Τα podcasts στο Επίκεντρο

Ο Μετέωρος του Ρίντβαλντ Δήμο είναι η ιστορία του Αντώνη Αργύρη. Μεγαλώνει στην Κατερίνη σε οικογένεια Αλβανών μεταναστών και ψάχνει από νωρίς πού ακριβώς ανήκει. Ζει ανάμεσα σε κόσμους, γλώσσες και πατρίδες, και αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο, με εξομολογητικό τόνο, πηγαινοερχόμενος ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν. Το βιβλίο έχει σαφή πολιτική διάσταση, χωρίς όμως να γίνεται μανιφέστο. Το διατρέχει το καβαφικό μοτίβο της Ιθάκης. Ιθάκη εδώ δεν είναι ένας τόπος ή ένα αξίωμα, αλλά η ίδια η διαδρομή της εσωτερικής μεταμόρφωσης και το τίμημα της ενσωμάτωσης. Είναι πολιτικό μυθιστόρημα και ιστορία ενηλικίωσης, μεταναστευτική μαρτυρία και πολιτικός αναστοχασμός. Μιλά για τη μνήμη, την ταυτότητα και την ανάγκη να ανήκεις κάπου, και ρωτά αν η εξουσία μπορεί να παραμείνει ανθρώπινη.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Ο Λευτέρης Ζούρος, ομότιμος καθηγητής Εξελικτικής Βιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, γνωστός για το επιστημονικό και εκλαϊκευτικό του έργο, χτυπά για πρώτη φορά την πόρτα της λογοτεχνίας. Οι «Νυφόπετρες» είναι ένα βιβλίο απολαυστικής μυθοπλασίας, που συνδυάζει την ορθολογική παρατήρηση της φύσης, τη συλλογική μνήμη και τη λογοτεχνία, ισορροπώντας ανάμεσα στην οικομυθοπλασία, την ηθογραφία και τον υπαρξιακό στοχασμό. Γραμμένο σε μια ζωντανή, χυμώδη δημοτική, εμπλουτισμένη με το λεσβιακό ιδίωμα, απευθύνεται στους συνομήλικους της εντεκάχρονης ηρωίδας του, τη Στυλιανή, καλλιεργώντας χωρίς διδακτισμό την αγάπη για το φυσικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Παράλληλα όμως συναντά και τους μεγαλύτερους αναγνώστες, που θα εκτιμήσουν τους συμβολισμούς, τις αλληγορίες και τα υπαρξιακά του ερωτήματα.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Στο σημερινό επεισόδιο παρουσιάζεται το «Μικρό Ημερολόγιο Συνόρων» του Γκαζμέντ Καπλάνι, το βιβλίο που αφηγείται τη διάβαση των ελληνοαλβανικών συνόρων το 1991 και τη ζωή που ακολούθησε στην Ελλάδα. Το βιβλίο έχει τη μορφή ενός πολύπτυχου, σαν τους παλιούς ταξιδιωτικούς χάρτες. Τα κεφάλαια εναλλάσσονται σε όρθια και πλάγια γραμματοσειρά: στα πρώτα ο συγγραφέας στοχάζεται πάνω στη μετανάστευση και στα δεύτερα αφηγείται την προσωπική του περιπέτεια. Έτσι η τυπογραφία γίνεται μέρος της ίδιας της αφήγησης. Μιλάμε για την ανεστραμμένη εικόνα του μετανάστη ως δέντρου, που «τα κλαδιά του βλέπουν προς τη χώρα από όπου έφυγε, ενώ οι ρίζες του χώνονται όλο και πιο βαθιά στη χώρα όπου ήρθε». Μιλάμε και για ένα βιβλίο που αποφεύγει τη ρηχή καταγγελία και το σχήμα θύτη και θύματος, αφού φωτίζει και τις ιεραρχίες ανάμεσα στους ίδιους τους μετανάστες. Τα όπλα του είναι η ειρωνεία και το χιούμορ, όπου το αστείο και το οδυνηρό συνυπάρχουν για να αποκαλύψουν τον παραλογισμό των συνόρων.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Στο σημερινό επεισόδιο παρουσιάζουμε το βιβλίο του πρόωρα εκλιπόντος ερευνητή Ανδρέα Βενιανάκη – ένα υστερόγραφο στα τρία βιβλία του για το κατοχικό παρελθόν της Θεσσαλονίκης. Με βάση κρατικά και δημοτικά αρχεία, δικαστικές αποφάσεις και τον Τύπο της εποχής, φωτίζει μια σχεδόν άγνωστη περίοδο: πώς η δεύτερη πόλη της χώρας βρέθηκε υπό διαφορετική εξουσία από την Αθήνα. Το κρίσιμο ερώτημα, τι ήταν πραγματικά αυτό το καθεστώς, το αφήνει συνειδητά στον αναγνώστη. Πέρα από την πολιτική και στρατιωτική πτυχή, καταγράφει και την καθημερινότητα μιας πόλης που, μέσα στην ανέχεια, αναζητούσε στο θέατρο και τη μουσική μικρές στιγμές κανονικότητας. Κι έτσι συμβάλλει σε μια ευρύτερη συζήτηση για τη φύση του Εμφυλίου, τη σχέση κέντρου–περιφέρειας και τους τρόπους με τους οποίους η μεταπολεμική ελληνική κοινωνία διαχειρίστηκε ή απώθησε τις επώδυνες μνήμες της.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Στο σημερινό επεισόδιο παρουσιάζουμε το μυθιστόρημα "Διαφωνώ", το οποίο αποτελεί το κεντρικό μέρος μιας φιλόδοξης τριλογίας του ομότιμου καθηγητή Γενετικής Σταμάτη Αλαχιώτη. Συνδυάζοντας τη ματιά του λογοτέχνη με τον φιλοσοφικό στοχασμό του επιστήμονα, ο συγγραφέας συνθέτει μια αξιοπρόσεκτη τοιχογραφία για την ανθρώπινη κατάσταση και τις μείζονες προκλήσεις των σύγχρονων κοινωνιών. Αν και τα γεγονότα του βιβλίου αναφέρονται κυρίως στην περίοδο της χούντας και των πρώτων χρόνων της Μεταπολίτευσης, το έργο υπερβαίνει τα χαρακτηριστικά της κλασικής αντιδικτατορικής λογοτεχνίας. Αντί να παρελθοντολογεί απλώς για να καταγγείλει τη ζοφερή αυτή περίοδο, αξιοποιεί το ασφυκτικό της πλαίσιο για να επιχειρήσει μια διαχρονική ανατομία της ανθρώπινης συμπεριφοράς απέναντι στην αυθαίρετη εξουσία, μιλώντας ανοιχτά για τον φόβο, τον κομφορμισμό, την κυνικότητα και, τελικά, τη συμφιλίωση με ό,τι μικραίνει τον άνθρωπο.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Στο σημερινό επεισόδιο παρουσιάζουμε το βιβλίο του Mark Lilla 📘Ο Ναυαγισμένος Νους📘, το οποίο αναδεικνύει μια σημαντική παραδοξότητα: ενώ η δυτική σκέψη έχει μελετήσει διεξοδικά την επανάσταση, έχει παραμελήσει την ιδέα της αντίδρασης, θεωρώντας την λανθασμένα ως ένα απλό σύμπτωμα άγνοιας χωρίς πολιτικό βάρος.

