Động cơ chính trị trong xung đột giữa Thái Lan và Cam Bốt; Châu Âu đề xuất một kế hoạch hòa bình cho Ukraina; Chiến lược “thân Trump” của chủ nhân giải Nobel hòa bình 2025; Anh Quốc khởi động chương trình cho giới trẻ hai bên sang làm việc và học tập…, trên đây là những chủ đề chính trong tạp chí thế giới đó đây tuần này.

Trong tuần vừa qua, tình hình tại biên giới giữa Thái Lan và Cam Bốt căng thẳng trở lại, với các vụ đụng độ quân sự gây thương vong cho cả hai bên, hàng ngàn người phải đi sơ tán. Hai nước cáo buộc nhau là bên vi phạm lệnh ngừng bắn do tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian.

Tại sao xung đột bùng nổ trở lại vào lúc này, theo chuyên gia về Đông Nam Á, bà Christine Cabasset, nghiên cứu tại trung tâm Đông Nam Á (CASE), thuộc đại học EHESS của Pháp giải thích :

“Thủ tướng Thái Lan, một trong những lãnh đạo của phe bảo thủ, tức là phe liên minh giữa hoàng gia và quân đội, sẽ ra tranh cử. Toàn bộ người dân Thái Lan sẽ đi bỏ phiếu trong vào tháng 3 năm 2026, và do đó, chính quyền Bangkok hiện nay có lợi, nếu có thể nói như vậy, trong việc củng cố lập trường của mình đối với Cam Bốt, biến Cam Bốt thành một quốc gia đối thủ.

Chính vì vậy tôi nghĩ rằng đợt giao tranh này có nhiều động cơ chính trị. Thực tế, cũng giống như vài tháng trước khi bạo lực giữa hai nước bùng phát, chẳng hạn như từ tháng 5 đến tháng 7, và chính cựu thủ tướng Cam Bốt, Hunsen, từng nắm quyền trong một thời gian rất dài, đã công khai tiết lộ cuộc điện thoại mà ông đã ghi âm mà không có sự đồng ý của thủ tướng Thái Lan, Phaong Tarn Shina Guattara”. 

Giữa lúc giao tranh, vấn đề bom mìn trong khu vực cũng được coi là một điểm nóng, khiến căng thẳng leo thang, theo tường thuật của New York Times. Phía Thái Lan cáo buộc binh sĩ nước này bị thương do bom mìn mới được gài dọc biên giới trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước từ 6 tháng qua.

Về phần mình, Cam Bốt kiên quyết phủ nhận, khẳng định rằng những quả mìn đó là tàn dư từ cuộc nội chiến kết thúc năm 1999. Phía Cam Bốt cũng cho biết rằng những quả mìn được phát hiện và gây thương tích nằm ở khu vực do Thái Lan kiểm soát, và Cam Bốt không thể tiếp cận.

Cả hai nước đều ký kết Hiệp ước Ottawa, cấm mìn sát thương, tuyên bố đã phá hủy kho dự trữ loại vũ khí này và dọn sạch hầu hết bom mìn trên mặt đất. Thế nhưng, câu hỏi đặt ra là những quả mìn đó đến từ đâu và ai đã đặt chúng ở đó.

Khu vực biên giới phía tây bắc của Cam Bốt giáp với Thái Lan còn được biết đến với tên gọi vành đai mìn K5 trong những năm 1980. Chính phủ Phnom Penh do Việt Nam hậu thuẫn rải mìn tại đây, để ngăn chặn lực lượng Khmer Đỏ. Ban đầu, đó là những quả mìn được Liên Xô cung cấp cho Việt Nam.

Báo Mỹ kết luận rằng điều này cho thấy một thách thức kép: vừa phải xử lý di sản chiến tranh, vừa đối phó với cáo buộc quân sự hóa khu vực.

Châu Âu đề xuất kế hoạch hòa bình mới cho Ukraina để “thử Putin”

Trong tuần này, hôm 11/12, tổng thư ký Liên Minh Bắc Đại Tây Dương, Mark Rutte đã đến Berlin, để thảo luận về chiến tranh Ukraina, đặc biệt là đề xuất của Mỹ, đề nghị Kiev nhượng bộ lãnh thổ. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh Hoa Kỳ gần đây thay đổi chiến lược an ninh, dường như « sẵn sàng hy sinh an ninh của châu Âu », để đạt được thỏa thuận với Nga. Mất đi sự ủng hộ từ Mỹ, uy tín của NATO dường như đang suy giảm.

Tại thủ đô Đức, ông Mark Rutt đã kêu gọi « thử » tổng thống Nga Vladimir Putin để xem liệu ông ấy muốn hòa bình hay không, bằng cách lập ra một kế hoạch được cả châu Âu và Hoa Kỳ ủng hộ, sau đó đề xuất với Kiev, nhằm chấm dứt chiến tranh. Trong bài phát biểu tại Berlin, ông cũng lấy làm tiếc rằng « quá nhiều thành viên của NATO » không hiểu được mức độ đe dọa của Nga ở châu Âu.

Về phía Đức, thủ tướng Friedrich Merz cho biết đã gửi đến tổng thống Trump một bản kế hoạch hòa bình mới cho Ukraina. Từ Berlin, thông tín viên Thibault Pascal tường trình :

« Thủ tướng Đức hoan ngênh một ‘động lực mới’, trước các cuộc thảo luận nhằm tìm lối thoát cho cuộc chiến tại Ukraina. Ông Merz nhấn mạnh rằng cần phải đạt được một giải pháp khả dĩ, phải bao gồm châu Âu và nhận được sự ủng hộ của Ukraina. Lãnh đạo Đức cũng giữ lập trường ngoại giao, khi được hỏi về việc ông Donald Trump đã tỏ ra mất kiên nhẫn, sau khi hội đàm với các lãnh đạo Đức và Pháp một ngày trước đó.

Về cuộc họp mà các nước châu Âu muốn tổ chức vào cuối tuần này, đã được Đức xác nhận. Tổng thống Mỹ vẫn chưa quyết định liệu tham dự hay không, và ông Trump đã nói « chúng tôi không muốn mất thời gian ». Ông Friedrich Merz cho biết đã gửi một đề xuất cho Hoa Kỳ, sửa đổi các đề nghị của Mỹ. Ông nói : « Trước hết, đó là những khả năng nhượng bộ lãnh thổ mà Ukraina sẵn sàng chấp nhận. Nhưng đó là vấn đề mà tổng thống Ukraina và người dân Ukraina phải tự quyết định. Chúng tôi đã nhắc lại điều đó với ông Trump. Ông Merz không tiết lộ chi tiết về những đề nghị của Kiev, trong khi chờ đợi phản ứng chính thức của Washington. 

Tuy nhiên, văn bản sửa đổi này, chắc chắn khác biệt với kế hoạch hòa bình ban đầu của ông Trump, vốn dự trù việc nhượng cho Nga những vùng lãnh thổ mà Matxcơva, hiện vẫn chưa kiểm soát được. Đề xuất đó đã bị Kiev và các nước châu Âu bác bỏ và bị đánh giá là có lợi cho Nga.

Chiến lược “thân Trump” của chủ nhân giải Nobel Hòa Bình 2025

Một sự kiện đáng chú ý trong tuần vừa qua là lễ trao giải Nobel được tổ chức tại Oslo, với sự hiện diện của chủ nhân giải Nobel hòa bình, bà Maria Corina Machado. Đây là lần đầu bà xuất hiện trước công chúng kể từ nhiều tháng qua, sau cuộc bầu cử tổng thống năm 2024. Thuộc phe đối lập với tổng thống Nicolas Maduro, bà đã phải sống ẩn dật trong thời gian qua, và đã tìm cách bí mật rời khỏi Venezuela, với sự hỗ trợ của Mỹ, để đến Na Uy nhận giải.

Được ghi nhận vì những đóng góp cho quá trình chuyển đổi dân chủ ở Venezuela, bà Maria Corina Machado cũng đã gây không ít tranh cãi, với những quan điểm ủng hộ Donald Trump. Trong bài phát biểu sau khi giải thưởng được công bố, bà đã bày tỏ lòng biết ơn đến ông Trump và những đồng minh khác, và « dành tặng giải thưởng » về mặt tinh thần cho ông Trump vì những ủng hộ của ông đối với phong trào dân chủ.

Những nhận định này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Hoa Kỳ và chính quyền của Maduro (không được Mỹ và một số nước châu Mỹ La Tinh công nhận) đã leo thang trong thời gian gần đây, khi Mỹ điều động quân sự đến ngoài khơi Venezuela, tấn công vào tàu của Venezuela, nhân danh cuộc chiến chống ma túy.

Về lập trường của lãnh đạo phe đối lập Venezuela, giảng viên Thomas Posado, tại trường đại học Rouen, trả lời RFI Pháp ngữ, nhận định :

« Tại Venezuela có những nhà lãnh đạo chính trị phản đối Nicolás Maduro, phản đối việc lương chỉ khoảng một euro, phản đối một số biện pháp bắt giữ, hay cái chết của một số nhà lãnh đạo chính trị trong trại giam, một số tù nhân chính trị, nhưng họ không tán thành chính sách của Donald Trump, không cảm ơn Donald Trump về các vụ đánh bom ở vùng biển Caribé, và không cảm ơn Donald Trump khi lên nhận giải Nobel Hòa bình, và chiến lược của họ là không thuyết phục Donald Trump hành động, bao gồm cả hành động quân sự, chống lại đất nước của họ.

Nhưng đó là chiến lược mà Maria Corina Machado đã chọn. Đó là một chiến lược gây tranh cãi, nhất là khi tự coi mình là một người theo chủ nghĩa hòa bình và là người đoạt giải Nobel Hòa bình. Nhưng trên thực tế, điều này lại tạo điều kiện dễ dàng hơn cho Donald Trump áp dụng chủ nghĩa can thiệp quân sự chống lại kẻ thù của ông ở Mỹ Latinh. Toàn bộ hệ tư tưởng « Trumpist » ủng hộ Trump, góp phần hình sự hóa người Venezuela, hoặc ở Hoa Kỳ, đó là chiến lược chính trị mà Maria Corina Machado đã chọn. »

Liên Hiệp Quốc : Nhân quyền bị đe dọa nghiêm trọng

Trong bối cảnh các vụ vi phạm nhân quyền ngày càng gia tăng ở các khu vực bị ảnh hưởng bởi xung đột trên toàn thế giới, Cao Ủy Nhân quyền Liên Hiệp Quốc, hôm 10/12 vừa qua, đã đưa ra bản tổng kết đáng quan ngại, nhận định rằng quyền con người “đang trong tình trạng sinh tồn”, bị đe dọa nghiêm trọng do  bị cắt giảm ngân sách đáng kể từ các nhà tài trợ quốc tế.

Từ Genève, thông tín viên Jérémie Lanche tường trình :

Cao Ủy Nhân Quyền Liên Hiệp Quốc chỉ chiếm 4 % ngân sách của Liên Hiệp Quốc. Tuy nhiên, do thiếu kinh phí, cơ quan này đã buộc phải sa thải 300 nhân sự từ đầu năm nay và còn có thể tiếp tục cắt giảm.

Ngoài ra, cũng phải kể đến việc di dời những văn phòng tại Genève, đến Vienne hoặc Naironi. Đó là vấn đề nhân sự. Cuộc khủng hoảng ngân sách cũng cản trở công việc của những nhà điều tra của tổ chức này. Ủy viên Volker Turk giải thích :

« Hiện, chúng tôi chỉ có 50-60 % kinh phí cần thiết. Điều này đồng nghĩa với việc giảm khả năng điều tra, ghi lại những vụ vi phạm nhân quyền. Ví dụ, tại Cộng Hòa Công Gô, chúng tôi không có kinh phí để triển khai một ủy ban điều tra (được thành lập hồi đầu năm nay). Đúng vậy, hệ quả thật sự rất nặng nề. »

Nguồn lực suy giảm, trong khi các lực lượng phản đối nhân quyền ngày càng gia tăng, và hiện diện rõ ràng hơn, và đáng lo ngại là họ không gặp khó khăn trong vấn đề gây quỹ. Ông Turk giải thích : « Tại châu Âu, các nhóm chống nhân quyền hoặc phản đối bình đẳng giới, đã nhận được gần 1,2 tỷ đô la trong giai đoạn từ năm 2019 đến 2023. Phần lớn các khoản tài trợ này đến từ những nhà quyên góp ở châu Âu, Nga và Hoa Kỳ ».

Trước việc nhiều nhà lãnh đạo quay lưng lại với nhân quyền, ủy viên Volker Turk kỳ vọng vào một liên minh tập hợp các Nhà nước, thành phố, cũng như là xã hội dân sự và các nhà hảo tâm để đưa nhân quyền trở lại vị trí trung tâm trong các hoạt động công.

Cấm trẻ vị thành niên dùng mạng xã hội có khả thi hay không ?

