Radio FMA FM

Zapraszamy na wspólną podróż w dół – ku ciszy, odpoczynkowi i wyobraźni benthosu. Spotkanie inspirowane wierszem Diving into the Wreck Adrienne Rich stanie się okazją do rozmowy o metaforach wyczerpania i hydrofeministycznych sposobach odzyskiwania sił w realiach późnego kapitalizmu oraz w kontekście „błękitnego zwrotu” w edukacji kulturowej. Wrak potraktujemy jako figurę hybrydyczną – materialno-cielesną i technologiczną, niejednoznaczną, a zarazem pełną śladów tego, co zdegradowane i co stanie się punktem wyjścia do refleksji nad kryzysem środowiskowym, akademickim i osobistym. Zanurzenie w wodzie, szczególnie w jej mroczne głębiny, zaproponujemy jako ćwiczenie regeneracji i wyjścia poza logikę produktywizmu. Spotkanie będzie przestrzenią poszukiwania strategii odzyskiwania równowagi w myśleniu o ciele, wiedzy i środowisku oraz próbą odczytania wraku jako miejsca spotkania z tym, co jeszcze możliwe do ocalenia. Wykład inspirowany będzie metodą „opowiadania o ekspozycji” Cecylii Åsberg oraz „estetyką wycofania” według Anny Olszewskiej.

EWELINA JAROSZ (ona/ich) - adiunktka w Katedrze Mediów i Badań Kulturowych UKEN oraz artystka współtworząca projekty artystyczne związane z wodą. Jej aktualne zainteresowania mieszczą się na przecięciu sztuki środowiskowej i queerowo-feministycznej błękitnej posthumanistyki. Ich pisarstwo dotyczy takich tematów jak sztuka środowiskowa, błękitne media, hydrofeminizm czy aktywizm przyjemności. Dwukrotna stypendystka Fundacji Kościuszkowskiej. Współpracuje z E.A.R.T.H. Lab przy Uniwersytecie Kalifornijskim, Santa Cruz oraz z The Posthumanities Hub przy Uniwersytecie w Linköping w Szwecji. Członkini duetu artystyczno-badawczego cyber_nymphs. Współzałożycielka Archiwum Błękitnej Humanistyki. Członkini AICA.

Od wieków ludzie zastanawiają się, jak ciało i umysł są ze sobą powiązane. Religia, filozofia czy medycyna – każda z tych dziedzin starała się znaleźć odpowiedź na to pytanie. Podczas naszego spotkania spojrzymy na ten temat z perspektywy współczesnej neuronauki. Zastanowimy się, co mówi ona o relacji między ciałem a umysłem i jak ta wiedza może pomóc nam w codziennym życiu. Po krótkim wykładzie zapraszamy do wspólnej dyskusji.

PAWEŁ M. BOGUSZEWSKI Doktor, neuronaukowiec, kierownik Pracowni Metod Behawioralnych w Instytucie Nenckiego Polskiej Akademii Nauk. Zajmuje się badaniami behawioralnymi w modelach wykorzystywanych w naukach podstawowych i biomedycznych. Jego zainteresowania obejmują mechanizmy zachowań afektywnych i eksploracyjnych wraz z korelatami neuronalnymi oraz automatyzacją procesów analizy danych. Studiował biologię na Uniwersytecie Warszawskim, tytuł doktora uzyskał w Instytucie Nenckiego PAN, staż podoktorski odbył na Yale University w USA. Prywatnie jest pasjonatem programowania, żeglarstwa i popularyzacji nauki.

Kapitalizm, napędzany przez komplementarne zasady akumulacji i konkurencji, dąży do uczynienia ludzkich ciał produktywnymi. W tym celu wykorzystuje zróżnicowane aparaty i techniki mające sprawić, że staną się one możliwe do poznania i ukształtowania, tak by pracowały w sposób ciągły i wydajny, stając się funkcjonalnie zintegrowane z systemem produkcji. Historycznie owe wysiłki rozciągały się od normatywnej kontroli nad ciałami robotników w tayloryzmie i fordyzmie, przez ekspertyzę w zakresie ubioru i wizerunku menedżerów, po samoregulację ucieleśnionej ekspresji emocji i stanów mentalnych w ramach adaptacji do kultury organizacyjnej. Jedną ze strategii, która może zilustrować te przemiany jest wykorzystanie dźwięku i muzyki w środowisku pracy. Od odtwarzania specjalnie przygotowanych nagrań w fabrykach, przez śpiewanie korporacyjnych hymnów i tańczenie w lib-dubach, po mobilne aplikacje wspomagające skupienie lub kreatywność – organizacja audiosfery wokół procesu pracy stanowi poboczny, acz interesujący wątek w historii kapitalistycznych dążeń do wydobycia produktywnych mocy ciała i wprzęgnięcia go w procesy wytwarzania wartości.