Ειρωνικά, ενώ το επαναστατικό πνεύμα υποχωρεί, το αντιδραστικό πνεύμα αναδεικνύεται σε μία από τις ισχυρότερες δυνάμεις του 21ου αιώνα, με ριζοσπάστες ισλαμιστές, αυταρχικές ηγεσίες και αντιπάλους της παγκοσμιοποίησης να επαγγέλλονται την επιστροφή σε έναν ανύπαρκτο παρελθοντικό παράδεισο.

Η ανάγνωση του βιβλίου είναι επιβεβλημένη, καθώς η νοσταλγία μιας «Χρυσής Εποχής» αποτελεί ένα σύγχρονο φαινόμενο που, ειδικά στην περίπτωση του μαχητικού ισλαμισμού, έχει μετατραπεί σε ένα πανίσχυρο και θανατηφόρο όπλο.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Ο Θάνος Καψάλης μάς ξεναγεί στον κόσμο του νέου βιβλίου του Γιάννη Λασκαράκη, «Τα Νήματα της Ιστορίας», όπου η Ιστορία δεν υφαίνεται μόνο με συμφωνίες και αποφάσεις ηγετών, αλλά με τις αμέτρητες ιστορίες των απλών ανθρώπων που της προσδίδουν το απαραίτητο ανθρώπινο μέτρο.

