Skaldcast – o mitologii i wierzeniach germańskich

Kim właściwie byli wikingowie i kiedy naprawdę zaczęła się ich epoka? Najczęściej wskazuje się rok 793 i napad na klasztor w Lindisfarne, ale historia skandynawskiej ekspansji zaczęła się dużo wcześniej.W tym odcinku cofamy się do czasów poprzedzających słynne najazdy i sprawdzamy, z jakiego świata wyrośli wikingowie.

Przyglądamy się epoce Vendel, rozwojowi elit wojowników, dalekosiężnemu handlowi, żegludze, roli kobiet oraz przemianom społecznym, które sprawiły, że mieszkańcy Skandynawii zaczęli coraz częściej wyruszać poza swoje ziemie.Rozprawiamy się też z popularnym wyobrażeniem „narodu wikingów”.

Wikingiem nie był każdy Skandynaw – było to raczej zajęcie i sposób życia związany z wyprawą, handlem, wojną i łupiestwem. Pokazujemy również, że świat epoki wikingów to znacznie więcej niż topory, najazdy i płonące klasztory.

Z tego odcinka dowiesz się:

– Skąd się wzięli wikingowie, kim byli i czy wśród nich byli wyłącznie Skandynawowie?

– Jakie są przyczyny narodzenia się epoki wikingów?

– Jaka była rola kobiet w świecie wikingów?

– Czym handlowali, kogo najeżdżali?

– Jak wyglądali wikingowie i czym się wyróżniali?

Skaldcast – rodzimowierczy głos w Twoim domu.

Obserwuj nas na: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠YouTube⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠, ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Spotify⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ i ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Apple Podcasts⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠.

Zaobserwuj nas na ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Facebooku⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠. Interesuje Cię żywa obrzędowość? Dołącz do gromady ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Grágás⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠.

Bibliografia:

• Prof. Władysław Duczko: „Ruś wikingów. Skandynawowie we wczesnośredniowiecznej Europie Wschodniej”.
• Prof. Leszek Słupecki: „Mitologia skandynawska w epoce wikingów”.
• Prof. Leszek Gardeła: „Magia, kobiety i śmierć w świecie wikingów”.
• Dr Renata Leśniakiewicz-Drzymała: „Mitologia Północy a chrześcijaństwo”.
• Eleanor Barraclough: „Nieznane oblicze Wikingów. Zapomniane opowieści nordyckiego świata”.
• Cat Jarman: „Władcy rzek. Nowa historia wikingów”.
• Carolyne Larrington: „Skandynawia. Przewodnik po bogach, władcach i olbrzymach”.
• „Saga o Jomswikingach” przeł. i oprac. prof. Jakub Morawiec, dr Marta Rey-Radlińska.
• „Saga o Eryku Rudym” ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Jacek Godek.
• „Saga o Egilu Skallagrimssonie” ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Jacek Godek.
• Praca zbiorowa: „Pomocnik Historyczny. Dzieje Arabów 2/2020”.

Muzyka do intra: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠StudioKolomna⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠, Pixabay.

W Hárbarðsljóð (Pieśni o Harbardzie) Thor chce się przeprawić przez cieśninę. Przewoźnik mu jednak tego odmawia i dochodzi do utarczki słownej, czyli tzw. flytingu (połajanki). Pod komediowym tekstem kryje się jednak wiele ukrytych znaczeń i ukazanie wyraźnej różnicy między Thorem a Odynem. Ten odcinek jest omówieniem do poprzedniego, tzn. naszego pierwszego słuchowiska.

Więcej darmowych tłumaczeń dzieł średniowiecznych Skandynawów znajdziesz na ⁠jego stronie WWW⁠.

Skaldcast – rodzimowierczy głos w Twoim domu.

Obserwuj nas na: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠YouTube⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠, ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Spotify⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ i ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Apple Podcasts⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠.

Zaobserwuj nas na ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Facebooku⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠. Interesuje Cię żywa obrzędowość? Dołącz do gromady ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Grágás⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠.

Bibliografia:

• Pieśń o Harbardzie, ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Jacek Godek.

Muzyka do intra: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠StudioKolomna⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠, Pixabay.

Hárbarðsljóð (Pieśń o Harbardzie) to przykład tzw. flytingu czyli połajanki – w tym przypadku między Thorem a Harbardem (pod którym to imieniem najprawdopodobniej skrywa się Odyn). To jedna z najważniejszych pieśni eddaicznych, bo pokazuje różnice między Bogami, a przy tym jest niezwykle humorystyczna.Przygotowaliśmy ją w formie słuchowiska, wykorzystując tłumaczenie Jacka Godka za jego zgodą.

