Żyjemy w świecie, w którym obrazy nie tyle do nas przemawiają, ile nas zalewają. Podczas tegorocznej Nocy Muzeów zastanawialiśmy się nad tym, w jaki sposób obraz na nas oddziałuje i na ile istotna jest tu rola warsztatu artystycznego. Rozmawialiśmy także o sposobach kształtowania spojrzenia i warunkach spotkania ze sztuką, które nie musi kończyć się szybkim werdyktem.

Rzeczpospolita szlachecka była na wskroś nienowoczesna. Nieufna wobec nowinek z zachodu i południa Europy, kierowała się antycznym ideałem dobrego życia w polis – twierdzi dr Jakub Wolak w książce „Idea Rzeczypospolitej”. Czy ta deklaracja była czymś więcej niż tylko retorycznym ornamentem? W jaki sposób przekładała się na praktyki egzystencjalne i polityczne oraz na relacje z sąsiadami? Czy w nowoczesnym świecie jest miejsce na taką formę polityczności? O staropolskim rozumieniu „rzeczy pospolitej” Michał Nowak rozmawia z dr. Wolakiem.

W ostatnim czasie zrobiła oszałamiającą karierę. Stała się modą i praktyką, techniką i postawą, wyborem i obietnicą pełniejszej obecności. W świecie rozproszonym przez nadmiar bodźców i narracji, jawi się jako próba powrotu do czystego doświadczania – bycia tu i teraz, zanim zostanie ono przechwycone przez uprzedzenia, pragnienia, logikę użyteczności. Ma też gwarantować przestrzeń, w której świat może ukazywać się takim, jakim jest. O uważności Michał Nowak rozmawia z prof. Piotrem Domerackim.

Muzyka jest zjawiskiem osobliwym: niematerialnym, a jednak dotykającym ciała. Abstrakcyjnym, a jednak wywołującym bardzo konkretne emocje. To napięcie dawniej opisywano w języku metafizyki, harmonii kosmosu lub psychologii uczuć. Dziś coraz częściej próbuje się je zrozumieć w języku neuronów. Neuroestetyka – rozwijająca się na styku filozofii, muzykologii i neuronauki – pyta o to, co właściwie dzieje się w mózgu, kiedy słyszymy muzykę. O tym Michał Nowak rozmawia z filozofką i pianistką profesor Anną Chęćką.

Idealna równość jest utopią, jednak nowożytność z uporem maniaka zdaje się do niej powracać. A przecież praktyka życiowa uczy nas, że możemy być równi tylko wobec czegoś lub pod jakimś względem. Przed prawem, w teorii, stajemy na tych samych zasadach. Łączy nas też godność i śmiertelność. Zarazem jednak talenty, uroda, siła i prestiż nie są wśród ludzi rozdysponowane jednakowo. Czy wynikające z nich przywileje są czymś skandalicznym?

Gościem Michała Nowaka jest prof. Jan Hartman.

Jej cel może być zarówno religijny, jak i moralny. Zawsze zakłada jednak hierarchię dóbr, która skłania do realizacji jednych kosztem drugich. W tym sensie jest nieustannym ćwiczeniem, mającym prowadzić do zbawienia, cnoty, harmonijnego życia.

O ascezie rozmawialiśmy w audycji z prof. Piotrem Domerackim, filozofem z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

O ambiwalentnym splocie czasu i etyki Michał Nowak rozmawiał w audycji z prof. Wojciechem Załuskim z Katedry Filozofii Prawa i Etyki Prawniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego, autorem książki "Etyczne aspekty doświadczenia czasu".

Czas muzyczny, ten efemeryczny twór, nie podlega prawom zegarów; nie jest tylko miarą trwania ani ramą porządkującą dźwięki. Jest raczej strumieniem świadomości, w którym nuty splatają się z oddechem słuchacza i rytmem jego serca.

Jest jedną z najbardziej trwałych i jednocześnie najbardziej niedocenianych form ludzkiego rozumienia świata. Porządkuje czas, nadaje sens temu, co nieprzejrzyste, pomaga przejść przez momenty graniczne. Może też jednak stać się narzędziem dyscyplinowania albo pustym, pozbawionym znaczenia gestem. Bo też na przecięciu tego, co niecodzienne i powtarzalności oraz autonomii jednostki i sensu, który ją przekracza, rodzi się rytuał.

Choć lubimy prężyć muskuły i opowiadać o naszej sprawczości, nad wieloma sprawami nie mamy kontroli. Czas i miejsce urodzenia, zakochanie, choroba spadają na nas jak grom z jasnego nieba. Rozmowa z dr hab. Karoliną Wigurą - filozofką i socjolożką, autorką książki "Endo. Sztuka akceptacji choroby".