Sanskruti Marathi

एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धांत जे विख्यात महाराष्ट्रीय संत होऊन गेले त्यांच्यापैकीं श्रीब्रह्मचैतन्य तथा गोंदवलेकर महाराज हे एक होत. त्यांचा जन्म माघ शुद्ध द्वादशी शके १७६६ (इ.स. १८४५) या दिवशी गोंदवले बुद्रुक या गावी झाला. हे गांव सातारा जिल्ह्यातील माण तालुक्यात असून ते सातारा-पंढरपूर रस्त्यावर साताऱ्यापासून चाळीस मैलांवर आहे. त्यांच्या घराण्यांत विठ्ठलभक्ती व पंढरीची वारी असून पूर्वज सदाचारसंपन्न व लौकिकवान होते. ते घरी थोडी शेती करून कुलकर्णीपणाचें काम करीत. श्रीमहाराजांचे मूळ नांव गणेश रावजी घुगरदरे. स्मरणशक्ती, चलाख बुद्धि, पुढारीपणा, निर्भय वृत्ती, एकांतप्रियता, रामनामाची आवड ह्या गोष्टी श्रीमहाराजांमध्यें लहानपणापासूनच होत्या. ते नऊ वर्षांचे असतांना गुरूच्या शोधार्थ घर सोडून गेले. पण त्यांच्या वडिलांनी ते कोल्हापुरास आहेत असे कळल्यावर त्यांनी त्यांना घरी परत आणले. त्यांचे वयाच्या अकराव्या वर्षीं लग्न करण्यांत आले, परंतु त्यांचे प्रपंचात चित्त रमेना, आणि ते लवकरच गुरूशोधार्थ पुन्हा घर सोडून निघून गेले. त्यांनी तत्कालीन प्रसिद्ध व अप्रसिद्ध अशा सत्पुरुषांच्या भेटी भेतल्या. पण त्यांच्या मनाचे समाधान झाले नाही. ते विशेषतः उत्तर भारतात गुरूशोधार्थ हिंडले. शेवटी रामदास स्वामींच्या परंपरेतील एक थोर सत्पुरुष श्रीरामकृष्ण हे गोंदवलेकरांना भेटले आणि त्यांना नांदेड जवळील येहळेगांव या गावी श्रीतुकारामचैतन्य यांचेकडे जाण्याचा सल्ला दिला.

पुराणवाङ्मयामधील एक प्रसिद्ध पुराणग्रंथ. देवी–भागवत पुराणामध्ये देवी म्हणजे आदिशक्ती ही प्रधान देवता आहे. इतर पुराणांप्रमाणेच देवी–भागवताची रचनाही वेदव्यासांनी केली, असे मानले जाते. काही अभ्यासक या पुराणाची रचना भागवत-पुराणानंतर झाली असावी, असे मानतात आणि म्हणूनच या दोन पुराणांमध्ये रचनेच्या दृष्टीने साधर्म्य दिसते. काही पुराणांची निर्मिती इसवी सनाचे तिसरे शतक ते सहावे शतक या कालावधीत झाली असावी आणि काही पुराणांची व स्मृतींची रचना इसवी सनाचे सहावे शतक ते नववे शतक या कालावधीत झाली असावी, अशी संभाव्यता अभ्यासकांनी व्यक्त केली आहे. देवी–भागवताच्या रचनेच्या काळाविषयी निश्चित नोंद आढळत नाही. त्यामुळे देवी–भागवताची रचना इसवी सनाच्या तिसऱ्या ते नवव्या शतकादरम्यान झाली असावी, असे ढोबळपणे मानले जाते. वायू, मत्स्य, कालिका-उपपुराण, आदित्य-उपपुराण यामध्ये देवी–भागवतास महापुराण मानले आहे; तर ‘पद्म, विष्णुधर्मोत्तर, गरुड, कूर्म या महापुराणांमध्ये देवी–भागवतास उप-पुराण मानले आहे.

