Seachtain

Tá seachtain chorrach, ghnóthach eile i ndiaidh a bheith ann ó thuaidh. Ar Bhóthar Gharbhachaidh, ceantar náisiúnach i bPort an Dúnáin, tá slua mór léirsitheoirí ag iarraidh stop a chur le mórshiúl de chuid an Oird Oráistigh, dul tríd a gceantar. Leis an aighneas seo ag leanúint ar aghaidh le breis is seachtain anois, tá an t-iriseoir Ciarán Dunbar liom le tumadh isteach sa scéal agus sa stair. Mórshiúil: Parade Aighneas: Discord Fir bhuí: Orange men Srianta: Restrictions Iarratas: Application Cinneadh: Decision Gheall sé: He promised Cónaitheoirí: Residents Mí-ord: Disorder Círéibí: Riots Lámh in uachtar: The upper hand Cuir faoi chois: To oppress Foréigean: Violence Achrann: Acrimony Neamhaird: To pay no attention to Scoilte: Divided

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá clú agus cáil ar Chontae an Chláir sa lá atá inniu ann mar gheall ar an gceol, ach ní i bhfad ó shin a bhí Gaeltacht fhairsing láidir sa chontae. Mar a bheadh foláireamh soiléir ann ó aimsir a chuaigh thart, chaill an Clár a cainteoirí dúchais lenár linn féin. Agus ansin, rinneadh dearmad gur ann di riamh. Ach tá daoine ag obair chun stair na Gaeltachta sin a chur in iúl do mhuintir an chontae agus fiú chun Coláiste Gaeilge Charraig a’ Chabhaltaigh a oscailt in athuair. Duine acu sin ná an Dr Síle Níc Ní Choincheannain. Is léachtóir san oideachas le saineolas sa Ghaeilge í i gColáiste Mhuire gan Smál, Luimneach. Labhair sí le Ciarán Dunbar faoi Ghaeilge agus faoi Ghaeltacht an Chláir, agus faoi na hiarrachtaí chun Coláiste Eoghan Uí Chomhraidhe a oscailt arís.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tréigeadh go leor oileán Éireannach thar na blianta. Oileán Ghabhla mar shampla, áit a bhfuil cáil air mar gheall ar an amhrán Báidín Fheilimí. Tá sé suite tuairim is míle amach ó chósta Dhún na nGall. Agus tráth dá raibh, bhí na scórtha teaghlach ina gcónaí ann. D'fhág siad an t-oileán sna 1960í áfach. D'fhág na pobail a bhí ag saothrú a slí beatha ón talamh agus ón fharraige agus bhog siad anonn go dtí an mhórthír. Anois, leathchéad bliain ina dhiaidh sin, tá beatha ag teacht ar ais chuig an oileán de réir mar atá daoine ag filleadh ar a chladach arís. Ar Seachtain, labhair an t-iriseoir Áine Ní Bhreisleáin faoin bheocht agus faoin bhfuinneamh nua atá á chur ar ais i nGabhla. Foclóir: Bád farantóireachta: Ferry Go buan: Permanently Earraí: Goods Ag dul i léig: Declining Banaíodh an t-oileán: The island was deserted Ar leac an dorais: On the doorstep Deontas: Grant Gineadóirí: Generators Athchóirigh: Renovate Bonneagar: Infrastructure Leathanbhanda: Broadband Ag obair go cianda: Working remotely Uathúil: Unique Sainiúil: Distinctive Teas: Heat Ar cíos: Rent Iargúltacht: Remoteness

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Is brionglóid í atá ag cuid mhaith againn, éalú ó ghnóthacht agus ó ghleo shaol na cathrach, ar thóir saol níos simplí san iargúltacht. Ach, an é nóisean rómánsúil seafóideach é sin atá againn? Nó an é an bliss atá muid ag brionglóidí faoi le fada? Cúig bliana ó shin, bhog Aedín Ní Thiarnaigh, a bhí cúig bliana is fiche d’aois ag an am, óna baile dúchais i gContae Loch Garman go hInis Meáin amuigh ar chósta thiar na hÉireann, áit a bhfuil sí ina cónaí ó shin i leith. Cad é a mheall bean óg chuig oileán Gaeltachta iargúlta i lár na farraige? Agus cad é mar atá an saol laethúil di agus í scartha ón mhórthír. Ar Seachtain, labhraíonn Aedín faoi bhuaicphointí agus faoi íslephointí shaol an saol oileánach, agus í ag ceiliúradh a clochmhíle pearsanta. Foclóir: Taighde: Research Ina cíor thuathail: In chaos or turned upside down Tiarna Talún: Landlord Crosbhealach: Crossroad An mhórthír: The mainland Ligthe i ndearmad: Forgotten An t-éileamh: The demand Spleách: Dependent on Scaití: Occasionally Réiteach: Solution An córas lastais: The cargo system Bád farantóireachta: The ferry Na duganna: The docks Aistriúcháin: Translations Turais teoraithe: Guided tours Amhrasach: Suspicious Iargúlta: Remote Oidhreacht: Heritage Cneasaigh: Heal Tuar: Foresee or forecast

