Hepimizin bildiği gibi evrensel hukukun en temel esaslarından birisi “Kanunsuz suç ve ceza olmaz” hükmüdür. Yani suç teşkil eden tüm konular ve bunların karşılığında takdir edilen cezalar, kanunlarla düzenlenir. Peki, kanun koyucu belli bir gruba veya zümreye koyduğu kanunlarla adalete aykırı olarak davranabilir ya da zulmedebilir mi? İşte bu kapsamda modern hukuk felsefesinde çok özel bir yer tutan Radbruch Formülü çok büyük bir boşluğu doldurmaktadır

Radbruch formülü birçok insanın hukuka karşı geçici olarak yitirdiği güven duygusunu yeniden sağlayan çok önemli bir içtihattır. Ne yazık ki tarihte yaşanan çok acı tecrübeler sonucu ortaya çıkan bir kavram olan Radbruch formülü, geç de olsa nihayetinde adaletin yerini bulmasını sağlayan etkili bir kaynak olmuştur. Bu kapsamda, 2.Dünya Savaşı sonrası kurulan mahkemelerde adaletin tecellisinde önemli rol oynamıştır.

Öncelikle bahse konu formülün fikir babasını ve hangi ortamda bu fikrin şekillendiğini ele almakta fayda var. Gustav Radbruch, 1922-1926 yılları arasında Alman Weimar Cumhuriyeti’nde Adalet Bakanı sıfatıyla iki dönem görev yapmıştır. Döneminde yaptığı çalışmalarla Alman ceza hukuku reformuna pek çok katkıda bulunmuştur.

Müteakiben akademik hayatı tercih ederek siyasetten uzaklaşmıştır. Hitler’in iktidara geldiği dönemde ise “siyasi olarak güvenilmez” ilan edilmesinden dolayı ülkesini terk etmek zorunda kalmıştır.  Nazi rejiminin sona ermesiyle birlikte ise ülkesine ve üniversitedeki görevine geri dönmüştür. Bugün halen döneminin yani 20.yüzyılın en etkili hukuk filozoflarından biri olarak kabul edilmesine esas olan çalışmalarını da bu dönemde gerçekleştirmiştir.

Yaptığı çalışmalarla Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 7/2.maddesine fikir babalığı yapan G.Radbruch’a göre; adaletten sapma kabul edilemez bir düzeye ulaştığında, yasalar adalet karşısında hukuki geçerliliğini yitirmektedir. Zira bu durumda ilgili yasa; adaletin özü olan eşitliğe dayanmamakta ve düzenlenmesi esnasında adaletin bilinçli olarak reddi nedeniyle adalete ve hukukun doğasına tamamen aykırı durumdadır. İnsanları aşağılayan, insanlık dışı muamelelere olanak sağlayan ve insan haklarını görmezden gelen bu yasalarda hukuki bir nitelik bulunmamaktadır. Böyle bir yasanın ağır sonuçlarının kısmen de olsa telafisi veya muhataplarının yargılanması bakımından zamanaşımı da söz konusu değildir.

(...) Yazının devamı: https://www.pugat.org/hukuk/2022/01/26/radbruch-formulu-dun-bugun-yarin/