‘Türkiye’yi değiştiren kitaplar’ bahsinde geçen bölümde edebi eserler yer alıyordu. Sıra bu defa kurgu-dışı kitapların. Anıların, araştırmaların, toplumsal tahlillerin, hatta eğitim kitaplarının… Devrimci potansiyeli olan kitaplar, öğretmen kimliğine sahip kitaplar, mücadelenin, savaşın ve aşkın kitapları… Memleketi değiştiren ve değişimi temsil eden kitaplar… 

"Bir gün bir kitap okudum ve bütün hayatım değişti", edebiyatımızın en bilinen cümlesi...

Çok da isabetli bir cümle.

Sadece bireysel değişim değil. Öyle kitaplar okuduk ki hayatımız, hayallerimiz, dünyaya bakışımız değişti. Bu kitaplar bizi toplum olarak da değiştirdi.

Bu bölümde, en güzel serüvenimizin, edebiyatımızın en devrimci hallerini konuşuyoruz.

Bu bölümde toplumun en ayrıcalıklı mevkilerinin sahiplerinin oralara nasıl ulaştıklarına ve bunun başkaları için de mümkün olup olmadığına bakıyorum.

Rehberimiz Hollanda'da 2022 yılında yayımlanmış olan, gazeteci Joris Luyendijk'ın kaleme aldığu Zeven Winkjes (Yedi Onay İşareti) isimli kitap.

Nedir bu yedi işaret ve nelere yol açıyor? Kimler içeride kalıyor, kimler dışarıda kalıyor ve bu sistem bizlere dair ne söylüyor?

Cevapları bu bölümde.

Çocukluk, her birimizin anayurdu.

Memleketimizden de öte, dilimizden de öte bir memleket…Çocukluk, birinci yurdumuz. Bence çocukluğa dair iki büyük anlatı var. Biri zaman, biri mekân. İkisi de hayatı sonradan çok belirliyor. Sıfır Sayı’nın bu bölümünde çocukluk mekânlarına giriyoruz. Rehberimiz Der Spiegel dergisinin yaptığı özel ‘çocukluk’ sayısı… 

Uzun bir yolculuk olacak...

İki soygun… Biri Paris’te, biri Madrid’de. İkisi de ekim ayında. Biri tüm dünyanın gözü önünde, otoritelerinin gözünün içine baka baka Louvre Müzesi’nin gündüz gözüyle soyulması... Diğeri, bir Picasso eserinin yine gündüz gözüyle ortadan kaybolması. Benim esas derdim bu Picasso işiyle. Çünkü onun bir soygun olmadığı kısa sürede ortaya çıktı. Bilakis, Peru göçmeni kapıcı bir çift, 69 yaşındaki Dolores ve 71 yaşındaki Armando birileri paketini unuttu diye paketlenmiş Picasso’yu saklamışlardı. Şimdi günlerdir adlarını temize çıkarmaya çalışıyorlar. Bu bölümde size Dolores ve Armando’nun hikâyesini anlatıyorum. Bir de soru: Bizler Louvre soygununa neden üzülmedik? Bence bu soru dünyanın hal ve gidişi hakkında epey cevap barındırıyor.

Benim arkadaşlarımın en büyük ortak kümesi Radikal Gazetesi. Onlar da yine bir Radikal buluşmasında bir araya gelince sosyal medyam sadece tek konu üzerinden akmaya başladı. Radikal'de çalışan hemen herkesle arkadaşsam, benim de orada çalışmış olmam gerekmez miydi?

Denemedim değil.

Bugün anlatacağım benim hikâyem. Radikal olamama hikâyesi. Yüksek başlıyor azalarak bitiyor. O güzel Radikal'in hikâyesi gibi biraz da...

Sadece şafak söktükten sonra 90 dakika... Sadece belli bir açıdan bakınca...

12 bin yıllık gizli kervan ancak böyle görülebiliyor.

Arabistan çöllerinde tesadüfen bulunan kaya resimlerinden Satürn'ün uydusunda sonda yapan bir uzay aracına, insanın bilgi ve estetikle devam eden yolculuğu ne tür bir direnişin göstergesidir?

Sıfır Sayı'nın 22. bölümünde İspanyol yazar Antonio Muñoz Molina'nın El Pais için kaleme almış olduğu bir köşe yazısından hareket edip ressam Vermeer'e, mikrobiyolog Van Leeuwenhook'a, Çetin Altan'a, Jules Verne'e, karşılaşmalara ve direniş biçimlerine doğru yola çıkıyorum.

Molina'nın mesajının altını çiziyorum:

"Güzellik ve bilgi, giderek tek bir direniş biçimine dönüşecek."

El Pais’te Antonio Muñoz Molina’nın yazısı 

New York Times’ın kaya resimleri keşfi yazısı 

Hamur yoğurmak istemeyen beş gün un elermiş.

Bu Yunan atasözü bizleri fevkaledenin fevkinde anlatıyor. Oyalanmak, ertelemek, geciktirmek konusunda birçoğumuzun başyapıt derecesinde eserleri var. Aramızda oyalanmayı sanata dönüştürenler; bir iş ertelerken beş sezonluk dizi bitirenler var.

Bir de bu işin bilimini yapanlar var. Stanford Üniversitesi'nden felsefe profesörü John Kerry, 'yapılandırılmış oyalanma' düşüncesiyle bilim dünyasında epey takdir gördü. Bu bölümde bu işin nedenini nasılını anlatmakla kalmıyor kendi naçiz taktiklerimi de sizlerle paylaşıyorum.

Oyalanmadan başlayalım.

Bu bölümde İtalyan yazar Elena Ferrante'nin Tesadüfi Buluşlar kitabındaki (Everest Yayınları) bir makaleden yola çıkıyorum. Konu, 'hayatımızdaki ilkler.'

Doğumlar, ölümler, ilk aşk gibi yoğun ilkler var. İlk defa denizi görmek, uçağa binmek gibi daha 'light' ilkler de var.

Bir de ilk karşılaşmalar var.

Soru şu: Hayatımız boyunca bizimle kalacak olan bir kitapla, bir filmle, bir mekânla, bir insanla karşılaştığımızda onu 'ilk anda' nasıl tanırız?

Kitaplarla, filmlerle paslaşarak bu bölümde anlatıyorum.

İnsan tek bir kitabı sindire sindire mi okumalı? Aynı anda birçok kitabı beraber mi? Bu bölümde okumanın halleri üzerine yolculuğa başlıyoruz.

Bir kitap okurken hayatımda en yoğun tatmini yaşadığım anlardan birini hatırlıyorum. Amin Maaoluf’un Semerkant’ıydı. Üniversite öğrencisiydim. Geceyarısına doğru birkaç sayfa okurum, sonra da uyurum diye kitabı elime aldım ve sabahın ilk saatlerinde son sayfaya ulaştım. Hiç durmadan okumuştum. 

Güzel bir kitaptır Semerkant. En sevdiğim kitap değildir, ondan önce de sonra da çok güzel kitaplar okumuşumdur ama onu okuma deneyimim bana eşsiz gelir. Böylesine odaklanmış olmam çok hoşuma gider. Dünyada sadece ben ve o varız… O dediğim, bir metin. Semerkant…

Neredeyse âşkın tarifi gibi. Gözüm başka hiçbir şeyi görmüyor. Hakikaten de o gece Semerkant’ın gecesiydi benim için. Dünyada bir gece… Dönüp bakıp hatırlıyorum işte: Benim sadece Semerkant’ı okuyarak geçirdiğim bir gece oldu bu hayatta…