Samenwerken en Teamleren Archieven

Samenwerken en Teamleren Archieven

By Tjip de JongEducation
Download on the App Store

Samenwerken en Teamleren Archieven episodes

  • Hoe levert een bovenschoolse rekencrew een bijdrage aan beter rekenonderwijs?

    Hoe krijg je wetenschappelijke inzichten over rekenonderwijs van papier naar de dagelijkse lespraktijk? Binnen onderwijsorganisatie Arlanta is daarvoor een bovenschoolse rekencrew opgericht: opgeleide collega’s die scholen bezoeken, rekenlessen observeren en met teams onderzoeken waar sterke punten en ontwikkelkansen liggen. Hierover spreek ik met Ker Teunen en Nicole van der Mossel. Ker is kwaliteitscoördinator bij Kindcentrum Vivensa, bovenschools kwaliteitscoördinator, projectleider van de rekencrew en primor van het primoraat van Arlanta. Nicole is crewmember, leerkracht van groep 7/8 en rekencoördinator bij christelijke basisschool De Gearing in Ee.

    De aanpak begon met zorgen over de rekenresultaten en een gezamenlijke zoektocht naar kenmerken van effectief rekenonderwijs. Vanuit literatuuronderzoek ontwikkelde een onderzoeksgroep een rekenspecifieke kijkwijzer en aanvullende rubrics. Daarmee kijkt de crew naar meer dan de opbouw van een instructie: welke modellen en materialen gebruikt de leerkracht? Hoe ontwikkelen leerlingen rekenbegrip? En zijn er schoolbrede afspraken over rekentaal en doorgaande leerlijnen?

    Ker en Nicole vertellen hoe een schoolbezoek verloopt en wat het leren tussen scholen oplevert. Daarbij komt ook de spanning tussen kritisch kijken en veilig leren aan bod. De crew zoekt naar patronen op schoolniveau, waarna het team samen met de schoolleiding bepaalt welke vervolgstappen nodig zijn. De eerste ervaringen wijzen vooral op meer inhoudelijke gesprekken, kennisdeling en aandacht voor rekenen. Of de aanpak ook tot betere leerlingresultaten leidt, zal de komende jaren nauwlettend worden gemonitord.

    Kernpunten uit het gesprek:

    🔍 Een algemene observatiewijzer brengt niet vanzelf de kwaliteit van rekenonderwijs in beeld. De rekencrew kijkt specifiek naar rekeninhoud, begripsontwikkeling en het gebruik van modellen en materialen.

    🧩 Lesobservaties, een zelfscan en gesprekken geven samen zicht op schoolbrede patronen. Denk aan doorgaande leerlijnen en gezamenlijke afspraken over rekentaal.

    🤝 Het schoolbezoek is bedoeld als vertrekpunt voor ontwikkeling. De crew benoemt sterke punten en ontwikkelkansen; de school bepaalt vervolgens welke prioriteiten zij daaraan verbindt.

    📚 De instrumenten krijgen betekenis door de kennis van de gebruikers. Scholing, begeleide schoolbezoeken en gezamenlijk oefenen vormen daarom een belangrijk onderdeel van de aanpak.

    🌱 De eerste opbrengsten liggen vooral in het professionele gesprek en het leren tussen scholen. Effecten op leerlingresultaten zijn op dit moment nog niet vast te stellen.

    Quotes uit het gesprek:

    “Gedurende onze observaties wordt de foto steeds scherper, maar het zal nooit een portret worden. We gaan nooit op de man spelen.”

    “Met deze aanpak blijft de kennis binnen de organisatie, maar ook de betrokkenheid wordt groter binnen onze schoolorganisatie.”

    “Het zijn middelen en het proces, hoe ga je ze gebruiken? Met welke kennis ga je ze inzetten? Dat maakt het verschil.”

    Tijdstempels

    00:00 – Bovenschoolse rekencrew

    01:32 – Zorgelijke rekenresultaten

    03:16 – Onderzoek vertalen

    05:26 – Eigen instrumenten

    08:42 – Rekenkundig kijken

    12:07 – Praktijk verrijken

    14:05 – Crewmembers scholen

    15:39 – Doorgaande leerlijnen

    17:41 – Samen verbeteren

    23:14 – Rekenen observeren

    25:27 – Opbrengsten volgen

    28:43 – Kennis behouden

    32:18 – Kritische lessen

    35:12 – Toekomst verkennen

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Bronnen en verdieping

    De kijkwijzer, rubric en schoolscan kan je hieronder downloaden als PDF bestand. Bij gebruik van deze bronnen graag vermelden dat afkomstig is van de Arlanta Rekencrew.

    Het bericht Hoe levert een bovenschoolse rekencrew een bijdrage aan beter rekenonderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

    40 min
  • Wat is Lesson Study, waarom werkt het en hoe kun je er morgen mee beginnen?

    Wat zie je van het leren van leerlingen als je zelf voor de klas staat? Je geeft uitleg, beantwoordt vragen en houdt overzicht. Ondertussen gebeurt er veel dat gemakkelijk aan je aandacht ontsnapt. Hoe gebruikt een leerling een antwoordblad? Welke vragen stellen leerlingen aan elkaar? En helpt die zorgvuldig voorbereide werkvorm eigenlijk om de lesstof beter te begrijpen? Op de Winkler Prins (openbare school voor voortgezet onderwijs) in Veendam onderzoeken docenten zulke vragen met Lesson Study. Ze ontwerpen samen een les, voorspellen hoe leerlingen zullen reageren, observeren wat er gebeurt en spreken leerlingen na afloop. Die informatie gebruiken ze om hun onderwijs bij te stellen. De school werkt inmiddels bijna tien jaar met deze aanpak en deelt haar expertise binnen Ontwikkelkracht.

