Radio

Ένα ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ του Θωμά Σίδερη από το Πρώτο πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. 

Ένα ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ σε έρευνα, τεκμηρίωση και παρουσίαση του Θωμά Σίδερη.

Ένα ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ σε έρευνα, τεκμηρίωση και παρουσίαση του Θωμά Σίδερη. 

Στο πρώτο μέρος του ραδιοφωνικού ντοκιμαντέρ αναλύεται από τον ιστορικό Τόνι Μπράιντελ το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο συντελείται η Γενοκτονία των αρμενικών κοινοτήτων αρχικώς και αργότερα των Ελλήνων του Πόντου κατά το πρώτο τέταρτο του περασμένου αιώνα. Οι ακροατές θα παρακολουθήσουν τον βίαιο εκτοπισμό των πληθυσμών από τις πατρογονικές εστίες τους, την περιπλάνησή τους στα εδάφη της Ανατολίας, τα βασανιστήρια στα οποία υπόκεινται και τις κακουχίες που αγόγγυστα υπομένουν μέσα από τις συγκλονιστικές μαρτυρίες επιζησάντων Αρμενίων.

Κύριος αφηγητής του ραδιοφωνικού ντοκιμαντέρ είναι ο Μωυσής Χανεσγιάν, η μαρτυρία του οποίου ελήφθη σε δύο διαφορετικές χρονικές στιγμές με διαφορά δύο χρόνων: όταν ήταν 103 και 105 χρόνων. Στο ντοκιμαντέρ της «Αφύλαχτης Διάβασης» μιλούν ακόμα, οι επιζήσασες Γεπραξία Γκεβοριάν, 110 χρόνων και Μαριάν Μανουκιάν, 104 χρόνων.

Στο πρώτο μέρος του ραδιοφωνικού ντοκιμαντέρ αναλύεται από τον ιστορικό Τόνι Μπράιντελ το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο συντελείται η Γενοκτονία των αρμενικών κοινοτήτων αρχικώς και αργότερα των Ελλήνων του Πόντου κατά το πρώτο τέταρτο του περασμένου αιώνα. Οι ακροατές θα παρακολουθήσουν τον βίαιο εκτοπισμό των πληθυσμών από τις πατρογονικές εστίες τους, την περιπλάνησή τους στα εδάφη της Ανατολίας, τα βασανιστήρια στα οποία υπόκεινται και τις κακουχίες που αγόγγυστα υπομένουν μέσα από τις συγκλονιστικές μαρτυρίες επιζησάντων Αρμενίων.

Κύριος αφηγητής του ραδιοφωνικού ντοκιμαντέρ είναι ο Μωυσής Χανεσγιάν, η μαρτυρία του οποίου ελήφθη σε δύο διαφορετικές χρονικές στιγμές με διαφορά δύο χρόνων: όταν ήταν 103 και 105 χρόνων. Στο ντοκιμαντέρ της «Αφύλαχτης Διάβασης» μιλούν ακόμα, οι επιζήσασες Γεπραξία Γκεβοριάν, 110 χρόνων και Μαριάν Μανουκιάν, 104 χρόνων.

Από τα δημοσιεύματα της εφημερίδας «Επιθεώρησις» στις αρχές της δεκαετίας του 1890 (1891) και το «Εικονογραφημένον Εθνικόν Ημερολόγιον Νέα Ελλάς» του Γεωργίου Δροσίνη (1894) μέχρι την άφιξη του πρώτου τρένου στη Λάρισα (1908) και τη συμβολή του Λαρισαϊκού στις πολεμικές επιχειρήσεις του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου, το ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ διατρέχει το χώρο και το χρόνο, καταγράφοντας τις σημαντικότερες στιγμές της σιδηροδρομικής σύνδεσης της πρωτεύουσας με τα βόρεια σύνορα της χώρας. Η ιστορία του Λαρισαϊκού συνδέεται έτσι εν πολλοίς με την ίδια Ιστορία της Ελλάδας την περίοδο 1890-1940.

Η «Αφύλαχτη Διάβαση» παρουσιάζει ένα πρωτότυπο ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ για τη εξέλιξη της Πνευμονολογίας μέσα από τις ιατρικές διαφημίσεις της περιόδου 1910-1950. Ουσίες, φαρμακευτικά σκευάσματα αλλά και σανατόρια όπως διαφημίζονται στις εφημερίδες της εποχής αλλά και στον ειδικό ιατρικό Τύπο.

Μέσα από τις διαφημίσεις φαρμακευτικών σκευασμάτων της περιόδου 1910-1950 διακρίνεται ο αγώνας της ιατρικής κοινότητας για την αποτελεσματική θεραπεία των ασθενειών το πρώτο μισό του περασμένου αιώνα και, ειδικότερα, των ασθενειών του Μεσοπολέμου: της φυματίωσης και της σύφιλης.

