada o swojej relacji z literaturą: dlaczego odrzuca narzucony kanon lektur, jak wczesne czytanie dzieciom ukształtowało jej intymny kontakt ze słowem oraz jak ocenia współczesne tłumaczenia książek. Wskazuje też swojego jedynego mistrza – Tadeusza Różewicza – i jego przełomową sztukę „Kartoteka”. Przypomina także dzieła Amosa Oza.

W odcinku znajdziecie autorskie rekomendacje i odpowiedź na pytanie, co czytać – nie tylko komercyjne bestsellery, lecz także bezkompromisowe i wartościowe pozycje, które stawiają na bezwzględną wolność twórczą. To rozmowa o starości, biologii, odrzuceniu poprawności i o rozkoszy skreślania zbędnych słów.

Dowiesz się z tego odcinka:

1. Dlaczego usuwanie przymiotników i skracanie tekstu to największa rozkosz pisarska Zyty Rudzkiej?

2. W jaki sposób motyw heroicznej starości i biologizmu stał się osią jej nagradzanych powieści?

3. Z jakiego powodu pisarka stanowczo sprzeciwia się „higienizacji” i cenzurowaniu współczesnej sztuki?

Gościem Justyny Sobolewskiej w wideokaście „Polityka o książkach” jest Remigiusz Mróz, autor popularnych thrillerów, którego serie literackie i m.in. kultowy komisarz Forst regularnie okupują listy sprzedaży. Pisarz, wierny widz audycji, otwiera przed odbiorcami swój prywatny księgozbiór i zdradza unikalny warsztat pisarski. Dowiecie się, skąd wzięła się jego dziecięca abibliofilia i jak wczesne lektury, takie jak „Dzieci z Bullerbyn” czy „Detektyw Blomkvist”, otworzyły mu wrota do świata literackiego.

To także podróż przez literackie fascynacje. Co czytać, gdy szuka się mistrzowskiej narracji? Autor analizuje, jak tworzy Stephen King, mówi, dlaczego arcydziełem stylu jest dla niego Wiesław Myśliwski i jego „Traktat o łuskaniu fasoli”, a powieść „Na południe od Brazos” Larry’ego McMurtry’ego uważa za jedną z najlepszych pozycji literackich. W rozmowie wraca też kosmiczny kanon: Stanisław Lem i „Solaris”, fenomen trylogii Stiega Larssona „Millenium” oraz świeże spojrzenie na klasykę, w tym powieść „Percival” Everetta Jamesa.

Ważną częścią odcinka jest dyskusja o współczesnym rynku książki: jak pracują polscy pisarze, jak powstają bestsellery i czy warto się zastanawiać, jak pisać książki w dobie rozwoju nowych technologii. Mróz zabiera głos w tej debacie: czy sztuczna inteligencja to szansa czy zagrożenie dla kultury? Zdradza też nieco kulisy procesu twórczego i tłumaczy, dlaczego jego zdaniem pisanie książki z AI to etyczne nadużycie niszczące autentyczność literatury.

Dowiesz się z tego odcinka:

1. Jak rytuał wieczornego czytania z dzieciństwa zamienił się w nawyk pisania tysięcy stron rocznie?

2. Dlaczego powieść „Dallas ’63” Stephena Kinga i proza Myśliwskiego ukształtowały język współczesnego kryminału?

3. Z jakiego powodu Remigiusz Mróz uważa generatory tekstu AI za zagrożenie dla literatury?

Lista książek, które przyniósł Remigiusz Mróz:

• Wiesław Myśliwski, Traktat o łuskaniu fasoli, Znak

• Larry McMurtry, Na południe od Brazos, przeł. Michał Kłobukowski, Vesper

• Percival Everett, James, przeł. Kaja Gucio, Marginesy

• Barbara Kingsolver, Demon Copperhead, przeł. Kaja Gucio, Filia

• Stieg Larsson, Millenium, przeł. Beata Walczak, Czarna Owca

• Stephen King, Dallas 63, przeł. Tomasz Wilusz, Prószyński i Ska

• Stanisław Lem, Solaris

• Carlo Gozzi, Najpiękniejsze baśnie

• Astrid Lindgren, Dzieci z Bullerbyn, przeł. Irena Szuch-Wyszomirska

• Astrid Lindgren, Detektyw Blomkvist żyje niebezpiecznie, przeł. Maria Olszańska

• Alfred Szklarski, Tomek w krainie kangurów

• Różni autorzy, Nowe przygody trzech detektywów

Gościnią Justyny Sobolewskiej w wideokaście „Polityka o książkach” jest Agnieszka Przepiórska, jedna z najciekawszych polskich aktorek, która wygłasza niezwykłe monodramy i przywraca pamięć o losach zapomnianych bohaterek. W rozmowie przekonuje, jak ważna dla zrozumienia naszej tożsamości jest herstoria oraz nieopowiedziana dotąd historia kobiet.

