Seachtain

Is beag duine nár chuala trácht ar an sloinne Hitler, ná ar na himeachtaí uafásacha a tharla mar gheall ar Adolf Hitler.  Seans nach bhfuil mórán fios ag an ghnáthdhuine ar na hÉireannaigh a bhí gaolta leis – na ‘Irish Hitlers’ mar a tugadh orthu.  Mar sin de, cén ceangal a bhí ag Adolf Hitler leis an tír bheag seo ar imeall na hEorpa? Agus cad chuige a ndeachaigh Paddy Hitler chun cogaidh in aghaidh a uncail féin? 

 

Láithreoir: Tessa Fleming, Aoi: Ciarán Dunbar 

Foclóir: 

 

Seafóideach: Daft 

Is annamh: Rarely 

Leathdheartháir: Half-brother 

Mion sónraí: minute details 

Tiománta: Determined 

Fuadach: Kidnap 

Maígh: Allege 

Fianaise Evidence 

Scian: Knife 

Ní nach ionadh: It’s no surprise 

Teacht i dtír: Take advantage of 

Namhaid: Enemy 

Gadaíocht: Thieving  

Spiaireachta: Spying 

Dul chun searbhais: To turn sour 

Bolscaireacht: Propaganda 

Sloinne: Surname

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá Laura Pakenham ar dhuine de réaltaí móra na GaelTok-ta, an pobal úrnua sin de chainteoirí Gaeilge a bhíonn ag cruthú ábhar digiteach ar TikTok. 

Is as lár na tíre í Laura ó dhúchas, ceantar nach bhfuil cáil mhór air as an Ghaelscolaíocht, ach tá gairm cruthaithe aici anois as an teanga a chur chun cinn. 

Is múinteoir, craoltóir, cruthaitheoir ábhair ar na meáin sóisialta í agus anois, is údar í fosta. 

Tá leabhar úr scríofa aice, ‘Irish: History and Culture Through Language’. 

Is leabhar faoin Ghaeilge é, dírithe ar fhoghlaimeoirí, agus b’fhéidir a rá gur am tráthúil é dá leithéid, le borradh as cuimse tagtha ar an tsuim atá ann sa Ghaeilge le roinnt blianta anuas. 

Anuraidh, tháinig fás 600% ar úsáid na teanga ar TikTok agus tá an cuma air nach bhfuil sé sin ag laghdú i mbliana. Agus is léir nach in Éirinn amháin atá an suim sa teanga ag fás. 

Chuaigh leabhar Laura ar dhíol sna Stáit Aontaithe fiú sula raibh sé ar fáil anseo in Éirinn, agus tá sé anois ar fáil go domhanda. 

 

Ar Seachtain, labhraíonn Laura Pakenham faoina leabhar úr agus na míthuiscintí atá ann faoin Ghaeilge atá ina ‘pet peeve’s’ do Ghaelgeoirí. 

 

 

Foclóir: 

Borradh: Boom or explosion 

Teibí: Abstract 

Súigh isteach: Absorb 

Airím: I feel  

Achar ama: Time frame 

Fiúntach: Worthwhile 

Aistear: Journey 

Cinneadh: Decision 

Machnamh: Contemplation 

Ábhar: Content 

Éacht: Achievement 

Uathúil: Unique 

Easpa: A lack of 

Teangacha dúchasacha: Native languages 

Ábhar scoile: School subject 

Sáite: Immersed 

Leáigh: Melt 

Reoite: Frozen 

Diúltach: Negative 

Dearfach: Positive 

Is annamh: Seldom 

Dea-chleachtas: Good practice 

Bac: Block 

Cáin: Criticise 

Cothromaíocht: Balance 

Closleabhar: Audiobook 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá Seachtain na Gaeilge buailte linn arís ar feadh coicíse agus i mbliana tá an ceol i gcroílár an chéiliúradh. 

Is é téama na bliana seo ná ‘A Ghaeilge, mo cheol thú’, agus s’iad Róisín Seoighe, ball den ghrúpa ceoil IMLÉ, agus Conor Curley ón bhanna ceoil Fontaines D.C., ambasadóirí na féile. 

