Na de staatsgreep van 24 maart 1976 verloor Argentinië misschien wel wat het land decennialang richting had gegeven: de hoop op een langetermijnconstructie.

Misschien was dat de dag dat alles werd verpest. Het is dwaas om een beslissende dag te willen aanwijzen: zo werken historische processen niet, het zijn lange, complexe bewegingen. Maar misschien was de dag waarop alles werd verpest wel 24 maart, een halve eeuw geleden. Vanaf het begin van zijn bestaan was Argentinië ‘het land van de toekomst’: een land dat uitging van de belofte dat het op een dag groot zou zijn. Het was aannemelijk, het leek mogelijk: de pampa stemde optimistisch en daarom kwamen ruim honderd jaar geleden miljoenen immigranten uit het arme Europa ernaartoe, bereid zich op te offeren om hun kinderen een beter leven te geven in een beter land. ‘Mijn zoon wordt dokter,’ dat was de teneur.

Het leek dat het ze zou lukken. In die verwachtingsvolle dagen werd Buenos Aires bezocht door een Franse premier die, Frans als hij was, dacht dat hij geestig moest zijn en zei dat Argentinië inderdaad het land van de toekomst was, maar dat helaas toujours zou blijven. Decennialang hield Clemenceaus oordeel stand: de focus van ons zelfbeeld lag altijd een beetje verder, in een toekomst die ieder heden weer een stukje verbeterde.

Om die toekomst te verwezenlijken – om zichzelf te verwezenlijken – zette Argentinië complexe industrieën op, nationaliseerde zijn grondstoffen en nam de verantwoordelijkheid over het onderwijs, de gezondheid en de zorg van al zijn inwoners. In 1975 leefde maar 3 procent onder de armoedegrens, waren er vier keer zo weinig analfabeten als gemiddeld in Latijns-Amerika en lag het inkomen per hoofd van de bevolking een stuk hoger dan in Spanje.

Maar de toekomst is per definitie aanvechtbaar en veel Argentijnen wensten er – vanwege hun scholing, gedwongen of uit idealisme – een waarin ieder een had wat hij nodig had. Ze stelden het zich voor in de vorm van socialisme of iets in die geest: een samenleving waarin de macht en de welstand beter verdeeld zouden zijn. De strijd om die toekomst maakte de rijke Argentijnen nerveus, zodat ze eens te meer hun toevlucht namen tot hun privépolitie: het nationale leger.

Van 1955 tot 1975 waren er vijf geslaagde en diverse mislukte staatsgrepen geweest

Dat deden ze vaak: van 1955 tot 1975 waren er vijf geslaagde en diverse mislukte staatsgrepen geweest. De rijke Argentijnen probeerden decennialang de hoop van de anderen te fnuiken en de continuïteit van hun macht veilig te stellen. Ze probeerden het met het peronisme – toelaatbare concessies; ze probeerden het met hun milde dictaturen – onvoldoende angst; maar ze slaagden er niet in. De dreiging verontrustte hen steeds meer; in 1976 waren ze het zat en wilden ze er voor eens en altijd een eind aan maken.

Ze hadden een goed excuus: twee ‘gewapende organisaties’ waarvan het grootste gevaar was dat ze wapens hadden geleverd aan groeperingen studenten en arbeiders die hen steunden. De democratische regering van Isabel Perón had haar eigen vorm van illegale repressie uitgeoefend en in 1974 en 1975 waren door haar handlangers van de ‘Anticommunistische Alliantie van Argentinië’ meer dan duizend mensen gedood – maar het was niet genoeg.

Als reactie op dat geweld grepen genoemde organisaties opnieuw naar de wapens, al waren het er weinig, en van slechte kwaliteit. En de stakingen in de fabrieken, de onrust op de universiteiten, de aanslagen hier en daar en de roep om sociale gerechtigheid gingen door. Het militaire commando gaf de ‘goedgezinde media’ bevel het gevaar te overdrijven om zo veel mogelijk angst te zaaien teneinde zich te kunnen rechtvaardigen: deze keer zouden ze al het verzet breken.

Die 24ste werden ze geconfronteerd met het gebruikelijke ritueel

Maar de Argentijnen wisten het nog niet. Die 24ste werden ze geconfronteerd met het gebruikelijke ritueel: de militaire marsen op radio en tv, de lege straten, de bekende onzekerheid. Twee dagen later bezocht de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken, William Rogers, de junta. Hij rapporteerde zijn chef, de almachtige Henry Kissinger, in het geheim dat ‘we op heel korte termijn rekening moeten houden met een tamelijk hoge graad van repressie en waarschijnlijk veel bloedvergieten in Argentinië. Ik denk dat niet alleen met harde hand tegen terroristen zal worden opgetreden, maar ook tegen dissidente vakbondsleden en politieke partijen.’ Een paar dagen later zou Kissinger zijn brief sturen.

De brief is een van de kerndocumenten in de geschiedenis van Argentinië, maar wordt nauwelijks geciteerd. Eerder dan een brief was het trouwens een communiqué dat de grootvizier van het Amerikaanse imperium zijn ambassadeur in Buenos Aires stuurde. Hij droeg hem op de generaals ervan te overtuigen bij hun economisch beleid ‘de nadruk te leggen op vermindering van staatsbemoeienis in de economie, bevordering van de export, aandacht voor de verwaarloosde agrarische sector en een positieve houding ten aanzien van buitenlandse investeringen’.

De claim van de Verenigde Staten was glashelder. Het was, met permissie, een plan dat een eind maak te aan de bijzondere positie van Argentinië in Latijns-Amerika en het terugduwde in de klassieke rol van onze landen, een rol die het decennia eerder had geprobeerd af te werpen: de winning en export van grondstoffen. Misschien hadden de militairen van ’76 het al bedacht, misschien niet: denken was per slot van rekening niet hun sterkste kant. Maar ineens viel alles op z’n plaats: zolang de industrieën overeind bleven, zouden de arbeiders lastig zijn.

Het is wat andere Fransen noemden: het kind met het badwater weggooien

Werd daarentegen teruggekeerd naar de oude economie van agrarische export, dan zou het mogelijk en redelijk zijn die fabrieken te ontmantelen, en had je van de vroegere werknemers geen last meer. Het is wat andere Fransen noemden: het kind met het badwater weggooien. En iedere toekomstvisie bij het vuilnis zetten. Het Argentinië dat Kissinger, Videla & co hebben gesticht werd niet in de toekomst gezocht maar in het verleden. Het brak met het langetermijndenken en nestelde zich in een permanent heden waarin een handjevol mensen heel veel kon verdienen.

Intussen hielden de militairen zich bezig met het vermoorden van degenen die eventueel met een ander idee van de toekomst kwamen. Zo elimineerden ze niet alleen hen, ze doordrongen de bevolking er tegelijkertijd van dat ze met iedere poging in die richting het ergste riskeerden.

Misschien is die 24ste maart niet de dag geweest waarop alles werd verpest, maar het was wel het moment waarop Argentinië de focus verloor die het land decennialang richting had gegeven: de hoop van de langetermijnconstructie. Nog in 1983, toen de dictatuur voorbij was, bood president Alfonsín iets soortgelijks aan een toekomst toen hij bezwoer: ‘Met democratie is er eten, onderwijs en zorg’. Maar de cocktail van armoede, marginalisatie, neoliberalisme en economische crises die de generaals van ’76 had den ingesteld bleef van kracht en de regeringen die elkaar sindsdien opvolgden hielden zich vooral bezig met het beteugelen van het dringende, onhandelbare heden.