पुराणवाङ्मयामधील एक प्रसिद्ध पुराणग्रंथ. देवी–भागवत पुराणामध्ये देवी म्हणजे आदिशक्ती ही प्रधान देवता आहे. इतर पुराणांप्रमाणेच देवी–भागवताची रचनाही वेदव्यासांनी केली, असे मानले जाते. काही अभ्यासक या पुराणाची रचना भागवत-पुराणानंतर झाली असावी, असे मानतात आणि म्हणूनच या दोन पुराणांमध्ये रचनेच्या दृष्टीने साधर्म्य दिसते. काही पुराणांची निर्मिती इसवी सनाचे तिसरे शतक ते सहावे शतक या कालावधीत झाली असावी आणि काही पुराणांची व स्मृतींची रचना इसवी सनाचे सहावे शतक ते नववे शतक या कालावधीत झाली असावी, अशी संभाव्यता अभ्यासकांनी व्यक्त केली आहे. देवी–भागवताच्या रचनेच्या काळाविषयी निश्चित नोंद आढळत नाही. त्यामुळे देवी–भागवताची रचना इसवी सनाच्या तिसऱ्या ते नवव्या शतकादरम्यान झाली असावी, असे ढोबळपणे मानले जाते. वायू, मत्स्य, कालिका-उपपुराण, आदित्य-उपपुराण यामध्ये देवी–भागवतास महापुराण मानले आहे; तर ‘पद्म, विष्णुधर्मोत्तर, गरुड, कूर्म या महापुराणांमध्ये देवी–भागवतास उप-पुराण मानले आहे.

एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धांत जे विख्यात महाराष्ट्रीय संत होऊन गेले त्यांच्यापैकीं श्रीब्रह्मचैतन्य तथा गोंदवलेकर महाराज हे एक होत. त्यांचा जन्म माघ शुद्ध द्वादशी शके १७६६ (इ.स. १८४५) या दिवशी गोंदवले बुद्रुक या गावी झाला. हे गांव सातारा जिल्ह्यातील माण तालुक्यात असून ते सातारा-पंढरपूर रस्त्यावर साताऱ्यापासून चाळीस मैलांवर आहे. त्यांच्या घराण्यांत विठ्ठलभक्ती व पंढरीची वारी असून पूर्वज सदाचारसंपन्न व लौकिकवान होते. ते घरी थोडी शेती करून कुलकर्णीपणाचें काम करीत. श्रीमहाराजांचे मूळ नांव गणेश रावजी घुगरदरे. स्मरणशक्ती, चलाख बुद्धि, पुढारीपणा, निर्भय वृत्ती, एकांतप्रियता, रामनामाची आवड ह्या गोष्टी श्रीमहाराजांमध्यें लहानपणापासूनच होत्या. ते नऊ वर्षांचे असतांना गुरूच्या शोधार्थ घर सोडून गेले. पण त्यांच्या वडिलांनी ते कोल्हापुरास आहेत असे कळल्यावर त्यांनी त्यांना घरी परत आणले. त्यांचे वयाच्या अकराव्या वर्षीं लग्न करण्यांत आले, परंतु त्यांचे प्रपंचात चित्त रमेना, आणि ते लवकरच गुरूशोधार्थ पुन्हा घर सोडून निघून गेले. त्यांनी तत्कालीन प्रसिद्ध व अप्रसिद्ध अशा सत्पुरुषांच्या भेटी भेतल्या. पण त्यांच्या मनाचे समाधान झाले नाही. ते विशेषतः उत्तर भारतात गुरूशोधार्थ हिंडले. शेवटी रामदास स्वामींच्या परंपरेतील एक थोर सत्पुरुष श्रीरामकृष्ण हे गोंदवलेकरांना भेटले आणि त्यांना नांदेड जवळील येहळेगांव या गावी श्रीतुकारामचैतन्य यांचेकडे जाण्याचा सल्ला दिला.

एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धांत जे विख्यात महाराष्ट्रीय संत होऊन गेले त्यांच्यापैकीं श्रीब्रह्मचैतन्य तथा गोंदवलेकर महाराज हे एक होत. त्यांचा जन्म माघ शुद्ध द्वादशी शके १७६६ (इ.स. १८४५) या दिवशी गोंदवले बुद्रुक या गावी झाला. हे गांव सातारा जिल्ह्यातील माण तालुक्यात असून ते सातारा-पंढरपूर रस्त्यावर साताऱ्यापासून चाळीस मैलांवर आहे. त्यांच्या घराण्यांत विठ्ठलभक्ती व पंढरीची वारी असून पूर्वज सदाचारसंपन्न व लौकिकवान होते. ते घरी थोडी शेती करून कुलकर्णीपणाचें काम करीत. श्रीमहाराजांचे मूळ नांव गणेश रावजी घुगरदरे. स्मरणशक्ती, चलाख बुद्धि, पुढारीपणा, निर्भय वृत्ती, एकांतप्रियता, रामनामाची आवड ह्या गोष्टी श्रीमहाराजांमध्यें लहानपणापासूनच होत्या. ते नऊ वर्षांचे असतांना गुरूच्या शोधार्थ घर सोडून गेले. पण त्यांच्या वडिलांनी ते कोल्हापुरास आहेत असे कळल्यावर त्यांनी त्यांना घरी परत आणले. त्यांचे वयाच्या अकराव्या वर्षीं लग्न करण्यांत आले, परंतु त्यांचे प्रपंचात चित्त रमेना, आणि ते लवकरच गुरूशोधार्थ पुन्हा घर सोडून निघून गेले. त्यांनी तत्कालीन प्रसिद्ध व अप्रसिद्ध अशा सत्पुरुषांच्या भेटी भेतल्या. पण त्यांच्या मनाचे समाधान झाले नाही. ते विशेषतः उत्तर भारतात गुरूशोधार्थ हिंडले. शेवटी रामदास स्वामींच्या परंपरेतील एक थोर सत्पुरुष श्रीरामकृष्ण हे गोंदवलेकरांना भेटले आणि त्यांना नांदेड जवळील येहळेगांव या गावी श्रीतुकारामचैतन्य यांचेकडे जाण्याचा सल्ला दिला.