Wracamy na wstępie do rodzinnego domu i wspominamy lektury z dzieciństwa, jest wśród nich „Byczek Fernando”, opowieść o odwadze bycia sobą poza społeczną presją. Analizujemy, jak książki dla dzieci kształtują empatię, i dowiadujemy się, jak wygląda wymagające aktorstwo w Polsce, gdy ciało staje się medium dla dawnych biografii niczym metaforyczny Dybuk. Przepiórska opowiada o pracy nad skrajnymi rolami, jak postać ocalonej z piekła (rzeź Woli), artystki, naukowczyni, reporterki, kobiety, które zapisały się w polskiej historii (Hanna Krall, Simona Kossak, Zuzanna Ginczanka, Anna Walentynowicz).

To nie tylko refleksja o teatrze, ale też gęsta od kontekstów rozmowa o książkach. W odcinku m.in.: Miron Białoszewski, klasyczne dzieła Dostojewskiego i Czechowa oraz solidne książkowe polecajki! Dowiecie się, co warto czytać, gdy w kręgu zainteresowań znajdują się poruszające książki biograficzne i bezkompromisowe książki historyczne. Jak w tym wszystkim odnajdują się współcześni polscy aktorzy i dlaczego żywe spotkanie z widzem w małym miasteczku bywa ważniejsze niż wielka scena?

Dowiesz się z tego odcinka:

1. Jak dzieciństwo spędzone w wiejskim ośrodku zdrowia ukształtowało warsztat aktorski Agnieszki Przepiórskiej?

2. W jaki sposób monodramy biograficzne wydobywają z cienia wybitne, zapomniane postacie kobiece?

3. Dlaczego granie spektaklu w plenerze pośród końskich odchodów okazało się najważniejszym egzaminem z teatru?

Justyna Sobolewska w kolejnym odcinku wideokastu „Polityka o książkach” rozmawia z reżyserem Michałem Zadarą. Nasz gość proponuje zupełnie nowe odczytanie dzieł, z którymi kojarzą się szkolne lektury. Zadara (Teatr Polski we Wrocławiu) zasłynął bezkompromisowym, legendarnym wystawieniem „Dziadów” Adama Mickiewicza w całości i bez żadnych skrótów. Udowadnia, że romantyzm w Polsce to żywioł wciąż nieodkryty. Przed nami Narodowe Czytanie 2026 – proponujemy podejść do tematu bez szkolnej rutyny, dekonstruując to, czym są polskie mity i nasza tożsamość narodowa. Ta rozmowa to przewodnik po tym, co warto czytać i jak czytać klasykę literatury, by dostrzec w niej to, co naprawdę żywe.

W tym literaturoznawczym śledztwie naszym drogowskazem staje się wybitna badaczka Maria Janion i jej kategoria „dziwności” kanonu. Przyglądamy się miejscom, o których rzadko słyszy się na lekcjach polskiego. Wędrujemy przez petersburski „Ustęp” z III części „Dziadów”, gdzie Aleksander Puszkin i Adam Mickiewicz stoją ramię w ramię, połączeni głęboką przyjaźnią romantyczną. Z kolei Juliusz Słowacki i jego „Kordian” oraz mroczny, pomijany dramat „Ksiądz Marek” rzucają nas w krwawy i skomplikowany chaos historyczny, jakim była konfederacja barska. Rozmawiamy o mistycznym i kontrowersyjnym wpływie, jaki wywarł na otoczenie Andrzej Towiański, oraz o Judycie, żydowskiej bohaterce przechodzącej przez religijną schizofrenię, która staje się bolesną metaforą uciemiężonej Polski.

Reinterpretacja Zadary nie oszczędza również rzekomo lekkich komedii. W takich tekstach jak „Zemsta” Aleksandra Fredry czy „Mąż i żona” nasz gość dostrzega głęboki, egzystencjalny nihilizm oraz wszechobecny motyw, jakim jest samotność. Ta refleksja odsyła do koncepcji „dzieła otwartego”, którą sformułował Umberto Eco: teorii o dziełach, które nie są zamkniętymi monumentami, lecz generatywnymi strukturami, aktualizującymi się w nowych kontekstach historycznych. Przechodząc przez kolejne światy, schodzimy w zapomniane warstwy polskiej pamięci narodowej, dotykając wielojęzyczności, historii języka jidysz oraz unikalnych ksiąg pamięci („Sefer Jadów”), przez które wraca bogata kultura żydowska dawnych mazowieckich sztetli.

Spotkanie to jest także fascynującym zapisem formowania się czytelniczej tożsamości. Pojawia się tu Thomas Mann i jego „Tonio Kröger” jako przejmujące studium rozdarcia artysty zawieszonego między dwiema kulturami. Słuchamy o sile głośnego czytania i dziecięcej wyobraźni, na którą wpłynął J.R.R. Tolkien i jego monumentalny „Władca Pierścieni” – dzieło, którego całą fabułę Zadara potrafił streścić koledze podczas jednego spaceru. Wątek ten dopełnia C.S. Lewis z apokaliptyczną wizją Narnii w „Ostatniej bitwie”, odzwierciedlającą mroczne lęki epoki zimnej wojny. Całość zamyka spojrzenie na poetycką i metaforyczną siłę, jaką kryją wczesne pisma filozoficzne, których autorem był młody Karl Marx – dowód na to, że prawdziwa lektura klasyki wymaga odrzucenia uprzedzeń i czytania słowo po słowie.