Úc là nước đầu tiên trên thế giới ra lệnh cấm mạng xã hội đối với trẻ vị thành niên, dưới 16 tuổi, liên quan đến tất cả các ứng dụng như Snapchat, TikTok Twitch, Instagram, Facebook THreads, Kick, X hay Youtube. Quy định này được coi là hình mẫu cho nhiều nước noi theo, dù nhiều chuyên gia phản đối. Vấn đề chính là làm sao có thể thực thi luật trên thực tế khi giới trẻ tiếp cận được nhiều loại công nghệ cho phép lách luật dễ dàng.

Thông tín viên Grégory Plesse từ Sydney, cho biết thêm :

Theo luật Úc, những nền tảng này phải tự xác minh độ tuổi của người dùng và họ có thể sử dụng bất kỳ biện pháp nào, ngoại trừ việc yêu cầu cung cấp bản sao giấy tờ tùy thân.

Vấn đề là những cách thức để xác minh, đặc biệt là việc nhận diện khuôn mặt (để xác minh độ tuổi), lại rất dễ bị qua mặt. Các nhà nghiên cứu Mỹ và Úc đã chỉ ra cách nay vài tuần rằng chỉ cần đeo mặt nạ Halloween, hoặc gắn râu giả là có thể đánh lừa các công nghệ này. Cũng phải lưu ý rằng tại Úc, cứ 3 người dùng mạng internet thì có một người sử dụng VPN, phần mềm cho phép ẩn hoặc thay đổi vị trí truy cập mạng.

Do đó, đối với những trẻ vị thành niên dưới 16 tuổi, họ có thể sử dụng các mạng xã hội mà không cần phải thực hiện bài kiểm tra xác minh độ tuổi. Sáng kiến của Úc đã truyền cảm hứng cho nhiều nước, trong đó có Pháp, và được coi là bong bóng thử nghiệm. Thế nhưng quả bóng bóng này có nhiều khả năng sẽ nổ tung.

Dầu mỏ của Nga là trọng tâm của cuộc họp thượng đỉnh hôm 05/12 giữa thủ tướng Ấn Độ, Narendra Modi, và tổng thống Nga, Vladimir Putin. New Delhi đang mắc kẹt giữa nhu cầu mua dầu lửa giá rẻ của Nga và các lệnh trừng phạt của Mỹ, đồng thời phải khẳng định nguyên tắc tự chủ chiến lược. Để bảo vệ đối tác - đồng minh Ấn Độ, TT Nga Putin đã không ngần ngại « chĩa mũi dùi » vào Mỹ, đẩy chính quyền của TT Donald Trump vào cảnh « gậy ông đập lưng ông ».

Từ Matxcơva, thông tín viên Anissa El Jabri cho biết thêm :

« Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã chờ đón tổng thống Nga Vladimir Putin ngay dưới chân máy bay. Theo truyền thông Nga, đây là một sự chào đón bất ngờ.

Và thêm một sự chế giễu đối với chuyến đi gây tranh cãi trên xe của tổng thống Mỹ Donald Trump khi tổng thống Nga Vladimir Putin đến Alaska hồi tháng 08 vừa qua : vẫn theo truyền thông Nga, ông Putin đã di chuyển bằng xe của thủ tướng Ấn Độ cùng với ông Modi mà không có phiên dịch viên đi cùng.

Ngay sau khi đến, ông Putin đã cho thấy một bầu không khí nồng nhiệt. Kênh truyền hình Ấn Độ « India Today » phát một cuộc phỏng vấn nguyên thủ quốc gia Nga, trong đó có thông điệp ủng hộ New Delhi, với bản dịch của kênh truyền hình này.

Ông Putin nói : « Về việc Ấn Độ mua các nguồn năng lượng từ Nga, tôi muốn lưu ý rằng chính Hoa Kỳ là nước luôn mua nhiên liệu hạt nhân của chúng tôi cho các nhà máy điện của họ. Đó cũng là năng lượng. Đó là uranium cho các lò phản ứng điện hạt nhân đang hoạt động tại Hoa Kỳ. Nếu Hoa Kỳ có quyền mua năng lượng của chúng tôi, tại sao Ấn Độ lại không có quyền tương tự ? Câu hỏi này cần được xem xét kỹ lưỡng, và chúng tôi sẵn sàng thảo luận về điều này, kể cả với tổng thống Donald Trump ».

Lời lẽ ủng hộ này rõ ràng cũng là một sự chế giễu nhắm vào Hoa Kỳ. Washington đã áp đặt lệnh cấm vận đối với uranium làm giàu của Nga hồi tháng 08/2024, nhưng sau đó do lệ thuộc vào nguyên liệu của Nga nên chính quyền Mỹ đã cấp phép đặc biệt để nhập khẩu uranium của Nga cho đến năm 2028.

Theo dữ liệu do Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế IAEA công bố vào cuối tháng 09 vừa qua, 20% uranium làm giàu được sử dụng trong các lò phản ứng dân sự của Mỹ có xuất xứ từ Nga ».

Chiến tranh Ukraina : Ngoại giao không đạt kết quả, căng thẳng leo thang ở Hắc Hải

Trước khi công du Ấn Độ, tổng thống Nga Vladimir Putin đã đón tiếp tại điện Kremlin phái đoàn đàm phán của Mỹ, trong đó có đặc sứ Steve Witkoff của tổng thống Mỹ, và Jared Kushner, con rể của ông Trump. Các cuộc thảo luận tìm lối thoát cho chiến tranh Ukraina đã kéo dài tới 5 giờ đồng hồ, nhưng không đạt được kết quả cụ thể nào, cho dù được Matxcơva và Washington đánh giá là « hữu ích », « mang tính xây dựng » và « có hiệu quả ».

Trở về từ Nga, đặc sứ Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể của tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 04/12 đã có cuộc trao đổi với Rustem Umerov, nhà đàm phán chính của Ukraina, tại Florida.

Trong khi các hoạt động ngoại giao liên tục diễn ra, tình hình bất ngờ nóng lên tại Hắc Hải, liên quan đến các vụ Urkaina tấn công vào tàu chở hàng của Nga, trong đó có các tàu chở dầu. Đáp lại, các lực lượng Nga tăng cường oanh tạc Odessa, nơi có cảng biển quan trọng nhất của Ukraina nhìn ra Hắc Hải.  

Từ Odessa, thông tín viên Théo Renaudon giải thích tình hình :

« Một câu nói ngắn gọn của tổng thống Nga Vladimir Putin được đưa ra tối thứ Ba (02/12) nhưng hầu như không mấy được chú ý. Ông cáo buộc hải quân Ukraina có các hành vi tấn công tàu biển và đe dọa : « Giải pháp triệt để nhất là cắt đứt Ukraina khỏi biển. Về nguyên tắc, làm được như vậy thì Ukraina sẽ không còn có thể tấn công các tàu ».

Các cảng biển của Ukraina hiện đang bị quân đội Nga nhắm mục tiêu. Mỗi ngày, hàng chục drone Shahed nhắm bắn vào các cảng ở Odessa, nơi ngũ cốc và khoáng sản được xếp lên tàu biển và được vận chuyển, mang lại nguồn thu cho Kiev để hỗ trợ nỗ lực chiến tranh. Drone và tên lửa được lực lượng Nga phóng đi từ bán đảo Crimée đã chiếm của Ukraina. Chỉ mất vài phút để drone và tên lửa phóng đến mục tiêu, tấn công cơ sở hạ tầng của Ukraina.

Các vụ oanh tạc khiến nhiều nhân viên bốc dỡ hàng hóa bị thương, đôi khi là tử vong. Nhưng mỗi lần như vậy, phía Ukraina đều xây dựng lại cơ sở hạ tầng bị hư hại trong thời gian ngắn kỷ lục. Và những cần cẩu khổng lồ của Odessa vẫn tiếp tục bốc xếp hàng hóa lên các tàu chở hàng sẽ đi qua Thổ Nhĩ Kỳ.

Năm ngoái, các cảng biển của Ukraina đã xuất khẩu gần 100 triệu tấn hàng hóa : một con số cao kỷ lục ».

Tập Cận Bình từ chối để bị lôi kéo trách nhiệm vào việc chấm dứt chiến tranh Ukraina

Trong khi tổng thống Nga Putin công du Ấn Độ, thì nguyên thủ Pháp có chuyến thăm cấp Nhà nước đến Trung Quốc. Cùng với thương mại, chiến tranh Ukraina là 1 trong 2 trọng tâm của cuộc họp thượng đỉnh Pháp - Trung.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hôm thứ Năm 04/12 đã thúc giục chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dùng ảnh hưởng đối với Matxcơva để chấm dứt chiến tranh Ukraina. Tuy nhiên, theo đặc phái viên RFI Nathanael Vittrant từ Bắc Kinh, ông Tập đã « phản đối mọi ý đồ muốn quy trách nhiệm cho người khác ».

Trung Quốc luôn tuyên bố mong muốn hòa bình, nhưng một số nước châu Âu cáo buộc Trung Quốc cung cấp linh kiện, thiết bị quân sự cho Nga. Vậy lập trường thực sự của Bắc Kinh về cuộc chiến ở Ukraina là gì ? Trả lời RFI Pháp ngữ ngày 04/12, nhà địa lý học Emmanuel Véron, chuyên gia về Trung Quốc đương đại, nhà nguyên cứu hợp tác với Viện Inalco, thành viên của Viện nguyên cứu của Pháp về Đông Á (IFRAE), phân tích :

« Cho đến nay, tức là tính đến tháng 12/2025, Bắc Kinh chưa bao giờ lên án chiến tranh và hành động xâm lược của Nga ở Ukraina. Đó là điểm đầu tiên. Và điểm thứ hai là giờ đây, chúng ta có thể dễ dàng nói ra điều sau đây, bởi vì có một số tài liệu nguồn mở cho thấy, rõ ràng là Trung Quốc hỗ trợ rất nhiều cho ngành công nghiệp quốc phòng của Nga.

Nhìn chung thì nền kinh tế Nga, trong đó có tài chính của Nga, tạo ra doanh thu cho phép Nga duy trì mức độ hoạt động công nghiệp và kinh tế nhất định trong bối cảnh chiến tranh với Ukraina. Hiện tại, ở cấp độ chiến lược và quốc tế, rõ ràng là giới ngoại giao Pháp, ít nhất là từ phía tổng thống Macron, có mong muốn đưa Trung Quốc vào các cuộc đàm phán liên quan đến một triển vọng hòa giải hoặc hòa bình cho xung đột ở Ukraina. Thế nhưng, cố gắng lôi kéo Trung Quốc vào đối thoại để tách Bắc Kinh ra khỏi mối quan hệ song phương rất chặt chẽ với Nga, việc này đã không phát huy tác dụng.

Nhìn vào các cuộc gặp ngoại giao từ năm 2022 - 2023 đến nay, cái gọi là kế hoạch hòa bình nổi tiếng của Trung Quốc, hay thậm chí là từ « hòa bình », còn không xuất hiện ở đâu cả. Đó là một logic về sự hòa giải, chứ không phải hòa bình. Chúng ta có thể thấy rõ ràng là chúng ta đã thất bại hết lần này đến lần khác ».

Năng lượng mặt trời : Trung Quốc và tham vọng biến sa mạc Sahara thành trung tâm công nghiệp toàn cầu 

Về chuyển đổi năng lượng, Trung Quốc mới đây đã đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lĩnh vực năng lượng mặt trời : Hơn 1,1 terawatt điện mặt trời đã được lắp đặt và 220 gigawatt được bổ sung chỉ trong vòng 7 tháng - nhanh hơn gấp 5 lần so với điện than. Tham vọng của Bắc Kinh là biến Trung Quốc thành trung tâm của quá trình chuyển đổi năng lượng và biến chuyển đổi năng lượng thành đòn bẩy để tạo ảnh hưởng toàn cầu.

Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurst ngày 03/12 cho biết thêm :

« Chỉ riêng công nghệ quang điện của Trung Quốc cũng có thể giúp hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 1,5°C. Đây là điều mà Giang Khả Quân (Jiang Kejun), một nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Năng lượng, khẳng định.

Chuyên gia Giang Khả Quân cho biết : « Nhờ công nghệ quang điện của Trung Quốc, hiện đang có giá thấp ở mức khó có thể thấp hơn nữa, nhiên liệu hóa thạch gần như có thể biến mất khỏi bức tranh năng lượng. Ngày nay, đầu tư vào năng lượng mặt trời hoặc năng lượng phi carbon đã rẻ hơn nhiều so với sản xuất điện từ nhiên liệu hóa thạch ». Ông nhắc lại là 60% công suất điện quang điện mới của thế giới trong năm nay được lắp đặt tại Trung Quốc. Nhà nghiên cứu này tin rằng điều đó sẽ có thể gây ra « những cú sốc rất đáng kể » cho ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch trong những năm tới.