Misschien is dat een voorname reden geweest van de onwaarschijnlijke overwinning van Javier Milei: in zijn campagne had hij het over ‘morgen’. Hij herstelde het Argentijnse geloof dat we een betere toekomst konden bouwen door het heden te offeren. In het begin gaf het herstel van de toekomst hem voldoening. Om te beginnen kon hij zo de laatste desastreuze jaren makkelijker veroordelen. En het gaf hem de kans plannen voor te spiegelen en beloften te doen: de economie koppelen aan de dollar, wat niet gebeurde; de centrale bank sluiten, wat niet gebeurde; de inflatie stoppen, wat niet gebeurde – en een heleboel meer wat ook niet gebeurde.

Ook beloofde hij de economie weer op gang te brengen. Maar nu, na twee regeringsjaren, sluiten elke dag zo’n dertig bedrijven en staan zo’n vierhonderd werknemers op straat; dat zijn nu in totaal al zo’n driehonderdduizend werknemers en zo’n 22.600 bedrijven, inclusief verschillende van de weinige fabrieken die er nog waren en die, met de opheffing van de douanebarrières, niet kunnen concurreren met de Chinese industrie.

Hij wilde de overheid verkleinen, maar maakte het land kleiner

Ook beloofde hij de overheid kleiner te maken, maar in zijn immense onbekwaamheid verwarde hij dat met het land kleiner maken. Ruim twee jaar geleden schrapte Argentinië alle publieke werken, en sindsdien neemt het aantal doden door ongelukken met die kapotte wegen hand over hand toe; hetzelfde geldt voor de ziekenhuizen, de gepensioneerden, de mensen met een handicap.

En ook beloofde hij ‘een eind te maken aan de politieke kaste’, maar zijn kabinet telt mannelijke en vrouwelijke politici die alle partijen hebben doorlopen. En hij beloofde ‘moraal boven alles’, maar de corruptieschandalen in zijn regering en familie volgen elkaar op. Momenteel onthullen journalisten bewijzen dat hij, toen hij al president was, enkele miljoenen dollars opstreek door zijn volgelingen valselijk aan te raden hun geld om te zetten in een cryptomunt die maar twee uur zou standhouden en voor honderden miljoenen verlies heeft gezorgd.

Maar los van alle bedrog en gemarchandeer imponeert dit misbaksel omdat het een totaal onsamenhangende figuur is die niet in staat is zich vloeiend uit te drukken en heel goed is in het lanceren van baarlijke nonsens – nog daargelaten dat hij schreeuwt en almaar sprongetjes maakt. Ik denk dat hij al met al het extreemste product is van die staatsgreep van een halve eeuw geleden.

Niet alleen omdat zijn woeste economisch beleid een slechte kopie is van dat van de militairen van toen. Maar vooral omdat zo’n heerschap in de regering het resultaat is van vijftig jaar marginalisatie van miljoenen Argentijnen, het resultaat van de verwaarlozing van al diegenen die sindsdien hebben geleden, het resultaat van het verval van het publieke onderwijs, waardoor een gemiddeld geschoold land is veranderd in een land dat alleen kan communiceren door middel van beledigingen, schreeuwpartijen en wreedheden, een land dat ooit de solidariteit voorstond en nu het ‘ieder voor zich’ belijdt.

Waarschijnlijk wordt Argentinië nooit meer ‘het land van de toekomst’

Uiteindelijk is het resultaat van die 24ste maart, van die zeven jaar moord en duisternis, deze arme man. Of nee: in feite is het resultaat dit arme land dat hem koos, het land waarvan deze arme man alleen maar een zielig symptoom is. Het is beschamend, het maakt triest, wanhopig. Waarschijnlijk wordt Argentinië nooit meer ‘het land van de toekomst’. Maar dan nog zou je dit land iemand gunnen die de moeite waard is, die serieus aan de slag gaat.

» Lees dit nummer online

Met onder andere:

» Trumps machtsvertoon

» De bedreigde Piaggio Ape

» Linkshandigen zijn minder bedeeld

In de internationale hooiberg van het nieuws zijn allerlei rode draden te ontdekken. Toch dringt er eentje opvallend vaak en met te veel bravoure op de voorgrond. Het is een dikke draad, in dit geval vaak gelig oranje, maar ook groen als de dollars in handen van een kleine groep techmiljardairs. De draden komen bijeen als dat invloed en macht oplevert en worden omgesponnen tot onbreekbare kabels. Met het ijzersterke harnas dat ontstaat waant men zich onaantastbaar en daarmee ontheven van elke plicht tot verantwoording.

De Franse filosoof Simone Weil beschreef in 1940 hoe het oude Rome kracht verheerlijkte, een cultus die door sommige politici en influencers opnieuw wordt gepropageerd. En dan vooral spottend met alles wat zij als minderwaardig beschouwen, op de eerste plaats onze zwakke en verwijfde ‘woke-cultuur’, volgens de Amerikaanse minister van Defensie vol candy-asses.

Op het International Journalism Festival van Perugia was deze cultuur glorieus zichtbaar. Onder de in de vijftiende eeuw beschilderde plafonds passeerden talloze onderwerpen de revue die voor de ‘industrie’ van belang zijn. Behalve journalisten wordt het vijfdaagse festival ook bezocht door ‘newscreators’ en bedrijven die andere dan journalistiek inhoudelijke belangen koesteren.

Er worden zaken gedaan.

Ondanks alle hindernissen, tot de dood erop volgt, blijft de pen een krachtig en gevreesd wapen

In het Palazzo dei Priori werd een tegelijkertijd verontrustend en geruststellend onderzoek aangehaald door Laurent Richard, oprichter van Forbidden Stories, een organisatie die de onderzoeken voortzet van verslaggevers die het zwijgen zijn opgelegd.

Van de journalisten uit 53 deelnemende landen was 33 procent weleens ernstig bedreigd. 77 procent van die bedreigingen kwam van ambtenaren van de overheid, die, zo bleek, bang waren van corruptie te worden beschuldigd. Al helemaal wanneer het internationaal samenwerkende onderzoeksjournalistiek betrof waarmee bekend dreigde te worden wat verborgen moest blijven.

Ook al zijn de cijfers onacceptabel, de uitkomst is een opsteker. Ondanks alle hindernissen, tot de dood erop volgt, blijft de pen een krachtig en gevreesd wapen.

De Britse Carole Cadwalladr (The Nerve) vloekte meerdere keren in de kerk San Francesco al Prato. Ze waarschuwt al jarenlang onverschrokken tegen wat ze de tentakels noemt van ‘een broligarchie van fucked up sociopaths’. Doet ze zonder wapenuitrusting, behoorlijk zwak en verwijfd.

Biologen, natuurkundigen en computerwetenschappers sluiten zich aan bij platform RentAHuman.ai om hun expertise aan te bieden.

Stel dat je nieuwe baas je vraagt duiven te tellen in Washington Square Park in New York of een nieuw Italiaans restaurant uit te proberen. Dat zijn slechts enkele van de opdrachten die mensen krijgen via RentAHuman.ai – een platform waarop gebruikers hun tijd en vaardigheden kunnen aanbieden aan AI-agenten. Inmiddels beginnen ook wetenschappers hun expertise via de website aan te bieden.
De website werd begin februari gelanceerd door de software-ingenieurs Alexander Liteplo en Patricia Tani, die het project oprichtten. Liteplo vertelde aan Business Insider dat hij het systeem in ongeveer anderhalve dag vrij intuïtief in elkaar zette.

Het idee is eenvoudig, zoals op de homepage van de website staat beschreven: ‘robots hebben jouw lichaam nodig’. Gebruikers kunnen een profiel aanmaken om hun vaardigheden aan te bieden voor taken die een AI-tool niet zelfstandig kan uitvoeren – zoals vergaderingen bijwonen, experimenten uitvoeren of een instrument bespelen – en daarbij aangeven wat ze ervoor vragen.