पुराणवाङ्मयामधील एक प्रसिद्ध पुराणग्रंथ. देवी–भागवत पुराणामध्ये देवी म्हणजे आदिशक्ती ही प्रधान देवता आहे. इतर पुराणांप्रमाणेच देवी–भागवताची रचनाही वेदव्यासांनी केली, असे मानले जाते. काही अभ्यासक या पुराणाची रचना भागवत-पुराणानंतर झाली असावी, असे मानतात आणि म्हणूनच या दोन पुराणांमध्ये रचनेच्या दृष्टीने साधर्म्य दिसते. काही पुराणांची निर्मिती इसवी सनाचे तिसरे शतक ते सहावे शतक या कालावधीत झाली असावी आणि काही पुराणांची व स्मृतींची रचना इसवी सनाचे सहावे शतक ते नववे शतक या कालावधीत झाली असावी, अशी संभाव्यता अभ्यासकांनी व्यक्त केली आहे. देवी–भागवताच्या रचनेच्या काळाविषयी निश्चित नोंद आढळत नाही. त्यामुळे देवी–भागवताची रचना इसवी सनाच्या तिसऱ्या ते नवव्या शतकादरम्यान झाली असावी, असे ढोबळपणे मानले जाते. वायू, मत्स्य, कालिका-उपपुराण, आदित्य-उपपुराण यामध्ये देवी–भागवतास महापुराण मानले आहे; तर ‘पद्म, विष्णुधर्मोत्तर, गरुड, कूर्म या महापुराणांमध्ये देवी–भागवतास उप-पुराण मानले आहे.

पुराणवाङ्मयामधील एक प्रसिद्ध पुराणग्रंथ. देवी–भागवत पुराणामध्ये देवी म्हणजे आदिशक्ती ही प्रधान देवता आहे. इतर पुराणांप्रमाणेच देवी–भागवताची रचनाही वेदव्यासांनी केली, असे मानले जाते. काही अभ्यासक या पुराणाची रचना भागवत-पुराणानंतर झाली असावी, असे मानतात आणि म्हणूनच या दोन पुराणांमध्ये रचनेच्या दृष्टीने साधर्म्य दिसते. काही पुराणांची निर्मिती इसवी सनाचे तिसरे शतक ते सहावे शतक या कालावधीत झाली असावी आणि काही पुराणांची व स्मृतींची रचना इसवी सनाचे सहावे शतक ते नववे शतक या कालावधीत झाली असावी, अशी संभाव्यता अभ्यासकांनी व्यक्त केली आहे. देवी–भागवताच्या रचनेच्या काळाविषयी निश्चित नोंद आढळत नाही. त्यामुळे देवी–भागवताची रचना इसवी सनाच्या तिसऱ्या ते नवव्या शतकादरम्यान झाली असावी, असे ढोबळपणे मानले जाते. वायू, मत्स्य, कालिका-उपपुराण, आदित्य-उपपुराण यामध्ये देवी–भागवतास महापुराण मानले आहे; तर ‘पद्म, विष्णुधर्मोत्तर, गरुड, कूर्म या महापुराणांमध्ये देवी–भागवतास उप-पुराण मानले आहे.