Ông Giang Khả Quân cũng cho rằng đối với Bắc Kinh, lợi ích sẽ vượt xa biên giới quốc gia. Trung Quốc có thể sẽ là « một trong những lựa chọn duy nhất » để các nước đạt được các mục tiêu về khí hậu, đặc biệt là ở nam bán cầu (các nước đang phát triển), nơi các tấm pin mặt trời của Trung Quốc vẫn duy trì vị thế vượt trội về giá cả. Ông nói : « Bất chấp những rào cản do Hoa Kỳ và Châu Âu dựng lên đối với các sản phẩm quang điện của Trung Quốc, không có lý do gì phải lo lắng. Nhu cầu trên thế giới là vô cùng lớn, và Bắc Kinh hiện giờ tập trung vào các thị trường không đóng cửa với Trung Quốc ».

Bắc Kinh còn đi xa hơn nữa : họ đang nghiên cứu liệu sa mạc Sahara có thể trở thành một trung tâm công nghiệp trong tương lai của thế giới, mà năng lượng được cung cấp không phải nhờ công nghệ phương Tây mà là từ điện mặt trời của Trung Quốc, hay không ».

Thời sự quốc tế tuần qua nổi bật với sự kiện « tối hậu thư » về hòa bình cho Ukraina, của tổng thống Mỹ Donald Trump, buộc chính quyền Kiev phải trả lời trước dịp lễ Tạ Ơn, ngày 27/11/2025. Nhiều hoạt động ngoại giao dồn dập diễn ra đặc biệt tại châu Âu sau « tối hậu thư » của tổng thống Mỹ. Sự kiện nói trên diễn ra đúng vào lúc mâu thuẫn gia tăng trong nội bộ phe cầm quyền của tổng thống Trump.

Tối hậu thư về chiến tranh Ukraina của tổng thống Mỹ được tung ra đúng vào dịp diễn ra thượng đỉnh của nhóm G20, gồm 19 nền kinh tế lớn nhất thế giới, cùng Liên Hiệp Châu Âu (và Liên Hiệp Châu Phi, mới gia nhập từ năm 2023). Washington tẩy chay thượng đỉnh G20 tại Nam Phi. G20 ra tuyên bố chung bất chấp phản đối của Mỹ.

Tối hậu thư của tổng thống Mỹ cũng được đưa ra đúng vào giai đoạn chót đầy căng thẳng của Hội nghị Khí hậu COP30 của Liên Hiệp Quốc tại Brazil, khi cộng đồng quốc tế, bị chia rẽ về vấn đề lộ trình từ bỏ năng lượng hóa thạch, có nguy cơ không ra được Tuyên bố chung. COP30 rút cục tái khẳng định Hiệp định Paris 2015 là kim chỉ nam trong hành động Khí hậu, « ngọn hải đăng » của cộng đồng quốc tế trong công cuộc chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh.

• Đọc thêm - Hành động Khí hậu – Công lý Khí hậu : Vì sao ví Hiệp định Paris 2015 như « Ngọn hải đăng » ? (Phần đóng khung trong bài)

Giáo hoàng Lêô XIV dành chuyến công du quốc tế đầu tiên cho Thổ Nhĩ Kỳ, cũng là nơi diễn ra dịp kỉ niệm 1.700 năm Công đồng Nicea I, một thời điểm quan trọng bậc nhất trong lịch sử đạo Thiên Chúa. Trên đây là các chủ đề chính của Tạp chí Thế giới Đó đây tuần này.

Kế hoạch cho Ukraina tiếp theo kế hoạch Gaza

Kế hoạch hòa bình cho Gaza theo đề xuất của chính quyền Mỹ được Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc thông qua ngày 17/11/2025. Ít ngày sau, chính quyền Trump tung ra kế hoạch hòa bình 28 điểm cho Ukraina, mà nhiều nhà quan sát coi là thiên hẳn về lợi ích của điện Kremlin. Cá nhân tổng thống Trump công khai gây áp lực, và thậm chí buộc Kiev phải trả lời trong ít ngày, và đe dọa nếu bác bỏ, Ukraina sẽ phải gánh chịu hậu quả nặng nề.

Phía Nga ngay lập tức hoan nghênh sáng kiến 28 điểm của Mỹ. Tổng thống Ukraina một mặt tỏ ra hưởng ứng, mặt khác báo động trước toàn dân về nguy cơ phải lựa chọn, hoặc chấp nhận  mất chủ quyền, rơi vào thân phận chư hầu của Nga, hoặc bị mất đi một « đồng minh lớn », ngụ ý chỉ Mỹ. Các nước châu Âu đồng minh chủ chốt của Ukraina nỗ lực tìm kiếm một giải pháp ngoại giao để hóa giải áp lực của tổng thống Mỹ.

• Đọc thêm - Chiến tranh Ukraina: Châu Âu hóa giải kế hoạch "hòa bình" áp đặt của Mỹ như thế nào

« Hỏa mù » tối hậu thư Ukraina: Một « vở bi hài kịch » ?

Chính quyền Trump ngay sau đó đã tỏ ra xuống nước, chấp thuận nhiều sửa đổi từ phía Ukraina, và hoan nghênh các đóng góp của châu Âu. Tuy nhiên, theo nhiều nhà quan sát về chính trị quốc tế, những gì diễn ra nói trên trên thực tế có thể chỉ là một vở kịch trên truyền thông, không hứa hẹn mang lại giải pháp cho chiến tranh Ukraina. Quan điểm sau đây của nhà báo đài Pháp France Inter, Bertrand Gallicher, trong một cuộc trả lời đài TF1, ngày 24/11, được nhiều nhà quan sát chia sẻ:

« Kế hoạch hòa bình này ngày càng giống một vở kịch tồi, mà chúng ta không biết liệu đó là một vở hài kịch bi đát hay một bi kịch, bởi vì dĩ nhiên chiến tranh vẫn tiếp tục trong thời gian này. Chúng ta không biết tác giả của vở kịch này là ai, không biết tác giả của kế hoạch hòa bình này là ai. Là Donald Trump hay Vladimir Putin? Chúng ta cũng không thực sự biết kết thúc của vở kịch này là gì, có thể nó chỉ đơn giản là một lời mời tham dự một hội nghị hòa bình mới.

Tất cả những gì chúng ta biết là có những diễn viên, đó là những người tham gia các đoàn đàm phán đã có mặt hôm qua tại Geneva. Nhưng về bản chất, vẫn còn rất nhiều câu hỏi chưa có lời giải. Có lẽ ngoại trừ ý chí của tổng thống Nga Vladimir Putin không muốn đạt được kết quả. Người ta có thể hình dung rằng kế hoạch hòa bình này, trong tình hình hiện tại, chắc chắn sẽ thất bại. Cần phải thay đổi triệt để để thành công, nhưng đây là điều cực kỳ khó xảy ra. »

Kế hoạch hòa bình của Mỹ cho Ukraina thực hư ra sao là câu chuyện còn để ngỏ, trước chuyến công du Matxcơva của đặc sứ của tổng thống Trump, nhưng màn tối hậu thư tỏ rõ là một hỏa mù.

Phe của tổng thống Trump: Mâu thuẫn nội bộ chưa từng có

Điểm ít được chú hơn trong vụ tối hậu thư Ukraina là sáng kiến ngoại giao này được tung ra đúng vào lúc nội bộ phe Cộng hòa của tổng thống Trump rơi vào mâu thuẫn nội bộ chưa từng có, kể từ khi ông Trump trở lại nắm quyền. Nhà báo Lê Ngọc từ Washington cho biết cụ thể :

« Khó ai có thể nghĩ rằng nhà lãnh đạo uy quyền nhất trong đảng Cộng Hòa kể từ thời cố tổng thống Ronald Reagan lại bị chính các thành viên trong đảng chống đối. Đầu tháng này, gần như đa số các dân biểu Cộng hòa đã cùng với các dân biểu Dân chủ bỏ phiếu đòi công khai hồ sơ Epstein, tội phạm tình dục, đã bị kết án, bất chấp phản đối quyết liệt của ông Trump lúc đầu. Chính trong bối cảnh này, chính quyền Trump đã đưa cho tổng thống Volodymyr Zelenskyy bản kế hoạch hòa bình 28 điểm.

Bản kế hoạch, mà theo đó Ukraina buộc phải nhường lãnh thổ cho Nga, hạn chế quy mô quân đội và không được gia nhập NATO, đã vấp phải sự phản đối dữ dội từ nhiều thành viên Cộng Hòa. Mitch McConnell, cựu lãnh đạo phe Cộng Hòa tại Thượng viện, thành viên Cộng hòa có ảnh hưởng, phẫn nộ về việc tổng thống Trump để ‘‘uy tín chúng ta bị đe dọa. Các đồng minh và đối thủ đang nhìn: Liệu Mỹ sẽ kiên quyết phản đối xâm lược hay sẽ tưởng thưởng kẻ xâm lược ?"

Chưa kể đến ‘‘sự cố rò rỉ đoạn ghi âm’’ của Steve Witkoff, đặc phái viên của ông Trump về Ukraina. Dân biểu Cộng Hòa Don Bacon xem Steve Witcoff không khác nào một điệp viên Nga, và kêu gọi không để Witkoff dẫn dắt các đàm phán. Kế hoạch cho Ukraina và việc công bố hồ sơ Epstein chỉ là hai trong một loạt sự việc, như đòi hỏi của ông Trump, trong vụ ‘‘shutdown’’, bãi bỏ “filibuster”, tức quy định lâu đời về việc cần phải có 60/100 phiếu để một dự luật được đưa ra biểu quyết ở Thượng viện, cho đến ý tưởng cho mỗi người dân 2.000 đô la lấy từ tiền thu thuế quan...

Một liên minh các dân biểu Cộng Hòa ở Hạ Viện, do dân biểu Brian Fitzpatrick đứng đầu, yêu cầu bỏ phiếu ở Hạ Viện dự luật trừng phạt Nga ngay sau Lễ Tạ Ơn ngày 27/11, bất chấp kế hoạch 28 điểm. Tóm lại, phản đối mạnh trong nội bộ cũng như từ các đồng minh châu Âu khiến khả năng kế hoạch hòa bình 28 điểm cho Ukraina của tổng thống Trump được thông qua, mà không có sửa đổi đáng kể, gần như là điều bất khả. »

Mâu thuẫn giữa chính quyền Trump và châu Âu có còn là chuyện « nội bộ » phương Tây ?

Thái độ nhiều phần đứng hẳn về phía điện Kremlin của chính quyền Trump, nhất quán từ khi lên nắm quyền đến nay, ngày càng đặt ra vấn đề : Liệu các mâu thuẫn giữa Washington và các đồng minh châu Âu của Ukraina có còn là chuyện « nội bộ » của phương Tây ?  

Giới chuyên gia phương Tây dường như đang bị chia rẽ triệt để trong cách hiểu về vấn đề này. Tiêu biểu cho quan điểm coi đây là chuyện « nội bộ » của phương Tây là ý kiến của các chuyên gia như Natasha Lindstaedt, Đại học Essex (Anh Quốc). Trong cuộc trả lời đài France 24, bà Natasha Lindstaedt nhận định : « thế nào thì Putin cũng đều thắng : hoặc Ukraina chấp nhận kế hoạch ban đầu thiên về có lợi cho phía Nga, hoặc Zelensky từ chối và Matxcơva có thể chứng tỏ mình là bên bị cản trở thúc đẩy hòa bình, đồng thời gieo rắc chia rẽ giữa Mỹ và châu Âu ».

• Đọc thêm - Kế hoạch hòa bình cho Ukraina: Sự hỗn loạn ngoại giao của phương Tây có lợi cho Nga

Ngược lại, nhà cựu ngoại giao Pháp Michel Duclos, chuyên gia địa chính trị Viện Montaigne, khẳng định kế hoạch 28 điểm cho Ukraina mà phe cầm quyền tại Mỹ bàn thảo với Nga, cho thấy tổng thống Donald Trump đã « lộ rõ bộ mặt thật », đặc biệt với điều khoản thứ tư, khi Hoa Kỳ tự đặt mình ra ngoài hệ thống bảo vệ an ninh châu Âu, « các nước châu Âu không còn thực sự là các đồng minh » của nước Mỹ thời Donald Trump.

Nói mâu thuẫn nội bộ giữa Mỹ và châu Âu chỉ đúng với những ai còn đặt niềm tin vào chính quyền Trump. Nhà báo Pierre Haski, đài Radio France, mới đây đưa ra diễn đạt « jeux des dupes » để nói về quan hệ Mỹ - Âu (tạm dịch là : « một trò lừa nhau giữa các bên, nhưng ai cũng giả vờ như không biết »). Châu Âu phụ thuộc nhiều vào Mỹ về mặt an ninh, và bị nước Mỹ của Donald Trump đe dọa về nhiều phương diện. Vừa phải cố gắng để không bị Mỹ ngoảnh mặt, vừa không để bị Mỹ thao túng là thách thức với châu Âu, như nhận định của Michel Duclos. 

Thượng đỉnh G20 ở Nam Phi ra tuyên bố chung bất chấp Mỹ: Thắng lợi của hợp tác đa phương ?