Mensen – of ‘meatspace workers’, zoals de site ze noemt – kunnen vervolgens reageren op opdrachten die door AI-agenten worden geplaatst, of wachten tot ze door een AI-agent worden benaderd. Volgens de website hebben inmiddels meer dan 450.000 mensen hun diensten aangeboden.

Tot nu toe heeft een handvol wetenschappers hun diensten aangeboden op RentAHuman.ai. In hun profiel vermelden ze vaardigheden op het gebied van wiskunde, natuurkunde, informatica, immunologie en biologie. Een van de meest bekeken profielen op de site is van AI-ingenieur David Montgomery uit Denver, Colorado. Hij noemt onder meer AI-evaluatie en de programmeertaal Python als vaardigheden, maar ook allerlei praktische klusjes en fotografie.

Montgomery zegt dat hij zich oorspronkelijk bij de site aansloot omdat hij zelf aan een vergelijkbaar platform werkt. De meeste verzoeken van AI-agenten die hij tot nu toe via RentAHuman.ai heeft ontvangen, blijken spamberichten met mogelijk gevaarlijke links, vertelt hij. ‘Het lijkt erop dat er maar weinig serieuze opdrachten rondgaan,’ zegt hij, en geen daarvan is ‘echt relevant voor mij’.
Hij heeft wel op enkele taken gereageerd – zoals een opdracht van 1 dollar om een bericht op sociale media te upvoten – maar daar nog geen reactie op ontvangen.

Voorlopig staan er onder de openbaar geplaatste opdrachten van AI-agenten geen taken die specifiek gericht zijn op mensen met wetenschappelijke of onderzoeksvaardigheden. In één bericht wordt programmeren genoemd, maar dat is een oproep aan de makers om een bug op de site te fixen. Het platform richt zich vooralsnog niet op wetenschappelijke of onderzoeksgerelateerde taken.

Voorlopig is het ook de vraag of je wel kunt zeggen dat AI-systemen mensen inhuren, zegt Chris Benner, die technologische verandering en economische herstructurering onderzoekt aan de University of California, Santa Cruz. De AI-agenten, die door mensen zijn gebouwd, lijken hun opdrachten namelijk te krijgen op basis van menselijke instructies, merkt hij op. Ook de betaling voor die taken komt uiteindelijk van de maker van de AI-agent.

Volgens Michael Wellman, computerwetenschapper aan de University of Michigan in Ann Arbor, verschilt het platform niet zo veel van bestaande websites zoals Upwork, Taskrabbit en Amazon Mechanical Turk – platforms die opdrachtgevers in contact brengen met zelfstandige werkers om specifieke taken uit te voeren.

Nu AI-agenten steeds vaker worden ingezet, is het volgens hem niet meer dan logisch dat ze ook op dit soort netwerken verschijnen. ‘Mensen kunnen AI gebruiken om via vrijwel elke website diensten in te huren,’ zegt Wellman. ‘Dit platform maakt het alleen iets makkelijker om AI-agenten eraan te koppelen.’

Hoewel de naam zeker provocerend is, voelt RentAHuman.ai volgens Benner vooral als een publiciteitsstunt of een vorm van sociaal commentaar. ‘Op dit moment is er in onze samenleving een grote fascinatie voor AI – en ook de angst dat AI al onze banen zal overnemen, autonoom wordt en uiteindelijk de samenleving gaat domineren,’ zegt hij. ‘Dit concept speelt daar op een bepaalde manier op in, door te suggereren: “Ja, computers gaan ons straks in dienst nemen.”’

De oprichters van RentAHuman.ai reageerden niet op verzoeken van Nature om commentaar. Liteplo reageerde echter wel op een recente tweet waarin het hele idee als dystopisch werd bestempeld, met de woorden: ‘lmao yep’ [Yep, laughing my ass off].

» Lees dit nummer online

Met onder andere:

» Alle Zwitsers kunnen ondergronds overleven

» De aanstelling van Irans derde opperste leider

» De omgekeerde wereld: AI huurt mensen in

Gastvrijheid staat in veel culturen hoog aangeschreven. Het oude Griekenland kende xenia: de band tussen gast en gastheer, die Zeus persoonlijk beschermde. Volgens Arabische tradities moet een vreemdeling minstens drie dagen worden verzorgd, zonder vragen. In India leeft het idee Atithi Devo Bhava: de gast is goddelijk. En in Japan houdt omotenashi in dat je anticipeert op de behoeften van de gast, zonder dat deze ze hoeft uit te spreken.

Filippo Grandi, voormalig Hoge Commissaris van de VN voor de Vluchtelingen, noemt ‘asiel (…) een van de mooiste gebaren die de mensheid te bieden heeft’. In een reportage vanFinancial Times maakt hij de balans op van een decennialange carrière in het humanitaire veld. Migratie, zegt Grandi, is de prijs die je voor rijkdom betaalt. Of, zoals Naomi Klein het eens krachtig verwoordde: ‘Onze manier van leven is afhankelijk van andermans ellende.’ Asiel is dan ook geen gunst, zoals de gast die vraagt, maar een recht, vastgelegd in het Vluchtelingenverdrag uit 1951, dat vanwege de aard van de wereldwijde problemen steeds weer moet worden bijgesteld.

Migratie is de prijs die je voor rijkdom betaalt

Niet iedereen denkt er zoals Grandi over, en het aantal ontheemden is in tien jaar tijd bijna verdubbeld. Ece Temelkuran, van wie we een fragment uit haar prachtige en intieme nieuwe boek Nation of Strangers publiceren, verliet Turkije in 2016 omdat ze gearresteerd kon worden wegens kritiek op Erdoğans regime, en woont momenteel in Hamburg. Ze spreekt niet van alt-right of extreemrechts, maar steevast van fascisme – een term die velen volgens haar vermijden omdat die hen eraan herinnert dat ze iets moeten doen.

Als ontheemde gedraagt ze zich wenselijk. Bestond tussen haar en andere vluchtelingen de stilzwijgende overeenkomst om ‘zonder sentimenteel gedoe door te gaan met ons leven, wat mijn bevroren hart goed uitkwam’, op de steeds terugkerende vragen van de Duitsers om haar heen heeft ze geleerd vrolijk te glimlachen, haar onverschilligheid te verbergen.

En haar heimwee. Een van de schrijnendste gegevens uit de reportage met Grandi is dat, ondanks de grote ellende in het land, mensen uit omliggende landen toch naar Soedan vluchten. Ook keren veel gevluchte Soedanezen ondanks de gevaren terug. ‘De Soedanees is sentimenteel’, aldus een van hen. Ondertussen worden in Omaha (het Amerikaanse Midwest) nieuwkomers verwelkomd om vergeten buurten nieuw leven in te blazen en trekt het Japanse dorp Shichikashuku migranten aan om de bevolkingsdaling af te remmen. Dat mag eigenbelang zijn, gastvrij is het wel.

Bondi Beach, ooit een symbool voor de multiculturele identiteit van Sydney, is na de aanslag in december 2025 veranderd in een grimmige herinnering aan het levende antisemitisme binnen de Australische maatschappij.

Bondi Beach heeft een speciale plek binnen de Australische geschiedenis. In een land waar ruim 90 procent van de bevolking binnen 50 kilometer van de kust woont, staan stranden symbool voor de kern van het Australische gedachtegoed; een openbare plaats waar iedereen gelijk is. Een plek met zonlicht en een verre horizon, passend bij het optimistische karakter van het land. Bondi belichaamt dit credo. Kunstenaars en fotografen gebruiken deze 800 meter lange sikkel al jaren als inspiratiebron. Maar het bloedbad van 14 december heeft de idealen verstoord en dwingt Australiërs hun identiteit en samenleving in twijfel te trekken. Nadat twee in het zwart geklede schutters een Chanoekaviering op het strand beschoten, kwamen minstens twaalf mensen om het leven en raakten negenentwintig mensen gewond. [Later is het uitgekomen op vijftien overledenen en veertig gewonden.] Door sociale media is ontstellend beeldmateriaal van deze gebeurtenis snel in het publieke domein terechtgekomen, bijvoorbeeld van de man die door de Australische televisie werd geïdentificeerd als Ahmed El Ahmed, een winkeleigenaar en vader van twee, die eigenhandig een schutter neerhaalde. Ook is vastgelegd hoe de politie de schutters aanhield. Op de beelden is te zien hoe agenten een razende menigte moeten tegenhouden die klaarstaat om wraak te nemen.