ARTUR SZARECKI Doktor kulturoznawstwa, adiunkt w Instytucie Nauk o Kulturze na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Prowadzi badania nad kulturą popularną (zwłaszcza muzyką), poruszając w nich zagadnienia związane z kwestiami ucieleśnienia, władzy i kapitalizmu. Autor monografii Kapitalizm somatyczny: ciało i władza w kulturze korporacyjnej (2017) oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych opublikowanych w czasopismach krajowych i międzynarodowych.

Pojęcie cielesności nienormatywnej zakłada istnienie pewnej normy regulującej społecznie akceptowane reprezentacje ciała. Opiera się ona na pojęciu ciała uniwersalnego i służy podtrzymywaniu tego ideologicznego konstruktu, jakim w efekcie staje się „ciało”. Prowadzi to do wykluczenia i stygmatyzacji wszystkich tych typów cielesności i sposobów jej doświadczania, które się w tej normie nie mieszczą.

Wychodząc od kategorii "niezwykłych ciał" wprowadzonej przez pionierkę krytycznych studiów o niepełnosprawności Rosemarie Garland-Thomson i takich widowisk, jak cyrk, jarmarki osobliwości czy freak shows, które szczyt popularności zyskały w drugiej połowie XIX w., przyjrzymy się przede wszystkim współczesnym zjawiskom i praktykom poddającym krytycznej refleksji kwestię odmienności fizycznej, czy szerzej – psychofizycznej. Przedmiotem szczególnego zainteresowania będzie niepełnosprawność we współczesnym teatrze i performansie, a punktem odniesienia - krytyczne studia o niepełnosprawności.

EWELINA GODLEWSKA-BYLINIAK Kulturoznawczyni, badaczka zajmująca się obszarem teatru i performansu oraz studiami o niepełnosprawności. Wykłada w Instytucie Kultury Polskiej UW. Autorka książek Tadeusz Kantor: sobowtór, melancholia, powtórzenie (2011) oraz Teatr radio-logiczny Tymoteusza Karpowicza (2012); współredaktorka antologii Odzyskiwanie obecności. Niepełnosprawność w teatrze i performansie (2017) oraz Niepełnosprawność i społeczeństwo. Performatywna siła protestu (2018). Współpracuje z Fundacją Teatru 21, gdzie wraz z Justyną Lipko-Konieczną współtworzy dział wydawniczo-naukowy w ramach programu Centrum Sztuki Włączającej.

Karol Marks uznawany jest powszechnie za fundatora materializmu historycznego i dialektycznego, choć sam nie posługiwał się żadnym z tych pojęć. Uznaje się go za teoretyka komunizmu i socjalizmu, podczas gdy w jego pismach opisy społeczeństw postkapitalistycznych pojawiają się jedynie sporadycznie. Był z pewnością jednym z najważniejszych materialistów w historii filozofii, choć najważniejszą inspiracją teoretyczną dla jego krytyki ekonomii politycznej kapitalizmu stanowiła idealistyczna logika Hegla. W jakim więc sensie był Marks materialistą? Klasyczne wprowadzenia do jego myśli dotyczą najczęściej takich pojęć jak alienacja, towar, wyzysk czy dialektyka sił wytwórczych i stosunków produkcji. My natomiast postaramy się do materializmu Marksa podejść od innej strony - od strony wydawałoby się najmniej materialistycznej. Analizując słynny 1 rozdział Kapitału spróbujemy zobaczyć materializm Marksa przede wszystkim jako teorię abstrakcji. Przyjrzymy się, jak w kapitalizmie pracuje abstrakcja, jak tworzy się abstrakcję pracy i dlaczego to właśnie to pytanie o relację pracy i abstrakcji stanowi sedno filozoficznego materializmu.

MIKOŁAJ RATAJCZAK Filozof, historyk pojęć, tłumacz i redaktor. Aadiunkt w Zespole Filozofii Kultury i Polityki IFiS PAN, współpracownik czasopisma naukowego „Praktyka Teoretyczna”. W latach 2012–2015 redaktor działu filozofii i nauk społecznych w Wydawnictwie Naukowym PWN. Jest autorem pierwszego w języku polskim i jednego z pierwszych na świecie monograficznych opracowań historii rozwoju współczesnej radykalnej filozofii politycznej we Włoszech (Forma życia i dobro wspólne, Warszawa 2020). Znawca i tłumacz myśli Karola Marksa, od 2017 współprowadzi ogólnopolskie, otwarte seminarium online „Czytanie Marksa”.