Tá dhá thuras ar leith ag an bheirt ambasadóir leis an teanga. 

Tógadh Róisín le Gaeilge i gcroílár na Gaeltachta agus cumann sí ceol nua-aimseartha ins an teanga, agus tá Conor anois ag iarraidh ath-thosú lena chuid aistir foghlamtha. 

Léiríonn téama na bliana seo an gaol láidir atá idir an Ghaeilge agus an ceol agus tá an teanga á úsáid ag Conor agus Róisín ina gcuid liricí. 

Tá sé coitianta anois do cheoltóirí móra le rá an Ghaeilge a fhigh isteach ina gcuid ceoil ceoltóirí ar nós CMAT, Fontaines D.C., Denise Chalia agus Kneecap. 

Ach cad é atá mar spreagadh ar an treocht seo? 

Ar Seachtain labhair Tessa Fleming le Róisín Seoighe, Ambasadóir Sheachtain na Gaeilge, agus bean Gaeltachta go smior í, faoin fís atá aici don Ghaeilge agus don Ghaeltacht. 

Foclóir: 

Ceol a chumadh: To compose music 

Faitíos: Apprehension 

Aistrigh: Translate 

Béim: Emphasis 

Eispéireas: Experience 

Céad cuimhní: First memories 

Nósanna: Traditions or customs 

Éalú uaigh: Escape from it 

Drogall: Hesitation 

Seanchas: Storytelling  

Ag casadh ceol: Playing music 

Camchuairt: A tour 

A scaradh: To seperate 

Dushlán: Challenge 

Iomráiteach: Prominent 

Slí bheatha: Career 

Figh: Weave 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Chruinnigh scaifte taobh amuigh de Theacht Laighean i mBAC Dé Máirt na seachtaine seo agus iad ag ágóidíocht de bharr fadhb thithíocht na Gaeltachta. Bhí an lucht agóide ag éileamh ar an Aire Tithíochta James Browne dul i mbun gnímh láithreach maidir leis an ghéarchéim thithíochta agus teanga sa Ghaeltacht. Tá sé acu go bhfuil an ghéarchéim thithíochta ag dul in olcas agus tá muintir na Gaeltachta buailte go dona leis. Labhair Áine Ní Bhreisleáin le Seachtain faoin léirsiú.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá an t-oileán beag seo ag athrú ar go leor, leor bealaí - ó thaobh na  polaitíochta de, ó thaobh an chultúir de agus ó thaobh ár bhféiniúlachta de. 

Agus leis na hathruithe sin, tá díospóireacht  ag teacht chun cinn arís is arís eile, is é sin,  reifreann faoin teorainn agus faoi Éire Aontaithe. 

Ach cé comh réadúil is atá an fís sin maidir le hÉire Aontaithe? 

Ag Ard Fheis Chonradh na Gaeilge i mBéal Feirste ar na mallaibh, ghlac an eagraíocht le rún ar son ghníomhú i dtreo “Éire Aontaithe ar leas na Gaeilge agus na Gaeltachta”. 

Ach le conspóid agus le teannas go minic ina scáil ar aon díospóireacht pholaitiúil faoin nGaeilge – go háirithe ó thuaidh -  an bhfuil baol an go dtiocfadh ísliú stádais ar an teanga in Éire Ath-Aontaithe? 

Agus í ag taifeadadh beo ag an Ard Feis, phléigh Áine Ní Bhreisleáin taighde úr ar thodhchaí na Gaeilge agus na Gaeltachta in Éirinn Aontaithe leis an údar Róisín Nic Liam (scoláire dochtúireachta PhD in Ollscoil na Banríona), agus le hUachtarán Chonradh na Gaeilge, Ciarán Mac Giolla Bhéin. 

