मित्रांनो, आजच्या काळात आपण बघतो की राजकारणातला साधा नगरसेवक किंवा आमदार सुद्धा सत्तेसाठी आणि खुर्चीसाठी काहीही करायला तयार असतो. एकदा का सत्ता मिळाली की त्यांना करोडो रुपये, लाल दिव्याची गाडी आणि प्रचंड मोठा अहंकार पाहिजे असतो. पण जो माणूस या देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी अक्षरशः स्वतःच्या घराची आणि आयुष्याची होळी करत होता, त्या लोकमान्य टिळकांच्या मनात भविष्याबद्दल काय विचार होते, हे ऐकून तुम्ही खरोखरच त्यांच्या पायावर नतमस्तक व्हाल! एकदा एका अतिशय जवळच्या मित्राने आणि पत्रकाराने टिळकांना एक अत्यंत रंजक प्रश्न विचारला. तो म्हणाला, 'अहो लोकमान्य, तुम्ही रात्रंदिवस या देशासाठी इतके भयंकर कष्ट करत आहात, मंडालेच्या तुरुंगात सडत आहात. उद्या जेव्हा खरंच ब्रिटिशांना या देशातून हाकलून दिलं जाईल आणि आपल्याला संपूर्ण स्वराज्य मिळेल, तेव्हा तुम्ही स्वतःसाठी कोणतं मोठं पद घ्याल? तुम्ही या स्वतंत्र भारताचे पहिले पंतप्रधान होणार की राष्ट्रपती?' हा प्रश्न ऐकून लोकमान्य टिळक खळखळून हसले. त्यांच्या चेहऱ्यावर सत्तेचा साधा मोह सुद्धा नव्हता. त्यांनी अत्यंत प्रामाणिकपणे आणि शांत आवाजात उत्तर दिलं. ते म्हणाले, 'अरे मित्रा, राजकारण करणं किंवा सत्तेच्या खुर्चीवर बसणं हा माझा मूळ पिंडच नाहीये! माझ्या देशावर अन्याय होत होता, माझा देश अंधारात होता, म्हणून मला नाईलाजाने या राजकारणाच्या चिखलात उतरावे लागले. ज्या दिवशी या देशाला स्वातंत्र्य मिळेल आणि आपलं स्वराज्य स्थापन होईल, त्या दिवशी माझं काम संपेल! मी ही सगळी सत्ता आणि राजकारण या तरुण पिढीच्या हातात सोपवून देईन. आणि मी अत्यंत आनंदाने पुन्हा एकदा माझ्या फर्ग्युसन कॉलेजमध्ये जाईन, हातात खडू घेईन आणि कॉलेजच्या मुलांना गणिताचे अवघड नियम शिकवेन! किंवा माझ्या लायब्ररीत शांतपणे बसून वेदांवर आणि खगोलशास्त्रावर नवीन पुस्तके लिहीन!' मित्रांनो, काय महान विचार आहेत हे! याला म्हणतात खरा आणि निष्काम 'कर्मयोगी'. ज्या माणसाने देशासाठी सर्वस्व पणाला लावले, पण स्वतःसाठी साध्या एका खुर्चीचीही अपेक्षा ठेवली नाही, तोच माणूस खऱ्या अर्थाने या देशाचा अनभिषिक्त सम्राट आणि 'लोकमान्य' होऊ शकतो. अशी निस्वार्थी माणसं जगात पुन्हा होणे नाही...