Czego dowiesz się z tego odcinka?

1. Jak wyglądało legendarne, 16-godzinne wystawienie „Dziadów” we Wrocławiu i dlaczego słynna „Wielka Improwizacja” stanowi zaledwie 3% całego dramatu?

2. Dlaczego w IV części „Dziadów” zombie w kobiecej sukni przez trzy godziny dyskutuje o miłości z księdzem pustelnikiem posiadającym dwójkę dzieci?

3. Jak wiedeński dialekt przejął słownictwo z języka jidysz i co łączy polskie słowo „bajzel” z językiem hebrajskim?

Książki, o których mówimy:

„Dziady”, Adam Mickiewicz

„Odprawa posłów greckich”, Jan Kochanowski

„Książka o Bobie Marleyu”, Marlon James

„Complete Poems of Keats and Shelley”, John Keats i Percy Bysshe Shelley

„Kordian”, Juliusz Słowacki

„Ksiądz Marek”, Juliusz Słowacki

„Sen srebrny Salomei”, Juliusz Słowacki

„Dzieło otwarte”, Umberto Eco

„Zemsta”, Aleksander Fredro

„Mąż i żona”, Aleksander Fredro

„Patterns of Intentions”, Michael Baxandall

„Romantyzm i egzystencja”, Maria Janion

„Żyjąc stracimy życie”, Maria Janion

„Transgresje” pod redakcją Marii Janion

„Micky de West Held” (komiks niemiecki)

„Ostatnia bitwa”, C.S. Lewis

„Władca Pierścieni”, J.R.R. Tolkien

„Akademia pana Kleksa”, Jan Brzechwa

„Ania z Zielonego Wzgórza”, Lucy Maud Montgomery

„Tonio Kröger”, Thomas Mann

„Buddenbrookowie”, Thomas Mann

„Józef i jego bracia”, Thomas Mann

„Sefer Jadów” (Księga Jadowa), praca zbiorowa

„Kapitał”, Karl Marx

Oś czasu:

00:00:00 - Najciekawsze fragmenty

00:01:20 - Jak odkryć „Dziady” na nowo?

00:17:20 - 3% patriotyzmu

00:22:10 - Samotność w trzech językach

00:26:13 - Słowacki i pęknięta tożsamość

00:36:15 - Fredro: nihilizm zamiast śmiechu

00:54:22 - Thomas Mann i „zagubiony burżuj”

Dziś gościem Justyny Sobolewskiej w wideokaście „Polityka o książkach” jest Michał Sufin. Szef i założyciel miejsca znanego jako Klub Komediowy, współtwórca grupy Klancyk oraz twórca Szkoły Impro, w tej pełnej erudycji i dowcipu rozmowie udowadnia, że humor to nie tylko durnoty, ale poważna postawa metafizyczna. Jako „dozorca długów” niezależnej scenki warszawskiej otwiera przed nami swoją literacką graciarnię, podpowiadając, co czytać, które książki przetrwały próbę czasu i dlaczego nowości wydawnicze są dla improwizatorów paliwem do walki z melancholią treści.

Czy literatura może być horrorem na granicy schizofrenii? Michał Sufin, analizując swoje formacyjne lektury, przekonuje, że „Alicja w Krainie Czarów” w przekładzie Słonimskiego to książka kostyczna i groźna, która zaszczepiła w nim niepewność na granicy logiki. Z kolei „Mistrz i Małgorzata” to dla niego dowód, że nie istnieje podział na dobro i zło, czego najlepszym przykładem jest kot Behemot domagający się dowodu osobistego. W rozmowie wraca też klasyka literatury dziecięcej, jak Mikołajek, w którym nasz gość dostrzega dziś tragizm postaci ojca, bo przecież „komedia to tragedia plus czas”.

W świecie, w którym improwizacja teatralna łączy się z literaturą, mistrzem pozostaje Franciszek Fiszer, „pierwszy polski metafizyk” i podwójny bankrut. Choć nigdy nic nie napisał, to stał się żywą legendą Warszawy. Michał Sufin przywołuje gatunek, jakim jest felieton, wskazując na postać, którą był Janusz Głowacki. Jego teksty o reakcjach czytelników, którzy nic nie zrozumieli, ale się zgadzają, okazują się piorunująco aktualnym komentarzem do dzisiejszych mediów społecznościowych. To spotkanie to także hołd dla tradycji, którą budowali Jeremi Przybora oraz Kabaret Starszych Panów. Usłyszycie o surrealnych tekstach oraz o tym, jak Julian Tuwim i jego „Pegaz dęba” uczyły Polaków literackiej zabawy najwyższej próby.