Hoewel Bondi een oord is voor backpackers en surfers, vormt het ook het epicentrum van de Joodse gemeenschap van Sydney. In de decennia voor en na de Tweede Wereldoorlog vestigden Joodse vluchtelingen uit Europa zich in Bondi – eerst op de vlucht voor de nazi’s, later voor de communisten. Tussen Bondi Beach en het stadscentrum van Sydney ligt een rijke, heuvelige buitenwijk, waar een groot deel van de Joodse gemeenschap woont.

De schutters hebben het hart van deze wereld getroffen, een wereld die decennialang open en ontspannen was, zelfs zodanig geïntegreerd dat die term niet meer van toepassing was.

Maar ook vóór deze aanslag was het relatief onbezorgde bestaan van Joden in Sydney al aan het afbrokkelen. Slechts twee weken voor de schietpartij publiceerde de Executive Council of Australian Jewry een verslag over een toenemend aantal antisemitische incidenten, van graffiti en posters tot brandstichting en aanvallen.

Ook vóór deze aanslag was het relatief onbezorgde bestaan van Joden in Sydney al aan het afbrokkelen

Na de terroristische aanval op Israël van 7 oktober door Hamas en de daaropvolgende invasie van Gaza door het Israëlische leger, is het aantal antisemitische incidenten ernstig toegenomen. Aan het begin van dit decennium schommelde het aantal incidenten in Australië rond de 450. Dit stabiele jaargemiddelde is gestegen naar 2062 voorvallen in 2024, met 1654 voorvallen in de twaalf maanden tot 30 september 2025. In de provincie New South Wales, waar Sydney een groot deel van uitmaakt, vond ongeveer 40 procent van deze incidenten plaats.

In het verslag komt een verontrustende reeks gebeurtenissen voorbij. Joodse mensen worden geconfronteerd met de Hitlergroet of krijgen grove woorden naar hun hoofd geslingerd. Een auto werd in de as gelegd en er werd brand gesticht in een restaurant en een kinderopvang. Nazisymbolen en -leuzen werden herhaaldelijk op muren en ramen van Joodse synagogen en scholen gekladderd.

Vervolgens stonden er begin november zestig zwartgeklede betogers buiten het parlementsgebouw van New South Wales met een spandoek met daarop de tekst ‘schaf de Joodse lobby af’.

‘Er heerst een ziekte in de hedendaagse Australische maatschappij, en dat is Jodenhaat,’ zei Daniel Aghion van de Executive Council of Australian Jewry bij de publicatie van het verslag. Maar zelfs hij had zich de gruwel die op de loer lag niet kunnen voorstellen.

De aanslag bij Bondi Beach is niet alleen de ergste antisemitische aanslag die Australië ooit heeft gekend, het is tevens de dodelijkste terroristische op Australisch grondgebied ooit. Op een aantal opmerkelijke uitzonderingen na hebben Australische steden nauwelijks rassenrellen meegemaakt. Stemmers scharen zich zelden achter het soort militante anti-immigratiepopulisten die de Europese peilingen tegenwoordig domineren. Australiërs zullen zich nu afvragen hoe een samenleving die lang de deur openhield voor migratie en trots was op de bijkomende tolerantie, zo heeft kunnen veranderen.

Het land heette in de jaren zestig voor het eerst groepen Italiaanse en Griekse migranten welkom, die een enorme invloed hebben gehad op de cultuur. Vervolgens kwamen er in de jaren zeventig en tachtig Vietnamese vluchtelingen, evenals Libanezen die de burgeroorlog ontvluchtten. Net als de Zuid-Europeanen stuitten ze aanvankelijk op lokale achterdocht of zelfs vijandigheid, alvorens hun niche te vinden in het – toen nog – flexibele Australië.

In de jaren negentig waren de Chinezen en Koreanen aan de beurt. Rond deze tijd verscheen de roodharige, populistische Pauline Hanson ten tonele, die verkondigde dat Australië te veel Aziatische immigranten toeliet.

Stemmers scharen zich zelden achter militante anti-immigratiepopulisten die de Europese peilingen domineren

De toenmalige conservatieve regering onder John Howard wist de toenemende zorgen over immigratie te bedaren door ‘de bootjes tegen te houden’ – doelend op illegale migratie vanuit het noorden. De overheid gebruikte dit optreden tegen illegale migratie om legale migratie toegankelijker te maken. Er volgde een vloedgolf aan migrerende families en hoogopgeleiden, waarbij migranten uit het Indische subcontinent de afgelopen jaren het voortouw namen. Het aantal Australiërs dat in het buitenland is geboren, steeg sinds de eeuwwisseling van 23 naar 32 procent.

De migratie van moslims begon tijdens de vele conflicten in het Midden-Oosten en ontstak misschien wel een van de grootste culturele conflicten tot nu toe, hoewel het aantal Australiërs dat zich als moslim identificeert nauwelijks boven de 3 procent uitkomt. In december 2005 brak er een gevecht uit tussen witte mannen en Libanese Australiërs op Cronulla Beach in Sydney – ook al een deuk in het imago van het strand, dat symbool stond voor egalitaire openheid. ‘We grew here, you flew here’, luidde het motto. Hanson kwam onlangs onder de internationale aandacht toen ze de plenaire zaal van de Australische senaat betrad in een boerka.

De Joodse emigratiegolf ging vooraf aan deze ontwikkelingen, evenals de bijkomende antisemitische reacties. Joden bedragen nu ongeveer 0,4 procent van de bevolking, een aantal dat overeenkomt met het VK [en Nederland].

Zo raakte ook de Joodse gemeenschap in Australië verzeild in de grote kwesties van onze tijd: de toekomst van migratie en multiculturalisme en de ogenschijnlijk onoverbrugbare polarisatie die deze onderwerpen oproepen. Al in de eerste verslagen werd gemeld dat een van de schutters een recentelijk ontslagen metselaar was van Pakistaans-Islamitische afkomst.

De focus van het debat rond antisemitisme kan hierdoor overgaan in een gesprek over het gevaar van de islam op Australisch grondgebied. Dit debat zal genuanceerd worden door het heldhaftige optreden van Ahmed El Ahmed op 14 december, die zijn landgenoten eraan herinnerde dat groepen mensen niet over één kam te scheren zijn. Niemand weet dit beter dan de Joodse gemeenschap, die dagelijks te maken heeft met de vage grens tussen pro-Palestina- of anti-Israëlsentiment en antisemitisme.

Het opvallende aan de positie van de Joodse bevolking is dat ze haast politiek omsingeld zijn. Zelfs als de woede vanuit het overwegend linkse, pro-Palestijnse kamp niet ontaardt in antisemitisme, draagt het nog bij aan een klimaat waarin neonazigroepen – zoals de in het zwart gehulde parlementbetogers – hun eigen boosaardigere complottheorieën kunnen promoten.

Het opvallende aan de positie van de Joodse bevolking is dat ze haast politiek omsingeld zijn.

In de buitenwijken ten oosten van Sydney zijn de oorlogsvluchtelingen en hun nakomelingen er lang van uitgegaan dat ze de schaduw van het antisemitisme goed en wel hadden achtergelaten op het besneeuwde continent. Nu werpt het een lijkwade over het zonovergoten strand. De lokale Joodse gemeenschap staat samen met alle andere Australiërs voor de vraag: zal de geopolitieke vloedgolf de nationale mythe van het openbare democratische strand met zich meesleuren als het weer eb wordt?

