En nia magazino, temas pri la hazarda malkovro de la plej malnova lumo en la universo, la kosma mikroonda fona radiado, kiu por ĉiam ŝanĝis nian komprenon pri la origino de ĉio.

La rakonto komenciĝas en la jaro mil naŭ cent sesdek kvar, en trankvila loko nomata Holmdel, en Nov-Ĵerzejo. Tie, du junaj radioastronomoj, Arno Penzias kaj Robert Wilson, laboris por la fama firmao Bell Labs. Ili havis je sia dispono eksterordinaran ilon: masivan, dudek futojn longan antenon en la formo de korno. Ĉi tiu giganta strukturo el metalo estis origine konstruita por satelita komunikado, sed Penzias kaj Wilson volis uzi ĝin por io multe pli subtila. Ili planis mezuri radisignalojn el la malplenaj spacoj inter la galaksioj. Tamen, por fari tion, ili devis unue certigi, ke ilia ilo estas perfekte kalibrita. Ili devis forigi ĉiun eblan fonton de interfero, de la varmo de la tero ĝis la radielsandoj de la homa civilizo.

Sed kiam ili komencis sian laboron, ili renkontis problemon, kiun neniu logiko povis klarigi. Kien ajn ili direktis la antenon, ili aŭdis malfortan, konstantan siblon. Ĝi estis malalta, senĉesa bruo, simila al la senenhava sono, kiun oni aŭdas ĉe televidilo kiam mankas signalo. Ĉi tiu bruo ne estis laŭta, sed ĝi estis ĉiea. Ĝi ne variis laŭ la tempo de la tago, nek laŭ la sezono de la jaro. Ĉu tage aŭ nokte, ĉu somere aŭ vintre, la siblo restis la sama. Penzias kaj Wilson komence supozis, ke la problemo estas en la maŝino mem. Ili kontrolis ĉiun kablon, ĉiun konektilon kaj ĉiun cirkviton de sia maser-amplifilo kaj superheterodina ricevilo. Ili malvarmigis siajn instrumentojn per likva heliumo ĝis preskaŭ absoluta nulo, esperante silentigi la termikan bruon de la elektroniko. Sed la mistera signalo persistis. Ĝi korespondis al temperaturo de proksimume tri komo kvin kelvinoj super absoluta nulo.

Tiam ili rimarkis ion tute teran. Du kolomboj estis elektintaj la internon de la granda kornanteno kiel sian hejmon. La birdoj estis kovrintaj la internan surfacon de la preciza instrumento per dika tavolo de tio, kion Penzias poste nomis blanka dielektra materialo. Per malpli sciencaj vortoj, ĝi estis kolomba fekaĵo. La du astronomoj opiniis, ke ili finfine trovis la kulpulon. Ili kaptis la kolombojn, forportis ilin, kaj pasigis horojn skrapante kaj purigante la metalon ĝis ĝi denove brilis. Ili eĉ malmuntis partojn de la anteno por certigi, ke neniu malpuraĵo restis en la juntoj. Ili remuntis ĉion, direktis la kornon al la ĉielo kaj atendis silenton. Sed la siblo ne malaperis. La kosma bruo ankoraŭ estis tie, tute indiferenta pri la purigaj klopodoj de la homoj. Estis klare, ke la fonto de ĉi tiu signalo ne estis la elektroniko, nek la birdoj, nek eĉ la tero mem. Ĝi venis de ekster nia planedo, kaj ĝi venis de ĉiu direkto samtempe.

Dum Penzias kaj Wilson luktis kontraŭ la kolomboj en Nov-Ĵerzejo, nur kvindek mejlojn for, en la Universitato Princeton, grupo de teoriaj fizikistoj laboris pri tute alia flanko de la sama problemo. Ĉi tiun grupon gvidis doktoro Robert Dicke, sperta sciencisto, kiu kune kun siaj kolegoj James Peebles, Peter Roll kaj David Wilkinson, provis imagi, kiel aspektis la universo en siaj plej fruaj momentoj. Ili ne serĉis hazardan bruon; ili serĉis la restaĵon de la kreo mem. La ideo pri varma Praeksplodo ne estis tute nova. Jam en la jaro mil naŭ cent kvardek ok, George Gamow kaj liaj studentoj Ralph Alpher kaj Robert Herman teoriadis, ke se la universo komenciĝis kiel nekredeble varma kaj densa punkto, ĝi devus lasi malantaŭ si ian postbrilon. Ili kalkulis, ke post miliardoj da jaroj da ekspansio, tiu originala varmego devus esti malvarmetiĝinta ĝis nur kelkaj gradoj super la absoluta nulo. Ĉi tiu teorio tamen estis plejparte forgesita dum jardekoj, ĉar ne ekzistis teknologio por pruvi ĝin.

Robert Dicke sendepende retrovis ĉi tiun ideon en la fruaj mil naŭ cent sesdekaj jaroj. James Peebles, la juna teoriisto de la teamo, faris la kalkulojn kaj antaŭdiris, ke se la Praeksplodo okazis, la universo devas esti plena de malforta mikroradia radiado kun temperaturo de proksimume dek Kelvinoj. Dum Peebles laboris pri la matematiko, Roll kaj Wilkinson komencis konstrui specialan aparaton nomatan Dicke-radiometro sur la tegmento de la fizika konstruaĵo en Princeton. Ilia plano estis simpla sed ambicia: kapti tiun antikvan lumon kaj pruvi, ke la universo havis komencon. Ili estis preskaŭ pretaj komenci sian serĉadon en majo de la jaro mil naŭ cent sesdek kvar.