Pojawia się też wątek mroczniejszy: groteska w literaturze rosyjskiej i bolesny egzystencjalizm. Gość wspomina, jak wielki wpływ wywarł na niego Jerofiejew i jego „Moskwa-Pietuszki”, pijacka, tragiczna podróż przez kraj pod jarzmem tyranów. Dowiecie się, dlaczego angielski humor i „chłodny, intelektualny styl” takich autorów jak Edward St Aubyn to odtrutka na agresję świata. Michał Sufin, łącząc światy, w których mieści się zarówno teatr absurdu, jak i współczesny stand up, pokazuje, że każdy żart to niszczenie starego porządku dla czystej przyjemności tworzenia nowego.

Czego dowiesz się z odcinka?

1. Dlaczego improwizatorzy powinni unikać czytania książek do końca przed występem? O „faulu” wszechwiedzącego narratora.

2. Jak Franciszek Fiszer przepił dwa majątki i stał się najważniejszą postacią polskiego absurdu, choć nie zapisał ani jednej strony.

3. Czy angielski humor może pomóc przetrwać traumę? O cynizmie jako tarczy w prozie.

Książki, o których rozmawiamy:

„Alicja w Krainie Czarów”, Lewis Carroll

„Wakacje Mikołajka”, René Goscinny i Jean-Jacques Sempé

„Mistrz i Małgorzata”, Michaił Bułhakow

„Paragraf 22”, Joseph Heller

„W oparach absurdu”, Julian Tuwim i Antoni Słonimski

„Cicer cum caule, czyli groch z kapustą”, Julian Tuwim

„Pegaz dęba”, Julian Tuwim

„Sprawa Polska”, Stanisław Barańczak

„Na rogu świata i nieskończoności” (wspomnienia o Franciszku Fiserze)

„Przygody dobrego wojaka Szwejka”, Jaroslav Hašek

„Moskwa-Pietuszki”, Wieniedikt Jerofiejew

„Skansen”, Siergiej Dowłatow

„Walizka”, Siergiej Dowłatow

„Pragnę wolności”, Siergiej Dowłatow

„Burzliwe życie Lejorka Rojtszwańca”, Ilja Erenburg

„Martwe dusze”, Mikołaj Gogol

„Ożenek”, Mikołaj Gogol

„Nos”, Mikołaj Gogol

„Jak być kochanym”, Janusz Głowacki

„Silva Rerum”, Ludwik Gryzewski

„Generał w bibliotece”, Janusz Dobosz

„Zapiski przy goleniu”, Stanisław Dygat

„Poeta zamordowany”, Guillaume Apollinaire

„Piórko”, Henri Michaux

„Gdzie indziej”, Henri Michaux

„Trzeci policjant”, Flann O’Brien

„Przeznaczenie ma imię Klotylda”, Giovanni Guareschi

„Don Camillo”, Giovanni Guareschi

„Profesor Tutka”, Jerzy Szaniawski

„Ziele na kraterze”, Melchior Wańkowicz

„Gwiezdna wieża Eiffla”, Blaise Cendrars

„100 000 miliardów wierszy”, Raymond Queneau

„Zazi w metrze”, Raymond Queneau

„Ćwiczenia stylistyczne”, Raymond Queneau

„Patrick Melrose”, Edward St Aubyn

„Lincoln w Bardo”, George Saunders

„Damon Copperhead”, Barbara Kingsolver

„Klub Pickwicka”, Charles Dickens

„David Copperfield”, Charles Dickens

„Imperium Bólu”, Patrick Radden Keefe

„Tristram Shandy”, Laurence Sterne

„Don Kichot”, Miguel de Cervantes

Oś czasu:

00:00:00 - Najciekawsze fragmenty

00:01:07 - Wstęp: dozorca długów

00:08:55 - Książki dziecięce i fundamenty

00:20:30 - Polska tradycja i anegdota

00:27:52 - Groteska rosyjska

00:33:47 - Felietony i eseje o książkach

00:43:50 - „Cienkie” powiastki i awangarda

00:51:07 - Jeremi Przybora

00:56:42 - Wojna i humanizm

01:01:35 - Wydawnictwo Lokator

01:04:28 - „Grube” powieści współczesne

01:13:17 - Finał: sztuka palenia żartu

Justyna Sobolewska w urodzinowym (dla niej!) odcinku wideokastu „Polityka o książkach” gości Piotra Pazińskiego, eseistę, pisarza, laureata Paszportu POLITYKI. W gęstej od anegdot rozmowie wyruszamy w podróż przez materialne nośniki pamięci, przekonując, że wehikuł wyobraźni i fizyczna książka wygrywają z cyfryzacją. Wspominamy również dzieła, które współtworzą fundamenty kultury: to rzecz jasna Homer i „Odyseja” w klasycznym przekładzie (kultowa „Odyseja” Parandowskiego) i jej kinowa ekranizacja, czyli „Odyseja” Nolana.

Badamy też mroczne, wojenne tło klasycznych baśni: sprawdzamy, co kryją klasyki literatury, jak Edmund Niziurski parodiował nowomowę PRL oraz jak „Akademia Pana Kleksa” antycypowała rozwój technologii. Paziński prezentuje niezwykłe archiwa przedwojennej Warszawy: od almanachów uzdrowisk po książki telefoniczne, które wyznaczyły oś jego twórczości.