Więcej darmowych tłumaczeń dzieł średniowiecznych Skandynawów znajdziesz na jego stronie WWW.

Skaldcast – rodzimowierczy głos w Twoim domu.

Obserwuj nas na: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠YouTube⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠, ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Spotify⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ i ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Apple Podcasts⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠.

Zaobserwuj nas na ⁠⁠⁠⁠⁠⁠Facebooku⁠⁠⁠⁠⁠⁠. Interesuje Cię żywa obrzędowość? Dołącz do gromady ⁠⁠⁠⁠⁠⁠Grágás⁠⁠⁠⁠⁠⁠.

Bibliografia:

• Pieśń o Harbardzie, ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Jacek Godek.

Muzyka do intra: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠StudioKolomna⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠, Pixabay.

Czym jest Edda? Kim byli skaldowie? I dlaczego dawni Germanie traktowali poezję jako źródło mądrości czy podarunek wart srebra?

W tym odcinku rozmawiamy o Eddzie Poetyckiej i Prozaicznej, skaldach, pieśniach o Bogach i bohaterach, aliteracji oraz kenningach. Pokazujemy, jak poezja przechowała mitologię nordycką i dlaczego bez niej nie zrozumiemy świata dawnych Germanów.

Z tego odcinka dowiesz się:

– Czym jest Edda i skąd się wzięła.

– Kim byli skaldowie i jaki mieli wpływ na kulturę.

– Jak działa poezja aliteracyjna.

– Czym są kenningi i dlaczego wymagają znajomości mitów.

Skaldcast – rodzimowierczy głos w Twoim domu.

Obserwuj nas na: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠YouTube⁠⁠⁠⁠⁠⁠, ⁠⁠⁠⁠⁠⁠Spotify⁠⁠⁠⁠⁠⁠ i ⁠⁠⁠⁠⁠⁠Apple Podcasts⁠⁠⁠⁠⁠⁠.

Zaobserwuj nas na ⁠⁠⁠⁠⁠Facebooku⁠⁠⁠⁠⁠. Interesuje Cię żywa obrzędowość? Dołącz do gromady ⁠⁠⁠⁠⁠Grágás⁠⁠⁠⁠⁠.

Bibliografia:

• Edda poetycka, ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Apolonia Załuska-Strömberg, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986.
• Edda prozaiczna, Snorri Sturluson.
• Prof. Leszek Słupecki: „Mitologia skandynawska w epoce wikingów”.
• Dr Renata Leśniakiewicz-Drzymała: „Mitologia Północy a chrześcijaństwo”.
• Carolyne Larrington: „Skandynawia. Przewodnik po bogach, władcach i olbrzymach”.
• John Lindow: „Handbook of Norse Mythology”.
• Martin L. West: „Indo-European Poetry and Myth”.
• Eleanor Barraclough „Nieznane oblicze Wikingów. Zapomniane opowieści nordyckiego świata”.

Muzyka do intra: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠StudioKolomna⁠⁠⁠⁠⁠⁠, Pixabay.

Kim jest Jormungand, Wąż Midgardu? Dlaczego oplata cały świat? I czemu właśnie Thor jest tym Bogiem, który musi stanąć z nim twarzą w twarz?

W tym odcinku opowiadamy o wyprawie Thora na morze i jego walce z Midgardsormem. Thor wypływa z olbrzymem Hymirem, zarzuca na hak głowę wołu i z głębi wyciąga Jormunganda. Potwór w ostatniej chwili umyka, choć w starszych wersjach zostaje pokonany.

Co kryje się za tą historią? Skąd tyle przedstawień mitu w ikonografii Europy Północnej? Skąd wziął się Wąż Midgardu?Z tego odcinka dowiesz się:

– Kim jest Jormungand i dlaczego nazywa się go Wężem Midgardu.

– Dlaczego Wąż oplata cały świat ludzi.

– Co łączy Jormunganda z Lokim, Fenrirem i Hel.

– Dlaczego Jormungand wraca podczas Ragnaröku.

– Co walka Thora z Wężem mówi o chaosie, granicach świata i sile, która chroni ludzi.

Skaldcast – rodzimowierczy głos w Twoim domu.