पुराणवाङ्मयामधील एक प्रसिद्ध पुराणग्रंथ. देवी–भागवत पुराणामध्ये देवी म्हणजे आदिशक्ती ही प्रधान देवता आहे. इतर पुराणांप्रमाणेच देवी–भागवताची रचनाही वेदव्यासांनी केली, असे मानले जाते. काही अभ्यासक या पुराणाची रचना भागवत-पुराणानंतर झाली असावी, असे मानतात आणि म्हणूनच या दोन पुराणांमध्ये रचनेच्या दृष्टीने साधर्म्य दिसते. काही पुराणांची निर्मिती इसवी सनाचे तिसरे शतक ते सहावे शतक या कालावधीत झाली असावी आणि काही पुराणांची व स्मृतींची रचना इसवी सनाचे सहावे शतक ते नववे शतक या कालावधीत झाली असावी, अशी संभाव्यता अभ्यासकांनी व्यक्त केली आहे. देवी–भागवताच्या रचनेच्या काळाविषयी निश्चित नोंद आढळत नाही. त्यामुळे देवी–भागवताची रचना इसवी सनाच्या तिसऱ्या ते नवव्या शतकादरम्यान झाली असावी, असे ढोबळपणे मानले जाते. वायू, मत्स्य, कालिका-उपपुराण, आदित्य-उपपुराण यामध्ये देवी–भागवतास महापुराण मानले आहे; तर ‘पद्म, विष्णुधर्मोत्तर, गरुड, कूर्म या महापुराणांमध्ये देवी–भागवतास उप-पुराण मानले आहे.

पुराणवाङ्मयामधील एक प्रसिद्ध पुराणग्रंथ. देवी–भागवत पुराणामध्ये देवी म्हणजे आदिशक्ती ही प्रधान देवता आहे. इतर पुराणांप्रमाणेच देवी–भागवताची रचनाही वेदव्यासांनी केली, असे मानले जाते. काही अभ्यासक या पुराणाची रचना भागवत-पुराणानंतर झाली असावी, असे मानतात आणि म्हणूनच या दोन पुराणांमध्ये रचनेच्या दृष्टीने साधर्म्य दिसते. काही पुराणांची निर्मिती इसवी सनाचे तिसरे शतक ते सहावे शतक या कालावधीत झाली असावी आणि काही पुराणांची व स्मृतींची रचना इसवी सनाचे सहावे शतक ते नववे शतक या कालावधीत झाली असावी, अशी संभाव्यता अभ्यासकांनी व्यक्त केली आहे. देवी–भागवताच्या रचनेच्या काळाविषयी निश्चित नोंद आढळत नाही. त्यामुळे देवी–भागवताची रचना इसवी सनाच्या तिसऱ्या ते नवव्या शतकादरम्यान झाली असावी, असे ढोबळपणे मानले जाते. वायू, मत्स्य, कालिका-उपपुराण, आदित्य-उपपुराण यामध्ये देवी–भागवतास महापुराण मानले आहे; तर ‘पद्म, विष्णुधर्मोत्तर, गरुड, कूर्म या महापुराणांमध्ये देवी–भागवतास उप-पुराण मानले आहे.

पुराणवाङ्मयामधील एक प्रसिद्ध पुराणग्रंथ. देवी–भागवत पुराणामध्ये देवी म्हणजे आदिशक्ती ही प्रधान देवता आहे. इतर पुराणांप्रमाणेच देवी–भागवताची रचनाही वेदव्यासांनी केली, असे मानले जाते. काही अभ्यासक या पुराणाची रचना भागवत-पुराणानंतर झाली असावी, असे मानतात आणि म्हणूनच या दोन पुराणांमध्ये रचनेच्या दृष्टीने साधर्म्य दिसते. काही पुराणांची निर्मिती इसवी सनाचे तिसरे शतक ते सहावे शतक या कालावधीत झाली असावी आणि काही पुराणांची व स्मृतींची रचना इसवी सनाचे सहावे शतक ते नववे शतक या कालावधीत झाली असावी, अशी संभाव्यता अभ्यासकांनी व्यक्त केली आहे. देवी–भागवताच्या रचनेच्या काळाविषयी निश्चित नोंद आढळत नाही. त्यामुळे देवी–भागवताची रचना इसवी सनाच्या तिसऱ्या ते नवव्या शतकादरम्यान झाली असावी, असे ढोबळपणे मानले जाते. वायू, मत्स्य, कालिका-उपपुराण, आदित्य-उपपुराण यामध्ये देवी–भागवतास महापुराण मानले आहे; तर ‘पद्म, विष्णुधर्मोत्तर, गरुड, कूर्म या महापुराणांमध्ये देवी–भागवतास उप-पुराण मानले आहे.