Seachtain

Ag an am seo bliana, téann na sluaite déagóirí ar a n-oilithreacht teanga bhliantúil chun na Gaeltachta.   

Ó Thír Chonaill go Gaillimh, ó Mhaigh Eo go Ciarraí, bíonn na coláistí samhraidh i gceantair Ghaeltachta éagsúla, ag mealladh daoine óga ó gach cearn d'Éirinn. 

Sa bhliain seo chuaigh thart, d'fhreastail beagnach 30 míle dálta ar na cúrsaí seo, ach níor éirigh leis na mílte áit a fháil faraor. 

Do chuid mhór déagóirí, is í seo an chéad uair dóibh tréimhse a chaitheamh as baile agus a bheith tumtha go hiomlán i saol agus i gcultúr na Gaeilge. 

Agus taobh thiar den éispéiris Ghaeltachta, tá an bhean tí, na mná atá ina gcroílár d'eispéireas na gcoláistí samhraidh. 

Ach an bhféadfá féin seisear scoláire déag a thabhairt isteach i do theach féin, faoi do chúram féin ar feadh coicíse nó níos mó? 

Ar Seachtain labhraíonn an t-iriseoir Áine Ní Bhreisleáin faoi na coláistí samhraidh agus faoi na mná tí atá ina gcnámh droma acu. 

Maoinithe ag an Scéim Tuairiscithe Daonlathais Áitiúil. 

 

Foclóir: 

Éispéireas: Experience 

Tóir: Demand 

Liostaí feithimh: Waiting lists 

Corruair: sometimes  

Clár siamsaíochta: Entertainment programme 

Ildánach: Versatile 

Cláraithe: Registered 

An t-uasmhéid: The maximum 

Bhí an t-eallach le blí agat: You had to milk the cattle 

Riachtanais bia: Dietary requirements 

Slabhra: Chain 

Nasc: Link 

Cuimhní: Memories 

Cloch mhíle: Milestone 

Ag freastal: Attending 

Srianta: Constrained 

Ó ghlúin go glúin: From generation to generation 

Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá bean agus fear cúisithe as pléascáin a bheith ina seilbh acu go mídhleathach. 

An tseachtain seo caite, stop Gardaí carr ar an N2 i gContae Mhuineacháin agus iad ag fiosrú gníomhaíochtaí easaontóirí poblachtánacha.  

Fuarthas an buama, a bhí réidh le húsáid, agus a bhí á iompar trasna na teorann, ar shuíochán cúil an chairr.  

Dúnadh an bóthar ar feadh tamaill agus bhain foireann diúscartha buamaí an dochar as an ngléas.  

Cúisíodh bean sna fichidí as Cill Dara, a bhí ag tiomáint an chairr, agus cúisíodh fear eile sna daichidí i ndáil leis an eachtra. 

Ar Seachtain, insíonn an t-iriseoir Ciarán Dunbar faoin méid atá ar eolas againn faoin scéal seo. 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Níos luaithe i mbliana, bhí súile an domhain ar an Global Sumud Flotilla agus iad ag iarraidh an t-imshuí ar chósta Gaza a shárú.  

Ach níorbh é sin an t-aon iarracht a bhí déanta thar na blianta chun nascanna a chruthú agus le cúnamh a thabhairt isteach i gcríocha na Palaistíne.  

Tá Gaza agus an Bruach Thiar faoi smacht Iosrael le blianta fada anuas – agus is ábhar é a mhúsclaíonn mothúcháin láidre i measc go leor Éireannaigh. 

Breis is fiche bliain ó shin, thaistil an scríbhneoir Feirsteach Seán Ó Muireagáin go dtí an Phalaistín chun nascanna a fhorbairt idir páistí scoile sa Tuaisceart agus sa Bhruach Thiar. 

Ach, cosúil le muintir an Global Sumud, ghabh fórsaí Iosrael Seán agus coinníodh i gcillín é ar feadh cúig lá – cé nach raibh aon choir déanta aige.  

Líomhnaítear gur ghabhadh Seán mar gheall gur bhall den IRA é agus go raibh sé i mbun Palaistínigh a threanáil conas buamaí a dheanamh - rud nach raibh fíor in aon chor. 