Hội nghị thượng đỉnh G20 họp tại Johannesburg, Nam Phi, bế mạc ngày 23/11/2025, đúng vào ngày Mỹ đàm phán với các nước châu Âu về kế hoạch 28 điểm cho Ukraina tại Genève, đã ra một Tuyên bố chung, với nội dung chính là kêu gọi thúc đẩy hợp tác đa phương, để chung tay hóa giải các thách thức toàn cầu, đặc biệt là bảo vệ hòa bình, giải quyết khủng hoảng khí hậu. Bất chấp phản đối của Mỹ, quốc gia tẩy chay thượng đỉnh, Tuyên bố chung đã được thông qua. Nước chủ nhà Nam Phi xem đây là một chiến thắng của hợp tác đa phương, và đặc biệt là của các nước phương Nam.

Nam Phi, Trung Quốc siết chặt quan hệ

Cũng trong dịp thượng đỉnh này, Trung Quốc tuyên bố đẩy mạnh hợp tác với Nam Phi. Thông tín viên Clea Broadhurst tường trình từ Johannesburg :

« Tại Johannesburg, thủ tướng Trung Quốc đã tuyên bố đẩy mạnh quan hệ đối tác với Nam Phi, tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng mới, xe ô tô điện, y tế, kỹ thuật số và cơ sở hạ tầng. Bắc Kinh cũng hứa sẽ mở cửa thị trường rộng hơn cho các sản phẩm của Nam Phi. Đây là một hỗ trợ quan trọng đối với chính quyền Pretoria đang tìm cách nâng cao chất lượng sản phẩm, và giảm sự phụ thuộc vào việc bán nguyên liệu thô.

Động thái này không phải là đơn lẻ, mà nằm trong chiến lược tăng cường ngoại giao với các nước thuộc Nam Bán cầu do Trung Quốc chủ trương. Trước các cạnh tranh gay gắt từ Mỹ và Liên Hiệp Châu Âu, Bắc Kinh đặt cược vào Nam Phi, một thành viên có ảnh hưởng của nhóm các cường quốc đang trỗi dậy BRICS, để củng cố sự hiện diện kinh tế và chính trị tại châu Phi.

Trung Quốc và Nam Phi đều nhấn mạnh đến hợp tác cùng có lợi, nhưng rõ ràng việc siết chặt hợp tác song phương này cũng là cuộc chiến tranh giành ảnh hưởng quốc tế. Đối với Trung Quốc, Nam Phi không chỉ là một thị trường chiến lược, mà còn là một trung tâm công nghiệp tiềm năng và một đối tác then chốt trong các định chế quốc tế lớn. Với các thông báo mới này, Bắc Kinh tỏ rõ ý định xây dựng quan hệ đối tác lâu dài, và biến Pretoria trở thành một trụ cột giúp Trung Quốc củng cố thế lực tại châu Phi. »

Mặc dù ra được tuyên bố chung, theo nhiều nhà quan sát, diễn đàn G20 dường như không còn là nơi mang lại những giải pháp hữu ích cho các khủng hoảng của thế giới đương đại.  

Giáo hoàng đi Thổ Nhĩ Kỳ, xứ sở được coi là « cầu nối Đông Tây »

Thế giới đang đứng trước nguy cơ chia rẽ ngày càng sâu sắc. Chuyến công du quốc tế đầu tiên của giáo hoàng Lêô XIV tại Thổ Nhĩ Kỳ và Liban diễn ra trong bối cảnh này. Chuyến công du diễn ra từ ngày 27/11 đến ngày 2/12. Việc chọn Thổ Nhĩ Kỳ làm điểm đến cho chuyến công du quốc tế đầu tiên, đã được cố giáo hoàng Phanxicô lên chương trình, cho thấy tầm quan trọng của mảnh đất « cầu nối Đông Tây, ngã tư của các nền văn hóa và tôn giáo ».

• Đọc thêm - Cầu Dardanelles: Biểu tượng chuyến công du Thổ Nhĩ Kỳ của giáo hoàng Lêô XIV

Thông tín viên Duy An tường trình từ Liège :

« Trong bài phát biểu trước những nhà lãnh đạo chính trị và đại diện xã hội dân sự Thổ Nhĩ Kỳ tại Ankara hôm 27/11, sau cuộc hội kiến riêng với tổng thống Recep Tayyip Erdogan, đức giáo hoàng bày tỏ mong muốn của Tòa Thánh “hợp tác xậy dựng một thế giới tốt đẹp hơn với sự đóng góp của Thổ Nhĩ Kỳ, một đất nước là cầu nối Đông Tây, giữa Á và Âu, và là ngã tư của các nền văn hóa và tôn giáo”.

Trọng tâm của chuyến đi là buổi cầu nguyện tại nơi đã diễn ra Công đồng Nicée I, thị trấn Iznik. Cách nay 1700 năm, vào năm 325, hoàng đế La Mã Constantine đã triệu tập cuộc hội nghị lớn đầu tiên dẫn đến việc xác lập nền tảng của Ki-tô giáo qua bản Kinh Tin Kính, mà giờ đây người theo đạo Thiên Chúa vẫn tụng đọc. Sự kiện thường được gọi là « công đồng Nicée I » này diễn ra cách thành phố Istanbul khoảng 70km, tại thị trấn Iznik, tên thời cổ là Nicea.

1700 năm sau, trong bối cảnh của một thế giới đầy bất ổn, đức thượng phụ chính thống Contanstinople, Bartôlômêô I đã mời đại diện các giáo hội Thiên chúa giáo quy tụ về đây để kỷ niệm sự kiện Công Đồng chung đầu tiên của đạo Thiên Chúa. 25 lãnh đạo các giáo hội Thiên Chúa giáo, trong đó có giáo hoàng Lêô XIV, đã quy tụ về Iznik chiều hôm qua để cùng nhau thắp nến và cùng đọc chung Kinh Tin Kính, bằng tiếng Anh, và cầu nguyện với kinh Lạy Cha. Đây chính là thời khắc lịch sử của sự hiệp nhất các giáo hội Ki-tô.

Đức thượng phụ chính thống Contanstinople, Bartôlômêô I, giải thích từ Nicée, tức tên của Công đồng đầu tiên của đạo Thiên Chúa, trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là ‘‘chiến thắng’’, nhưng chiến thắng không theo nghĩa là ‘‘thống trị’’, mà là ‘‘hòa giải trong quyền năng của Thiên Chúa’’.

Đức giáo hoàng Lêô XIV nhấn mạnh mục tiêu của sự hiệp nhất này là cùng nhau tiến bước về tương lai, trên cơ sở tôn trọng các khác biệt. Đức giáo hoàng kêu gọi "kiên quyết bác bỏ" việc lợi dụng tôn giáo để biện minh cho chiến tranh và bạo lực, chủ nghĩa cực đoan và cuồng tín. » 

COP30 - Khí hậu: Đồng thuận quốc tế, dấu hiệu tích cực trong bối cảnh Mỹ chống phá

Vụ tối hậu thư Ukraina của tổng thống Mỹ dường như che lấp, và có thể gây trở ngại cho việc cộng đồng quốc tế đúc kết một tuyên bố chung về khí hậu tại hội nghị COP30 ở Brazil. Hội nghị rút cuộc đã ra được một tuyên bố chung.

COP30 thành công hay thất bại? Theo đặc phái viên RFI từ Belem, câu trả lời phụ thuộc vào góc nhìn. Ông Wopke Hoekstra, uỷ viên châu Âu phụ trách Khí hậu, thừa nhận với báo chí : « Chúng tôi không che giấu rằng chúng tôi đã mong muốn nhiều hơn, và có nhiều tham vọng hơn trong mọi lĩnh vực », nhưng « chúng tôi phải ủng hộ thỏa thuận này, vì ít nhất nó cũng đưa chúng ta đi đúng hướng. »

• Đọc thêm - Trump - Putin: Bóng ma tận thế hạt nhân và thảm họa năng lượng hóa thạch

Tổng thư ký điều hành về biến đổi khí hậu của Liên Hiệp Quốc Simon Stiell, đặc biệt chú ý đến việc 194 quốc gia đã « lần đầu tiên » ra tuyên bố: « thừa nhận rằng quá trình chuyển đổi toàn cầu hướng đến nền kinh tế phát thải thấp và đẩy mạnh việc thích ứng với biến đổi khí hậu là không thể đảo ngược và là xu hướng của tương lai. » (trích bài diễn văn « COP 30 cho thấy hợp tác về khí hậu vẫn đang phát triển mạnh mẽ và tiếp tục huy động nhân loại trong cuộc chiến vì một hành tinh sống được với con người. »). Bài của Simon Stiell cho biết COP30 nỗ lực duy trì mục tiêu 1,5°C của Hiệp định Paris (cho dù xác suất đạt được là rất thấp), khẳng định rõ các thành tựu đã đạt được trong cuộc chiến khí hậu, nêu bật các cam kết hành động khí hậu mới, và vạch trần việc thông tin giả mạo, bóp méo về khí hậu gây lo sợ, hoài nghi, chia rẽ.

 

Bộ trưởng Năng lượng Anh, Ed Miliband, nhấn mạnh : « việc hơn 190 quốc gia đã tái khẳng định cam kết với Thỏa thuận Paris là rất quan trọng trong bối cảnh Mỹ rút khỏi Thỏa thuận  này, một số người đã lo ngại về hiệu ứng sụp đổ dây chuyền domino, nhưng điều đó không xảy ra, và đây là một dấu hiệu đáng kể. »

• Đọc thêm - Khí hậu: Vì sao "chuyển đổi công bằng" là trọng tâm của Hội nghị COP30 Brazil?

Trong số các bước tiến tại hội nghị COP30, có việc lần đầu tiên « chuyển đổi công bằng » (Belem Action Mechanism - BAM) trở thành tâm điểm của hành động khí hậu. Việc thành lập cơ chế này là « một thắng lợi lớn » với người lao động (theo Tổng Liên đoàn Lao động Quốc tế ITUC). Theo Chiara Martinelli, giám đốc Mạng lưới Hành động Khí hậu Châu Âu CAN Europe: « Việc thừa nhận BAM là một thắng lợi lớn của xã hội dân sự, giúp tạo ra một nền tảng thể chế phối hợp để thúc đẩy tiến trình Chuyển đổi Công bằng ». Theo Viện An ninh Con người và Môi trường thuộc Đại học Liên Hiệp Quốc (UNU-EHS), ở Bonn, bước tiến này « đồng nghĩa với việc sự công bằng trong quá trình chuyển đổi toàn cầu hướng tới nền kinh tế bền vững không còn chỉ là một khẩu hiệu chính trị, mà giờ đây đã có một vị trí chính thức trong hệ thống hành động khí hậu của Liên Hiệp Quốc ».

Tuy nhiên, đông đảo giới môi trường cũng thừa nhận rất nhiều mục tiêu đã không đạt được tại hội nghị ở Brazil, đặc biệt là vấn đề nguồn lực tài chính để thích nghi với biến đổi khí hậu và lộ trình rời bỏ năng lượng hóa thạch. 

 

Cuộc chiến vì hòa bình, vì khí hậu: Thông tin trung thực giúp nhận rõ đúng sai, hay dở

« Hỏa mù » xung quanh tối hậu thư của tổng thống Mỹ với Ukraina và hội nghị khí hậu COP30 bên bờ vực thất bại là hai diễn biến xảy ra gần như vào cùng một thời điểm, mang ý nghĩa biểu tượng cho cuộc chiến gian nan vì hòa bình, vì khí hậu. Châu Âu là một trong những nơi đương đầu cùng lúc trên hai mặt trận. Tỉnh táo để nhận rõ đúng sai, hay dở, được mất là điều kiện giúp thành công.

Điều được đặc biệt hoan nghênh tại COP30 : Lần đầu tiên « thông tin trung thực, toàn vẹn » (« information integrity » ) về khí hậu được khẳng định trong bản tuyên bố của Hội nghị khí hậu của Liên Hiệp Quốc (xem điều khoản cuối của phần dẫn nhập, trang thứ hai bản Tuyên bố chung, ngày 22/11/2025, « Global Mutirão: Uniting humanity in a global mobilization against climate change », tạm dịch là « Global Mutirão: Đoàn kết nhân loại trong cuộc vận động toàn cầu chống biến đổi khí hậu »).

Đối diện với một thế giới ngày càng chia rẽ, cơ chế hợp tác quốc tế đa phương cho dù bị tấn công và suy yếu vẫn tiếp tục là một chỗ dựa của cộng đồng quốc tế. Liên Hiệp Quốc tiếp tục là sân chơi cho các nỗ lực vì hòa bình, vì khí hậu. Ngay cả nước Mỹ của Donald Trump, phủ nhận biến đổi khí hậu, rút cục vẫn cần đến Liên Hiệp Quốc để hỗ trợ triển khai các kế hoạch tập thể vì hòa bình (như ở Gaza). 