W ramach spotkania zastanowimy się wspólnie nad pytaniem sformułowanym przez oświeceniowego niderlandzkiego filozofa Barucha Spinozę, a mianowicie: do czego ciało jest zdolne? Pytanie myśliciela rozważymy w szerszym kontekście współczesnych dociekań dotyczących powiązań tego, co ludzkie i nie-ludzkie, rozwijanych w ramach nurtów posthumanizmu i nowego materializmu, a szerzej humanistyki środowiskowej. W takim ujęciu przyjrzymy się temu w jaki sposób cielesność wytwarza się w relacjach i zależnościach, korzystając z rozważań Donny Haraway. Zastanowimy się czy jednostkowe ciało może istnieć w izolacji. Pomyślimy o ciele poprzez konstytuujące je procesy, posługując się realizmem sprawczym Karen Barad. Jednocześnie sprawdzimy w jaki sposób to, co wspólnotowe wyłania się z przestrzeni cielesności myśląc razem z Rosi Braidotti. Wyruszymy też w filozoficzną podróż z Gilles’em Deleuz’em i Félixem Guattarim, aby zastanowić się czym różni się ciało (bez organów) od organizmu.

BARTOSZ MROCZKOWSKI Tańczący filozof. Uzyskał tytuł doktora nauk humanistycznych o specjalizacji filozofia na podstawie dysertacji pt. „Konceptualizacje i praktyki ciała w perspektywie posthumanizmu i nowego materializmu” (2021). W swoje pracy badawczej posługuje się perspektywą transdyscyplinarną, a więc łączeniem szeroko rozumianej wiedzy z zakresu filozofii z praktykami ciała, w których się rozwija (sztuki walki, taniec, performance, medytacja itp.), ukierunkowanych na poszerzanie cielesnej świadomości i uważności w ruchu. Jego zainteresowania badawcze skupiają się wokół nurtów posthumanizmu, nowego materializmu, estetyki egzystencji, ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień cielesności/materialności oraz eksperymentów z nią związanych. Współtworzy kolektyw „W kontakcie” zajmujący się praktyką tańca kontakt improwizacja. Publikował w „Czasie Kultury”, „Praktyce Teoretycznej”, „Avant”, serii naukowej „Scripta” IFK UW. We współpracy z wydawnictwem słowo/obraz terytoria przygotowuje książkę pt. „Ciałokrewieństwo”. Jest również pracownikiem kultury oraz doradcą filozoficznym.

Technofeudalizm – tym razem nie w wykonaniu wielkich platform. Na styku dwóch kryzysów – kryzysu demokracji i kryzysu Web 2, rodzą się cyfrowe monarchie. Pozornie archaiczne idee takie jak feudalizm czy monarchizm rozwijają swoje neo formy w środowiskach nowych technologii. Jak działa Urbit, software, który ma być prototypem państwowości i nowym internetem? Kusząc niszowością i seksownymiinterfejsami urbitowy krąg wciągnął Grimes, cool kids z Brooklynu, w końcu wciągnął i mnie. Jak wygląda polityczny aspekt oprogramowań, jakie wartościowe elementy możemy w nim znaleźć i czemu feudalny futuryzm jest pociągający?Zapraszam na wild ride po technoreakcjonistycznej krainie (ʃƪ˘ﻬ˘)

Kat Zavada – artystka, badaczka, naukowczyni i kuratorka sztuki cyfrowej, członkini cyberfeministycznego kolektywu Nerdka. Obecnie mieszka w Krakowie, gdzie pracuje nad doktoratem zatytułowanym „Technofeudalizm – kartografie monarchii cyfrowych” na ASP. Zavada, zafascynowana politycznym wymiarem oprogramowania, a także dynamiką władzy w zarządzaniu danymi i cyfrowymi tożsamościami, bada memy, newslettery i hierarchie świata online. Na bazie swoich badań tworzy eseje video, projekty naukowe, sztukę dźwiękową i performance, które prezentuje na wystąpieniach w całej Europie.

W dobie komputerów, gdy sztuka kochania zanikła, a narastający kryzys klimatyczny zamraża nas w niemocy, gdzie odnaleźć iskrę nadziei i motywacji do tworzenia przestrzeni cyfrowych, które wzmacniają pozytywnie, nie przyczyniając się jednocześnie do rabunkowej eksploatacji zasobów nautralnych? Czym oświetlać mroczne zakamarki serwerowni, nieustannie pracujących w ukryciu? Jak zerwać okowy bezmyślnego postępu technologicznego, którego symbolem stały się podwodne kable, zaciskające się niczym cierń na delikatnym ciele naszej planety?Podczas prezentacji zabiorę Cię w podróż do miejsc ponurych – technologicznych cmentarzysk, ale nie martw się, nie pozostaniemy tam na długo. Zachowując harmonię pomiędzy cyfrowym cieniem, a światłem innowacji, zasilę Cię nadzieją – alternatywami opartymi na gestach troski i solidarności, które stanowią klucz do regeneratywnej rewolucji cyfrowej.