Obserwuj nas na: ⁠⁠⁠⁠⁠YouTube⁠⁠⁠⁠⁠, ⁠⁠⁠⁠⁠Spotify⁠⁠⁠⁠⁠ i ⁠⁠⁠⁠⁠Apple Podcasts⁠⁠⁠⁠⁠.

Zaobserwuj nas na ⁠⁠⁠⁠Facebooku⁠⁠⁠⁠. Interesuje Cię żywa obrzędowość? Dołącz do gromady ⁠⁠⁠⁠Grágás⁠⁠⁠⁠.

Bibliografia:

• Edda poetycka, ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Apolonia Załuska-Strömberg, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986.
• Dr Renata Leśniakiewicz-Drzymała: „Mitologia Północy a chrześcijaństwo”.
• Carolyne Larrington: „Skandynawia. Przewodnik po bogach, władcach i olbrzymach”.

Muzyka do intra: ⁠⁠⁠⁠⁠StudioKolomna⁠⁠⁠⁠⁠, Pixabay.

Oddał oko za wiedzę. Zawisł na drzewie, żeby poznać runy. Towarzyszą mu kruki i wilki. Odyn niejedno ma imię i funkcję. Bóg wojny, czarownik, Wszechojciec, władca Asów, poeta, Jednooki. Jednak co to wszystko znaczy? Kim tak naprawdę jest Odyn? 

W tym odcinku przyglądamy się Odynowi jako jednej z najbardziej złożonych Bogów świata germańskiego. Jak czcili go w starożytności i średniowieczu i jak dziś możemy kontynuować jego kult?

Z tego odcinka dowiesz się:

– Kim jest Odyn, dlaczego ma tak wiele imion i za jakie funkcje odpowiada.

– Jaką rolę odgrywał Odyn w powstawaniu Midgardu i pierwszych ludzi.

– Co musiał poświęcić, żeby posiąść wiedzę.

Skaldcast – rodzimowierczy głos w Twoim domu.

Obserwuj nas na: ⁠⁠⁠⁠YouTube⁠⁠⁠⁠, ⁠⁠⁠⁠Spotify⁠⁠⁠⁠ i ⁠⁠⁠⁠Apple Podcasts⁠⁠⁠⁠.

Zaobserwuj nas na ⁠⁠⁠Facebooku⁠⁠⁠. Interesuje Cię żywa obrzędowość? Dołącz do gromady ⁠⁠⁠Grágás⁠⁠⁠.

Bibliografia:

• Edda poetycka, ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Apolonia Załuska-Strömberg, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986.
• Edda prozaiczna, Snorri Sturluson.
• Prof. Leszek Słupecki: „Mitologia skandynawska w epoce wikingów”.
• Prof. Leszek Gardeła: „Magia, kobiety i śmierć w świecie wikingów”.
• Dr Renata Leśniakiewicz-Drzymała: „Mitologia Północy a chrześcijaństwo”.
• Joshua Rood: „Ascending the Steps to Hliðskjálf. The Cult of Óðinn in Early Scandinavian Aristocracy”.
• Carolyne Larrington: „Skandynawia. Przewodnik po bogach, władcach i olbrzymach”.

Muzyka do intra: ⁠⁠⁠⁠StudioKolomna⁠⁠⁠⁠, Pixabay.

Wiosna w świecie germańskim otwierała czas siewu, wypraw, handlu i nowych przedsięwzięć. Dlatego Sigrblót był świętem proszenia o zwycięstwo. Dziś rzeczone zwycięstwo możemy rozumieć na najróżniejsze sposoby. W tym odcinku opowiadamy, jak świętujemy „Wielkanoc” w rodzimowierstwie germańskim i jak robili to dawni Germanie.

Sięgamy do Ēostre (Ostary, Austry) i Nerthus, do dawnych procesji wozów i rytuałów związanych z budzącą się ziemią. Pokazujemy też żywe ślady tej obrzędowości: jajka barwione w cebuli i młodych liściach, inskrypcje z prośbami ryte na skorupkach, ofiary składane Bogom i przodkom, wodę nabieraną w milczeniu o świcie i wiosenne widowiska, w których wraca motyw walki ładu z chaosem. I opowiadamy, co z tym wszystkim wspólnego ma... kukułka.

Z tego odcinka dowiesz się:

– Czym jest Sigrblót i jak dziś go obchodzimy.

– Jaką funkcję pełnią jajka, inskrypcje z prośbami i ofiary składane Bogom oraz przodkom.