Ar Seachtain labhair Seán Ó Muireagáin faoin eispéireas phearsanta a bhí aige féin. 

 

Foclóir: 

Imshuí: Blockade 

Críocha: Territories  

An Bhruach Thiar: The West Bank 

Coir: Crime 

Báúil: Sympathetic 

Aitheanta: Recognised 

Pobal sceimhlitheoireachta: Terrorist community  

Céasadh: Torment 

Cillín: Cell 

Dallóg: Blindfold 

Seafóid: Nonsense 

Cacamas: Bullshit 

Is cuma sa tsoic: Couldn’t care less 

Líomhaintí: Allegations 

Amhras: Doubt 

Cinedhíothú: Genocide 

Ag bárcadh allais: Sweating profusely 

Cairdeas domhain: Deep friendship 

Féidearthacht: Possibility 

Mhaoinigh: Funded 

Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá a fhios ag madraí na sráide faoin bhfadhb atá sa tír seo maidir le heaspa tithíochta.

­

Ó Ghaoth Dobhair, go Carna, go Corca Dhuibhne, tá dúshláin mhóra roimh theaghlaigh atá ag iarraidh teach a fháil i gceantair Ghaeltachta.

­

Beagnach bliain ó shin, fostaíodh duine chun dul i ngleic leis an ghéarchéim tithíochta sna Gaeltachtaí: Comhordaitheoir ar Thithe Folmha sa Ghaeltacht.

­

Agus an sprioc? Tithe folmha sna Gaeltachtaí a chur ar ais in úsáid.

­

Ach an bhfuil an éirigh leis an iarracht?

­

Agus cé chomh tábhacht is atá na deontais athchóirithe do na tithe fomha seo?

­

Ar Seachtain thug Colm Mac Eachmharcaigh, Comhordaitheoir Tithe Folmha sa Ghaeltacht, uasdátú ar an dul chun cinn atá déanta ó thosaigh sé sa phost.

­

Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism

­

Foclóir:

­

Deontas: Grant

­

Athchóiriú: Renovation

­

Tithe folmha: Vacant houses

­

Tréigthe: Abandoned

­

Díon: Roof

­

Bothán: An old rudimentary house

­

A mheas: To assess

­

Fostaíocht: Employment

­

Na scéaltaí rathúla: Success stories

­

Íochta amach: Paid out

­

Ag baint leas as: Benefitting from

­

Coinníoll: Condition

­

Daoine aonair: Individuals

­

Togra: Project

­

Dírithe: Directed at

­

Maoiniú: Funding

­

Cíos: Rent

­

Meascán: Mixture

­

Chun tosaigh: Ahead

­

Rannpháirtíocht: Participation

­

Uacht: Will

­

Cáin: Tax

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ba scéal mór é sa Bhreatain Bheag nuair a chuir Plaid Cymru deireadh le forlámhas Páirtí an Luchta Oibre i mí na Bealtaine - páirtí a bhí i gcumhacht sa tír le breis agus 100 bliain.

­

­

Is páirtí polaitíochta é Plaid Cymru ina bhfuil dlúthcheangal aige le cur chun cinn na teanga Bhreatnaise agus tá an teanga ar a dtoil ag formhór na n-airí rialtais, ar a laghad.

­

­

Is éacht suntasach é do thír inár tháinig meath dhamnaithe ar an teanga leis na cianta.

­

­

Anois, áfach, amharctar ar an mBreatain Bheag mar eiseamláir - mar chinéal blueprint faoi conas teanga – a bhí i mbaol - a athbheochan arís.

­

­

Ba é scéal athbheochan na Breatnaise, scéal faoi feachtasaíocht, faoi toil pholaitiúil, agus faoi dúthracht na ndaoine chun todhchaí an teanga a athrú.

­

­

Ach cé chomh fíor is atá rath na hathbheochana sa Bhreatain Bheag?

­

An glas iad na cnoic i bhfad uainn?

­

Nó an bhfuil ceachtanna le foghlaim againne ón Bhreatain Bheag i leith cur chun cinn na Gaeilge?

­

Ar Seachtain déanann an Dr Ben Ó Ceallaigh, leachtóir in ollscoil Aberystwyth, iniúchadh ar na ceachtanna atá le foghlaim ón Bhreatain Bheag.