    Hetty Kuiper, Danny Wubs en Jan Korterink vertellen hoe dat er in de praktijk uitziet. Van mandarijnschillen die kaartprojecties begrijpelijk maken tot hulpbladen die minder behulpzaam blijken dan gedacht: hun voorbeelden laten zien hoeveel je ontdekt door gericht te kijken en leerlingen te bevragen.

    Daarbij komen ook de voorwaarden van Lesson Study aan bod. Een afgebakende onderzoeksvraag, goede begeleiding en tijd om samen te werken zijn essentieel. Het doel is niet één perfecte les, maar meer inzicht in het leren van leerlingen en een professionele cultuur waarin collega’s samen onderwijs ontwikkelen.

    Kernpunten uit het gesprek

    🔍 Het leren van leerlingen staat centraal. Collega’s onderzoeken hoe leerlingen reageren op een gezamenlijk ontworpen les. Observaties, leerlingwerk en interviews helpen om aannames te toetsen.

    🍊 Concrete werkvormen worden gericht onderzocht. Een mandarijnschil maakt bijvoorbeeld zichtbaar waarom een bol niet zonder vervorming op een plat vlak past. De vraag blijft wat leerlingen hierdoor begrijpen en leren.

    🧭 Een scherpe onderzoeksvraag houdt het proces op koers. De procesbegeleider helpt collega’s om hun plannen af te bakenen en steeds te verbinden aan wat ze willen weten.

    🤝 Samen ontwerpen versterkt de professionele samenwerking. Collega’s leren elkaars expertise kennen en dragen gezamenlijk verantwoordelijkheid voor het uitproberen en verbeteren van onderwijs.

    ⏳ Duurzame professionalisering vraagt tijd en ondersteuning. De schoolleiding moet ruimte organiseren voor voorbereiding, observatie en nabespreking. Op Winkler Prins worden de inzichten bovendien gedeeld tijdens een opbrengstenmarkt.

    Quotes uit het gesprek:

    “Ik denk dat ik door Lesson Study veel meer ben gaan nadenken over hoe de leerling gaat reageren op de dingen die ik voorbereid.”

    “Het gaat om dat je gewoon meer inzicht krijgt in het leren van leerlingen. En niet zozeer dat die ene les nou heel goed loopt.”

    “Omdat we het nooit tien jaar op rij op dezelfde manier hebben gedaan.”

    Deze aflevering maakt deel uit van een bijzondere podcastserie, ontwikkeld in samenwerking met Ontwikkelkracht. Ontwikkelkracht is een landelijk programma dat scholen ondersteunt bij duurzame onderwijsontwikkeling, door wetenschap en praktijk met elkaar te verbinden en leren over de grenzen van scholen heen te stimuleren. In deze serie gaan we in gesprek met expertisescholen en betrokken professionals over thema’s als curriculumontwikkeling, krachtig onderwijskundig leiderschap en effectieve teamsamenwerking. We verkennen wat werkt, waarom het werkt en wat andere scholen hiervan kunnen leren. Wil je laagdrempelig meedoen of meer informatie over de expertisescholen? Check dan hier de link!

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tijdstempels

    00:00 – Introductie ontwikkelkracht
    00:53 – Kennismaking school
    02:53 – Betekenis lessonstudy
    05:06 – Gezamenlijk onderzoeken
    07:21 – Leerlingen betrekken
    11:02 – Abstractie verhelderen
    12:56 – Leren zichtbaar
    14:41 – Onderzoeksvragen kiezen
    16:41 – Veilig samenwerken
    18:24 – Procesbegeleiding organiseren
    20:57 – Valkuilen herkennen
    22:44 – Gericht observeren
    27:45 – Wetenschap verbinden
    30:02 – Expertise delen
    36:36 – Praktisch beginnen

    Het bericht Wat is Lesson Study, waarom werkt het en hoe kun je er morgen mee beginnen? verscheen eerst op Tjipcast.

    40 min
  • Wat leert onderzoek naar high-performing schools ons over het beter onderwijs?

    Goed onderwijs ontstaat niet alleen in het klaslokaal. Natuurlijk doet de kwaliteit van de leraar ertoe, maar ook de organisatie daaromheen bepaalt in belangrijke mate wat leraren en leerlingen kunnen bereiken. Denk aan de kwaliteit van leiderschap, de samenwerking binnen teams, ruimte voor professionele ontwikkeling en de manier waarop een school gezamenlijke ambities formuleert en bewaakt. Juist wanneer scholen hun onderwijs duurzaam willen verbeteren, is het daarom relevant om niet alleen te kijken naar individuele professionals of afzonderlijke lessen, maar naar het functioneren van de school als geheel. Welke omstandigheden helpen leraren om goed onderwijs te geven, van elkaar te leren en samen verantwoordelijkheid te nemen voor de ontwikkeling van alle leerlingen?

    André de Waal, academic director van het HPO Center, Ed Ilgen, onderwijsadviseur en bestuurssecretaris bij Stichting Eem-Vallei Educatief en Marjolein Bos, regiodirecteur bij Stichting Viertaal zijn op onderzoek gegaan om te bepalen wat scholen kunnen leren van het gedachtegoed rond High Performance Organizations.

    Daarbij gaat hoog presteren nadrukkelijk niet over voortdurend de beste moeten zijn. Het draait om een organisatie die mensen in staat stelt zich te ontwikkelen en gezamenlijk steeds beter onderwijs te realiseren. In deze podcast wordt de expliciete verbinding met de dagelijkse onderwijspraktijk gemaakt. Zo vraagt dit om hoge ambities, maar ook om professionele samenwerking, een sterke interne organisatie en leiderschap dat ontwikkeling mogelijk maakt. Kwaliteit is daarmee niet alleen de verantwoordelijkheid van de individuele leraar. Het wordt een gezamenlijk vraagstuk: wat willen we voor leerlingen bereiken, welke omstandigheden zijn daarvoor nodig en hoe kunnen we als organisatie iedere dag een beetje beter worden?