En deze vraag gaat niet alleen Australiërs aan. Europese regeringen, waaronder de Britse, zijn momenteel bezig de beveiliging van Chanoeka-vieringen opnieuw te beoordelen. Zoals Marina Rosenberg van de Anti-Defamation League al vóór de gruwelijke gebeurtenissen zei: ‘Wat in Australië gebeurt, is een alarmbel voor de hele wereld.’

Arwad is het enige bewoonde Syrische eiland en staat bekend om haar Fenicische scheepsbouwtraditie, die meer dan 2500 jaar teruggaat. Ook tijdens de burgeroorlog heeft het eiland de traditie in stand weten te houden.

In de zinderende zon, tegen een achtergrond van de Middellandse Zee, slaan mannen spijkers in de achtersteven van een houten boot. Duizenden jaren lang hebben vele handen gezwoegd om deze vaartuigen tot stand te brengen. Halfafgebouwde geraamtes staan verspreid over het strand terwijl hun reeds voltooide witgeschilderde evenbeelden aan de horizon prijken.

Een meter of twee verderop kijkt Mohamed Bahlawan toe. In zijn gerimpelde handen houdt hij een wandelstok, zijn ogen zijn vochtig van de ouderdom. Hij knijpt ze een beetje dicht terwijl hij zijn woorden lang- zaam maar duidelijk articuleert. ‘Wat wij hier doen is zeldzaam,’ zegt hij met een sprankje trots in zijn stem. ‘Dit werk is nergens anders ter wereld te vinden.’

Bahlawan is een bewoner van Arwad, een eiland op 4 kilometer afstand van de Syrische kuststad Tartus. Arwad is het enige van een handjevol Syrische eilanden dat bewoond is en staat deels bekend om haar Fenicische scheepsbouwtraditie, die meer dan 2500 jaar teruggaat.

Arwat staat deels bekend om haar Fenicische scheepsbouwtraditie, die meer dan 2500 jaar teruggaat.

Vrijwel alle bewoners van het idyllische eiland zijn soenitisch. Hoewel de burgeroorlog het grootste deel van het land verwoestte, is Arwad er zonder fysieke schade van afgekomen. Wel vertrokken veel inwoners naar het buitenland om het regime van Bashar al-Assad of de militaire dienstplicht voor jonge mannen te ontvluchten. Veel anderen verhuisden naar het vasteland om werk te zoeken.

Voor de eilanders is de manier om de kost te verdienen onlosmakelijk verbonden met de omliggende zee; de meesten zijn matroos of visser en een kleiner gedeelte omarmt de traditie van scheepsbouw. Bahlawan erfde het beroep van zijn vader, die het weer van zijn vader leerde. Hij haalt herinneringen op over hoe het vak door de jaren heen veranderde.

‘In het begin deden we alles met de hand. We hadden geen elektrisch gereedschap, enkel een zaag, een dissel, een boor. Later innoveerden we; we kregen een houtzagerij en begonnen met elektriciteit te werken,’ vertelt hij. Zijn woorden worden overstemd door werkgeluiden verderop.

Iets verderop regelt zijn zoon, Farouk Mohamed Bahlawan, de productie van een boot naast zijn werkplaats aan zee. De vijfenvijftigjarige Farouk zit al vijfenveertig jaar in het vak. Tijdens de burgeroorlog kampte hij met de hoge materiaalprijzen, die zijn export beïnvloedden. De problemen werden verergerd door de helse bureaucratische procedures van de Algemene Syrische Autoriteit voor Land- en Zeehavens. ‘Ooit kon je alleen een [scheeps]bouwvergunning krijgen door iemand om te kopen,’ vertelt hij. ‘Nu is de rust teruggekeerd, worden er dingen gefaciliteerd en worden we aangemoedigd om in het vak te blijven.’

Nazem Taleb, huidig hoofd van de haven van Arwad, legt uit hoe de oorlog en de aanwezigheid van controleposten – waar reizigers tussen de verschillende gouvernementen vaak werden gearresteerd – mensen ontmoedigden om Arwad te bezoeken. ‘Er kwam zelfs bijna niemand meer,’ vertelt hij, en voegt eraan toe dat het eiland nu ook vaak bezoekers uit andere delen van Syrië ontvangt, evenals uit andere landen, zoals Libanon en Turkije.

De veertigjarige Hibra Qanatre uit Idlib is een van die bezoekers. Voor de val van het regime was het vanwege de aanhoudende burgeroorlog nagenoeg onmogelijk om het eiland aan te doen. Idlib werd geregeerd door de rebellengroep Hayat Tahrir al-Sham. Andere delen van het land vielen nog steeds onder het gezag van Assad.

‘Voor de revolutie kwam ik vaak naar Arwad – dit is mijn eerste keer na de val van het regime,’ vertelt ze op een van de veerponten die tussen Tartus en het eiland varen. Taleb zegt dat er dertig à veertig boten per dag aankomen op het eiland, elk met ongeveer veertig mensen aan boord. ‘Als begin is dat een mooi aantal bezoekers,’ zegt ze. Qanatres negenjarige nichtje Sara kijkt toe terwijl haar tante over haar bezoek vertelt. Ze is hier samen met haar moeder en haar nicht Naya. Terwijl de boot Arwad benadert, glimlachen de meiden breed en maken ze met hun vingers hartjes voor de foto, met de rug naar het eiland gekeerd. Lachende moeders houden telefoons in de lucht om ze te fotograferen.

‘Dit is de eerste keer dat ik naar het eiland kom. Het is heel anders [dan Idlib],’ zegt Sara terwijl ze plukjes haar uit haar gezicht veegt. ‘Wij hebben geen zee, en het weer is hier ook beter.’

Er klinken geen toeterende auto’s en er hangt geen uitlaatrook.

Tijdens Assads regime was de lucht altijd vervuld van de geur van wantrouwen en de gevreesde inlichtingendienst van de staat. Zoals in veel andere delen van het land voelden ook de inwoners van Arwad de ijzeren greep van het regime. Nu slenteren mensen rond in de hitte, hun handen plakkerig van het ijs dat ze aan zee hebben gegeten. Er klinken geen toeterende auto’s en er hangt geen uitlaatrook. Er heerst een geanimeerde sfeer tussen bewoners die elkaar passeren. Verder landinwaarts kijkt Mustafa Ali Bahar, een bewoner van Arwad, trots naar een bord dat hij voor de snoep- en drankjeszaak van zijn zoon heeft geplaatst. Naast een karikatuur van de ten val gebrachte president Assad staan de woorden ‘Waarom zouden we elkaar ontmoeten? Om bijvoorbeeld een drankje te drinken, haha’. De woorden zijn een referentie naar Assads antwoord op een journalist die hem in augustus 2025 in een interview vroeg waarom hij weigerde in gesprek te gaan met de Turkse president Recep Tayyip Erdoğan. ‘Voorheen zou ik hiervoor naar Sednaya moeten,’ zegt hij terwijl hij naar het bord wijst. Hij doelt op de beruchte gevangenis waar tegenstanders van het regime en gewone Syriërs werden gemarteld.

Maar, geeft hij ook toe, niet alle wonden zijn geheeld. Veel mensen die door de regering gevangen werden genomen, zijn nog niet teruggekeerd. Over hen is nog niets bekend.

In Arwad zijn we allemaal een soort familie – sommige van mijn buren werden gezocht en sommige van mijn familieleden ook,’ zegt hij. Hij vertelt dat het eiland destijds zwaar was doordrongen van informanten en functionarissen uit verschillende overheidsdiensten, zowel administratief als gerelateerd aan de inlichtingendiensten. ‘Na de bevrijding keerden veel [vluchtelingen] terug.’