­

­

Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism

­

­

­

Foclóir:

­

Eiseamláir: Role model

­

Breatnais: Welsh

­

Athbheochan: Revival

­

Meath: Decline

­

Forlámhas: Supremacy

­

Rath: Success

­

Cos ar bolg: Oppress

­

Monarcháin: Factories

­

Ní sin an chloch is mó ar a phaidrín: It's not his biggest concern

­

Aire rialtais: Cabinet minister

­

Ag mianadóireacht: Mining

­

Nach maireann: The late or deceased

­

Coilíniú: Colonisation

­

Céatadán: Percentage

­

Folláin: Healthy

­

Ceacht: Lesson

­

Cíos: Rent

­

Bagairt: Threat

­

Cáin: Tax

­

Is fiúntaí: Most worthwhile

­

Uaillmhianach: Ambitious

­

Slat tomhais: Measuring stick

­

Mian: Desire

­

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Breis is daichead bliain ó shín, d’imigh Barbara Bhreathnach, máthair óg de sheachtar, ar iarraidh gan tasc gan tuairisc i gCarna i gcroílár na Gaeltachta. 

Oíche amháin i mí an Mheitheamh 1985, bhí muintir Bhreathnach ag cóisireacht sa teach tábhairne áitiúil, agus gaolta ar cuairt acu ó thar lear. 

D’fhill siad go teach cónaithe muintir Bhreathnach agus lean an chóisir ar aghaidh go dtí na huaireanta beaga an mhaidin sin. 

Chonacthas Barbara don uair dheireanach agus í ina codladh ar an tolg ag 4am. 

Ní fhaca a teaghlach í ón lá sin ná ní raibh aon teagmháil léi ó shin. 

Cad é go díreach a tharla an oíche chinniúnach sin? 

Cén fáth nár tarraingíodh mórán airde ar an chás? 

Agus an bhfuil daoine ann go fóill ag coinneáil na fírinne faoi cheilt? 

Ar Seachtain, amharcann an t-iriseoir Áine Ní Bhreisleáin siar ar an chás a tharla 41 bliain ó shin agus atá go fóill gan fhreagraí. 

Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism 

Foclóir: 

Ar iarraidh: Missing 

Sna deaga: In the teenage years 

Tábhairne: Pub 

Scaifte: Group 

Is cosúil: It seems 

Pas: Passport 

Módh taistil: Means of transport 

Tuairimíocht: Speculation 

In ísle brí: Depressed 

Fiosrúchán: Investigation 

Easpa: A lack of 

Tochaltóir: Digger 

Colscaradh: Divorce 

Ráflaí: Rumours 

Rún: Secret 

 

 

 

 

 

 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Níl aon taifead ann de Ghaeilge Loch Garman.  

Mar sin de, an bhfuil sí caillte ar fad nó an bhfuil fianaise ar bith ann faoin chineál Gaeilge a bhíodh ann?  

Agus cad iad na teangacha eile a bhí á labhairt sa chontae in éineacht leis an nGaeilge? 

Labhair Ciarán Dunbar leis an Dr Conchubhar Ó Crualaoich, Príomhoifigeach Logainmneacha leis an mBrainse Logainmneacha, comh-údar Gaelic Wexford: 1400 – 1660, agus thar rud ar bith eile, fear de bhunadh Bhaile Loch Garman. 

Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Is dúiche Éireannach a chaith beagnach trí chéad bliana faoi thionchar na Lochlannach é Loch Garman. 

Sa bhliain 1170 tháinig na hAngla-Normannaigh chuig an chontae agus d’fhág lorg ann a mhaireann go dtí an lá atá inniu ann – an Béarla, cuir i gcás. 

Ní nach ionadh, glactar leis go minic, sa stairseanchas, agus sa stair scríofa ag an lucht léinn gur contae gallda amach is amach a bhí ann ó shin. Contae is ea é nach samhlaítear le Gaeltacht nó leis an nGaeilge. 

Léiríonn taighde gurbh ann do na Gaeil agus a dteanga sa chontae i gcónaí áfach. 