    Kernpunten uit het gesprek:

    🎯 Hoog presteren betekent niet dat iedereen de beste moet zijn. Het gaat om een organisatie die voorwaarden creëert waardoor medewerkers zich kunnen ontwikkelen en zo goed mogelijk kunnen presteren.

    🤝 Onderwijskwaliteit is een collectieve verantwoordelijkheid. Goed onderwijs wordt sterker wanneer leraren, schoolleiders, kwaliteitscoördinatoren en ondersteunende medewerkers gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor ontwikkeling en kwaliteit.

    🏫 De organisatie rond het klaslokaal doet ertoe. Leiderschap, interne organisatie, samenwerking, professionele ontwikkeling en duidelijke ambities kunnen leraren ondersteunen om duurzaam goed onderwijs te verzorgen.

    🌱 Verbeteren vraagt om een lerende houding. Sterke teams stellen zichzelf voortdurend de vraag wat vandaag goed ging en wat morgen beter of scherper kan.

    🧭 Een raamwerk werkt niet als opgelegde blauwdruk. Schoolontwikkeling vraagt om dialoog, gezamenlijke besluitvorming en eigenaarschap; een bestuurder die een HPO-model simpelweg ‘uitrolt’ mist juist een belangrijk uitgangspunt van het gedachtegoed.

    Quotes uit het gesprek:

    “Kwaliteit is heel lang gezien als een individueel vraagstuk: hoe word ik een betere professional? En we weten dat echt goed onderwijs wordt gegeven door een team wat samen kijkt naar kwaliteit.”

    “Wat je wil is een omgeving creëren waar die leraren zich steeds verder kunnen ontwikkelen tot het niveau wat ze zouden kunnen bereiken.”

    “Een goede leider zorgt dat een team in staat is om zichzelf elke dag te verbeteren.”

    Tijdstempels

    00:00 – Hoogpresterende scholen
    02:13 – Hoge ambities
    04:05 – Onderwijskwaliteit verbeteren
    05:40 – Organisaties onderzoeken
    09:13 – Organisatorische voorwaarden
    10:39 – Collectieve kwaliteit
    14:25 – HPO factoren
    16:05 – Gezamenlijke ambitie
    18:49 – Professionele ontwikkeling
    21:27 – Krachtig leiderschap
    23:32 – Dagelijks verbeteren
    26:54 – Pedagogische opdracht
    29:28 – Collectief ontwikkelen
    31:42 – Gezamenlijke verandering
    34:00 – Praktische toepassing

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Bronnen en verdieping

    De Waal, A., Schreurs, M., Bos, N., Fiorentinos, D., Ilgen, E. & Van Zandvoort, L. – Building high-performing schools: validating a school organizational capability framework in a Dutch multi-school foundation.
    Deze peer-reviewed studie uit 2026 in Quality Assurance in Education sluit zeer direct aan bij het gesprek. Het onderzoek gebruikt gegevens van 165 medewerkers van 13 basisscholen binnen Stichting STEV en onderzoekt het HPS-raamwerk als instrument voor duurzame schoolontwikkeling. De studie benadrukt onder meer leiderschap, routines, samenwerking, professioneel leren en systematische verbetering als organisatorische voorwaarden voor onderwijskwaliteit.

    De Waal, A., Schreurs, M., Goossens, P. & Dirkx, M. – Building High Performing Schools: A Case Study.
    Deze studie uit 2025 in International Education Studies onderzoekt hoe het HPO-raamwerk kan worden toegepast op scholen. De auteurs concluderen op basis van een casestudy dat het raamwerk scholen kan helpen hun organisatorische uitgangspositie te onderzoeken en concrete verbeterpunten te identificeren.

    De Waal, A., Goossens, P., Bos, M. & Jeurissen, N. – Characteristics of the High Performing School.
    Deze publicatie richt zich specifiek op kenmerken van high-performing schools en onderscheidt vier hoofdfactoren: kwaliteit van schoolmanagement, kwaliteit van de interne organisatie, kwaliteit van leraren en medewerkers en kwaliteit van de onderwijsaanpak. Dat zijn precies de vier factoren die in het gesprek worden besproken.

    De Waal, A. – What Makes a High Performance Organization.
    Voor verdieping in het oorspronkelijke HPO-raamwerk. De Waal onderscheidt vijf factoren: kwaliteit van management, openheid en actiegerichtheid, langetermijngerichtheid, continue verbetering en vernieuwing en kwaliteit van medewerkers.

    HPO Center – High-Performance Schools
    Een overzichtspagina met onderzoek, praktijkcases en publicaties rond de toepassing van het HPO-gedachtegoed in onderwijsorganisaties.

    Tot slot heeft André de Waal bijna een boekenkast vol geschreven over dit gedachtegoed in (commerciele) organisaties. Kijk zeker even op Managementsite voor een overzicht. Ook heb ik André de Waal meerdere keren gesproken in de podcast serie. Bijvoorbeeld over de relatie tussen HPO organisaties en leiderschap. Zowel in het Engels als Nederlands!

    Tjipcast wordt mogelijk gemaakt door:

    Wetenswaardig. Wil jij thematisch onderwijs realiseren, op basis van directe instructie, rijke teksten, en ook nog eens volledig kerndoel dekkend zijn? Wetenswaardig is een compleet uitgewerkte lesmethode voor leraren in het primair onderwijs. Nieuwsgierig? Kijk op Wetenswaardig voor meer informatie!

    JSW. Hét vakblad voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. JSW is praktijkgericht, duidelijk en toegankelijk! En wist je dat JSW ook een thematisch deel heeft? Met zes rijke edities per schooljaar én extra inspiratie via de website en nieuwsbrief blijf jij zo helemaal bij! Bijvoorbeeld nieuwsgierig naar basisvaardigheden, burgerschap, meertaligheid, sociaal emotionele ontwikkeling of actuele ontwikkelingen op het gebied van lezen? 