Μέσα από τη στοχαστική ματιά του «Αγγέλου της Ιστορίας», ο συγγραφέας ζωντανεύει τον ξεριζωμό τριών οικογενειών, των οποίων οι τροχιές διασταυρώνονται αποτυπώνοντας το συλλογικό τραύμα μιας ολόκληρης γενιάς. Παρά τις απώλειες και τον πόνο, η αφήγηση αναδεικνύει τελικά το μεγαλείο αυτής της γενιάς, η οποία πάνω στα ερείπια κατάφερε να θεμελιώσει την ελπίδα και την αναγέννηση του νέου Ελληνισμού.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Στο σημερινό επεισόδιο παρουσιάζουμε το βιβλίο της Χάνα Άρεντ «Κρίσεις της Δημοκρατίας», το τελευταίο έργο που κυκλοφόρησε όσο η συγγραφέας βρισκόταν εν ζωή. Το βιβλίο αποτελεί μια συλλογή τεσσάρων ανεξάρτητων αλλά αλληλένδετων δοκιμίων που γράφτηκαν μεταξύ των ετών 1969 και 1971, σε μια περίοδο βαθιάς αναταραχής σημαδεμένης από γεγονότα όπως ο πόλεμος του Βιετνάμ, οι φυλετικές συγκρούσεις και το φοιτητικό κίνημα στη Δύση.

Μέσα από αυτούς τους στοχασμούς, η Άρεντ διερευνά την κρίση της δημοκρατίας με την έννοια της Republic: του δημόσιου δηλαδή χώρου στον οποίο οι πολίτες εμφανίζονται για να δείξουν ποιοι είναι και τι μπορούν να καταφέρουν μέσω της συλλογικής δράσης.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Μην Αφήνετε μια Κρίση να Πάει Χαμένη: Επαναπροσδιορίζοντας τον Καπιταλισμό με τη Mariana Mazzucato

Στο σημερινό επεισόδιο της σειράς, ο Θάνος Καψάλης μάς ξεναγεί στις σκέψεις και τις προτάσεις της κορυφαίας οικονομολόγου Μαριάννας Μαζουκάτο, μέσα από το βιβλίο της που αποτελεί μια σειρά άρθρων τα οποία συνέγραψε κατά τη διάρκεια της κορύφωσης της πανδημίας Covid 19, στα χρόνια 2020-2021.

Η πανδημία COVID-19 λειτούργησε ως μεγεθυντικός φακός, αναδεικνύοντας τις βαθιές δυσλειτουργίες του σύγχρονου καπιταλισμού, την έλλειψη ετοιμότητας και την περιορισμένη ανθεκτικότητα της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Σε αυτό το επεισόδιο, αναλύουμε πώς η «τριπλή κρίση» —υγειονομική, οικονομική και κλιματική— κατέρριψε τον μύθο ότι το κράτος αποτελεί «βαρίδι» για την οικονομία και ανέδειξε την ανάγκη για μια νέα, δυναμική δημόσια παρέμβαση. Το ερώτημα που θέτει η Mazzucato είναι αν θα πάρουμε τα μαθήματα που μας έδωσε η κρίση, ή αν θα την αφήσουμε να πάει χαμένη.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.

Τι κοινό έχει η ιστορική απόφαση του Τζον Κένεντι να στείλει άνθρωπο στη Σελήνη με τις μεγαλύτερες προκλήσεις του 21ου αιώνα; Στο βιβλίο «Η Οικονομία της Αποστολής», η διεθνούς φήμης οικονομολόγος Mariana Mazzucato αξιοποιεί το παράδειγμα του προγράμματος Απόλλων για να προτείνει ένα νέο μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης, βασισμένο σε μεγάλες συλλογικές «αποστολές».

Σε αυτό το επεισόδιο παρουσιάζουμε τις βασικές ιδέες του βιβλίου και εξετάζουμε πώς η συνεργασία κράτους, επιχειρήσεων και επιστημονικής κοινότητας μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, των ανισοτήτων και άλλων κρίσιμων προκλήσεων της εποχής μας. Μια τολμηρή και επίκαιρη πρόταση για μια οικονομία στην υπηρεσία του κοινού καλού.

Παρουσιάζει ο Θάνος Καψάλης.