 

Foclóir: 

Ag bailiú nirt: Gaining momentum 

Dlús: Accerlate or to hasten 

Is mithid dúinn: It’s time for us 

Claochlaitheach: Transformative  

Ionchur: Input 

Claonadh: Bias 

Ag amharc go cúng: Looking narrowly 

Rúin: Motions 

Críochdheighilt: Partition 

Ualach: Burden 

Deis chneasaithe: Opportunity for healing 

Uirlis dheighilte: A tool of separation 

Dlínse: Jurisdiction  

Fréamhaithe: Rooted 

Toil: Desire or will 

Ionchas: Expectation  

Creatlach: Framework 

Idirbheartaíocht: Negotiation 

Rinneadh muid talamh slán daofa: We took them for granted 

Samhail: Model 

Am-scála: Time frame 

Aineolach: Uninformed or ignorant 

Géilleadh: Surrender 

Soiléireacht: Clarity 

An cheist a chíoradh: To discuss the issue 

Beidh seo ar leas..: This will benefit.. 

 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Do phobal iargúlta ar chósta thiar thuaidh na tíre, tá an tseirbhís aeir go Baile Átha Cliath riachtanach. 

I nDún na nGall, áit nach bhfuil iarnród ná mótarbhealach ar bith ann, tá go leor daoine ag brath ar an aerfort le dul go dtí an phríomhchathair. 

Tá an sceideal eitilte mar a bhí ag athrú anois áfach. 

Agus leis an athrú sin, tá míshástacht, imní agus fearg ag fás. 

Fógraíodh seachtain ó shin go raibh conradh úr PSO sínithe ag an Roinn Iompair le comhlacht eitlíochta. 

De réir an amchlár nua, tiocfaidh deireadh le heitiltí fillte i lár an lae idir an dá aerfort.  

De réir lucht feachtais ar son chúram ailse, beidh tionchar diúltach ag an sceideal úr ar na céadta duine atá ag fáil cóir leigheas i mBaile Átha Cliath. 

Mar sin de, cad é an chúis taobh thiar den athrú amchláir seo? 

Agus cad é an chéad chéim eile don phobal nach bhfuil sásta glacadh leis? 

Ar Seachtain, ;abhair Áine Ní Bhreisleáin faoin fhearg atá ar an phobal áitiúil i nDún na nGall de bharr na n-athruithe atá le teacht. 

Foclóir: 

Eitiltí fillte: Return flights 

Mí-bhuntáiste eacnamúil: Economic disadvantage 

Raflaí: Rumours 

Ag reachtáil: Running/Organise 

Tairiscint: A tender 

Ailse: Cancer 

Ag fulaingt: Suffering 

Corruair: Sometimes 

Otharlann: Hospital 

Tromchúiseach: Grave 

Cóir leighis: Medical treatment 

Galar croí: Heart disease 

Imirce: Emigration 

Infheistíocht: Investment 

Le bheith ar an ghannchuid: To be short on something 

Feiliúnach: Suitable 

Ciall tráchtála: Commercial sense 

Brabús: Profit 

Éileamh: Demand 

Do Ladar a chur isteach i rud: To weigh in on something or to meddle 

Folamh: Empty 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Tá an sciar is déanaí de na comhaid a bhaineann le Jeffrey Epstein ag cothú ceannlínte nuachta ar fud an domhain i gcónaí, coicís ó foilsíodh iad.

Tá breis agus trí mhilliún comhaid scaoilte sa chuid is déanaí,  físeáin, grianghraifeanna, ríomhphoist, téacsanna, agus tuairiscí nuachta fiú.

Tá na mílte ainmneacha luaite sna cáipéisí - cé go bhfuil sé tábhachtach le cur ina luí ar dhaoine nach ionann a bheith luaite sna comhaid is a rá go raibh aon olc nó éagóir déanta ag na daoine sin.

I measc na gcáipéisí atá curtha ar fáil don phobal, tá tagairtí go leor ann d’Éirinn.

Ar Seachtain, glacann an t-iriseoir Ciarán Dunbar muid tríd na snáithíní a cheanglaíonn Jeffery Epstein leis an tír bheag seo.

Foclóir:

• Comhaid: Files
• Cáipéisí: Documents
• Diabhlaíocht: Devilment
• Mí-úsáid ghnéis: Sexual abuse
• Clár na gciontóirí gnéis: Sex offenders register
• Curtha ina leith: He was accused of
• Seilbh a ghlacadh ar: To take possession of
• Faic: Nothing
• Cloí le: Abide by or stick with
• Éagóir: wrongdoing
• An chloch is mó ar a phaidrín: His greatest concern
• Gar: Favour
• Teaghlach ríoga na Breataine: British Royal Family
• Líomhaint: Allegation
• Comhaontú Aoine an Chéasta: Good Friday Agreement
• Príomh-ailtire: Main architects
• Smál: Stain or taint
• Beannacht: Blessing
• Ciontaíodh é: He was found guilty
• Neamhaird: Ignore
• Tá aiféala air: He regrets

See omnystudio.com/listener for privacy information.