Farouk Bahlawan vertelt dat de situatie van Arwad ‘180 graden is gedraaid’ sinds het regime ten val kwam, maar dat hij hoopt dat de faciliteiten nog verder zullen verbeteren. ‘Vandaag de dag worstelen we met [het gebrek aan] elektriciteit. Ook moeten belastingen van de gemeente of het ministerie van Binnenlandse Zaken worden verlaagd zodat we in ons vakgebied kunnen blijven.’

Farouk werd geboren in een familie die veel kennis heeft van de scheepsbouwtraditie. Zijn zonen wilden hem graag opvolgen, maar Farouk was het daar niet mee eens. Nu zijn zijn zonen opgeleid in werktuigbouwkunde. ‘Ze wilden het vak leren, maar ik liet het niet toe,’ zegt hij op ietwat defensieve toon. ‘De reden is dat we hevig werden onderdrukt en beïnvloed door de havenautoriteiten.’
De meeste eilanders moesten in die tijd knokken om hun vak te beoefenen. Visser Mustafa Alaa Othman vertelt dat hoewel zijn kinderen niet voor het vak hebben gekozen, een van hen wel besloot maritieme studies te doen, wat ook een manier is om maritiem officier te worden.

Othman legt uit dat de prijzen torenhoog waren en dat het regime op veel plekken aan plofvissen deed, een verwoestende techniek die vissen in het water doodt, zodat ze de vishandel konden monopoliseren. ‘Uiteindelijk hadden deze praktijken effect op ons en we konden er niets tegen doen,’ zegt hij. Hij hoopt dat de tijd waarin de zee nog barstte van de vissen, op een dag zijn wederkeer maakt.

Ook Farouk is optimistisch over de toekomst van zijn werk op het eiland. Hij vertelt dat hij er bij de regering op aandringt een instituut te stichten waar mensen scheepsbouw kunnen leren, zodat meer jonge mensen zich in het vak kunnen specialiseren. ‘Ik zou docent willen worden bij zo’n soort school, zodat dit beroep kan blijven bestaan.’

Voor hem is scheepsbouw niet slechts een manier om geld te verdienen, maar een levenswijze. Hij beweert dat hij zich elke boot kan herinneren die hij in de afgelopen dertig jaar heeft gebouwd. ‘Als ik zie dat een van mijn boten wordt verwaarloosd, of aan reparatie toe is, doet me dat veel pijn,’ vertelt hij. ‘Ik ga met de boten om alsof het mensen zijn.’ Othman onderschrijft dit gevoel; hij gelooft dat het eiland Arwad moet worden gekoesterd en financieel gesteund. Zijn band met het ruime sop en zijn liefde voor deze levenswijze zijn in de loop der jaren alleen maar gegroeid. ‘Mensen die van de zee houden zijn daar vaak aan overgeleverd,’ zegt hij. ‘De zee overheerst en heeft een geheel eigen karakter.’

Hij heeft een zus in Baniyas, een kuststad op het Syrische vasteland, maar dat leven trekt hem niet aan. ‘In twintig jaar ben ik slechts één keer bij haar gaan logeren,’ zegt hij.

Hedendaagse oorlogen zijn voorbeelden van de totale verwoesting die door mensen kan worden aangericht. Toch bestaat er zoiets als de theorie van de ‘rechtvaardige oorlog’. Is deze nog te verdedigen?

Oorlog kennen we allemaal. Het is al duizenden jaren onderdeel van de menselijke ervaring. Het grootste deel van die tijd waren er bepaalde regels voor hoe een oorlog moest worden gevoerd. Ze vonden plaats op een slagveld, de burgerbevolking werd beschermd en er werd gebruikgemaakt van eenvoudige wapens. Maar de oorlogsvoering is veranderd. Ze is verwoestender geworden door het gebruik van geavanceerde drones en bommen, waarbij vaak ook burgerdoden vallen.

Het aantal conflicten in de wereld heeft een toppunt bereikt sinds de Tweede Wereldoorlog en het aantal landen met kernwapens groeit gestaag. De oorlogen in Oekraïne en Gaza zijn hedendaagse voorbeelden van de totale verwoesting die oorlog kan aanrichten. Bertrand Russell schreef: ‘Oorlog bepaalt niet wie gelijk heeft, maar alleen wie er overblijft.’ In hedendaagse oorlogen blijft er niet veel over. We kennen de verhalen van deze twee oorlogen omdat we ze indirect meemaken en zien hoe ze zich voltrekken. We weten dat de aanvallende partijen kolossale offensieven zijn gestart. We weten dat de binnengevallen landen wreed zijn aangevallen en hevig lijden, terwijl er maar geen eind lijkt te komen aan het conflict.

Vanaf het moment dat oorlog voor het eerst werd uitgezonden op televisie zijn we meegenomen naar slagvelden over de hele wereld. De beelden van deze oorlogen zijn in ons geheugen, ons hart en onze ziel gegrift. We zien de holle ogen van uitgehongerde kinderen die door een broer of zus worden vastgehouden. We zien kinderen die met uitgestrekte armen lege pannen omhooghouden bij een voedselpunt om maar iets te krijgen om mee naar huis te kunnen nemen. We zien ziekenhuizen met een gebrek aan medisch materiaal, bedden en hygiëne. We zien dokters en verpleegkundigen die worden overspoeld door het aantal binnengebrachte gewonden. We zien mannen die lijkzakken dragen en vrouwen die huilen om een geliefde. We zien demonstranten die eisen dat hun familielid, levend of dood, na twee jaar gijzeling weer haar huis wordt gebracht. We zien hoe Oekraïners zich door de strenge winters vechten. We zien mensen van vlees en bloed die de littekens van oorlog voor de rest van hun leven met zich mee zullen dragen.

We zien hoe Netanyahu zijn plannen verdedigt om de overgebleven Palestijnen over te brengen naar een land als Soedan, waar mensen hun eigen hel van honger, dood, dakloosheid en burgeroorlog doormaken. We zien hoe Oekraïners hun land met man en macht beschermen en elke nacht vernietigende droneaanvallen ondergaan. Dit is oorlog anno 2025.

Oorlog kun je beschrijven als gruwelijk, verschrikkelijk, verwoestend, zinloos, wreed, enzovoort, maar we moeten de term eerst beter begrijpen voordat we er iets mee kunnen. Er bestaat zoiets als de theorie van de ‘rechtvaardige oorlog’, en het loont om uit te zoeken wat dit precies betekent, omdat zoiets niet vaak is voorgekomen en omdat de theorie ons misschien kan helpen om vragen te stellen – en die te beantwoorden. Een rechtvaardige oorlog is ‘een ethisch kader dat de omstandigheden beschrijft waarin oorlog moreel gerechtvaardigd is, gericht op de redenen om oorlog te voeren en het gedrag binnen de oorlogvoering’. Er zijn bij een rechtvaardige oorlog drie zaken om rekening mee te houden: het recht om oorlog te voeren, het juiste gedrag tijdens de oorlog, en rechtvaardigheid na afloop van de oorlog. Deze principes moeten grondig worden overwogen alvorens de oorlog te verklaren.

Rusland wist allang wat het wilde: herovering van grondgebied waarop het recht beweerde te hebben, plus macht en aanwezigheid in de rest van Europa. Netanyahu gebruikte de slachting en de gijzelingen van 7 oktober als rechtvaardiging voor zijn acties tegen Palestina. Zijn doel is de volledige vernietiging van Hamas, de initiator van de aanslag op Israël, en de herovering van Palestijns grondgebied. In beide gevallen draait het om land en macht.