    Het bericht Wat leert onderzoek naar high-performing schools ons over het beter onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

    38 min
  • Hoe maak je van data zuurstof voor meer werkgeluk in het onderwijs?

    Werkgeluk klinkt soms als een zacht begrip, maar in scholen raakt het aan harde vragen: blijven mensen gezond aan het werk, kunnen teams zich ontwikkelen en lukt het om goed onderwijs te geven vanuit plezier en rust? Guy van Liemt en Paul Baan laten vanuit onderzoek zien dat werkgeluk niet gaat over oppervlakkig plezier, maar over duurzaam functioneren: energie, veiligheid, ontwikkeling, autonomie en een team waarin mensen zich gedragen voelen.

    Het gesprek draait daarmee om een scherpe verschuiving: niet sturen op symptomen, maar kijken naar de oorzaken eronder. Werkdruk, verzuim en verloop zijn vaak signalen van iets fundamentelers: onvoldoende ruimte voor ontwikkeling, gebrekkige focus of een team dat geen stevige thuisbasis meer vormt. Data helpen dan niet om harder te controleren, maar om preciezer te zien aan welke knoppen een school werkelijk kan draaien. Meedoen aan het onderzoek van Klassewerkplek? Kijk hier!

    Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen:

    🧭 Werkgeluk gaat niet over “leuk doen”, maar over duurzaam goed functioneren: energie, veiligheid, competentie, autonomie en ontwikkeling.

    📊 Data zijn waardevol als spiegel, maar verliezen hun kracht zodra ze worden gebruikt om mensen of teams af te rekenen.

    🌱 Scholen die sterk scoren op werkgeluk laten volgens Paul Baan minder verzuim, minder verloop en betere onderwijsresultaten zien.

    🏫 De kwaliteit van het team als thuisbasis is een cruciaal fundament: als die basis stevig is, kunnen scholen veel meer dragen.

    🎯 Verbetering vraagt focus: kies enkele gerichte acties, geef teams eigenaarschap en voorkom dat werkgeluk verandert in een nieuw projectencircus.

    Deze aflevering maak ik samen met Klassewerkplek. Dit jaar brengen we samen scholen in kaart die erin slagen werk te maken van werkgeluk in het onderwijs en het predicaat Klassewerkplek dragen. We leggen de relatie met kwaliteit, samenwerken en hoge verwachtingen naar leerlingen! Kijk voor meer informatie op www.klassewerkplek.nl.

    Quotes uit de podcast:

    “Werkgeluk is gewoon een hefboom voor duurzame inzetbaarheid, voor verzuim, verloop, kwaliteit en incidenten.”

    “Focus op werkdruk is symptoombestrijding.”

    “We gebruiken data niet om af te rekenen. We moeten patronen blootleggen en van daaruit verder bouwen.”

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tijdstempels:

    00:05 – Werkgeluk onderwijs
    01:16 – Duurzaam functioneren
    03:09 – Klassewerkplek onderzoek
    04:03 – Geen luxe
    06:53 – Onderwijsresultaten werkgeluk
    08:23 – Symptomen oorzaken
    12:59 – Data spiegel
    14:47 – Werkdruk fascinatie
    17:06 – Team basis
    20:27 – Autonomie kaders
    23:53 – Strategische pijler
    27:35 – Focus kiezen
    31:49 – Analyse duiding
    34:53 – Drijvende factoren
    38:20 – Lerarentekort werkgeluk

    Het bericht Hoe maak je van data zuurstof voor meer werkgeluk in het onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

    43 min
  • Hoe ontwikkel je een levend taalbeleid?

    Op het Vlietland College zagen collega’s dat leerlingen niet altijd meer vanzelfsprekend plezier hadden in het lezen van literatuur. Ook bij andere vakken dan Nederlands, Engels of Frans lagen kansen om taal bewuster te verbinden aan het leren: bij het lezen van opdrachten, het begrijpen van vaktaal en het zorgvuldig formuleren van antwoorden. Daarom begon de school kleinschalig, met taal als onderdeel van alledaagse activiteiten in de les.

    In dit gesprek laten Tommy Hopstaken en Joran Pereira zien hoe taalbeleid kan uitgroeien tot een gedeelde schoolcultuur. Niet door grote plannen op te leggen, maar door klein te beginnen: vijf minuten lezen aan het begin van elke les, een positieve taalbonus op toetsen, een taalkaart als hulpmiddel en een mediatheek die leerlingen helpt om boeken te vinden die bij hen passen.

    Opvallend is hoe zorgvuldig de school werkt met gegevens uit de eigen praktijk. Via een jaarlijkse taalscan worden leerlingen, collega’s, ouders en schoolleiding betrokken. Zo ontstaat beleid dat niet alleen evidence-informed is, maar ook past bij de context van de school. Taal wordt hier niet gezien als een apart vakgebied, maar als voertuig voor leren, denken en formuleren in alle vakken.

    Kernpunten uit het gesprek

    📚 Taalbeleid leeft pas als het zichtbaar wordt in routines, ruimtes en gesprekken binnen de school. Op het Vlietland College gebeurt dat via lezen in alle lessen, posters, toetsafspraken en speelt de mediatheek een belangrijke centrale rol.

    🧩 Kleine interventies kunnen veel draagvlak creëren. Zo werkt de taalbonus vooral omdat die positief, haalbaar en beperkt is: één ‘geheime’ toetsvraag wordt ook expliciet op taal bekeken.

    🔍 De jaarlijkse taalscan maakt taalbeleid concreet en cyclisch. Door op één dag gegevens te verzamelen bij leerlingen, ouders, collega’s en schoolleiding ontstaat een breed beeld van taalniveau, leesmotivatie, taalplezier en taalcultuur.