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ba é an t-ionsaí ba mharfaí i stair Mheiriceá. Ar an 11ú lá de mhí Mheán Fómhair 2001, bhuail dá eitleán isteach sna Twin Towers in Manhattan, Nua Eabharc. Bhí na mílte duine ag obair iontu ag an am. Tharla na hionsaithe i gcroílár na cathrach a ba ghnóthaí sa tír, ar ghnáthlá oibre, gan aon rabhadh. Maraíodh beagnach trí mhíle duine sa tubaiste a thit amach. Chonaic milliúin de dhaoine an t-uafás seo ag titim amach beo ar an teilifís. Spreag na hionsaithe cogaí san Afganastáin agus in Iaráic. Chuaigh SAM sa tóir ar cheannaire Al-Qaeda Osama bin Laden go láithreach agus mhair an toraíocht i bhfad. D’athraigh imeachtaí 9/11 slándáil an aerthaistil ar fud an domhain go deo. Anois, 25 bliana ar aghaidh ó ionsaíodh an tIonad Trádála Domhanda, cad é an lorg a d'fhág 9/11 orainn? Ar Seachtain tugann Pearse O’Reilly a chuntas pearsanta féin den lá tragóideach sin agus faoin tionchar a bhí a bhí ag 9/11 ar Nua Eabhrac ina dhiaidh sin. Foclóir: Greanta: Engraved Eispéireas: Experience Mí-ádh: Misfortune Dúshlán: Challenge Sa deireadh thiar thall: Eventually Greamaithe: Stuck Ionsaí sceimhlitheoireachta: Terror attack Faitíos: Fear Smionagar: Rubble Tubaiste: Carnage Deatach: Smoke Ganntanas: A lack of Misneach: Courage Gaolta: Relatives Cogadh Domhanda: World War Uafás: Horror Sáinnithe: Stranded

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ní rud éasca é a bheith i do sheasamh os comhair slua agus iarracht a dhéanamh iad a chur ag gáire. Agus seans gur deacra i bhfad an dúshlán é sin a dhéanamh trí Ghaeilge. Sin é go díreach an seó a bhí i gceist ag an fuirseoir Síomha Hennessy a chruthú do Fhéile Imill Bhaile Átha Cliath áfach. Beidh Síomha ag léiriú a seó nua dátheangach, Gaelmaxxing, in Bewley’s Café Theatre ón 8 go dtí an 12 Meán Fómhair. Ar Seachtain, labhair Síomha Hennessy le Tessa Fleming faoin inspioráid dá seó nua. Foclóir: Fuirseoir: Comedian Dátheangach: Bi-lingual Ré: Era Searbh: Bitter Eisceachtúil: Exceptional Cúng: Narrow Greann: Humour Gaolta: Related Dún Éideann: Edinburgh Ag spocadh as: Making fun of Faraor: Alas Buan: Permanent Tacú: Supporting Díomá: Disappointment Uaillmhianach: Ambitious Impigh ar: To beg

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá deireadh ag teacht leis an samhradh agus tá daltaí fud fad na tíre ag filleadh ar an scoil. Chaith thart ar tríocha míle acu seal sa Ghaeltacht ag na coláistí samhraidh le seachtainí beaga anuas, ag cur feabhais ar a gcuid Gaeilge. Is nós bliantiúil é do go leor daoine óga, agus b’fhéidir nach smaoiníonn siad mórán faoi. Ach cé chomh fada is a dtéann traidisiún na gcoláistí samhraidh siar? Cén fáth ar cuireadh tús leo sa chéad dul síos? Agus cén fáth gur tharraing siad an oiread sin trioblóide orthu féin le linn bhlianta órga athbheochan na Gaeilge? Ar Seachtain labhraíonn an Dr Máire McCafferty faoi tús na gcoláistí samhraidh. Foclóir: Ceardchumann: Trade Union Oilte: Skilled Daideo: Grandfather Tóir: Demand Ballraíocht: Membership Uirbeach: Urban Laidin: Latin Athbheochan:Revival Uasaicme, íosaicme: Upper class, lower class Siamsa: Entertainment Tréimhse an-chorrach: Turbulent time Ag tabhairt fogha faoi: To attack I gCeann Chlochair: In Clogherhead Ag déanamh athris ar: Imitating Éigeantach: Mandatory Laochra: Heroes Dódh Coláiste Uladh: Coláiste Uladh was burnt Go sonrach: Particularly Críochdheighilt: Partition Maoiniú: Funding Dlús a chur faoi: To accelerate or speed up