Er zijn bij een rechtvaardige oorlog drie zaken om rekening mee te houden

Wat ons betreft zijn deze twee conflicten geen weerspiegeling van de theorie van de rechtvaardige oorlog. Een rechtvaardige oorlog omvat de verplichting om de burgerbevolking, en in het bijzonder kinderen, te beschermen. Israël en Rusland hebben dit principe verworpen. Daarnaast is het geweld dat in deze oorlogen wordt gepleegd niet proportioneel als het gaat om de aantallen doden en de mate van verwoesting. De internationale gemeenschap noemt wat er gaande is genocide, etnische zuivering en oorlogsmisdaden.

Sinds het begin der tijden lijken wij mensen vijanden nodig te hebben om op te zoeken en te vernietigen. Onze eindeloze zoektocht om oorlog – en in het bijzonder het concept van de rechtvaardige oorlog – te begrijpen gaat door. Maar vandaag de dag moeten we ons afvragen: is een rechtvaardige oorlog überhaupt mogelijk, of zijn we met deze nieuwe dimensies van onmenselijkheid en kwaad dat station al ruimschoots gepasseerd?

‘Het allerwreedste wat je het ego van een man kan aandoen, is zeggen dat zijn haar niet helemaal “je van het“ is’, schrijft voormalig toptennisster Andrea Petković. Zo’n opmerking kan zelfs grote gevolgen hebben.

Als ik bepaalde mannen in mijn persoonlijke kring een onveilig gevoel wil geven, hoef ik daartoe enkel een snedige opmerking over hun kapsel te maken. En met bepaalde mannen bedoel ik alle mannen die ik ken.

‘Naar de kapper geweest?’ – terwijl er in geen velden of wegen een nieuw kapsel te bekennen is.
‘Wat heb je met je haar gedaan?’ als je gewoon wat wil stoken. Soms volstaat een lange, bedachtzame blik richting iemands haargrens voor het gewenste resultaat: een onzekere man.

Ik ben er nog steeds van overtuigd dat mijn coach Petar een zeer beroemde, zeer getalenteerde top 3-tennisser vier maanden van zijn carrière heeft afgenomen, enkel door langs hem te lopen in de sportschool, over zijn eigen (dus Petars) bol te aaien en tegen de speler te zeggen: ‘Binnenkort zie je er net zo uit als ik.’ Petar is sinds zijn twintiger jaren kaal. De speler in kwestie, een knappe en doorgaans zelfverzekerde jongeman, begon te stamelen en zich te verontschuldigen in zijn poging een weerwoord te bedenken en verloor de daaropvolgende vijf toernooien in de eerste ronde. Het duurde even voor hij van die zware klap was bijgekomen en zijn techniek weer onder de knie had.

Ik moet trouwens wel zeggen dat Petar zelf een uitzondering is. Geen enkele haaropmerking, hoe gemeen ook, zou deze man kunnen breken.

Ik blik terug op het U.S. Open van dit jaar. Het feit dat Carlos Alcaraz per ongeluk zijn magnifieke ravenzwarte lokken afscheerde en dat hij de tenniswereld toe- (en uit)lachte toen ze reageerden alsof hij zojuist op straat een baby had verslonden, was het eerste teken dat hij dit prestigieuze toernooi zonder kleerscheuren zou overleven. En wel hierom.

Ik was een professioneel tennisster toen sociale media triomfantelijk oprukten en onze hersencellen
begonnen af te stompen. Dag in, dag uit kreeg ik op mijn profielen opmerkingen over mijn uiterlijk. Dit is niet verrassend; ik ben een vrouw (hoewel veel gebruikers meenden dat ik een man was omdat ik over spieren en een perfecte kaaklijn beschikte) en dat soort dingen hebben wij nou eenmaal altijd moeten doorstaan. Soms lachte ik, soms huilde ik en soms belde ik Adidas om te vragen of ze mij T-shirts konden sturen in plaats van mouwloze hemden, zodat ik mijn spieren kon verbergen (aan de kaaklijn kon ik weinig doen).

Je kan wel doen alsof het je koud laat, maar hier en daar kan een reactie akelig blijven hangen en zich een plek verwerven tussen al die afgestompte hersencellen. Daarom zien alle vrouwen op tv er nagenoeg perfect uit. Zelfs tennissters en sporters hebben hun haar tegenwoordig tot in de puntjes gevlochten, dragen op maat gemaakte outfits, hebben een egale huid en onberispelijke make-up. Na alle reacties en al het gepraat achter hun rug om was de enige oplossing ervoor zorgen dat er NIETS op hun uiterlijk aan te merken viel – al is dat uiteindelijk een utopie.

Wat voor vrouwen in de publieke schijnwerpers hun algemene uiterlijk is, is voor mannen in diezelfde schijnwerpers – vooral topsporters – hun haar. Daarmee kunnen ze persoonlijkheid tonen, een kalend plekje verbergen of ‘niet kaal, maar cool’ zijn. Denk aan Jack Draper met zijn frosted tips [geblondeerde puntjes], die de gedachte aan boybands uit de vroege jaren 2000 oproepen, David Beckham en de opkomst van de metroseksuele man die gewoon moisturiser mag gebruiken en zijn nagels knipt. Denk aan Taylor Fritz met zijn vorig jaar geblondeerde haar, een trotse knipoog naar zijn roots als Southern Californian jongen die net iets te veel van surfen en van [de band] Fall Out Boy houdt. Denk aan Alexander Zverev en zijn man bun, die al zo’n tien jaar uit de mode is – maar tennissers malen niet om trends. Hij loopt rond met een kapsel dat alleen maar omschreven kan worden als: dringend aan een knipbeurt toe.

Dit is wat ik eigenlijk wil zeggen: het allerwreedste wat je het ego van een man kan aandoen, is zeggen dat zijn haar niet helemaal ‘je van het’ is. Toch is dat precies wat de volledige tenniswereld deed met Carlos – en Carlos glimlachte erom. Hij verloor maar één set in de finale tegen Jannik Sinner, won de U.S. Open en heroverde de wereldwijde nummer 1-plek. Carlos Alcaraz heeft écht zelfvertrouwen. Het soort zelfvertrouwen dat niet ten val kan worden gebracht door externe krachten, het soort zelfvertrouwen waarmee je toernooien wint.

En dat, dames en heren, is mijn haartheorie. Hij is boud en nogal subjectief, maar hij is van mij. De haartheorie is tevens waarom ik vermoed dat er zo veel goede roodharige tennisspelers zijn. Boris Becker, Jim Courier, Jannik Sinner. Als je een jeugd met oranje haar en sproeten kan doorstaan, kun je alles.

» Lees dit nummer online

Met onder andere:

» Bestaat er zoiets als ‘rechtvaardige oorlog’?

» Dit is hoe de media over Soedan schrijven

» De psychologie van mannelijke kapsels

Oorlogen bestaan voornamelijk uit verschrikkelijk leed, dood en constante vernietiging. Elke weduwe die alleen kinderen opvoedt, of het nu in Afghanistan, Gaza of Oekraïne is, weet dat maar al te goed. Toch schuilde in elk oorlogsgebied waar ik als verslaggever verbleef achter het verdriet soms ook het verlangen naar voortzetting van de oorlog.

Naar een oorlog, werd dan gezegd, die anders zou zijn. Waarin de moordenaars van vaders en zonen achter de tralies zouden belanden. Of eveneens zouden worden gedood.

Deze angstaanjagende dorst naar meer geweld zag ik vaak genoeg in de ogen van mensen wier pad ik kruiste – ongeacht cultuur of afkomst. Wij in het democratische Westen houden ons graag voor dat we anders zijn. Maar dat zijn we niet. Na de terreuraanslagen van 9/11 heerste een onlesbare dorst naar gerechtigheid; ‘Make no mistake, we will hunt them down’. Een lange, brute oorlog in Afghanistan was het gevolg. Twee jaar later vielen de VS, met dezelfde argumenten, Irak binnen. Na de aanvallen van Hamas op 7 oktober 2023 was het een lid van de regering van premier Bibi Netanyahu die de Palestijnen in Gaza ‘ongedierte’ noemde – een onverbloemde uiting van die onstilbare honger naar oorlog, en des te schokkender in een regio waar al duizenden jaren geleden in het Oude Testament het principe van passend, proportioneel geweld werd vastgelegd: ‘oog om oog, tand om tand’ – niet minder, maar dus zeker ook niet meer.