    🧑‍🏫 Een sterk taalteam bestaat niet alleen uit docenten Nederlands. Juist de combinatie met wiskunde, andere vakken, de mediathecaris en schoolleiding maakt het beleid schoolbreed en praktisch uitvoerbaar.

    🌱 Evidence-informed werken betekent hier niet dat alles vooraf perfect bewezen moet zijn. Wetenschappelijke literatuur, professionele ervaring en kennis van de eigen schoolcontext worden naast elkaar gebruikt.

    Quotes uit het gesprek:

    “Levend taalbeleid betekent volgens mij dat je met zijn allen een taalcultuur op school creëert waarbij het vanzelfsprekend is dat taal belangrijk is.”

    “We kwamen er al gauw achter: volgens mij moet je het juist positief maken en een bonus geven als het wel goed gaat.”

    “Je kan dat plan wel kopiëren, maar dan kopieer je niet de kennis.”

    Deze aflevering maakt deel uit van een bijzondere podcastserie, ontwikkeld in samenwerking met Ontwikkelkracht. Ontwikkelkracht is een landelijk programma dat scholen ondersteunt bij duurzame onderwijsontwikkeling, door wetenschap en praktijk met elkaar te verbinden en leren over de grenzen van scholen heen te stimuleren. In deze serie gaan we in gesprek met expertisescholen en betrokken professionals over thema’s als curriculumontwikkeling, krachtig onderwijskundig leiderschap en effectieve teamsamenwerking. We verkennen wat werkt, waarom het werkt en wat andere scholen hiervan kunnen leren. Wil je laagdremelig meedoen of meer informatie over de expertisescholen? Check dan hier de link!

    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

    Tijdstempels

    00:23 – Introductie en ontwikkelkracht
    01:07 – Levend taalbeleid
    02:49 – Wiskunde en taal
    03:57 – Eerste aanleiding
    05:42 – Vijf minuten
    07:59 – Taalcultuur bouwen
    09:40 – Taalbonus toetsen
    12:25 – Taal zit in ons DNA
    13:42 – Taalscan dag
    16:13 – Mediatheek veranderen
    18:10 – Slim taalteam
    19:35 – Onderzoek gebruiken
    22:58 – Taalkaart toetsen
    24:43 – Veelgemaakte fouten?
    28:49 – Expertise delen

    Het bericht Hoe ontwikkel je een levend taalbeleid? verscheen eerst op Tjipcast.

    35 min
  • Wat voor maatregelen nemen scholen om hun onderwijs anders te organiseren en hoe pakken zij dit aan?

    Dit is een nieuwe aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO), voorheen het NRO. In deze aflevering verkennen we het thema Human Resource Development (HRD), leren en ontwikkelen van mensen in het onderwijs.

    In deze aflevering ga ik in gesprek met Maaike Koopman en Lotte Bakker. Maaike Koopman is associate lector, verbonden aan de lectoraten Beroepsonderwijs en Werken in Onderwijs van Hogeschool Utrecht. Lotte Bakker is schoolleider van Jenaplanschool Wittevrouwen, verbonden aan SPO Utrecht.

    We gaan in gesprek over de vraag: Wat voor maatregelen nemen scholen om hun onderwijs anders te organiseren en hoe pakken zij dit aan? We bespreken het  onderzoeksrapport ‘Anders organiseren in het primair onderwijs’, over een onderzoek naar Utrechtse basisscholen en hoe zij hun onderwijs anders organiseren met behulp van een subsidie vanuit Utrecht Leert. Hoewel dit geen onderzoeksproject is dat gefinancierd is door het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs, is het vanwege de relevantie voor de onderwijspraktijk opgenomen in deze podcastreeks.

    In het gesprek komen veel verschillende maatregelen aan bod. Ook worden concrete praktijkvoorbeelden besproken. Daarnaast gaan we in op onderliggende thema’s zoals gespreid leiderschap, collectieve verantwoordelijkheid, het belang van visie bij verandering en de vraag hoe scholen deze vormen van anders organiseren duurzaam kunnen integreren in hun organisatie.

    Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

    • Onderzoek naar hoe Utrechtse basisscholen hun onderwijs anders organiseren met behulp van een subsidie vanuit Utrecht Leert (het onderzoeksrapport)
    • Infographic met de belangrijkste inzichten uit het onderzoek en meer informatie over Utrecht Leert en de experimenteerregeling
    • Eerder sprak ik Lotte Bakker al eens in een podcast over werkplezier en werkgeluk in het primair onderwijs
    • Ik heb diverse afleveringen gemaakt over aantrekkelijke schoolorganisaties voor starters en zij-instromers. Deze aflevering is onderdeel van een reeks die is gemaakt in samenwerking met PCBO Rotterdam Zuid
    • De podcast over teamgericht organiseren met Ben van der Hilst vind je hier
    • Het gesprek over onderwijsambassadeurs kan je hier terugluisteren:
    • Het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

      • Over het anders organiseren van de klas of school
      • Over de effectieve inzet van onderwijsassistenten bij differentiatie
      • Over professionalisering in het onderwijs
      • Meer weten over de podcastreeks?

        Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs.

        Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag.

        Tijdstempels

        00:05 Intro podcast
        00:27 Opzet reeks
        00:48 Intro gasten
        02:14 Onderzoek Utrecht
        02:52 PLG aanpak
        05:05 Lerarentekort
        07:09 Begrip definitie
        08:24 Voorbeelden maatregelen
        10:07 Kwetsbaarheid systeem
        11:42 Maatregelen overzicht
        13:06 Experimenteerregeling
        14:52 Leren proces
        16:08 Rol visie
        19:12 Onderzoeksaanpak
        22:30 Waarderen aanpak
        24:23 Resultaten maatregelen
        26:31 Keuzes scholen
        28:28 Stimulerend belemmerend
        30:49 School verschillen
        32:24 Gespreid leiderschap
        32:42 Professionalisering vraag
        35:00 Praktijk voorbeelden
        38:18 Vervolg onderzoek
        41:05 Afsluiting podcast

        Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

        Het bericht Wat voor maatregelen nemen scholen om hun onderwijs anders te organiseren en hoe pakken zij dit aan? verscheen eerst op Tjipcast.

