หลังจากประเทศสยามก้าวสู่การเป็นประชาธิปไตยและมีการประกาศใช้ #รัฐธรรมนูญ เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม พ.ศ. 2475 แต่แล้วในปี พ.ศ. 2476 สยามต้องเผชิญกับความผันผวนทางการเมืองอยู่หลายอย่าง ตั้งแต่ความพยาบามที่จะมีคณะพรรคการเมือง การเสนอเค้าโครงการเศรษฐกิจ การปิดสภาฯ การงดใช้รัฐธรรมนูญบางมาตราที่เปรียบเสมือนการถูกยึดอำนาจครั้งแรก การยึดอำนาจโดยทหารฝ่ายคณะราษฎร เพื่อกลับมาใช้รัฐธรรมนูญอีกครั้ง การเกิดกบฏบวรเดช จนมาถึงการเลือกตั้งครั้งแรก

เหตุการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในปีนั้นหลังจากประกาศใช้รัฐธรรมนูญเพียงไม่นาน แต่ละเหตุการณ์มีเส้นทางอย่างไรที่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงการเมืองอย่างสำคัญ ฟังในรายการ รอยจารึก...บันทึกสยาม ค่ะ

28 ธันวาคม ในทางประวัติศาสตร์เป็นวันที่ สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี หรือ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ปราบดาภิเษก "ทองอยู่ พุฒพัฒน์" อดีต ส.ส. จังหวัดธนบุรีคนแรกเมื่อปี พ.ศ. 2476 เป็นผู้ผลักดันให้มีการก่อสร้างอนุสาวรีย์ที่วงเวียนใหญ่ซึ่งใช้เวลายาวนานถึง 20 ปีนับตั้งแต่ริเริ่มจนก่อสร้างเสร็จ

ทองอยู่ พุฒพัฒน์ ยังมีบทบาททางการเมืองและการเรียกร้องประชาธิปไตยโดยเฉพาะการเป็นดาวไฮด์ปาร์ค ขึ้นกล่าวโจมตีการทำงานของรัฐบาลในสมัย จอมพล ป. พิบูลสงคราม รวมถึงการถูกจับกุมในเหตุการณ์ กบฏอดข้าว เบื้องหลังการก่อสร้างอนุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี, เส้นทางการเมือง, การเรียกร้องประชาธิปไตย และบั้นปลายชีวิตของการเข้าสู่เส้นทางธรรม เป็นอย่างไร รายการ รอยจารึก...บันทึกสยาม เล่าให้ฟังค่ะ

สำหรับคนที่ชอบอ่านหนังสือคงจะรู้จักนามปากกา เสฐียรโกเศศ เป็นอย่างดีซึ่งเป็นนามปากกาของ พระยาอนุมานราชธน นักปราชญ์ นักเขียนและบุคคลสำคัญของโลกที่ได้รับการยกย่องจากยูเนสโก (UNESCO) เมื่อปี พ.ศ. 2531 มีงานเขียนที่คุ้นและรู้จักกันเป็นอย่างดีเช่น กามนิต, หิโตปเทศ (ซึ่งเขียนร่วมกับ นาคะประทีป) และ ฟื้นความหลัง

นอกจากงานเขียนหนังสือ ยังดำรงตำแหน่งในหน่วยงานต่าง ๆ เช่น กรมศิลปากร, ราชบัณฑิตยสถาน ฯลฯ แต่เบื้องหลังการดำเนินชีวิตรวมถึงข้อความบนพินัยกรรมที่ส่งต่อไปยังลูกน้อยคนนักที่รู้ รายการ รอยจารึก...บันทึกสยาม เล่าเรื่องนี้ให้ฟังค่ะ

การเสนอร่างโครงการพัฒนาเศรษฐกิจเมื่อปลายปี พ.ศ. 2475 (ปฏิทินเก่า) ของ "ปรีดี พนมยงค์" ที่ขึ้นชื่อว่าเป็นมันสมองของคณะราษฎร ถูกกล่าวหาว่าเป็น #คอมมิวนิสต์ ทั้งที่เบื้องหลัง ปรีดีก็มีความขัดแย้งคนของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย รวมถึงการถูกกล่าวหาว่าฝักใฝ่คอมมิวนิสต์หลังลี้ภัยไปยังประเทศจีนทั้งที่จริงแล้ว ปรีดีลี้ภัยไปจีนก่อนทีฝ่ายคอมมิวนิสต์จะได้รับชัยชนะ

เบื้องหลังความขัดแย้งและการถูกล่าวหาว่าเป็นคอมมิวนิสต์ของ "ปรีดี พนมยงค์" เกิดขึ้นได้อย่างไร

คนไทยคนแรกที่ได้รับการยกย่องให้เป็นบุคคลสำคัญของโลกจากยูเนสโก (UNESCO) ในวาระ 100 ปีประสูติ เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2505 คือ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 พระองค์ทรงมีคุณูปการทางการศึกษาโดยเฉพาะเรื่องราวทางประวัติศาสตร์และโบราณคดี ไม่เพียงเท่านั้นยังมีบทบาททางการเมืองการปกครองในสมัยนั้นอีกด้วย

พระราชนิพนธ์และผลงานแปลของพระมหากษัตริย์หลายเรื่อง ถูกนำมาใช้เป็นสื่อการเรียนการสอนในวิชาภาษาไทยมาอย่างยาวนาน หนึ่งในนั้นคือเรื่อง เวนิสวานิช ผลงานแปลในรัชกาลที่ 6 ต้นฉบับของ วิลเลียม เชกส์เปียร์ (William Shakespeare) ที่แสดงให้เห็นถึงพระอัจฉริยภาพทางด้านภาษาที่ทรงแปลได้ตรงตามความหมายจากต้นฉบับออกมาเป็นกลอนเมื่อ พ.ศ. 2459 สำหรับเรื่องนี้มีประโยคที่เราต่างคุ้นหูคือ "อันความกรุณาปรานี จะมีใครมาบังคับก็หาไม่..."