Labhair Ciarán Dunbar leis an Dr Conchubhar Ó Crualaoich, Príomhoifigeach Logainmneacha leis an mBrainse Logainmneach, comh-údar Gaelic Wexford: 1400 – 1660, agus thar rud ar bith eile, fear de bhunadh Bhaile Loch Garman. 

Sa chéad eagrán eile den phodchraoladh seo, gheobhaidh muid amach faoi cén chineál Gaeilge a bhíodh á labhairt, i nGaeltacht Loch Garman. 

Is ball den trust project é Seachtain agus ba mhian linn go mbeidh muinín agaibhse ionainn. Is féidir ár mbeartas eitice a léamh ag independent.ie/ourjournalism 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ó Learphoill go cathair Londain - is fada scéal an imirce go Sasana.

Leis an glúnta, chuir easpa deiseanna sa tír seo iachall ar dhaoine imeacht, agus ba í an Bhreatain an chéad stad do cuid mhaith acu agus iad ag cuartú saol níos fearr dóibh féin.

Le linn an chéad seo caite, bhí na hÉireannaigh ag croílár tionscadail tógála sa Bhreatain, ach taobh leis an obair sin, bhí leithcheal, imeallú agus droch-chlú a lean iad ar feadh i bhfad.

Mar sin, cén tionchar a bhí ag an imeallú seo ar na pobail Éireannacha  ar fud na Breataine?

Agus cén chuma a bhí ar an saol i ndáiríre dóibh siúd a rinne an turas trasna Mhuir Éireann?

Tá taispeantas nua san Epic Museum i mBaile Átha Cliath a dhéanann iniúchadh ar na ceisteanna seo agus ar scéal na n-imirceach i Sasana.

Chun an stair seo a fhiosrú, labhair Seachtain leis an staraí eacnamaíochta Cormac Ó Gráda - duine acu siúd atá taobh thiar den taighde don taispeantas seo - le súil siar a chaitheamh ar shaol na nÉireannach i Sasana.

Foclóir:

• An Réabhlóid Thionsclaíoch: Industrial revolution
• Táille: Fee
• An chosmhuintir: The common people
• Spáilpíní: Nomadic farmworkers
• Díspeag: Belittle
• Coitianta: Common
• Éirimiúil: Intelligent
• Ag toraíocht: Searching
• Achrann: Dispute
• Sloinnte: Surnames
• Meán: Average
• Maoiniú: Financing
• Eachtrannaigh: Foreigners
• Bhí fonn orthu: They were keen to
• Todhchaí: Future
• Ag maolú: Petering out
• Naimhdeas: Animosity
• Sofheicthe: Visible
• Léirsithe: Demonstrations
• Inimirce: Immigration
• Ganntanas oibrithe: A lack of workers

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Os cionn mí ó shin, tharraing léirsithe maidir le costas breosla aird ar an mbrú atá ar phobail tuaithe. 

 

Dúnadh bóithre timpeall na tíre agus lucht na hagóide ag lorg tacaíochta ón rialtas chun dul i ngleic leis an ardú costais. 

 

In ainneoin gur chuir an rialtas beartais cúnaimh ar fáil, tá imní ar phobail tuaithe nach bhfuil deireadh na géarchéime seo ann go fóill. 

 

Mar sin de, an bhfuil a dhath ar bith réitithe i ndáiríre? 

 

Agus an bhfuil an ghéarchéim bhreosla níos measa fós sa Ghaeltacht? 

 

Láithreoir: Tessa Fleming, Aoí: Áine Ní Bhreisleáin 

 

 

Foclóir: 

Léirsithe: Demonstrations 

Breosla: Fuel 

Iniúchadh: To examine 

Iompar: Transport 

An Meánoirthear: The Middle East 

Ag teacht i dtír: To land or arrive by sea 

Faoiseamh: Relief 

Réiteach: Solution 

Beart: Package 

Scuainí: Queues 

Conraitheoir talmhaíochta: Agricultural contractor 

Díomhaoin: Idle 

Earraí: Goods 

Imníoch: Concerned/anxious 

Rogha: Choice 

Fiontraí: Entrepreneur 

Éiginnteacht: Uncertainty 

Costas reachtála: Running cost 

Achmhainní nádúrtha: Natural resources 

Móin: Turf 

Leochaileach: Vulnerable 

See omnystudio.com/listener for privacy information.