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tar éis bás a athar, gheall Séamus Ó Tuama go gcríochnódh sé féin an leabhar a bhí tosaithe ag a dhaid, Diarmuid. Leabhar ar stair Bhéal Feirste atá ann ó pheirspictíocht phoblachtánach, le scéal muintir Uí Thuama féin agus an t-eispéireas a bhí acu féin fite fuaite le stair chorraitheach na cathrach féin. Leanann an leabhar turas na clainne, ó fhear óg Corcaíoch a bhog ó thuaidh i ndiaidh an Ghorta Mhóir, tríd na pogroms le linn na 1920ídí, agus na Trioblóidí a lean, go dtí Séamus agus a hathair Diarmuid agus an ról a bhí acu i réabhlóid na Gaeilge sa chathair. Bhí an-aithne ag Gaeil Bhéal Feirste ar mhuintir Uí Thuama, go háirithe mar gheall ar obair Dhiarmuid mar phríomhoide Bhunscoil Phobal Feirste, an chéad scoil lán-Ghaeilge i dTuaisceart Éireann. Ar Seachtain, labhraíonn Séamus Ó Tuama faoina leabhar úr ‘Béal Feirste: Belfast’ agus faoin saol sa chathair a mhúnlaigh a mhuintir. Cé gur scéal é atá lán de choimhlint agus de thráma thar na glúnta, feiceann Séamus toradh dearfach sa lá atá inniu ann i bhfoirm na hathbheochana cultúrtha agus teanga atá ag bláthú i mBéal Feirste. Foclóir: Dornán de pháistí: A handful of children Obair dheonach: Voluntary work Tiomsú airgid: Fundraising Cinnteacht: Certainty D’fhág sé a lorg: He left his mark Leac uaighe: Gravestone Borb: Abrupt Fréamhaithe: Rooted Do shinsir: Your ancestors Cartlann mhíleata: Military archives Críochdheighilt: Partition A shin-seanathair: His great-grandfather Ceannaire: Leader Dearfach: Positive Saorstát: Free state Scoilt: Divide Creatlach: Framework Bearna: A gap *Suirbhé le haghaidh deis dearbhán 500 euro One4All a bhuachaint: Téigh chuig mypodcastfeedback.com agus cur an cód ‘POD’ isteach.*

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá Seachtain ag teacht beo ó Fhleadh Cheoil na hÉireann 2026! Ar feadh seachtaine tháinig na sluaite go Béal Feirste chun sult a bhaint as an cheol, na comórtais agus as an chathair féin. Den chéad uair riamh, bhí Fleadh Cheoil na hÉireann á reáchtáil i bpríomhchathair an Tuaiscirt agus Comhaltas Ceoltóirí Éireann ag céiliúradh 75 bliain ar an fhód. Chuir Séamus agus Caoimhe Uí Fhlatharta as an Aird Mhóir i nGaeltacht Chonamara gach duine faoi gheasa lena gcuid ceoil thraidisiúnta le linn na Fleidhe. Bhí siad báite sa cheol ó bhí siad sa chliabhán agus anois tá siad ag tabhairt an cheoil sin ar fud an domhain. Bhí Séamus agus Caoimhe i gcuideachta Áine Ní Bhreisleáin.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá Seachtain beo ag Fleadh Cheoil na hÉireann 2026!

Is é seo an chéad uair don Fleadh teacht go Béal Feirste, áit ina mbeidh breis agus 800,000 cuairteoir ag freastal ar an bhféile!

Le linn na seachtaine seo, tiocfaidh anam isteach sa chathair  le taibhithe sráide, seisiúin ceoil, seónna stáitse, céilithe, agus comórtais.

Ach le 75 bliain á chéiliúradh ag Comhaltas Ceoltóirí Éireann, amharcann muid siar ar an meath a bhí tagtha ar an gceol traidisiúnta sular bunaíodh an eagraíocht.

Agus fiosraíonn muid cad chuige a  bhfuil daoine ar fud fad na cruinne chomh tógtha le ceol traidisiúnta na hÉireann?

Beirt cheoltóir atá fite fuaite go dlúth le ceiliúradh na seachtaine seo ná an fidléir iomráiteach Dónal O’Connor agus an t-amhránaí agus portaire béil cumasach Róise Ní Mhurchú.

Bhí an beirt i gcomhluadar Áine Ní Bhreisleáin ag an bhFleadh.

See omnystudio.com/listener for privacy information.