W rozmowie wracają też najważniejsze książki dla niego i takie książki, które warto przeczytać, by lepiej zrozumieć dzisiejszy świat. Dowiecie się, skąd bierze się epos i bajki robotów, jak nostalgia kształtuje dzieła takie jak „Lato muminków” i „Tatuś muminka i morze” oraz dlaczego Piotr Paziński zwiedza w Polsce latarnie morskie.

Nie brakuje też wielkich nazwisk i wątków o zbieractwie, które opisuje Marcin Wicha w książce „Rzeczy, których nie wyrzuciłem”. W finale: Bruno Schulz i „Sklepy cynamonowe”, monumentalny „Ulisses” i James Joyce, „Mistrz i Małgorzata” oraz podróżnicza klasyka, czyli „Podróż do wnętrza ziemi” i „20000 mil podmorskiej żeglugi”. Poznajcie nasze ulubione książki i niezwykłe historie, które tworzą świat literacki!

Dowiesz się z tego odcinka:

1. Dlaczego fizyczny egzemplarz książki ma unikalną wartość emocjonalną i materialną?

2. Jak okupacyjna trauma wpłynęła na twórczość Jana Brzechwy i Stanisława Lema?

3. Co przedwojenna książka telefoniczna z lat 30. mówi o dawnej Warszawie i jej mieszkańcach?

Gościem Justyny Sobolewskiej w wideokaście „Polityka o książkach” jest Agata Romaniuk, reporterka, pisarka i autorka bestsellerowej serii „Kocia Szajka”. W tej iskrzącej humorem rozmowie Agata otwiera swój prywatny rejestr lektur, by podpowiedzieć, co warto czytać, jakie nowości wydawnicze zabrać na urlop i dlaczego literatura to najlepszy „niciak z igiełkami” na życiowe kryzysy.

Czy w świecie cyfrowej ofensywy analogowy zeszyt w kratkę to jedyny sposób na ocalenie literackiej pamięci? Jak przeczytać 612 książek dla czystej przyjemności i co z tego wynika dla naszego dobrostanu? Agata Romaniuk, która „mentalnie urodziła się w XIX wieku”, przekonuje, że wielka, gęsta epika to najlepsza odtrutka na współczesne przebodźcowanie. W rozmowie brawurowo analizuje „Kaspra i Margit” Macieja Płazy, gdzie gwara poznańska (słynne „bimby”, „lufnięcia” i „buchanie się” w rzece) staje się żywym krwiobiegiem tekstu, a nie muzealną ramotą.

Dowiecie się, dlaczego saga „Stramer” Mikołaja Łozińskiego to gotowy materiał na światowy hit i nasz polski Netflix, zwłaszcza dzięki postaci ojca, który z Ameryki przywiózł pas, a w Tarnowie walczył z przesiadującymi w kawiarni gośćmi za pomocą piły do krzeseł. Rozmówczynie z humorem i czułością przyglądają się literackiej „łapczywości” – od politycznego wymiaru fryzur w „Amerykanie” Adichie po kompulsywne jedzenie tortów w debiucie Justyny Chryczyk „Girl Dinner”.

Pojawia się też fascynujący wątek „literatury chodzonej”. Agata, wpadając w dokumentacyjne „królicze nory”, opowiada o XVI-wiecznych krokomierzach lekarza Katarzyny Aragońskiej i o tym, dlaczego Miron Białoszewski na Lizbońskiej z każdym rokiem młodnieje. Usłyszycie o „żabkaizacji” Grochowa, który w balladach Pawła Sołtysa wciąż przemawia poprzez duchy, oraz o tym, dlaczego warto czytać Kornela Filipowicza, by pośmiertnie sprawić przyjemność Wisławie Szymborskiej. To spotkanie o literaturze, która karmi zmysły – od zapachu bitumicznej polewy asfaltowej po smak „lodzików Bambino” w prozie Adama Robińskiego.

Czego dowiesz się z odcinka?

1. Dlaczego poezji nigdy nie czyta się „do końca”? O mądrości Serhija Żadana i „ciężkiej” poezji noblistki Louise Glück.

2. Jak ukraść sandały pielgrzymowi w starożytnym Egipcie? O historii chodzenia, pielgrzymkach do Mekki i ucieczkach od mężów w XI wieku.

3. Co to znaczy „nieudane życie” w literaturze? O fenomenie powieści „Stoner” Johna Williamsa i literackich „powieściach na triceps”.

Oś czasu:

00:00 - Najciekawsze fragmenty

03:08 - Poezja, której nigdy nie czyta się „do końca”

05:19 - „Zmysłowa łapczywość” na wielką epikę: od bimb Macieja Płazy po politykę fryzur u Adichie

10:02 - Gospodinow, Wicha i Roth: literatura jako „niciak” na żałobę

12:58 - „Poufne” Mikołaja Grynberga i mikrohistorie rodzinne

15:00 - „Girl Dinner” i licytacja na najdziwniejsze książki

22:08 - „Królicze nory” dokumentacji i warsztat reporterki

25:48 - Saga „Stramer” jako polski Netflix i „powieści na biceps” Rebecki Makkai

29:30 - Paweł Sołtys, Miron Białoszewski i Zyta Rudzka: jak się włóczyć?