        43 min
      • Wat mogen we (en wat kunnen we) verwachten van regionale sturingsnetwerken in het onderwijs?

        Dit is de zevende aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (voorheen het NRO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs.

        In deze aflevering ga ik in gesprek met Sietske Waslander en Anko van Hoepen. Sietske is hoogleraar sociologie en verbonden aan TIAS School for Business and Society. Ze doet onderzoek naar sturingsprocessen in het onderwijs op stelsel-, organisatie- en regionaal niveau. Anko van Hoepen is bestuursvoorzitter van SPO Utrecht, een bestuur van meer dan 35 openbare scholen in de stad Utrecht.

        We gaan in gesprek over de vraag: wat mogen we (en wat kunnen we) verwachten van regionale sturingsnetwerken in het onderwijs? We doen dit door het onderzoeksproject Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs te bespreken en specifiek de publicatie De regio als bestuurlijk schaalniveau. Deze publicatie is gebaseerd op een empirische studie naar 30 regionale sturingsnetwerken. Ze verkennen wat deze netwerken opleveren, wanneer ze goed werken, en wat er nodig is om van overleg naar impact te komen.

        Onderwerpen die aan bod komen:

        🧩 Wat is een regionaal sturingsnetwerk en wat bedoelen we eigenlijk met ‘regio’?

        🧭 … waarom gedeeltelijke overlap van netwerken veelal lastigs werkt in de praktijk

        🤝 Bestuurlijk vermogen: het belang van onderling vertrouwen, informatie delen, gedeelde betekenisgeving én ruimte voor discussie

        ☕ De sleutelrol van netwerkcoördinatoren (en waarom “belletjes en kopjes koffie” ertoe doen in de dagelijkse praktijk)

        🏙️ Praktijkvoorbeelden uit Zeeland en Utrecht, inclusief ‘dakpanvergaderingen’ en stadstafels

        🔎 Hoe kan je als bestuurder netwerkafspraken vertalen naar wat er gebeurt in de school en in de klas?

        Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

        • Sturen met ruimte: regionaal bestuur in het onderwijs
        • De regio als bestuurlijk schaalniveau
        • Eerdere podcast met Anko van Hoepen
        • Het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

          • Werken en leren in externe netwerken
          • Alle afleveringen van de podcastreeks komen uiteindelijk op deze pagina van het NKO te staan: Werken in het onderwijs.
          • Meer weten over de podcastreeks?

            Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs.

            Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag.

            Tijdstempels

            00:00 Introductie en samenwerking NKO

            00:40 Gasten en centrale vraag

            01:05 Onderzoeksproject en publicatie

            01:35 Onderzoeksteam en primair onderwijs

            03:24 Wat is een (regionaal) sturingsnetwerk?

            03:43 In hoeveel netwerken zit een bestuurder?

            05:03 De “tussenlaag” groeit

            05:51 Definitie: netwerk, sturingsnetwerk, regio als schaalniveau

            06:44 Sociaal kapitaal + geografische bril

            07:41 Netwerken mét en zónder geografische binding

            09:34 Zeeland vs. Utrecht

            11:53 Drie voorbeelden

            14:20 Strategisch gedrag

            15:23 Bestuurlijk vermogen

            16:46 Bestuurlijke prestaties

            20:03 Waarom samenwerken nodig is

            22:20 Waar komen netwerken vandaan?

            25:51 Hoe zorg je dat de “lepel de soep raakt”?

            27:02 Rol netwerkcoördinator

            30:54 Wat vraagt dit van bestuurders?

            33:16 Complexiteit

            36:55 Vraag van Marco Snoek

            39:01 Wat is anders bij sturingsnetwerken?

            42:32 Opbrengsten onderzoek

            44:04 Estafette en dakpanvergaderingen

            46:37 Vervolgonderzoek

            47:55 Vervolgonderzoek

            48:48 Afsluiting

            Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

            Het bericht Wat mogen we (en wat kunnen we) verwachten van regionale sturingsnetwerken in het onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

            50 min
          • Aard en doorwerking van sturingsrelaties: sleutel tot toekomstgericht onderwijs?

            Dit is een nieuwe aflevering uit de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (voorheen het NRO).  Dit is de tweede aflevering van het thema bestuurlijk vermogen in het onderwijs.

            In deze aflevering ontmoet ik Marlies Honingh en Edith van Montfort. We gaan in gesprek over het onderzoeksrapport ‘Aard en doorwerking van sturingsrelaties: de sleutel tot toekomstgericht onderwijs’. Het onderzoek beschrijft hoe complex de relatie is tussen bestuur, schoolleiding en onderwijskwaliteit, en waarom het belangrijk is om bestuurlijke logica’s en pedagogische uitgangspunten met elkaar te verbinden.

            We spreken over:

            🌐 Hoe verticale sturing in beleid niet altijd aansluit bij de complexe werkelijkheid van scholen en besturen.

            📊 Waarom onderwijskwaliteit relationeel en contextueel bepaald is en welke gevolgen dit kan hebben wanneer men met complexe onderwijsvragen aan de slag gaat.

            🔄  Hoe bestuurders en schoolleiders hun rol kunnen herdefiniëren in een “web van sturingsrelaties”.

            🤝  Wat betekent toekomstgericht onderwijs als voortdurend ontwikkelproces?