Hôm 20/11/2025, một phái đoàn của Mỹ đến Kiev để thảo luận về kế hoạch của chính quyền Donald Trump nhằm chấm dứt chiến tranh Ukraina. Kế hoạch vãn hồi hòa bình gọi là « mới » của Mỹ gồm 28 điểm, từ lực lượng vũ trang, lãnh thổ, đến tôn giáo, ngôn ngữ …

Trong 28 điểm đó, có yêu sách Kiev nhượng bộ lãnh thổ cho Nga, Ukraina phải cắt giảm 50% quân số, binh sĩ nước ngoài không được triển khai tại Ukraina, Kiev từng bước bị Mỹ cắt giảm viện trợ - bắt đầu từ vũ khí tầm xa có khả năng tấn công sang lãnh thổ Nga ; tiếng Nga thành ngôn ngữ chính thức của Ukraina, giáo hội Chính thống giáo Nga được công nhận hợp pháp tại Ukraina … Dù Mỹ gọi là kế hoạch để vãn hồi hòa bình cho Ukraina, nhưng nhìn từ Kiev, đây chẳng khác nào yêu sách đòi Ukraina đầu hàng kẻ xâm lược trên nhiều phương diện, sau gần 4 năm chịu nhiều tổn thất lớn về nhân mạng, cơ sở hạ tầng.

Kế hoạch mà Mỹ đề xuất liệu có thể khả thi ? Trên đài RFI ngày 20/11, Peer de Jong, cựu đại tá thủy quân lục chiến - phó chủ tịch Viện đào tạo Themiis về an ninh - quốc phòng, nhận định kế hoạch mới này không có bất kỳ cải tiến lớn nào và với tình hình hiện nay thì có rất ít khả năng thành công :

« Tổng thống Mỹ Donald Trump mở rộng các đề xuất mà ông ấy đã từng đưa ra ngay từ đầu, bao gồm : thứ nhất là đóng băng mặt trận, thứ hai là khả năng chấp nhận việc Ukraina mất Donbas và Crimée, điều mà Nga xem là điều kiện tối thiểu. Và còn một khía cạnh thứ ba, rất quan trọng, đó là một kiểu trung lập hóa Ukraina, có nghĩa là Ukraina sẽ không thể trở thành thành viên Liên Minh Bắc Đại Tây Dương NATO, và dĩ nhiên là Ukraina sẽ phải chấp nhận những điều kiện gắt gao.

Thế nên, hiện giờ quả bóng đang ở trên sân của tổng thống Ukraina Zelensky, nhưng tôi không nghĩ là Ukraina sẽ chấp nhận đề xuất này của Mỹ, điều mà họ đã bác bỏ ngay từ đầu. Và cũng phải nhắc lại là Mỹ vẫn còn đang tham gia cuộc chơi bởi vì kế hoạch của họ dĩ nhiên là bán vũ khí cho Liên Hiệp Châu Âu, và sau đó để Liên Âu cấp cho Ukraina ».

Về phía Ukraina, trên đài RFI ngày 19/11, giáo sư Tetyana Ogarkova, trưởng bộ phận Quốc tế của tổ chức phi chính phủ Ukraine Crisis Media Center, nhấn mạnh cho dù đây là thời điểm rất khó khăn của Kiev, nhưng Ukraina sẽ không dễ dàng chấp nhập thất bại như vậy :

« Hiện giờ, đây là thời điểm tồi tệ nhất đối với Ukraina, bởi họ đang phải hứng chịu vụ bê bối tham nhũng nghiêm trọng. Ngay từ đầu, tổng thống Mỹ Donald Trump đã tìm cách chấm dứt cuộc chiến này nhưng theo cách đứng trên lưng Ukraina, có phải vậy không nhỉ ? Thế nên, đây không phải điều khiến chúng ta ngạc nhiên.

Ukraina đã không nhượng bộ hồi tháng 02/2025. Đã từng có một cảnh tượng diễn ra tại Phòng Bầu Dục và trở nên nổi tiếng. Cũng đã có những thời điểm khó khăn khác. Có lúc, Ukraina đã nhượng bộ trước những yêu sách của Nga, mà thực ra lại là những yêu cầu của Mỹ. Vì vậy, giờ đây, họ lại tìm cách thử lại vào thời điểm khó khăn hơn một chút cho Ukraina, nhưng đây sẽ có thể là một thất bại ».

Khủng hoảng ngoại giao Tokyo - Bắc Kinh xen vào đời sống người dân Trung Quốc

Quan hệ Trung - Nhật trong tuần qua vẫn chưa được cải thiện. Căng thẳng dấy lên trở lại sau phát biểu của thủ tướng Nhật Sanae Takaichi trước Quốc Hội hôm 07/11, rằng nếu Bắc Kinh thôn tính Đài Loan bằng sức mạnh quân sự, thì đây có thể được xem là một yếu tố đe dọa đến « sự tồn vong » của Nhật Bản, nên Tokyo có thể sẽ tính đến một giải pháp quân sự để phòng vệ. 

Không chỉ muốn thủ tướng Nhật Sanae Takaichi rút lại tuyên bố, qua các đòn đáp trả Tokyo, Bắc Kinh còn muốn đe nẹt, ngăn cản các nước khác bày tỏ sự ủng hộ đối với Đài Loan mà Bắc Kinh luôn xem là một phần lãnh thổ của Trung Quốc.

Những ngày qua Trung Quốc liên tục gây sức ép đối với Tokyo : từ khuyến cáo người dân Trung Quốc tránh đến du lịch ở Nhật Bản, hoãn cho trình chiếu tại Trung Quốc 2 bộ phim của Nhật, tạm đình chỉ nhập khẩu hải sản của Nhật, ngừng thương lượng về việc nhập khẩu trở lại thịt bò của Nhật.

Nhìn từ Trung Quốc, người dân nhìn nhận thế nào về những quyết định nói trên của chính quyền. Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurst gửi về bài phóng sự :

« Các chuyến bay bị hủy, những bộ phim bị tẩy chay, căng thẳng giữa Bắc Kinh và Tokyo đã leo thang trong những ngày gần đây. Đối với người đàn ông tên là Đường này, việc đến Nhật Bản bây giờ là điều không thể. Ông nói : « Tôi sẽ không đi. Không phải là vào lúc này. Nếu chính sách của họ là thù địch với Trung Quốc, thì làm sao mà tôi có thể đến đó mà tiêu tiền được cơ chứ ? Đi mua sắm, chi tiền cho một quốc gia không tôn trọng đất nước chúng tôi thì cũng giống như chấp nhận một sự xúc phạm vậy ».

Quan điểm này lan truyền trên mạng xã hội, trong bối cảnh căng thẳng ngoại giao leo thang. Nhưng cũng có những người tỏ ra chừng mực hơn, ví dụ cô Lý, một người thường xuyên đi du lịch. Cô chia sẻ : « Tôi sẽ không thay đổi kế hoạch ngay lập tức chỉ vì diễn biến thời sự. Nhưng nếu đi du lịch, tôi sẽ chờ đợi thêm chút thời gian rồi mới đi. Tôi sẽ tìm hiểu các khuyến cáo chính thức, diễn biến dư luận ra sao để xem liệu có tác động thực sự nào không ».

Cuối cùng, một số người từ chối để chính trị chi phối đời sống văn hóa của họ, như trường hợp của Nhạc, một người khoảng 40 tuổi, mê phim ảnh. Anh nói : « Nếu chúng tôi phải điều chỉnh lựa chọn văn hóa của mình cho phù hợp với từng phát ngôn chính trị, thì chúng tôi sẽ chẳng còn có thể xem bất cứ bộ phim nào nữa. Điều quan trọng nhất là duy trì sự độc lập trong tâm trí. Chính trị là chính trị, và cuộc sống là cuộc sống ».

Tẩy chay, thận trọng hay xa lánh : cuộc khủng hoảng Trung - Nhật đang xen vào cuộc sống thường nhật của người dân Trung Quốc, nhưng mỗi người tự quyết định để cuộc khủng hoảng tác động vào đời sống của mình ở mức nào ».

Thông qua luật mới về tỵ nạn, chính phủ Anh vấp phải nhiều phản đối

Chính phủ Anh, qua lời bộ trưởng Nội Vụ, bà Shabana Mahmood, hồi đầu tuần đã công bố những thay đổi lớn nhất từ 40 năm qua với luật tỵ nạn, áp đặt nhiều điều khoản gắt gao hơn trước, gây ra phản đối của không ít nghị sĩ của đảng cầm quyền và đối lập, trừ đảng cánh hữu dân túy Reform.

Từ Luân Đôn, thông tín viên Nguyễn Giang tường thuật :

« Kế hoạch có tên “Phục hồi Trật tự và Kiểm soát” (Restoring Order and Control) được công bố hôm đầu tuần qua, trước khi bà Mahmood giới thiệu nội dung tại nghị trường hôm thứ Ba 18/11, làm bùng lên nhiều chỉ trích.

Về định hướng mới cho chính sách nhận tỵ nạn, bộ trưởng Mahmood nói rõ lý do kinh tế là quan trọng. Theo bà, hiện Anh quốc đang phải “dùng tiền của người đóng thuế để nuôi trên 100.000 người xin tỵ nạn, và nhiều người đã và sẽ trở thành thất nghiệp một số năm sau khi nhận quy chế tỵ nạn”. Họ sẽ tiếp tục dựa vào các khoản trợ cấp an sinh xã hội (benefits) mà nước Anh phải chi ra. Đây là điều “bất công cho người dân” và cần được chấm dứt.

Một trong những điểm chính của kế hoạch là bỏ quy chế cấp quyền ở lại Anh vĩnh viễn cho người được công nhận tỵ nạn. Thay vào đó, chính phủ chỉ cấp giấy phép tạm cư cho họ có hạn 2 năm rưỡi và sẽ đánh giá lại sau 30 tháng. Những người vào Anh dạng di cư bất hợp pháp thì phải đợi 20 năm mới có quyền xin định cư, và phải đạt các tiêu chuẩn như thu nhập và đạt trình độ tiếng Anh cao hơn trước ».

Việc cấp nhà ở miễn phí cho người tỵ nạn sẽ được siết chặt để đi tới chỗ chấm dứt. Chuyện dùng khách sạn làm chỗ tạm cư cho người xin tỵ nạn tiếp tục gây bức xúc trong nhiều cộng đồng dân cư bản địa. Thông tín viên Nguyễn Giang cho biết thêm :

« Bà Mahmood lý giải những thay đổi này nhằm cải tổ hệ thống nhập cư và tỵ nạn vượt khỏi tầm kiểm soát và trở nên bất công (out of control and unfair) đối với người dân Anh. Bà nêu ví dụ có người tỵ nạn đi xe Audi, mà vẫn được cấp 800 bảng Anh một tháng và chẳng làm gì.

Anh cũng sẽ dùng công nghệ AI (trí năng nhân tạo) để xác định tuổi thật của người xin tỵ nạn xưng là trẻ em, vốn là nhóm được bảo vệ ngay lập tức. Gần đây, các báo cánh hữu ở Anh thường đăng các bài họ nói là về những trường hợp đàn ông có râu ria đầy đủ, đầu đã hói nhưng vẫn được toà án công nhận là thiếu niên, để nhận quyền tỵ nạn. Tòa án được bộ Nội Vụ yêu cần đánh giá lại cách diễn giải luật tỵ nạn, sao cho chặt hơn.

Một điểm nữa theo đề xuất mới : quốc gia xuất xứ nào được cho là đã an toàn, thì Anh sẽ cho người tỵ nạn đến từ nước đó hồi hương. Họ được khuyến khích nhận tiền trợ cấp để về quê hương cũ, nhưng nếu không đồng ý với “phương án mềm” thì sẽ bị trục xuất cưỡng bức. Biện pháp này sẽ được áp dụng cả với các gia đình bị bác đơn tỵ nạn có trẻ em dưới 18 tuổi. Hiện nay, gần như đa số các trường hợp, gồm cả người Việt Nam, được chấp nhận tỵ nạn hoặc tạm cư nếu người mẹ đang xin tỵ nạn sinh con ở Anh, hoặc tới Anh cùng con nhỏ ».

Anh cũng dọa sẽ cấm visa với công dân, doanh nhân Namibia, Angola và CH Dân chủ Congo nếu họ không nhận lại người tỵ nạn đến từ các nước này. Điều này ngay lập tức bị các báo cánh hữu ở Anh hỏi vì sao không có tên các nước như Pakistan và Nigeria, vốn đang có đông nhất số công dân xin tỵ nạn hoặc vượt biên vào Anh ».

Các đảng phái trong Nghị viện phản ứng ra sao ? Thông tín viên Nguyên Giang tường trình :

« Dù đây là đề xuất của chính phủ, đã có hơn 20 nghị sĩ, cùng đảng Lao Động đang cầm quyền với bà Mahmood, đã lên tiếng phản đối kế hoạch cải tổ, gọi đó là “đánh vào quyền con người” của những người trải qua đau khổ nên mới phải tới Anh.

Đảng Dân chủ - Tự do (LibDem) thì phê phán bài phát biểu của bà Mahmood là “dùng ngôn từ tích tụ căng thẳng, không giúp gì cho quốc gia”.

Đảng Xanh thì lên tiếng gọi những đề xuất của bà “còn nặng tay” hơn cả diễn ngôn của đảng thiên hữu dân túy Reform, và rằng bộ trưởng Nội Vụ đang dùng “lời lẽ phân biệt chủng tộc, đổ lỗi hết cho người tỵ nạn”.