35:11 - Nowa książka o pielgrzymkach i ekstremalny marsz Herzoga

39:26 - John Williams i „Stoner”: fenomen powieści o „nieudanym życiu”

40:53 - Szczęśliwa Szymborska i „drugie życie” Kornela Filipowicza

46:40 - Literackie małżeństwa i mroczna strona Kanady (Gierak-Onoszko)

48:49 - Wakacyjne „powieści kłącza”: Adam Robiński i Roberto Bolaño

Gościem Justyny Sobolewskiej w nowym odcinku wideokastu „Polityka o książkach” jest Adam Wajrak, najsłynniejszy polski przyrodnik, dziennikarz i autor bestsellerów, takich jak „Wilki” i „Kuny za kaloryferem”. Tym razem zamiast stosu lektur w studiu pojawiły się plecak i stare aparaty. Wszak dzika natura i literatura uczą nas uważności.

Jak pasja do świata zwierząt przeplata się z pasją do czytania? Dlaczego Puszcza Białowieska nie powinna być traktowana jak unikatowa wyspa, lecz norma, do której powinni dążyć wszyscy zatroskani o ekologię? Adam Wajrak zdradza też swoje niezwykłe odkrycie: dlaczego żubry pachną świeżym mlekiem i jakiej „dobrej opowieści” potrzebuje Wisła, żebyśmy dostrzegli w naszej rzece polską Alaskę. Usłyszycie, dlaczego ochrona przyrody w Polsce zaczyna się od zrozumienia rzeki i dlaczego spływ Wisłą może być taki ciekawy.

Wracamy też do fundamentów: usłyszycie płomienną obronę, której doczekał się Henryk Sienkiewicz. Wajrak, choć krytykuje go za wizję puszczy jako „niegospodarnego gnicia”, broni go jako mistrza pióra. Literatura przygodowa ukształtowała wyobraźnię Wajraka. Nam opowiada o obsesji na punkcie paleontologii: mały Adam tropił dinozaury na warszawskim podwórku. Wyznaje też, jaki wpływ wywarli na niego Rudyard Kipling, Juliusz Verne czy analizowana pod kątem walecznych chomików Maria Konopnicka.

Wajrak wspomina też niezwykłą rolę, jaką odegrała Wisława Szymborska, która osobiście lobbowała za jego debiutem, oraz „nieprzegadane” pisanie o naturze, z którego słynął Kornel Filipowicz. Dowiecie się, jak wspólna walka o takie miejsca jak Dolina Rospudy połączyła świat poezji i nauki. Odkrywamy też historię dorastania na jednym podwórku z niezwykłym sąsiadem – był nim Jacek Kuroń. Adam poleca jego książkę „Wiara i wina”, wspominając Kuronia jako pedagoga, który o dzieciach z bloku wiedział absolutnie wszystko. To również kompendium wiedzy o tym, jak ptaki polskie, książki dla dzieci i fotografia analogowa mogą pomóc nam zwolnić i zrozumieć świat na nowo.

W rozmowie powracają prócz tego literackie „cegły”, z którymi nasz gość po prostu „żyje”. Dowiecie się, dlaczego „Rękopis znaleziony w Saragossie” Jana Potockiego to dla niego lektura obowiązkowa podczas lotów do Hiszpanii, oraz dlaczego do „Mistrza i Małgorzaty” Bułhakowa wraca stale, testując różne przekłady tego arcydzieła.

To nie tylko rozmowa o książkach, ale przede wszystkim wielka lekcja zachwytu nad tym, co dzikie i nieodkryte. Zapraszamy do oglądania i wspólnej podróży w głąb natury!

Z tego odcinka dowiesz się:

1. Jak Wisława Szymborska „sterroryzowała” wydawnictwo, żeby świat w końcu mógł przeczytać pierwszą książkę Wajraka, i dlaczego Jacek Kuroń okazał się sąsiadem idealnym, który o dzieciakach z podwórka wiedział wszystko – nawet to, kto akurat się w kim skrycie podkochuje.

2. Czy kuchnia w bloku może stać się domem dla bociana, a nietoperze to tak naprawdę bardzo pojętne stworzenia, które błyskawicznie uczą się, że pukanie w odpowiednim miejscu oznacza pyszny podwieczorek.

3. Żubry pachną najprawdziwszym, świeżym mlekiem u babci, natomiast nasza Wisła to taka tajemnicza „polska Alaska”, która tylko czeka na kogoś, kto w końcu opowie jej historię tak pięknie, by nikt już nie mówił o niej „zatruta rzeka”.

Oś czasu:

00:00 – Najciekawsze fragmenty

02:17 – Czytanie kontra informacyjny pęd

06:16 – Sienkiewicz a Puszcza Białowieska

14:11 – Żoliborz i dinozaury w Warszawie

19:45 – Jak pisać o przyrodzie?

31:42 – Jacek Kuroń: sąsiad idealny

36:13 – Bocian w kuchni i domowe zoo

40:47 – Konopnicka i waleczne chomiki

43:07 – Puszcza: natura jako norma

47:50 – Jak Szymborska wydała Wajraka?