murzyn.asia (czytaj murzyn kropka asia) – Wyznaje i praktykuje etykę hakerską, która cechuje się zamiłowaniem do otwartych systemów, eksperymentów oraz swobodnego przepływu informacji w ramach zdecentralizowanych i lokalnych społeczności. Stawia aktywny opór i kwestionuje zastane paradygmaty technologicznej i przemysłowej dominacji nad naszym życiem społecznym, wyobraźnią i środowiskiem naturalnym. Czerpie inspiracje z teorii systemów cybernetycznych, które pozwalają jej propagować przyjazny sprzętom komputerowym sposób myślenia o ekologii, dążący do harmonizacji postępu technologicznego z rytmem życia organicznego. Projektuje edukacyjne doświadczenia, które zmieniają sposób, w jaki technologie postrzegane są przez społeczeństwo. Niektórzy nazywają to magią. Po godzinach poświęca się rozwojowi osobistemu, praktykom medytacyjnym oraz przeprogramowywaniu stanów świadomości.

Kultura, a szczególnie kultura popularna, pełna jest dystopii. Literatura, kino czy gry komputerowe nieustannie bombardują nas wizjami końca świata i zagłady ludzkości. Wiele z nich zakorzenionych jest w technologii, jak choćby narracje znane z Matrixa, Terminatora, Raportu mniejszości czy serii gier Horizon. Nie mamy natomiast właściwie w ogóle utopii, w których rozwój technologiczny tworzyłby warunki egzystencji lepszej pod względem zarówno materialnym, jak i społecznym.Tutaj na ratunek przychodzi nam Marks i zakorzeniona w jego myśleniu wizja w pełni zautomatyzowanego luksusowego komunizmu. Zdaniem autora Kapitału celem rozwoju cywilizacyjnego powinno być wyzwolenie człowieka spod przymusu pracy najemnej.Czas wolny, który byśmy w taki sposób uzyskali, służyć mógłby podejmowaniu dobrowolnych i sensownych aktywności, dzięki którym rozwijalibyśmy się i czułybyśmy się spełnione. Zamiast nas pracowałyby maszyny znajdujące się pod demokratyczną kontrolą, a owoc ich pracy byłby dystrybuowany w egalitarny i sprawiedliwy sposób wśród nas wszystkich. Jak daleko jesteśmy od spełnienia takiej wizji? Czy jest ona w ogóle technologicznie i politycznie możliwa? Wykład Jana Sowy odpowie na te i inne pytania związane z utopią świata bez pracy.

Jan Sowa – dialektyczno-materialistyczny teoretyk i badacz społeczny. Studiował psychologię, literaturę i filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie i na Uniwersytecie Paryż VIII w Saint-Denis. Doktor socjologii, habilitował się z kulturoznawstwa. Prowadził badania i wykładał w instytucjach akademickich w Polsce i za granicą, m.in. na Uniwersytecie SWPS w Warszawie, Uniwersytecie Sao Paulo, Akademii Sztuk Świata w Kolonii i w Instytucie Nauk o Człowieku w Wiedniu. Był członkiem Komitetu Nauk o Kulturze PAN oraz kuratorem programu dyskursywnego i badań Biennale Warszawa. Obecnie profesor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Autor wielu artykułów i książek, m.in. Fantomowe ciało króla (2012), Inna Rzeczpospolita jest możliwa (2015) oraz – wspólnie z Krzysztofem Wolańskim – Sport nie istnieje (2017). Ostatnio ukazał się zredagowany przez niego wspólnie z Ekateriną Degot i Davidem Riffem tom Perverse Decolonization? (Archive Books, Berlin 2021).

Francuski filozof Bernard Stiegler pisze, że „technika jest pogonią za życiem przy użyciu środków innych niż życie”. Dlaczego wraz z rozwojem techniki obliczeniowej potocznie nazywanej sztuczną inteligencją ta pogoń obraca się przeciwko życiu i grzęźnie w świecie nekrotechnologii? Jak uodpornić się na technobiznesowy storytelling, który stępia krytyczne myślenie, a w miejsce rozwoju kultury technicznej i różnorodnych form wiedzy proponuje zautomatyzowaną bezmyślność? Będę przekonywał, że źródłem problemów związanych z AI jest błędne rozumienie „technologii”, a błąd pochodzi z wypaczonej wizji życia, która wynaturza relację, jaka łączy ludzi z techniką, a poprzez technikę z przyrodą. Pokażę również, jak moglibyśmy z tego błędu wyjść.

Michał Krzykawski – dr hab., prof. UŚ, filozof, pracownik naukowy na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, gdzie kieruje Centrum Badań Krytycznych nad Technologiami. Autor i współautor wielu prac z zakresu współczesnej filozofii francuskiej, filozofii techniki i filozofii społecznej. Członek Rady Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. Wiceprezes Fundacji Pracownia Współtwórcza (https://wspoltworcza.org).