Tiam sonis la telefono en la oficejo de doktoro Dicke. Estis Arno Penzias de Bell Labs. Li aŭdis pri la laboro de la Princeton-grupo tra tria persono, radioastronomo de la teknologia instituto de Masaĉuseco, mo i to. Penzias priskribis la neespligeblan siblon, kiun li kaj Wilson ne povis forigi el sia kornanteno. Li menciis la temperaturon de tri komo kvin Kelvinoj kaj la fakton, ke la signalo estis izotropa, do egala en ĉiuj direktoj. Dum li parolis, Robert Dicke silentiĝis. Li tuj komprenis, kio okazis. La inĝenieroj de Bell Labs, serĉante silenton por siaj satelitoj, hazarde trovis tion, kion la fizikistoj de Princeton febre provis konstrui maŝinon por serĉi. Post kiam li metis la telefonon sur la tableton, Dicke turnis sin al siaj kolegoj kaj diris la nun famajn vortojn: Knaboj, oni antaŭvenis nin. Li uzis la anglan terminon "scooped", kio signifas, ke iu alia eltrovis la novaĵon unua. Estis momento de miksita emocio: iom da seniluziiĝo pro la perdo de la unua malkovro, sed grandega ekscito, ĉar la teorio, pri kiu ili tiel forte kredis, ĵus ricevis sian plej grandan konfirmon.

La sekvoj de ĉi tiu hazarda renkonto inter praktika inĝenierarto kaj profunda teorio estis revoluciaj por la scienco. En la jaro mil naŭ cent sesdek kvin, du artikoloj estis publikigitaj unu post la alia en la scienca revuo Astrophysical Journal Letters. Penzias kaj Wilson priskribis siajn mezuradojn de la troa anten-temperaturo, dum la teamo de Dicke provizis la kosmologian interpreton. Ili nomis la signalon co mo bo, do kosma mikroradia fono. Ĉi tiu malkovro estis la tiel nomata mortiga pafo por la tiam populara Stata Teorio de la universo. La Stata Teorio asertis, ke la universo ĉiam ekzistis kaj ĉiam aspektis same, sen komenco aŭ fino. Sed la ekzisto de la co mo bo pruvis, ke la universo iam estis nekredeble varma kaj densa, kaj ke ĝi ekspansiiĝis kaj malvarmetiĝis dum miliardoj da jaroj. La siblo en la anteno de Penzias kaj Wilson estis fakte la eĥo de la Praeksplodo, lumo kiu vojaĝis tra la spaco dum dek tri komo ok miliardoj da jaroj.

La graveco de ĉi tiu malkovro ne povas esti troigita. Ĝi transformis kosmologion de fako de filozofia spekulado al preciza scienco. En la jaro mil naŭ cent sepdek ok, Arno Penzias kaj Robert Wilson ricevis la Nobel-premion pri fiziko pro sia malkovro. James Peebles, kiu metis la teorian fundamenton, devis feliĉe atendi ĝis la jaro du mil dek naŭ por ricevi sian propran Nobel-premion. Sed la rakonto ne finiĝis tie. La malkovro de la fona radiado malfermis tute novan fenestron al la pasinteco. Se la co mo bo estas la bebo-foto de la universo, sciencistoj volis vidi tiun foton en pli alta distingivo. Tio kondukis al la kreado de specialaj kosmaj misioj. En la jaro mil naŭ cent okdek naŭ, la satelito COBE estis lanĉita. Ĝi trovis, ke la fona radiado ne estas tute glata, sed havas etajn temperaturo-variojn, nur unu parton en cent mil. Ĉi tiuj etaj fluktuoj estas la semoj de la galaksioj; sen ili, la materio neniam kolektiĝus por formi stelojn kaj planedojn.

Poste venis la misioj WMAP en la jaro du mil unu kaj Planck en la jaro du mil naŭ. Ĉi tiuj satelitoj mapis la ĉielon kun nekredebla precizeco, permesante al ni mezuri la aĝon de la universo, ĝian formon kaj ĝian konsiston. Ni nun scias, ke la ordinara materio, el kiu ni estas faritaj, konsistigas nur proksimume kvin procentojn de la universo. La resto estas la misteraj malhela materio kaj malhela energio. Ĉio ĉi komenciĝis per du viroj en Nov-Ĵerzejo, kiuj simple ne povis kompreni, kial ilia anteno estas tiel brua. La rakonto pri la co mo bo memorigas nin, ke en scienco, tio, kion ni unue konsideras kiel ĝenan eraron aŭ birdan malpuraĵon, povas foje esti la plej grava informo en la historio de la homaro. Ĝi instruas nin aŭskulti la silenton, ĉar eĉ en la plej profunda malpleno de la nokta ĉielo, la universo ankoraŭ parolas al ni pri sia naskiĝo.

Ni esperas, ke ĉi tiu rigardo al la eĥoj de la Praeksplodo inspiris vin pensi pri la grandaj misteroj, kiuj ĉirkaŭas nin.