            Aanleiding vormt het NKO-onderzoek ‘Aard en doorwerking van sturingsrelaties’, dat interdisciplinair is uitgevoerd en inzichten biedt voor bestuurders, schoolleiders én beleidsmakers.

            Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

            • Onderzoeksrapport Aard en doorwerking van sturingsrelaties
            • Bestuurlijke kernbegrippen in het onderwijs
            • Een internationale vergelijking van de relatie tussen onderwijsbestuur en de kwaliteit van onderwijs in het primair en voortgezet onderwijs
            • Hoe ziet de relatie tussen adaptief vermogen en toekomstbestendig leraarschap eruit? Een eerdere aflevering binnen deze podcastreeks met Wouter Schenke en Kees Verbeek
            • Over de werk- en administratiedruk in het onderwijs. Ik sprak hierover met Alida Oppers
            • Zou onze relatie zich ook even kunnen voorstellen? Over een systemisch perspectief op organisaties. Ik ging hierover in gesprek met Marije Spanjersberg
            • Wat mogen we vandaag de dag verwachten van onderwijsbestuurders? Een gesprek met Hartger Wassink
            • Over onderwijsrecht sprak ik eerder met hoogleraar Paul Zoontjes
            • Het NRO heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

              • Werken en leren in externe netwerken
              • Alle afleveringen van de podcastreeks komen uiteindelijk op deze pagina van het NKO te staan: Werken in het onderwijs | NRO.
              • Meer weten over de podcastreeks?

                Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs | NRO

                Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag.

                Tijdstempels

                00:00 – Intro & welkom bij Tjipcast

                00:22 – Voorstellen gasten: Marlies Honing & Edit van Montfort

                01:11 – Onderzoek “Aard en doorwerking van sturingsrelaties” 01:34 – Het onderzoeksteam en interdisciplinariteit

                02:21 – Juridische verwarring rond ‘schoolbestuur’

                03:32 – Complexiteit in onderwijsorganisaties

                04:47 – Achtergrond samenwerking en context

                05:34 – Fundamentele lessen uit het rapport

                07:04 – Sturing is interactie, geen rechte lijn

                08:42 – Gat in onderzoek: van bestuurder naar schoolleider

                09:22 – Pedagogische relatie als kern

                10:56 – Sturen én vertrouwen: een spanningsveld

                12:16 – Wat is een sturingsrelatie?

                15:12 – Toekomstgericht onderwijs = inhoudelijk arm procesbegrip

                17:19 – De dialoog over kwaliteit van onderwijs voeren

                19:03 – Druk op besturen & samenwerkingsverbanden

                20:11 – Hoe onderzoek naar toekomstgericht onderwijs is opgezet

                21:28 – Thick descriptions & methodologie

                23:22 – Verschillende interpretaties van “toekomstgericht onderwijs”

                25:01 – Voorbeeld: welbevinden als voorwaarde voor leren

                26:11 – Leiderschapslessen: organisatiegedrag begrijpen

                28:47 – Overbodige systemen & werkdruk

                29:37 – Relaties centraal in sturing

                31:17 – Vraag Marco Snoek: hoe minder verticaal sturen?

                33:22 – Zijwaarts bewegen & onderwijsvrijheid

                36:03 – Variatie stimuleren in plaats van uniformiteit

                37:37 – Toekomstig onderzoek: variatie versterken & merkbare kwaliteit

                40:10 – Samenvatting: zijwaarts bewegen, reflectie & onderwijsvrijheid

                41:26 – Niemand heeft recht op de waarheid

                41:44 – Afsluiting & uitnodiging

                Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

                Het bericht Aard en doorwerking van sturingsrelaties: sleutel tot toekomstgericht onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

                43 min
              • Hoe geeft Kindcentrum Het Stadshart in Den Bosch betekenis aan opvang, leren en onderwijs?

                Opvang en onderwijs voelen vaak als twee werelden met een harde knip bij vier jaar, terwijl het over dezelfde kinderen gaat. Klassewerkplek Kindcentrum Het Stadshart probeert die knip te versoepelen door één doorgaande pedagogische lijn te bouwen van 0 tot 13 jaar. Met als doel: rust, voorspelbaarheid en een brede ontwikkeling die niet ophoudt bij het lokaal. Tegelijk kiest de school nadrukkelijk voor “gewoon goed onderwijs”: stevige kennis, sterke didactiek en hoge verwachtingen, onderbouwd met evidence informed keuzes zoals EDI 2.0 en thematisch onderwijs. Ook werkt de school sinds kort met Wetenswaardig.

                Wat het gesprek interessant maakt, is de combinatie van strakke routines én ruimte. Structuren, zoals het werken met een stoplicht om uitgestelde aandacht te leren ontwikkelen, beginnen al bij peuters maar staan spel en ontdekken niet in de weg. De school gebruikt de binnenstad en natuur letterlijk als leeromgeving. Daaronder ligt een duidelijke organisatie: een professionele leergemeenschap met kartrekkers, een jaarplan dat focus aanmoedigt en een cultuur waarin feedback, lesbezoek en professionele dialoog vanzelfsprekend zijn. Het resultaat van de school is niet alleen kwalitatief goed onderwijs, maar ook toename van werkgeluk. Weten waarom je iets doet, binnen heldere kaders professionele ruimte ervaren en samen koers houden.

                Een aantal highlights die in deze podcast voorbijkomen:

                🧩 De school werkt vanuit één doorgaande pedagogische lijn van 0 tot 13 jaar, waardoor kinderen niet telkens hoeven te schakelen tussen systemen en aanpakken, maar rust en voorspelbaarheid ervaren in hun ontwikkeling.


                🚦 Structuur begint al bij jonge kinderen, bijvoorbeeld door het werken met een stoplicht om uitgestelde aandacht te leren, zonder dat dit ten koste gaat van spel, ontdekken en autonomie.