52:54 – Dzika Wisła: polska Alaska

54:36 – Dlaczego żubry pachną mlekiem?

Gościem Justyny Sobolewskiej w nowym odcinku wideokastu „Polityka o książkach” jest Marcin Meller, reporter i autor bestsellerów, takich jak „Czerwona ziemia” oraz „Dzieci lwa”. W tej rozmowie Marcin pobił wszelkie rekordy, przynosząc do studia 150% normy książkowych poleceń, by odpowiedzieć na najważniejsze pytanie: co warto czytać i jakie książki na wakacje zabrać do torby.

W tym odcinku skupiamy się na literackich odkryciach idealnych na lato. Dowiecie się, dlaczego absolutną lekturą obowiązkową (i osobistą krucjatą Mellera) jest monumentalne „Ósme życie” Nino Haratischwili oraz dlaczego 800-stronicowa nowość Kiran Desai „Samotność Sonii i Sunny’ego” to genialne love story, łączące rozmach Anny Kareniny z intymnością prozy Sally Rooney. Marcin zdradza też swoje zachwyty nad powieścią kobiecą: od Ann Patchett po Elenę Ferrante. I poleca „Revolverium” Bernarda Gromka, które nazywa genialnym czytadłem historycznym.

Wracamy też do fundamentów: dowiecie się, jak Edmund Niziurski ukształtował Mellera czytelnika i dlaczego jako dziecko kazał na siebie mówić „Wiktor” na cześć bohatera „Księgi urwisów”. Marcin Meller pokazuje unikalne wydania, które tworzyły drugi obieg, wspominając swoją młodzieńczą obsesję na punkcie Tadeusza Konwickiego oraz wpływ, jaki wywarł na niego Leopold Tyrmand i jego „Dziennik 54”.

Usłyszycie, dlaczego „Paragraf 22” Josepha Hellera na zawsze skalibrował jego poczucie humoru, a Arturo Pérez-Reverte i Wojciech Jagielski to dla niego niedoścignione wzory, jeśli chodzi o reportaż z wojny. Poznacie też anegdotę o tym, jak jedna rozmowa uratowała pisarską karierę Jakuba Żulczyka, i dowiecie się, jak brzmi Miron Białoszewski czytający Lema w unikalnych nagraniach dla niewidomych. To kompendium wiedzy o tym, jakie książki warto przeczytać, by wakacje były niezapomniane.

Dowiesz się z tego odcinka:

1. Dlaczego „Ósme życie” to lektura obowiązkowa? Poznasz powody, dla których ta gruzińska saga rodzinna stała się „krucjatą” Mellera i dlaczego uważa ją za jedną z najważniejszych książek swojego życia.

2. Jak przetrwać maturę dzięki literaturze podziemnej? Usłyszysz o szmuglowanych wydaniach Konwickiego i Tyrmanda oraz o introligatorze, który „ratował” zakazane książki.

3. Jak uratować pisarza przed karierą w reklamie? Poznasz historię Jakuba Żulczyka i dyrektora agencji, który odmówił mu pracy copywritera, by nie przestał pisać powieści.

4. Kto jest mistrzem zemsty i czarnego humoru? Dowiesz się, dlaczego „Hrabia Monte Christo” to dla Mellera ideał fabuły i jak Joseph Heller uczył go patrzeć na absurd rzeczywistości.

Oś czasu:

00:04:54 – Konwicki, Tyrmand i „zakazane” książki z czasów PRL

00:17:12 – Dlaczego „Hrabia Monte Christo” to ideał opowieści o zemście?

00:21:54 – Mistrzowie czarnego humoru: Joseph Heller i Arturo Pérez-Reverte

00:27:43 – Czy Meller składa w swoich powieściach hołd innym pisarzom?

00:38:16 – Wielki zwrot ku kobietom: Haratischwili, Ferrante i Slimani

00:45:41 – Co czytać na wakacjach? Gorące polecenia (nie tylko Niziurski!)

00:56:46 – Literacka perełka: Miron Białoszewski

00:58:55 – Początki Jakuba Żulczyka i anegdota, która uratowała mu karierę

01:04:32 – Odkrycie roku: Bernard Gromek i historyczny thriller „Revolverium”

Dowiedz się więcej na polityka.pl https://www.polityka.pl/

Obserwuj nas w mediach społecznościowych:

Facebook https://www.facebook.com/TygodnikPolityka

Instagram https://www.instagram.com/tygodnikpolityka/

X https://x.com/Polityka_pl

Gościem Justyny Sobolewskiej w nowym odcinku wideokastu „Polityka o książkach” jest Paweł Sołtys, znany również jako Pablopavo: muzyk, autor głośnych książek, takich jak „Mikrotyki” i „Nieradość”, artysta nominowany do Nagrody Literackiej „Nike” oraz laureat nagrody Paszport „Polityki”. Z tej wyjątkowej i wielowątkowej rozmowy dowiecie się, dlaczego jego najnowsza książka „Monolok” rodziła się bezpośrednio na ulicy, jak stymuluje go codzienne przyglądanie się ludziom i dlaczego autor wciąż świadomie pracuje na mieście.