– Skąd wzięła się nazwa Wielkanocy w językach zachodniogermańskich.

– Jak ludowe zwyczaje zachowały starsze wyobrażenia o odrodzeniu, płodności i walce ładu z chaosem.

Skaldcast – rodzimowierczy głos w Twoim domu.

Obserwuj nas na: ⁠⁠⁠YouTube⁠⁠⁠, ⁠⁠⁠Spotify⁠⁠⁠ i ⁠⁠⁠Apple Podcasts⁠⁠⁠.

Zaobserwuj nas na ⁠⁠Facebooku⁠⁠. Interesuje Cię żywa obrzędowość? Dołącz do gromady ⁠⁠Grágás⁠⁠.

Bibliografia:

• „Edda poetycka”, ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Apolonia Załuska-Strömberg, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986.
• Jakub Grimm: „Deutsche Mythologie”.
• Joshua Rood: „The Festival Year: A Survey of the Annual Festival Cycle and Its Relation to the Heathen Lunisolar Calendar”.
• Martin Litchfield West: „Indo-European Poetry and Myth”.
• „Yngling saga”, ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Jacek Godek.

Muzyka do intra: ⁠⁠⁠StudioKolomna⁠⁠⁠, Pixabay.

Czym naprawdę jest blót? Dawniej krwawy i – z dzisiejszego punktu widzenia – okrutny, ale jak to wygląda dziś w Ásatrú i rodzimowierstwie germańskim? W tym odcinku pokazujemy, że blót jest rytuałem, w którym gromada rodzimowiercza wraca do mitu kosmogonicznego i odnawia więź z Bogami.

Tłumaczymy to czym jest rytuał, dlaczego w blócie tak ważne jest odegranie mitu i skąd bierze się jego sens. Sięgamy do opowieści o Ymirze i do dawnych świadectw o ofiarach u ludów germańskich, a potem przechodzimy do współczesnej praktyki. Pokazujemy, jak uświęca się miejsce, po co wyznacza się krąg, jaką rolę mają ogień, woda i ziemia, komu składa się ofiary, dlaczego może to być nie tylko żywność, ale też rękodzieło lub wiersz i z jakimi prośbami ludzie przychodzą do Bogów.

To odcinek o blócie jako żywym rytuale, o micie, który wraca w geście i słowie, i o gromadzie, która w obrzędzie szuka ładu.

Z tego odcinka dowiesz się:

– Czym jest bót i dlaczego nie sprowadza się do samego złożenia ofiary.

– Jak mit o początku świata łączy się z germańską obrzędowością.

– Jak wygląda współczesny blót: od uświęcenia miejsca, przez złożenie ofiar po sumble.

– O co proszono podczas takich rytuałów dawniej i czego szukamy w nich dziś.

Obserwuj nas na: ⁠⁠YouTube⁠⁠, ⁠⁠Spotify⁠⁠ i ⁠⁠Apple Podcasts⁠⁠.

Zaobserwuj nas na ⁠Facebooku⁠. Interesuje Cię żywa obrzędowość? Dołącz do gromady ⁠Grágás⁠.

Bibliografia:

• „Edda poetycka”, ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Apolonia Załuska-Strömberg, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986.
• James Hollis: „W cieniu Saturna. O leczeniu męskich zranień”.
• „Saga o Eryku Rudym” ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Jacek Godek.
• „Gautreks saga” ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Jacek Godek.
• Mircea Eliade: „Historia wierzeń i idei religijnych (tom II)”.
• Mircea Eliade: „Myth and Reality”.
• „Saga o Jomswikingach” przeł. i oprac. prof. Jakub Morawiec, dr Marta Rey-Radlińska.
• prof. Leszek Słupecki: „Mitologia skandynawska w epoce wikingów”.

Muzyka do intra: ⁠⁠StudioKolomna⁠⁠, Pixabay.

Kim jest Thor? Gromowładny to zdecydowanie najpopularniejszy i najpowszechniejszy Bóg germański. Jednak współcześnie tę popularność przypłacił okraszeniem wieloma półprawdami, a nawet bzdurami na swój temat. W tym odcinku „odczarowujemy” wizerunek Thora z popkulturowych wizji. 