I mí an Mheithimh 2020, baineadh siar as daoine ar fud na tíre nuair a chualathas faoi bhás neamhchoitianta buachalla óig i dtuaisceart Bhéal Feirste. Tháinig na póilíní ar chorp Noah Donohoe, a bhí sna luath-dhéaga, i ndraein stoirme i dtuaisceart na cathrach, i bhfad óna theach féin, sé lá tar éis dó imeacht ar iarraidh. Tá go leor ceisteanna ann go fóill faoina bhás agus osclaíodh ionchoisne trí seachtaine ó shin chun iarracht a dhéanamh cuid de na ceisteanna sin a fhreagairt. Ar Seachtain, labhair an t-iriseoir Liam Tunney faoi na bomaití is suntasaí san ionchoisne go dtí seo.

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Sa bhliain 2005, thiar i gceantar tuaithe i nGaeltacht Dhún na nGall, tharla ionsaí fíochmhar a d’fhág smál ar an phobal ann le breis agus fiche bliain anuas. 

Dúnmharaíodh Shaun Duffy, fear a bhí 36 bliain d'aois, ina theach féin  tar éis oíche cheiliúrtha ar an 29 Eanáir.  Níor cúisíodh éinne as an dúnmharú a tharla bliain is fiche ó shin. Tá achainí úr déanta ag na Gardaí ar dhuine ar bith a bhfuil eolas acu faoi dhúnmharú. 

Láithreoir: Tessa Fleming, Aoi: Áine Ní Bhreisleáin

Foclóir: 

An Clochán Liath: Dungloe 

Ceantar tuaithe: Rural area 

Faoi ghlas: Locked  

Stróicthe: Ripped 

Ba léir: It was obvious 

Saighead: Arrow 

Sciathán: Arm 

Adhlacóir: Undertaker 

Geallghlacadóireacht: Betting 

Ar leac an dorais: On the doorstep 

Ag cíoradh: Combing  

Ráitis: Statements 

Feiceálach: Visible 

Ráflaí: Rumours 

Naimhde: Enemies 

Fíochmhar: Savage 

Na beithígh: Horses or cattle 

Ina sheilbh: In his possession 

Leid: Tip or advice 

Coiste cróinéara: Coroner's inquest 

Ag achainí ar dhaoine: Appealing to people 

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Ag dul siar na cianta, rinneadh ceiliúradh ag an am tábhachtach seo den bhliain.  Ba é Imbolc ceann de mhórfhéilte an fhéilire Cheiltigh.  Agus ag croílár an cheiliúrtha sin tá Bríd.  Ach cad é an ceangal idir Bríd an bandia agus Bríd an naomh, más ann dó ar chor ar bith? Agus cérbh iad na bandéithe eile a shleamhnaigh as cuimhne na ndaoine le himeacht ama?

­

Láithreoir: Tessa Fleming, Aoi: Ríonach Uí Ógáin (iar-stiúrthóir Cnuasach Bhéaloideas Éireann)

­

­

Foclóir:

­

Seanda: Ancient

­

Laethanta cinn ráithe: Quarter days

­

Lá Leathach an Earraigh: Spring equinox

­

Is ionann é: It's the same thing

­

Lón bia: Food supply

­

Ídithe: Depleted

­

Tréithe: Features

­

Luachra: Rushes

­

Barra: Crops

­

Eallach: Cattle

­

Comhbhá: Kinship

­

Fite fuaite: Intertwined

­

Giolla: Servant

­

Tóir: Popularity

­

Baile fearain: Townland

­

An charthanacht: The charity

­

An Mhaighdean Mhuire: The Virgin Mary

­

Cráifeach: Religious

See omnystudio.com/listener for privacy information.