                📚 Het thematisch werken is bewust kennisrijker gemaakt door de overstap naar Wetenswaardig, omdat eigen ontwikkelde thema’s inhoudelijk nog onvoldoende diepgang boden, en de school kiest ervoor deze vernieuwing zorgvuldig te laten ingroeien en borgen.


                🧭 De professionele leergemeenschap met kartrekkers vormen de ruggengraat van de organisatie; via een scherp jaarplan wordt focus gehouden en worden nieuwe initiatieven steeds langs gezamenlijke doelen gelegd.


                🏙️ De omgeving van de binnenstad, natuur en lokale ondernemers wordt ingezet als leerbron, niet als extra activiteit maar als alternatief voor klassikale uitleg wanneer dat beter past bij de leerdoelen.

                Deze aflevering maak ik samen met Klassewerkplek. Dit jaar brengen we samen scholen in kaart die erin slagen werk te maken van werkgeluk in het onderwijs en het predicaat Klassewerkplek dragen. We leggen de relatie met kwaliteit, samenwerken en hoge verwachtingen naar leerlingen! Kijk voor meer informatie op www.klassewerkplek.nl.

                Quotes uit de podcast:

                “Ik denk dat het een hele onnatuurlijke knip is om bij vier jaar een nieuwe organisatiestructuur op te tuigen terwijl we het over dezelfde kinderen hebben.”

                “Wij kenmerken ons door een kern van gewoon goed onderwijs en evidence informed onderwijs.”

                “Voor iemand die niet weet waar hij heen wil, bestaat er geen gunstige wind.”

                Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

                Tijdstempels:

                00:03 – Introductie
                01:28 – Kindcentrum Stadhart
                03:25 – Omgeving
                04:25 – Thematisch werken
                05:12 – Wetenswaardig
                07:16 – Pedagogiek
                09:16 – Visuele ondersteuning
                12:59 – Evidence informed werken
                18:47 – PLG
                23:32 – Specialisten
                25:24 – Werkgeluk
                29:58 – EDI
                32:03 – Borging
                32:38 – Schoolleiderschap

                Het bericht Hoe geeft Kindcentrum Het Stadshart in Den Bosch betekenis aan opvang, leren en onderwijs? verscheen eerst op Tjipcast.

                37 min
              • Hoe versterk je het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams?

                Dit is vijfde aflevering in de podcastreeks over werken in het onderwijs, gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO), voorheen het NRO.  Dit is de eerste aflevering van het thema bestuurlijk vermogen in het onderwijs.

                In deze aflevering ga ik in gesprek met Margriet van der Sluis en Marieke Gierveld. Margriet van der Sluis is associate professor en onderzoeker, verbonden aan TIAS school for business and society. Marieke Gierveld is programmamanager student, verbonden aan Deltion College.

                We gaan in gesprek over de vraag: Hoe versterk je het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams? We doen dit door het volgende onderzoeksproject te bespreken: Versterking van het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams. Dit onderzoeksproject is verschenen in 2024.

                Belangrijkste linkjes en bronnen van de aflevering:

                • Ter inspiratie: over betekenisgeving en de invloed van sociaal kapitaal in verandermanagement processen wordt het werk van hoogleraar Thijs Homan genoemd. Mocht je het leuk vinden, alweer ruim 5 jaar geleden sprak ik Thijs Homan in deze podcast aflevering.
                • Ter inspiratie: hier vind je meer informatie over de transformatieve school. Eerder sprak ik ook met Iliass el Hadioui in deze aflevering over de cultuur van hoge verwachtingen.
                • Het NRO heeft rondom dit onderwerp ook andere relevante bronnen beschikbaar:

                  • Over effectief werken in opleidingsteams: Effectief werken in opleidingsteams | Onderwijskennis 
                  • Over de relatie tussen schoolprestaties van studenten en onderwijskundig leiderschap in het mbo: Wat is bekend over de relatie tussen schoolprestaties van studenten en onderwijskundig leiderschap in het mbo? | Kennisrotonde 
                  • Meer weten over de podcastreeks?

                    Deze serie wordt gemaakt op uitnodiging van het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (NKO) en de programmacommissie Werken in het onderwijs. In elke aflevering gaat Tjip de Jong met een onderzoeker en een onderwijsprofessional in gesprek over wetenschappelijk onderzoek, en wat dit betekent voor het werk in de onderwijspraktijk. Het doel is om de dialoog tussen praktijk en wetenschap te versterken door perspectieven en ervaringen te delen. Wil je alle afleveringen raadplegen? Kijk hier! Werken in het onderwijs | NRO

                    Heb je vragen of suggesties? Laat een reactie achter via https://tjipcast.nl/vraag.

                    Tijdstempels

                    00:00 Intro Tjipcast en samenwerking Nationaal Kennis Instituut
                    00:50 Onderzoeksvraag mbo
                    01:25 Scope onderzoek
                    03:13 Complex mbo
                    05:22 Bestuurlijk vermogen
                    07:28 Sociaal kapitaal
                    08:42 Netwerkanalyse
                    11:55 Onderzoeksaanpak
                    14:08 Rol staf
                    18:40 Rol OR
                    22:49 Teamontwikkeling
                    24:56 Rolverwarring
                    27:50 Bottom-up
                    30:46 Dialoog proces
                    35:32 Kennisdeling
                    39:38 Middenmanagement
                    42:57 Collectief versterken
                    44:06 Afsluiting

                    Bekijk ons gesprek eens op YouTube!

                    Het bericht Hoe versterk je het bestuurlijk vermogen van mbo-instellingen voor professionalisering van onderwijsteams? verscheen eerst op Tjipcast.

                    45 min

                  About Samenwerken en Teamleren Archieven

                  From the publisher's feed

                  Tjip gaat elke week op zoek naar ongewone inzichten en nieuwe perspectieven in onderwijs, leren, samenwerken, veranderen en innoveren.