Rozmawiamy o tym, jakie jest znaczenie jego imienia, dlaczego jest jednym z najważniejszych Bogów świata germańskiego, dlaczego jest archetypem idealnego mężczyzny i czemu jego młot to nie tylko broń, ale także symbol ochrony i uświęcania. Przechodzimy też przez najważniejsze mity, które pomagają zrozumieć jego naturę: walkę z Jormungandem, historię o Thrymie, walkę z Hrungnirem czy pojedynek na zagadki z Alvísem.

To odcinek o Thorze jako patronie codziennych zmagań, ochrony, siły ducha i walce z chaosem.

Z tego odcinka dowiesz się:

– Co oznacza imię Thora i czy jest wyłącznie Bogiem gromowładnym.

– Dlaczego jest świętym strażnikiem Midgardu i czemu rozprawia się z siłami chaosu.

– Jak Thor reprezentuje archetyp idealnego mężczyzny.Skaldcast – rodzimowierczy głos w Twoim domu. Obserwuj nas na: ⁠YouTube⁠, ⁠Spotify⁠ i ⁠Apple Podcasts⁠.

Zaobserwuj nas na Facebooku. Interesuje Cię żywa obrzędowość? Dołącz do gromady Grágás.

Bibliografia:

• Edda poetycka, ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Apolonia Załuska-Strömberg, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986.
• Prezentacja Wiktora Banaszewskiego pt. „Thunar”.
• John Lindow: „Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs”.
• Georges Dumézil: „Bogowie Germanów”.
• Renata Leśniakiewicz-Drzymała: „Mitologia Północy a chrześcijaństwo”.
• Władysław Duczko: „Ruś wikingów. Skandynawowie we wczesnośredniowiecznej Europie Wschodniej”.
• Eleanor Barraclough „Nieznane oblicze Wikingów. Zapomniane opowieści nordyckiego świata”.

Muzyka do intra: ⁠StudioKolomna⁠, Pixabay.

Czym właściwie są rodzimowierstwo germańskie i Ásatrú? To pytanie, które często ginie pod toną popkulturowych naleciałości o wikingach czy blond superbohaterze Thorze z czerwoną peleryną.

W rzeczywistości mówimy o współczesnej religii – o próbie odtworzenia wierzeń dawnych Germanów. W tym odcinku wskazujemy, czym tak naprawdę jest rodzimowierstwo germańskie, co nas do niego przyciągnęło i dlaczego wcale nie jest tak obce dla Polaków, jak na pierwszy rzut oka może się wydawać. 

Rozprawiamy się też z wymysłem o „religii wikingów” i tłumaczymy, czemu to określenie spłyca duchowość germańską porównywalną do sformułowania w stylu: „katolicyzm to religia krzyżowców”.

Z tego odcinka dowiesz się:

– Do jakich tradycji odwołuje się rodzimowierstwo germańskie.

– Dlaczego tradycja germańska nie jest wcale obca Polakom mimo tego, że są Słowianami.

– Jacy są jedni z najważniejszych Bogów germańskich.

– Kim jest ofiarnik, co to jest gromada, czym są bloty (obrzędy).

– Jakie są podstawy etyki rodzimowierstwa germańskiego. 

– Co ma msza święta do odtwarzania mitów.

Skaldcast – rodzimowierczy głos w Twoim domu. Obserwuj nas na: ⁠⁠YouTube⁠⁠, ⁠⁠Spotify⁠⁠ i ⁠⁠Apple Podcasts⁠⁠.

Zaobserwuj nas na ⁠Facebooku⁠. Interesuje Cię żywa obrzędowość? Dołącz do gromady ⁠Grágás⁠.

Bibliografia:

Edda poetycka, ze staroislandzkiego przeł. i oprac. Apolonia Załuska-Strömberg, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1986.

Specjalne podziękowania dla (to nie jest reklama, Panie UOKiK 😉):

➡ ⁠Tomasza Pawęzki⁠, za udzielenie głosu do intra.

➡ ⁠Dariusza Wiewiórki⁠ za zgodę na wykorzystanie jego wizji rekonstrukcji młota Thora z Wolina do logo.

➡ Bartosza Madejczyka z ⁠Grawerstwo.net⁠ za przygotowanie logo.

➡ ⁠Agaty Kraszczyńskiej⁠ za szablon do miniaturek.

I dla wszystkich rodzimowierców germańskich, słowiańskich, asatryjczyków oraz przyjaciół i sympatyków naszej gromady, którzy uwierzyli w ten projekt i wspierają nas. Dziękujemy Wam!

Muzyka do intra: ⁠StudioKolomna⁠, Pixabay.