Điều oái oăm nhất là đảng Reform coi rằng bà Mahmood nay đã “đủ tiêu chuẩn gia nhập hàng ngũ” của họ và nhận định đảng Lao Động nay đã “nói giống như Reform”.

Dường như chính phủ Anh đã tiếp thu “bài học Đan Mạch”. Thông tín viên Nguyễn Giang cho biết thêm :

« Về mặt pháp lý, có vẻ như chính phủ Anh muốn tìm ra cách diễn giải riêng, khắt khe hơn khi vẫn áp dụng (về mặt hình thức) Điều 8 là điều khoản bảo vệ người tỵ nạn trong Công ước Nhân quyền châu Âu (European Convention on Human Rights - (ECHR) mà Anh là thành viên từ 1950. Trên thực tế, năm 1998, Anh đã ra Luật Nhân quyền (Human Rights Act-HRA) cho phép người xin tỵ nạn kiện lên các toà án Anh để đòi bảo vệ quyền của họ.

Nhưng bộ Nội Vụ nay gợi ý là các thẩm phán Anh cần hiểu rằng tình hình mới yêu cầu việc diễn giải và áp dụng luật này phải khác trước. Hiện chưa rõ các thẩm phán, vốn độc lập với chính phủ, có làm như vậy hay không. Các đảng cánh hữu như đảng Bảo thủ, và cực hữu đều vận động để Anh ra khỏi Công ước thì mới có thể tự tay “xử lý vấn nạn di cư”.

Gần đây, Anh có vẻ đã học cách mà Đan Mạch làm là không cấp quyền cư trú lâu dài cho người được công nhận tỵ nạn, và buộc họ hồi hương nếu nước xuất xứ đã được cho là an toàn, như Syria sau nội chiến. Được biết giới chức Anh đã trao đổi với Đan Mạch để học kinh nghiệm cắt giảm mạnh số người di cư và xin tỵ nạn của đất nước Bắc Âu này.

Theo các báo, Đan Mạch, dưới quyền của một chính phủ trung-tả, đề cao bản sắc gốc của đa số người dân, và sẵn sàng siết chặt visa du học để ngăn tình trạng sinh viên từ châu Á, châu Phi tới học rồi xin tị nạn sau đó.

Tuy thế, các báo Anh - như điều tra của SkyNews - cho hay đại đa số người nhập cư vào Đan Mạch gần đây thuộc nhóm ở quá hạn visa, tức là ban đầu họ tới hợp pháp, còn ở Anh đa số là thuyền nhân đến từ châu Âu và xin tỵ nạn ngay  khi đặt chân lên bờ biển Anh.  

Chỉ riêng việc xác định danh tính, cứu xét hồ sơ của nhóm người này, lên tới hơn 100.000 trong 1 năm qua, khó khăn hơn nhiều việc đánh giá người đã nhập cảnh bằng visa và nay lấy lý do chính trị - tôn giáo - chiến tranh ở quê nhà để xin tỵ nạn ». 

COP30 : Giảm thải khí methane, đòn bẩy chống biến đổi khí hậu nhanh nhất trong ngắn hạn

Theo báo cáo của Liên Hiệp Quốc được công bố hôm thứ Hai, 17/11/2025 khi thượng đỉnh khí hậu COP30 bước sang tuần làm việc thứ 2 ở Belem, Brazil, lượng khí thải methane vẫn đang gia tăng trên toàn cầu. Trong khi đó, ngày càng nhiều quốc gia đồng ý rằng việc giảm phát thải methane, loại khí nhà kính mạnh thứ hai, vừa khả thi về chống biến đổi khí hậu, vừa không quá tốn kém về kinh tế.

Nhiều chuyên gia môi trường, khí hậu muốn hướng đến một thỏa thuận mang tính bắt buộc, một liên minh các nước cũng sẵn sàng tham gia sáng kiến được lấy cảm hứng từ Nghị định thư Montreal năm 1987, cấm các chất làm suy giảm tầng ozone, dự án thường được ca ngợi là một thành công trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.

Từ Belem, thông tín viên Jeanne Richard ngày 18/11 cho biết thêm  :

« Khí methane có khả năng làm nóng gấp 80 lần so với khí carbon. Trong khi thế giới đang bị hâm nóng, việc giảm phát thải khí methane sẽ cho phép chúng ta làm mát Trái Đất đi 0,2 độ C sau 25 năm nữa.

Bà Martina Otto, người đứng đầu Liên minh Khí hậu và Không khí Sạch (Climate and Clean air coalition) giải thích : “30% tình trạng Trái đất nóng lên hiện nay là do khí methane gây ra. Giảm phát thải loại khí này là một trong những cách nhanh chóng nhất và tiết kiệm chi phí nhất để làm chậm quá trình biến đổi khí hậu. Đó là cách phanh khẩn cấp của chúng ta. Trong số các giải pháp, đơn giản là chúng ta chỉ cần sửa chữa rò rỉ đường ống dẫn khí methane hoặc hạn chế đốt khí từ các giếng dầu và mỏ than đá ».

Nhà nghiên cứu Renata Potenza thì giải thích là cải thiện điều kiện chăn nuôi bò cũng rất quan trọng bởi vì « bò ợ hơi và xì hơi ra là khí méthane ». Bà nói : « Chúng ta cần quản lý vật nuôi tốt hơn. Càng già thì chúng càng thải ra nhiều khí mê-tan, và càng được nuôi và chăn thả trên đồng cỏ lâu thì chúng cũng càng thải ra nhiều khí methane. Thế nên, ví dụ chúng ta đừng nuôi gia súc quá lâu mới giết mổ, cho chúng ăn thức ăn dễ tiêu hóa hơn, cải thiện gen của gia súc và quản lý chất thải của chúng ».

Thứ Ba (18/11) vừa rồi, một số nước đã kêu gọi đẩy nhanh những nỗ lực này. Trong khi chờ đợi, lượng khí thải methane vẫn tiếp tục tăng ».

Nửa đầu tháng 11/2025 là một thời điểm đặc biệt. Mỹ, Nga đe dọa nối lại thử hạt nhân, lần đầu tiên kể từ hơn 30 năm. Cuộc đấu khẩu Mỹ - Nga, gợi lại không khí chạy đua hạt nhân thời Chiến tranh Lạnh, diễn ra đúng lúc cộng đồng quốc tế họp tại rừng Amazon, Brazil, bàn giải pháp đối phó với đại khủng hoảng khí hậu, đe dọa hàng tỉ dân cư. Trump rút Mỹ khỏi hiệp định bảo vệ khí hậu, nước Nga Putin sống dựa vào dầu. Kẻ đe dọa hạt nhân cũng là kẻ cổ vũ cho năng lượng hóa thạch.

Tổng thống Hàn Quốc công bố 6 cuộc đại cải cách để thúc đẩy kinh tế, đúng vào lúc Seoul và Washington đạt thỏa thuận đầu tư hàng trăm tỉ đô la, đặc biệt đáng chú ý là cải cách lớn về bộ máy nhà nước. Tại Mỹ, ngày 12/11, « shutdown » (tức tê liệt ngân sách liên bang) chấm dứt. Thời gian shutdown kéo dài hơn 40 ngày là điều chưa từng có trong lịch sử nước Mỹ.

Tại COP30, việc xác lập lộ trình từ bỏ than-dầu-khí được hàng chục nước đặt trở lại bàn đàm phán, đang vấp phải nhiều phản đối quyết liệt. Mặt trận chống tin giả, tin sai lệch về biến đổi khí hậu lần đầu tiên được xác lập tại diễn đàn Liên Hiệp Quốc về khí hậu, với Tuyên bố bảo vệ thông tin trung thực. Quỹ Thế giới vì Thông tin Trung thực về Biến đổi Khí hậu (The Global Fund for Information Integrity on Climate Change) tính đến nay đã nhận được hơn 400 sáng kiến triển khai, từ gần 100 nước. Trên đây là các chủ đề chính của tạp chí Thế giới Đó đây tuần này.

Vở diễn Trump – Putin: Đòn giương oai hù dọa có thể biến thành ác mộng

Hơn 30 năm kể từ các vụ thử hạt nhân cuối cùng tại sa mạc Nevada, tổng thống Mỹ Donald Trump – người tự khẳng định xứng đáng được trao giải Nobel Hòa bình – tuyên bố sẽ nối lại các vụ thử hạt nhân, để trả đũa Nga thử nghiệm vũ khí có thể mang đầu đạn hạt nhân, « không thể bị đánh chặn ». Tuyên bố được đưa ra ngay trước cuộc gặp Trump - Tập Cận Bình ngày 30/10. Cấp dưới cho biết sẵn sàng triển khai thượng lệnh. Ít ngày sau, để trả đũa Mỹ, điện Kremlin ra lệnh nối lại các vụ thử. Tình hình dường như chỉ tạm lắng lại sau khi ngoại trưởng Nga ngày 11/11 yêu cầu Mỹ giải thích rõ về quyết định nói trên, và « sẵn sàng thảo luận các ngờ vực » về cáo buộc Nga bí mật thử vũ khí nguyên tử.

30 năm nay, thế giới ngừng thử bom nguyên tử (ngoại trừ Bắc Triều Tiên). Vũ khí hạt nhân được coi là vũ khí « răn đe », tức không để đem ra sử dụng. Mỹ và Nga, với hơn 10.000 đầu đạn hạt nhân, đã quá đủ để đẩy nhân loại vào ngày Tận Thế. Vậy vì sao Trump và Putin đe dọa thử lại vũ khí nguyên tử lúc này ?

Nhà báo Pháp Pierre Haski, chuyên về chính trị quốc tế, trên đài France Inter, ghi nhận các đe dọa hạt nhân của lãnh đạo Mỹ, Nga, trước hết là để hù dọa, nhưng đồng thời cảnh báo nguy cơ: « … Tất cả những động thái này chủ yếu mang tính tâm lý. Putin phô trương mối đe dọa hạt nhân để hù dọa người châu Âu, và lãnh đạo Nga không thiếu đồng minh chính trị ở châu Âu để góp phần thổi bùng nỗi sợ hãi này. Trump, trong mối quan hệ mập mờ với Putin, cố tỏ ra như một nhà lãnh đạo thời chiến, trong lúc vẫn luôn tự nhận mình xứng đáng đoạt giải Nobel Hòa bình và thường xuyên ủng hộ việc loại bỏ vũ khí hạt nhân. Rốt cục, mỗi người theo cách riêng của mình đều đang diễn kịch. Thế nhưng không thể bỏ qua nguy cơ thường trực là một ngày nào đó vở kịch hù dọa của họ biến thành hiện thực. »

Vào lúc Trump và Putin làm dấy lên bóng ma ngày tận thế hạt nhân như hơn nửa thế kỷ trước, tại thành phố Belem, rừng Amazon, Brazi, cộng đồng quốc tế họp hội nghị thường niên về biến đổi khí hậu, được coi là hiểm họa nhãn tiền đe dọa vận mệnh của nhân loại, nếu không hành động khẩn cấp.

Hội nghị trong rừng già Brazil: Hy vọng từ bỏ năng lượng hóa thạch dấy lên trở lại

Khi chọn rừng Amazon làm nơi tổ chức COP30, về mặt chính thức, tổng thống Brazil Lula da Silva muốn đặt việc vào bảo vệ rừng vào tâm điểm chú ý của cộng đồng quốc tế. Tuy nhiên, đe dọa chính với khí hậu không phải là nạn phá rừng, mà là các năng lượng hóa thạch, thủ phạm số một. Trả lời RFI, nhà môi trường Arnaldo Carneiro, kỹ sư nông học và nhà địa chất người Brazil nhận định :

« Tất nhiên, Brazil phải chấm dứt nạn phá rừng, nhưng đến năm 2035, chúng ta vẫn sẽ phải gánh chịu khí thải gây hiệu ứng nhà kính từ Bắc Bán Cầu. Các quốc gia Bắc Bán Cầu cũng phải hành động, bất luận là Mỹ, Châu Âu, Trung Quốc hay Nga. Phải nói rằng nạn phá rừng hiện chỉ chiếm chưa đến 2% tổng lượng khí nhà kính toàn cầu. Ở cấp độ khu vực, nó có thể gây ra tác động rất đáng kể, như trường hợp ở rừng Amazon, nhưng trên phạm vi toàn cầu, đây không phải là vấn đề lớn. »

Tại thượng đỉnh các lãnh đạo thế giới, tổ chức ngay trước thềm Hội nghị COP30, tổng thống Brazil đã bất ngờ kêu gọi cộng đồng quốc tế nhanh chóng « xác lập lộ trình » thoát khỏi năng lượng hóa thạch. Theo một nguồn tin từ phái đoàn Pháp, được AFP thuật lại, lập trường của lãnh đạo Brazil làm dấy lên hy vọng. 