Bestaat een ‘rechtvaardige oorlog’?

In Europa rechtvaardigden sommigen de brute moordpartijen door Hamas op voornamelijk Israëlische burgers als een antwoord op het langdurige lijden van de Palestijnen. Opnieuw; een soort ‘rechtvaardige’ aanval. Die wereldwijd geaccepteerde behoefte aan wraak maakt het voor staten wel heel eenvoudig om de grieven en de roep om gerechtigheid van oorlogsslachtoffers te manipuleren.

Bestaat een ‘rechtvaardige oorlog’? Is het meer dan een mooie term voor wraak? Per slot van rekening is een oorlog vooral een vorm van collectief geweld. U hoeft het dan ook niet eens te zijn met dat idee van de rechtvaardige oorlog, waar filosofen en historici over debatteren. Maar het is de moeite waard ons erin te verdiepen. Door al die mensen die ik in oorlogsgebieden ben tegengekomen die hun geweld aan anderen willen opleggen, zal de verschrikking van oorlog nooit helemaal van onze aarde verdwijnen. Maar op zijn minst kunnen we grenzen proberen te stellen aan die momenten van hunkering naar gerechtigheid – of, als u wilt, naar wraak.

Antonia Rados

[email protected]

AI kan grote hoeveelheden gegevens analyseren en antwoorden afstemmen op een specifiek doel. Hierdoor kan het desinformatie verspreiden, maar chatbots kunnen nu ook patronen in nepnieuws herkennen en effectieve strategieën ontwikkelen om het tegen te gaan.

Het internet maakt het makkelijker dan ooit om complottheorieën op te doen en te verspreiden. En al zijn sommige onschuldig, andere kunnen zeer schadelijk zijn, doordat ze onenigheid zaaien en zelfs leiden tot onnodige sterfgevallen. Nu denken onderzoekers een nieuw hulpmiddel te hebben ontwikkeld om valse complottheorieën te bestrijden: AI-chatbots. Onderzoekers van MIT Sloan en Cornell University ontdekten dat chatten over een complottheorie met een groot taalmodel (LLM) het geloof van mensen erin met ongeveer 20 procent deed afnemen, zelfs bij deelnemers die wat zij geloofden belangrijk zeiden te vinden voor hun identiteit. Het onderzoek werd recentelijk gepubliceerd in het tijdschrift Science. 

De bevindingen kunnen een belangrijke stap voorwaarts betekenen om mensen die zulke ongefundeerde theorieën aanhangen te bereiken en tot zinnen te brengen, zegt Yunhao (Jerry) Zhang, een postdoc die is verbonden aan het Psychology of Technology Institute en daar de invloed van AI op de samenleving bestudeert.

De Nobelprijs voor Natuurkunde is dit jaar door de Amerikaan John Hopfield en de Canadees Geoffrey Hinton gewonnen. Hun ontdekkingen hebben zelflerende machines mogelijk gemaakt en zijn essentieel geweest voor de ontwikkeling van AI-systemen zoals ChatGPT.

Het Nobelcomité benoemt dat de doorbraken op het gebied van machinaal leren van Hopfield en Hinton een volledig nieuwe manier laten zien waarop we computers kunnen gebruiken om ons te helpen en te begeleiden bij het aanpakken van veel van de uitdagingen waar onze maatschappij voor staat, schrijft The New York Times.

Er zijn maar weinig methoden die aantoonbaar invloed hebben op de denkwijze van complottaanhangers, zegt Thomas Costello, onderzoeker aan MIT Sloan en hoofdauteur van de studie. Wat het onder andere zo moeilijk maakt, is dat verschillende mensen vasthouden aan verschillende gedeelten van een theorie. Dat betekent dat het aanvoeren van bepaalde stukjes feitelijk bewijs weliswaar effect op de een heeft, maar bij een ander niet altijd werkt.

Hier komen AI-modellen in het spel, zegt hij. ‘Ze hebben toegang tot een enorme hoeveelheid informatie over diverse onderwerpen en zijn getraind op het internet. Daarom zijn ze in staat feitelijke tegenargumenten te genereren tegen specifieke complottheorieën.’

AI-modellen zijn in staat feitelijke tegenargumenten te genereren tegen specifieke complottheorieën

Aan deelnemers werd gevraagd informatie te delen over een complottheorie die zij geloofwaardig vonden. Waarom werden ze erdoor aangetrokken? Door welke bewijzen werd de theorie volgens hen gestaafd? De antwoorden werden gebruikt om steeds de meest toepasselijke reactie van de chatbot uit te lokken, die door de onderzoekers werd ingesteld om zo overtuigend mogelijk te zijn. 

De deelnemers werd ook gevraagd hoezeer ze overtuigd waren van de juistheid van hun complottheorie op een schaal van 0 (beslist onjuist) tot 100 (beslist juist), en vervolgens aan te geven hoe belangrijk de theorie was voor hun begrip van de wereld. Daarna traden ze in drie rondes in gesprek met de AI-bot. Er werd door de onderzoekers voor drie rondes gekozen om er zeker van te zijn dat ze genoeg zinnig materiaal verzamelden.

Na ieder gesprek werd aan de deelnemers opnieuw gevraagd hun vertrouwen in de theorie aan te geven. Vervolgens benaderden de onderzoekers alle deelnemers tien dagen na het experiment, en twee maanden later nog eens, om te beoordelen of hun inzichten na het gesprek met de AI-bot waren veranderd. De deelnemers gaven aan gemiddeld 20 procent minder geloof te hechten aan de door hen gekozen complottheorie, waaruit geconcludeerd kan worden dat sommigen na hun gesprekken met de bot fundamenteel van mening waren veranderd. 

In zijn nieuwste boek Nexus: A Brief History of Information Networks from the Stone Age to AI waarschuwt Harrari voor de negatieve kant van kunstmatige intelligentie. De auteur van de bestseller Sapiens waarschuwt voor de verraderlijke gevaren van machinaal leren en het vermogen om de waarheid te manipuleren. ‘Het enge aan de AI-revolutie is dat er voor het eerst gereedschap is ontwikkeld dat in staat is om zelf beslissingen te nemen en ideeën te genereren’, aldus Harari in The Guardian.

‘Zelfs in een laboratoriumsetting is 20 procent een enorme score als het gaat om het veranderen van menselijke overtuigingen,’ zegt Zhang. ‘Misschien was het in de echte wereld minder geweest, maar ook 10 procent of 5 procent zou nog aanzienlijk zijn.’ 

De auteurs probeerden de neiging van AI-modellen om informatie te verzinnen – het zogenaamde ‘hallucineren’ – te ondervangen door een professionele factchecker in te zetten om de nauwkeurigheid van 128 AI-claims te evalueren. 99,2 procent ervan bleek juist te zijn, terwijl 0,8 procent als misleidend werd beoordeeld. Geen enkele bleek volkomen onjuist te zijn.

Een verklaring voor dit hoge nauwkeurigheidsgehalte is dat er een heleboel over complottheorieën op het internet is geschreven, waardoor ze heel ruim in de trainingsdata van het model figureerden, zegt David G. Rand, hoogleraar aan MIT Sloan en ook betrokken bij het project.  

‘Mensen waren opmerkelijk ontvankelijk voor bewijs. En dat is echt belangrijk,’ zegt hij. ‘Bewijs doet ertoe.’