Rozmawiamy o tożsamości miejsc – o tym, czym żyje dziś Grochów (Warszawa) i jak brzmi unikalny język ulicy, którym posługują się jego mieszkańcy. O tej samej przestrzeni pisali przecież Andrzej Stasiuk czy Marcin Wicha. Sołtys zastanawia się jednak przewrotnie, jak współczesny rynek mieści tak skrajne literackie światy i czy „Czuły narrator” Olgi Tokarczuk nie patrzy czasem z lekkim zdziwieniem na jego chropowatego, grochowskiego bohatera, gdy lądują obok siebie na tej samej półce.

Pablopavo wraca też pamięcią do swoich młodzieńczych fascynacji, w których królowała kultowa powieść „W drodze” Jacka Kerouaca. Opowiada, dlaczego jego wielką pasją stała się rusycystyka i jak na te studia zaprowadzili go zbuntowani konkretyści moskiewscy. Przyglądamy się literaturze rosyjskiej przez pryzmat języka – pojawia się tu Andriej Płatonow i jego powieść „Dół”, która do dziś stanowi potężne, konstrukcyjne wyzwanie dla tłumaczy ze względu na swoje nietypowe formy, które zachwycają Sołtysa.

Ważnym wątkiem rozmowy jest specyficzny humor w literaturze oraz sztuka literackiego bajdurzenia, której mistrzami byli Bohumil Hrabal i Izaak Babel. Sołtys zdradza, dlaczego prowadzi prywatną krucjatę, by czytelnicy odkryli na nowo zapomniane teksty, które pisali Zygmunt Haupt oraz Swen Czachorowski. Rozmowa schodzi także na reportaż i non-fiction – usłyszycie, dlaczego w kwestii zacierania granic między fikcją a faktami Paweł zdecydowanie woli Jagielskiego od Kapuścińskiego i dlaczego to właśnie Wojciech Jagielski, a nie Ryszard Kapuściński mocniej trafia w jego wrażliwość.

Dowiecie się również, dlaczego nie tylko kultowa „Lalka” Hasa, ale również filmy klasy B potrafią wywołać u autora autentyczne łzy. Usłyszycie, dlaczego jego żywiołem pozostaje pisanie tekstów piosenek i kariera muzyczna, podczas gdy czysta poezja to rewir, w który woli nie wkraczać – choć cudze wiersze zdarza mu się śpiewać. Poznacie także jego osobisty stosunek do takich twórców jak Krystyna Miłobędzka, Ewa Kuryluk czy Julio Cortazar.

Dowiesz się z tego odcinka:

• Dlaczego Paweł Sołtys woli pisać na mieście, jak język ulicy tworzy „Monolok” i jak o Grochowie pisali Wicha i Stasiuk?

• Skąd wzięła się miłość do rusycystyki, kim byli konkretyści moskiewscy i dlaczego Płatonow to koszmar tłumaczy?

• Dlaczego w non-fiction Sołtys stawia Jagielskiego ponad Kapuścińskiego i na czym polega zacieranie granic w reportażu?

• Czy teksty piosenek to poezja i dlaczego muzyk potrafi płakać na filmach Wojciecha Jerzego Hasa?

Oś czasu:

00:00:00 – Wybrane najlepsze fragmenty rozmowy

00:02:54 – Dlaczego Paweł Sołtys pracuje na mieście? Obserwacja codzienności

00:09:56 – Zaglądanie ludziom w biblioteczki i osobisty stosunek do książek

00:13:35 – Obsesja czytania i ważna książka podarowana przez siostrę

00:17:25 – „W drodze” Jacka Kerouaca jako młodzieńcza fascynacja

00:19:23 – Andriej Płatonow i nietypowe konstrukcje językowe

00:22:39 – Reportaż i granica prawdy w literaturze non-fiction

00:24:20 – Bohumil Hrabal, Izaak Babel i trudny humor w literaturze

00:28:03 – Ekranizacje książek i kultowa „Lalka” w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa

00:29:33 – Przywracanie pamięci: Zygmunt Haupt i Swen Czachorowski

00:31:08 – Artur Sandauer, pojęcie „książki średniej” i literatura światowa

00:37:26 – Studia rusycystyczne i wpływ konkretystów moskiewskich

00:38:40 – Muzyka i literatura: dlaczego wiersze się śpiewa, a teksty piosenek pisze?

00:42:40 – Ewa Kuryluk i Reznikow

00:47:53 – Sukces tomu „Mikrotyki” i literackie wyjście z szuflady

00:52:46 – Autentyczne wzruszenia podczas czytania i oglądania filmów

00:58:28 – Literackie drogowskazy: Krystyna Miłobędzka, Andrzej Stasiuk, Aleksander Wat, Julio Cortázar

Dowiedz się więcej na polityka.pl https://www.polityka.pl/

Obserwuj nas w mediach społecznościowych:

Facebook / tygodnikpolityka

Instagram / tygodnikpolityka

X https://x.com/Polityka_pl