Khoảng 50 quốc gia đang hợp sức để thúc đẩy việc xác lập lộ trình nói trên ngay tại hội nghị này, dựa trên tuyên bố chung của cộng đồng quốc tế đã được trong gang tấc 2 năm về trước, về việc « dần dần rời bỏ các năng lượng hóa thạch ». Điều hoàn toàn không dễ dàng bởi sự phản đối của khối quốc gia dầu mỏ, chưa kể đến nước Mỹ của Donald Trump sẵn sàng chọc gậy bánh xe, dù đã tuyên bố rút khỏi Hiệp định Khí hậu.

Hàn Quốc : « Đại cải cách » hành chính, sẵn sàng cho các thay đổi lớn

Hàn Quốc đang đứng trước biến chuyển lớn. Hôm 12/11/2025, tổng thống Lee Jae-myung đã đưa ra 6 đại cải cách, gồm các cải cách về quy định quản lý, về tài chính, về khu vực công, về lương hưu, giáo dục và lao động, thành chương trình trọng tâm ngay trong năm thứ hai của nhiệm kỳ, thay vì chọn đây là giai đoạn để « ổn định chính trị » như thông lệ. Trong sáu lĩnh vực, khu vực hành chính công là « chiến trường » quyết liệt nhất.

Từ Seoul, thông tín viên Trần Công cho biết cụ thể :

« Tại cuộc họp tháng 8/2025, ông Lee từng yêu cầu “hợp nhất và tinh giản những cơ quan nhiều đến mức không thể đếm nổi”, đồng thời cắt giảm mạnh số ghế lãnh đạo không còn giá trị thực. Điều này đồng nghĩa hàng loạt vị trí vụ trưởng, cục trưởng, giám đốc… có thể biến mất, kéo theo sự thu hẹp của các mạng lưới quyền lực mềm gắn với ngân sách, nhân sự và dự án.

Tổng thống khẳng định mục tiêu là cắt giảm lãng phí, chuyển các chương trình phúc lợi từ cơ chế “xin–cho” sang cấp phát tự động, xóa bỏ tầng lớp trung gian hành chính tiêu tốn nguồn lực. Cải cách này dự kiến sẽ gặp phản ứng dữ dội và âm thầm từ tầng lớp lãnh đạo thượng tầng – những người có nhiều thứ để mất nhất khi bộ máy bị thu hẹp. Câu nói “cải cách luôn đi kèm đau đớn và phản kháng” không chỉ là cảnh báo, mà còn là lời cam kết về một cuộc tái cấu trúc chính sách quy mô lớn.

Điểm đáng chú ý là tổng thống Lee Jae-myung chọn khởi động “6 đại cải cách” ngay từ đầu nhiệm kỳ, khi quyền lực hành pháp đang ở mức mạnh nhất. Đây là thời điểm mà các chính phủ thường ưu tiên ổn định chính trị, nhưng ông Lee lại lựa chọn con đường đối đầu trực diện với những cấu trúc lợi ích lâu năm. Đây được xem là bước đi táo bạo nhằm tận dụng thời điểm quyền lực mạnh nhất để tạo đột phá.

Quyết định của Tổng thống Lee Jae-myung công bố 6 đại cải cách ngay trong năm thứ hai nhiệm kỳ không chỉ mang tính táo bạo, mà còn diễn ra tại một thời điểm có tính bước ngoặt. Chỉ một ngày trước, Hàn Quốc và Mỹ đã ký Joint Fact Sheet trị giá 350 tỷ USD,  thỏa thuận thương mại – an ninh lớn nhất trong nhiều năm, mở ra một thời kỳ mới cho kinh tế và quốc phòng Hàn Quốc.

Một điểm then chốt khác: Tổng thống Lee đồng thời quyết định đưa Phủ Tổng thống quay lại Nhà Xanh, chấm dứt hơn ba năm vận hành quyền lực tại Yongsan dưới thời chính phủ tiền nhiệm. Đây là một động tác mạnh về mặt biểu tượng: Đó là khôi phục trung tâm quyền lực truyền thống, tái lập cấu trúc điều hành quốc gia.

Chọn công bố “6 đại cải cách” ngay giai đoạn này, Tổng thống Lee đã gửi đi một tín hiệu rất rõ: Đó là để hấp thụ lượng vốn khổng lồ, tái cấu trúc ngành công nghiệp và nâng cấp an ninh, Hàn Quốc buộc phải cải cách sâu rộng trong nội bộ trước khi thay đổi lớn ập đến. Thành công hay thất bại của kế hoạch này sẽ định đoạt hướng đi của Hàn Quốc trong thập kỷ tới. »

Mỹ : « Shutdown » kỷ lục và những hứa hẹn của Trump về « sức mua »

Tại Mỹ, shutdown chấm dứt, sau kỉ lục hơn 40 ngày chính phủ liên bang tê liệt. Hai phe Cộng Hòa và Dân Chủ hưu chiến trong gần ba tháng để thương lượng tìm giải pháp. Trong lúc nội bộ phe Dân Chủ có nhiều chỉ trích nhắm vào 8 thượng nghị sĩ Dân Chủ, bị lên án là « đầu hàng », khi chấp nhận thỏa hiệp để ngừng shutdown, để thắng lợi thuộc về phía tổng thống Trump, nhiều nhà quan sát cho rằng cuộc chiến chưa ngã ngũ. Giai đoạn « shutdown » kéo dài làm lộ rõ nhược điểm của Donald Trump.

Đặc phái viên Vincent Souriau từ Washington giải thích : « Có một bài học khác từ các diễn biến này, thực sự vượt ra ngoài việc đóng cửa chính phủ, đó là Donald Trump, đã hứa sẽ là người mang lại sức mua cho người dân, cho đến nay vẫn chưa thành công. Ông Trump có thể nói rằng các số liệu về kinh tế rất ấn tượng, rằng chính sách thuế quan sẽ giúp tạo ra việc làm. Nhưng trên thực tế, không có bằng chứng cụ thể nào. Trong cuộc bầu cử hồi tuần trước, phe Dân Chủ đã giành chiến thắng chính xác là nhờ chuyện sức mua. Phải thừa nhận rằng, đây không phải là các khu vực thành trì truyền thống của đảng Cộng hòa. Nhưng hãy chú ý, đây là lời cảnh báo đối với ông Donald Trump về cuộc bầu cử Quốc Hội giữa nhiệm kỳ vào năm tới. »

Khí hậu: Thiết lập mặt trận chống tin giả tại Liên Hiệp Quốc 

Trở lại với hội nghị khí hậu của Liên Hiệp Quốc tại Brazil. Nỗ lực tranh đấu vì khí hậu có thêm một hậu thuẫn lớn : Lần đầu tiên, việc bảo vệ thông tin trung thực về khí hậu, chống tin giả, tin bóp méo được ghi vào lịch trình chính thức của Hội nghị Liên Hiệp Quốc.

Ngày 12/11, Sáng kiến Thế giới vì thông tin trung thực về biến đổi khí hậu đã ra một Tuyên bố chung cổ vũ cho các hợp tác quốc tế, trước mắt đã có 10 quốc gia ký tên, gồm Brazil, Canada, Chilê, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Uruguay. Quỹ bảo vệ thông tin trung thực, chống tin giả, thông tin bóp méo, ra mắt từ mùa hè năm nay đã nhận được hơn 400 đề xuất triển khai các dự án chống tin giả, tại gần 100 nước, trong đó gần hai phần ba đến từ các nước phía Nam. 

Một báo cáo gần đây của Liên minh Chống Thông tin Sai lệch về Khí hậu (Coalition Against Climate Disinformation), một tổ chức giám sát nội dung truyền thông quốc tế, và Đài Quan sát về Tính toàn vẹn Thông tin (Observatory for Information Integrity), một tổ chức nghiên cứu tập trung vào môi trường và dân chủ, cho thấy thông tin bóp méo liên quan đến Hội nghị khí hậu của Liên Hiệp Quốc, trên phương tiện truyền thông và các mạng xã hội, tăng 267% từ tháng 7 đến tháng 9/2025 (trước thềm COP30).

Hiệp định Khí hậu Paris : « Ngọn hải đăng » trong bão tố

Năm 2015, tại Paris, cộng đồng quốc tế đã đạt được Hiệp định Khí hậu, cho phép thống nhất về mục tiêu cắt giảm khí thải, để giữ nhiệt độ Trái đất dưới xa mức tăng 2°C so với thời tiền công nghiệp, và cố gắng giữ ở mức không tăng quá 1,5°C, bởi vượt quá mức này, các tổn thất sẽ là ghê gớm. Mục tiêu 1,5°C giờ đây gần như tuột khỏi tầm tay. Nhưng điều đó không có nghĩa là Hiệp định Paris thất bại.

Hiệp định Paris đã được đúc kết chỉ 1 năm trước khi Donald Trump lên nắm quyền, và quyết định đầu tiên của tổng thống Trump khi lên cầm quyền nhiệm kỳ đầu tiên là rút Mỹ khỏi Hiệp định Khí hậu. Không có Hiệp định Paris, nhiệt độ Trái đất sẽ hướng đến mức tăng hơn 4°C, chứ không phải chỉ là hơn 2,5°C như hiện nay. 

Khi kẻ đe dọa hạt nhân cũng là kẻ cổ vũ năng lượng hóa thạch

Đối với hành động vì khí hậu, Hiệp định Paris chắc chắn không phải là « một cây đũa thần », nhưng luôn là « ngọn hải đăng » trong cơn bão tố (hình ảnh được bà Marine Pourget, Réseau Action Climat / Mạng lưới Hành động Khí hậu đưa ra). Bão tố do biến đổi khí hậu, bão tố của lòng người.

Trump và Putin làm dấy lên bóng ma ngày Tận thế hạt nhân như hơn nửa thế kỷ trước ngay trước thềm hội nghị khí hậu. Những thế lực đe dọa hạt nhân cũng là những kẻ cổ vũ cho năng lượng hóa thạch. Trong bối cảnh bạo lực và đe dọa sử dụng bạo lực tăng vọt trong quan hệ quốc tế, như các đấu khẩu hạt nhân Mỹ Nga nói trên, hay căng thẳng Trung – Nhật về Đài Loan… làm lu mờ tính cấp bách của thách thức khí hậu, việc bảo vệ thông tin trung thực về biến đổi khí hậu, về hành động khí hậu giúp cho cộng đồng quốc tế có thể siết chặt hợp tác ngay trong bão tố. 

Không chờ châu Âu, Ba Lan tự dựng “tường chống drone” Nga trong bối cảnh Matxcơva gia tăng oanh kích Ukraina, tìm cách chiếm Pokrovsk, “nút giao thông chiến lược”, để định hình cục diện chiến trường miền Đông ; Bầu một người nhập cư trẻ làm thị trưởng New York, làn sóng cử tri trẻ Dân Chủ muốn gạt thế hệ cũ sang một bên ; Liên Âu không “tay trắng” đến dự COP30 ; Phe của thủ tướng Hungary mua lại Blikk, báo điều tra nổi tiếng. Trên đây là một số chủ đề chính của tạp chí Thế giới Đó đây tuần này.

Không chờ châu Âu, Ba Lan tự dựng “tường chống drone” Nga

Bộ Quốc Phòng Ba Lan muốn triển khai một hệ thống phát hiện, theo dõi và tiêu diệt drone vào cuối năm 2027. Nằm sát Ukraina và đã bị hơn 20 drone Nga xâm nhập tháng 09/2025, Ba Lan không thể chờ Liên Hiệp Châu Âu thực hiện kế hoạch chung, được thông qua vào tháng 10. Hệ thống riêng của Vacxava, được nghiên cứu trong những tháng tới, sẽ gồm drone và cả trực thăng, tên lửa hành trình để chống mọi mối đe dọa trên không.

Trả lời trang Bloomberg ngày 04/11, thứ trưởng Quốc Phòng Cezary Tomczyk khẳng định dự án của Ba Lan về sau có thể tích hợp với “bức tường chống drone” của Liên Hiệp Châu Âu. Theo kế hoạch, những phương tiện đầu tiên ​​sẽ đi vào hoạt động trong vòng ba tháng kể từ khi dự án khởi động, và toàn bộ hệ thống sẽ được hoàn thành trong vòng hai năm, có nghĩa là năm 2027.

Đọc thêmĐối phó với drone Nga : Châu Âu đi tìm một giải pháp

Để thực hiện kế hoạch, chính quyền Vacxava dự định sẽ vay trong ngân sách 150 tỷ euro của chương trình Hành động An ninh cho châu Âu - SAFE, được Liên Âu phê duyệt tháng 05/2025. Khoảng 50 triệu euro sẽ được giải ngân bắt đầu từ năm 2026, chủ yếu hỗ trợ các công ty Ba Lan.

Hơn 20 drone thâm nhập không phận Ba Lan trong tháng 09 cho thấy điểm yếu của hệ thống phòng không của nước này. Cho nên, theo thứ trưởng Quốc Phòng Cezary Tomczyk, các hoạt động chống drone hiện là ưu tiên hàng đầu của lực lượng vũ trang Ba Lan, đặc biệt trong bối cảnh Nga gia tăng oanh kích Ukraina trong tháng 10.