Ακολουθώντας, γραμμική χρονική αφήγηση, οι ακροατές γνωρίζουν σε αδρές γραμμές την εγκατάσταση της οικογένειας ΦΙΞ στην Ελλάδα μετά τα μέσα του 19ου αιώνα, τη δημιουργία του εργοστασίου στις όχθες του Ιλισού το 1893 και το πλαίσιο λειτουργίας του το πρώτο μισό του 20ού αιώνα, εστιάζοντας  στη σκοτεινή δεκαετία του 1940.

Στο δεύτερο μέρος του ραδιοφωνικού ντοκιμαντέρ ξεδιπλώνεται η σύγχρονη ιστορία του κτιρίου ΦΙΞ, με αφορμή την πλήρη ανακατασκευή του εργοστασίου την περίοδο 1957-1961, πάνω σε σχέδια του Τάκη Ζενέτου, πρωτοπόρου του μεταπολεμικού μοντερνισμού. Μέσα από έναν παράλληλο αφηγηματικό άξονα και αξιοποιώντας το Αρχείο της ΕΡΤ, το ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ θα φωτίσει το έργο του Ζενέτου, τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια.

Το ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ, μέσα από την ιστορία του εργοστασίου και τη θεώρησή του ως τοπόσημο, συνδέει το κτίριο ΦΙΞ με την πόλη των Αθηνών. Οι μεταβολές που υφίσταται το κτίριο θα συνδεθούν με τις μεταβολές που βιώνει η πόλη το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα.

Το ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ στηρίζεται σε γραπτές πηγές και ηχητικά τεκμήρια. Καταρχήν, ξετυλίγεται η ιστορία του Ότο Σμιτ που εκτοπίστηκε το καλοκαίρι του 1938 στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μπούχενβαλντ σε ηλικία 20 χρόνων. Πρωτύτερα, ήταν έγκλειστος με τη γυναίκα του Ούνκου και τη μικρή κόρη τους στο στρατόπεδο του Μάγκντεμπουργκ. Η τυπική αιτιολόγηση για τον εκτοπισμό του ήταν η ίδια όπως και σε εκατοντάδες χιλιάδες άλλες περιπτώσεις ρομά: «Ο Σμιτ δεν είχε σταθερή εργασία αφότου τέλειωσε το σχολείο και ούτε προσπάθησε να βρει δουλειά. Περιφερόταν πάντα σαν τσιγγάνος στη χώρα». Η μητέρα του Ότο Σμιτ, Αουγούστε Λάουμπινγκερ προσπάθησε επανειλημμένως να βγάλει την οικογένεια του ότο από το γκέτο αλλά χωρίς επιτυχία.

Παράλληλα, στο ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ της «Αφύλαχτης Διάβασης» για το Ολοκαύτωμα των ρομά ακούγονται μαρτυρίες επιζώντων από τα στρατόπεδα εξόντωσης. Επίσης, μιλά στο ντοκιμαντέρ ο ιστορικός και μέλος του Εθνικού Συμβουλίου για τους ρομά στη Ρουμανία Κονσταντίν Μπραΐλα.

Το ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ στηρίζεται σε γραπτές πηγές και ηχητικά τεκμήρια. Καταρχήν, ξετυλίγεται η ιστορία του Ότο Σμιτ που εκτοπίστηκε το καλοκαίρι του 1938 στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μπούχενβαλντ σε ηλικία 20 χρόνων. Πρωτύτερα, ήταν έγκλειστος με τη γυναίκα του Ούνκου και τη μικρή κόρη τους στο στρατόπεδο του Μάγκντεμπουργκ. Η τυπική αιτιολόγηση για τον εκτοπισμό του ήταν η ίδια όπως και σε εκατοντάδες χιλιάδες άλλες περιπτώσεις ρομά: «Ο Σμιτ δεν είχε σταθερή εργασία αφότου τέλειωσε το σχολείο και ούτε προσπάθησε να βρει δουλειά. Περιφερόταν πάντα σαν τσιγγάνος στη χώρα». Η μητέρα του Ότο Σμιτ, Αουγούστε Λάουμπινγκερ προσπάθησε επανειλημμένως να βγάλει την οικογένεια του ότο από το γκέτο αλλά χωρίς επιτυχία.

Παράλληλα, στο ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ της «Αφύλαχτης Διάβασης» για το Ολοκαύτωμα των ρομά ακούγονται μαρτυρίες επιζώντων από τα στρατόπεδα εξόντωσης. Επίσης, μιλά στο ντοκιμαντέρ ο ιστορικός και μέλος του Εθνικού Συμβουλίου για τους ρομά στη Ρουμανία Κονσταντίν Μπραΐλα.