พระอัจฉริยภาพในรัชกาลที่ 6 ทางด้านภาษาต่างประเทศและการแปลภาษาจากบทประพันธ์ต่างประเทศให้เป็นภาษาไทย มีแง่มุมอะไรน่าสนใจ รวมถึงความเกี่ยวข้องกับการปกครองในยุคสมัยนั้นอย่างไร

ในหน้าประวัติศาสตร์การเมืองของประเทศไทย ย้อนไปเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2514 ผู้นำรัฐบาลสมัยนั้นคือ จอมพลถนอม กิตติขจร ได้ทำการรัฐประหารตนเอง แล้วยกเลิกรัฐธรรมนูญปี 2511 ที่ใช้เวลาร่างมานานนับสิบปี ทำให้ ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ซึ่งในเวลานั้นเป็นคณบดีคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (อดีตผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย) ได้เขียนจดหมายโดยใช้ชื่อว่า นายเข้ม เย็นยิ่ง ถึง จอมพลถนอม กิตติขจร โดยใช้ชื่อว่า นายทำนุ เกียรติก้อง ผู้ใหญ่บ้านไทยเจริญ

ใจความสำคัญของจดหมายคือการเรียกร้องให้มีกติกาหมู่บ้าน (รัฐธรรมนูญ) และการเลือกตั้งโดยเร็ว ซึ่งการเคลื่อนไหวของข้าราชการชั้นผู้ใหญ่อย่าง ดร.ป๋วย ในเวลานั้น นับเป็นการจุดประกายอย่างหนึ่งให้เกิดเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 ในเวลาต่อมา

ในยุคออนไลน์ที่สามารถดูหนังฟังเพลงได้อย่างสะดวกสบายผ่านช่องทางต่าง ๆ เลือกชมได้โดยไม่ต้องคอย อาจทำให้คนในปัจจุบันนึกไม่ถึงว่า ในอดีตเวลาอยากฟังเพลงต้องเปิดเทปคาสเซ็ท อยากดูหนังทั้งไทยและเทศ ต้องไปเช่าวีดีโอตามร้านที่เป็นสมาชิกไว้ จนภายหลังแผ่นซีดีและดีวีดีเข้ามาแทนที่วีดีโออย่างรวดเร็วและในที่สุดทั้งเทป วีดีโอ ซีดี ก็ล้วนกลายเป็นอดีตของสังคมไป

คุณธานี จิริยะสิน เจ้าของร้านให้เช่าวิดีโอ บริเวณท่าพระจันทร์ เล่าถึงประสบการณ์ ความคึกคัก และเสน่ห์ของร้านเช่าวีดีโอ-ซีดี อันเป็นอดีตที่ไม่มีทางจะหวนกลับมาอีกแล้ว

คุกสมัยใหม่ของไทยเพิ่งเกิดขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งมีการปฏิรูปการราชทัณฑ์ สร้างคุกใหม่อย่างอารยประเทศ และปรับปรุงทั้งสภาพความเป็นอยู่ การพันธนาการ การใช้แรงงานนักโทษ ฯลฯ

รายการ “รอยจารึก..บันทึกสยาม” คุยกับ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ศรัญญู เทพสงเคราะห์ ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เล่าถึงพัฒนาของคุกไทย จากแบบจารีตเดิม มาสู่ราชทัณฑ์สมัยใหม่ ที่มีความเปลี่ยนแปลงทั้งวิธีคิดและการดูแลนักโทษ ตั้งแต่ยุครัชกาลที่ 5 มาจนถึงหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475

สมบูรณาญาสิทธิราชย์ (Absolute Monarchy) เป็นระบอบการปกครองอีกรูปแบบหนึ่งที่สยามเคยนำมาใช้ในการปกครองบ้านเมือง โดยระบอบนี้ถูกนำมาใช้ในระยะเวลาสั้น ๆ เพียง 40 ปีเท่านั้น (พ.ศ. 2435 - 2475) แม้ในประวัติศาสตร์หลายร้อยปีแผ่นดินนี้มีผู้ปกครองเป็นพระมหากษัตริย์ แต่กลับไม่ใช่ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์

ในความเข้าใจและความรู้ที่ได้รับมา เชื่อว่าหลายคนเข้าใจมาเสมอว่า การปกครองระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ถูกใช้มาตั้งแต่สมัยสุโขทัยต่อเนื่องจนถึงรัชกาลที่ 7 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ แต่จริง ๆ แล้วถูกใช้เพียงแค่ 40 ปีนับตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 - 7 แล้วก่อนหน้านั้นคืออะไร เปิดหน้าประวัติศาตร์การปกครองระบอบนี้ทั้งจุดกำเนิด อำนาจ และการล่มสลาย ค่ะ