Nga phóng 270 tên lửa sang Ukraina chỉ trong tháng 10 : Kỷ lục từ năm 2023

Chỉ trong một tháng Ukraina hứng chịu 270 tên lửa Nga và không biết bao nhiêu drone, tăng 50% so với tháng 09/2025 và là mức kỷ lục tính từ đầu năm 2023. Những vụ oanh kích chủ yếu diễn ra ban đêm và nhắm vào các công trình năng lượng. Tại sao Nga lại gia tăng sử dụng tên lửa ? Tướng Dominique Trinquand, nguyên trưởng phái đoàn quân sự Pháp tại Liên Hiệp Quốc, giải thích với RFI :

“Tên lửa gây ra thiệt hại đáng kể, trong khi drone chủ yếu để “nhử” hệ thống phòng không Ukraina. Mỗi mùa thu, Nga lại tăng cường tấn công nhằm làm tê liệt nguồn năng lượng của Ukraina và biến mùa đông thành nỗi kinh hoàng cho người dân Ukraina. Năm nay còn đặc biệt hơn, bởi vì ông Putin hoàn toàn muốn giành chiến thắng để tạo đòn bẩy trong mọi cuộc đàm phán có thể có với ông Trump. Và Nga thực sự muốn giáng một đòn mạnh vào thời điểm dường như ông Trump đang thay đổi lập trường, đang thiên về phía Ukraina và ít nhân nhượng hơn với lập trường của Nga”.

“Chảo lửa” Pokrovsk định hình cục diện chiến trường miền Đông

Để chiếm ưu thế trên chiến trường, Nga quyết tâm chiếm thành phố Pokrovsk, nơi có khoảng 60.000 dân trước chiến tranh. Được coi là “nút giao thông chiến lược”, cho nên nếu để mất, chuỗi tiếp vận cho mặt trận của Ukraina tại tỉnh Donetsk có thể bị chia cắt. Theo bộ Quốc Phòng Ukraina, Nga huy động hơn 100.000 quân tham gia bao vây Pokrovsk. Hai bên liên tục đưa ra thông tin trái ngược về việc Pokrovsk thất thủ.

Trả lời RFI, cựu tướng Pháp Olivier Kempf cho rằng việc Ukraina phải rút lui có thể sẽ gây những hệ quả nặng nề cho diễn biến tiếp theo của cuộc chiến :

“Pokrovsk là một khu vực kiên cố vì có rất nhiều tòa nhà, hầm, đường hầm hoặc tương tự như thế nên dễ phòng thủ hơn. Vấn đề là phía sau Pokrovsk lại chỉ có cánh đồng, cho nên không phải chỉ nhờ vài chiến hào và một ít dây thép gai mà có thể kháng cự được lâu dài như ở một thành phố lớn.

Đọc thêmChiến sự ác liệt tại Pokrovsk, quân đội Ukraina đối mặt với tình trạng thiếu binh sĩ

Điều đáng lo ngại nhất không phải chỉ là tỉnh Donetsk bởi vì chắc chắn quân Ukraina sẽ bám trụ, cố gắng cầm cự càng lâu càng tốt. Điều đáng lo ngại nhất là ở phía tây, tức là hai tỉnh ngăn cách sông Dniepr, chảy từ Kiev ra Biển Đen. Ở đó không có đồi núi, cũng không còn những khu đô thị lớn để quân Ukraina có thể ẩn nấp. Cho nên, quân Nga sẽ phần nào được tự do hành động giữa việc tiếp tục gây sức ép ở phía bắc, Kramatorsk (tỉnh Donetsk), nơi giao tranh diễn ra ác liệt, và tiếp tục tiến về phía tây, theo hướng sông Dniepr để giành thêm đất”.

Mỹ : Làn sóng cử tri trẻ Dân Chủ muốn gạt thế hệ cũ sang một bên

Ngày 04/11, lần đầu tiên, cử tri của thành phố kinh tế và tài chính lớn nhất Hoa Kỳ đã bỏ phiếu cho một ứng viên theo đạo Hồi, gốc Nam Á, sinh ra ở châu Phi. Và lần đầu tiên, kể từ năm 1982, New York có một thị trưởng trẻ nhất, mới 34 tuổi.

Lá phiếu cho ông Zohran Mamdani còn được coi là nguyện vọng của một thế hệ cử tri trẻ theo đảng Dân Chủ, “muốn gạt thế hệ cũ sang một bên”, những người như “mất phương hướng, không chương trình, không lãnh đạo trong khi chỉ còn một năm trước cuộc bầu cử giữa kỳ”, theo nhận định với RFI của giáo sư lịch sử đương đại Serge Jaumain, Đại học Tự do Bruxelles (Bỉ), đồng giám đốc Trung tâm nghiên cứu liên ngành về Châu Mỹ (AmericaS) :

“Bối cảnh hiện nay ở Mỹ khá đặc biệt. Chúng ta thấy trong đảng Dân Chủ, mà thực ra không chỉ có đảng này, có một kiểu chế độ lão trị, nơi những người tương đối cao tuổi vẫn tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Có thể nghĩ đến bà Nancy Pelosi, mặc dù bà không còn là lãnh đạo của đảng Dân Chủ tại Hạ Viện, cũng đã 85 tuổi. Ngoài ra còn có nhiều nhân vật rất quan trọng khác trong đảng Dân Chủ nhưng họ cũng bắt đầu có tuổi. Người ta có cảm giác là trong giới trẻ Dân Chủ đang có trào lưu muốn gạt những người này ra bên lề, điều này được thể hiện qua các ứng cử viên, đặc biệt là ở New York, với Zohran Mamdani mới 34 tuổi, thực sự là rất trẻ”.

Ngày 06/11, dân biểu đảng Dân Chủ Nancy Pelosi thông báo sẽ nghỉ hưu vào tháng 01/2027, khi hết nhiệm kỳ.

Đọc thêmBầu cử thị trưởng New York : Thắng lợi vẻ vang của ứng viên đảng Dân Chủ Zohran Mamdani

Chính sách thuế quan bị “soi” ở Tòa Án Tối Cao : Thách thức công tâm cho các thẩm phán thân Trump

Ngày 05/11, Tòa Án Tối Cao Mỹ xét đơn kiện của nhiều bang Mỹ, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ chống lại các biện pháp thuế quan được tổng thống Donald Trump ban hành bằng sắc lệnh vào tháng Tư, viện dẫn đạo luật 1977 về tình trạng khẩn cấp quốc tế. Và nếu đúng là thuế, phải chăng Nhà Trắng đang lấn quyền của Quốc Hội, vốn được Hiến Pháp bảo vệ ?

Sau ba giờ nghe điều trần từ các luật sư của hai phía, nhiều thẩm phán của Tòa Án Tối Cao tỏ hoài nghi về “tính hợp pháp” của sắc lệnh này. Trả lời đài RFI ngày 06/11, giáo sư danh dự Anne Deysine, Đại học Paris Nanterre, chuyên gia về các vấn đề chính trị và tư pháp ở Mỹ nhận định “đây là lần đầu tiên, Tòa Án Tối Cao có một phán quyết thực chất” :

“Cả 8 thẩm phán, trừ một người là bà Kagan, đều làm việc trong chính phủ, vì vậy họ muốn một tổng thống mạnh mẽ và nhất là cho đến nay, trong tất cả các phán quyết khẩn cấp, Tòa đều chấp thuận những yêu cầu của ông Trump. Và đây là lần đầu tiên, một phán quyết có giá trị thực chất. Cho nên đây là một thời điểm quan trọng.

Đúng là sự phân chia quyền lực, sự kết thúc của kiểu chế độ tổng thống hành pháp, chế độ tổng thống trị… đang bị thách thức. Liệu cuối cùng Tòa có quyết định thực hiện công việc của mình hay không, tức là đảm nhận vai trò được Hiến Pháp giao phó: là người bảo đảm Hiến Pháp, là người bảo đảm sự phân chia quyền lực và là người bảo đảm các quyền và tự do ? Nhưng giả sử Tòa Án Tối Cao ra phán quyết chống lại Trump, tổng thống sẽ phản ứng sẽ như thế nào ? Và liệu chính quyền Trump có tuân thủ phán quyết của Tòa không ?”

Đọc thêmTối Cao Pháp Viện xem xét chính sách thuế quan, đe dọa công cụ ngoại giao của Trump

Liên Âu không đến dự COP30 về khí hậu với “bàn tay trắng”

Liên Hiệp Châu Âu đã không "tay trắng" đến dự Hội nghị Khí hậu COP30 tại Brazil. Một ngày trước khi khai mạc thượng đỉnh (06-07/11) và trước khi bắt đầu tuần lễ Hội nghị, khối 27 nước đã đạt được thỏa thuận vào phút chót về các mục tiêu khí hậu cho giai đoạn 2035 và 2040 : Duy trì mục tiêu giảm 90% lượng khí thải nhà kính vào năm 2040 so với năm 1990, trao thêm quyền tự do cho các quốc gia. Tuy nhiên, mục tiêu năm 2035 vẫn mơ hồ : Giảm 66,25% đến 72,5% lượng khí thải (so với năm 1990).

Trả lời đài RFI ngày 05/11, ông Neil Makaroff, chủ tịch tổ chức tư vấn Strategic Perspectives, cho biết trong quá trình đàm phán, nhiều nhượng bộ khác đã được đưa ra nhưng nếu tiếp tục, sẽ khó đạt được các mục tiêu đề ra :

“Nhìn từ góc độ công nghiệp, châu Âu cần ưu tiên các ngành công nghiệp xanh để cạnh tranh với Trung Quốc. Các nước cũng yêu cầu hoãn ít nhất một năm đối với thị trường carbon cho hệ thống sưởi ấm và giao thông để tránh phải triển khai ngay năm 2027, điều này có thể gây ra tác động xã hội đáng kể. Họ cũng yêu cầu được linh hoạt, đặc biệt liên quan đến lộ trình điện khí hóa phương tiện trên quy mô châu lục, cho nên, đã có một số nhân nhượng.

Nhưng cũng cần phải nhớ rằng tấn công hoặc thắc mắc về các luật trong Thỏa thuận Xanh châu Âu sẽ không giúp chúng ta đạt được mục tiêu. Có thể cho một số lĩnh vực được linh hoạt nhưng trên thực tế, vẫn phải duy trì một lộ trình và mức độ nhất quán nhất định trong các luật của Thỏa thuận Xanh. Nếu không, sẽ rất khó để đạt được mục tiêu đề ra, nhất là sự cạnh tranh ngày nay phụ thuộc rất lớn vào kỷ nguyên công nghiệp mới, đó là kỷ nguyên của các công nghệ xanh như xe điện, tua-bin gió, hay pin chẳng hạn”.

Đọc thêmThành bại của COP30: Vì sao cam kết cắt giảm khí thải vào năm 2035 là quan trọng ?

Hungary: Phe Viktor Orban nắm quyền kiểm soát báo Blikk nổi tiếng

Sau khi nắm quyền kiểm soát các đài truyền hình công và khoảng 500 cơ quan truyền thông tư nhân, thủ tướng Viktor Orban vừa mua lại nhật báo Blikk từ tập đoàn Thụy Sĩ Ringier, thông qua một người thân cận. Là tờ báo lớn nhất Hungary, Blikk nổi tiếng với những câu chuyện tội phạm và nạn tham nhũng của gia tộc cầm quyền. Hợp đồng được đúc kết chỉ 5 tháng trước cuộc bầu cử Quốc Hội.

Thông tín viên RFI Florence La Bruyère tại Budapest cho biết thêm :

“Khi mua lại Blikk, tờ báo có nhiều độc giả nhất ở Hungary, phe ủng hộ Orban đang bổ sung thêm một mảnh ghép quan trọng vào đế chế của họ, theo nhận định của nhà báo Veronika Munk. Từng làm tổng biên tập và là người sáng lập cơ quan truyền thông độc lập Telex, hiện giờ bà làm việc cho hãng truyền thông Slovakia Dennik N.

Bà Veronika Munk giải thích : “Mỗi tháng có 3 triệu người sử dụng internet đọc Blikk. Việc mua lại Blikk đồng nghĩa với việc tiếp cận hàng triệu người Hungary, ở một đất nước chỉ có 10 triệu dân !”

Chuyện này không phải là lạ với bà. Năm năm trước, tờ báo trực tuyến Index, nơi bà làm việc - một hãng truyền thông chỉ trích chính phủ - đã bị một doanh nhân ủng hộ Orban mua lại. Đó là Miklos Vaszily, giám đốc Indamedia, chính tập đoàn vừa mua lại Blikk. Veronika Munk và toàn bộ ban biên tập đã từ chức. Kể từ đó, Index không còn là tờ báo như trước nữa. Veronika Munk nhận xét : “Điều đáng chú ý về Index ngày nay và cũng chính là những gì còn thiếu, đó là không còn các bài báo điều tra, không còn những phân tích chuyên sâu về tham nhũng nữa”.

Đọc thêmTự do báo chí ở Hungary: 500 tờ báo chung một biên tập

Đế chế truyền thông của Viktor Orban chủ yếu phát tán tuyên truyền. Những tuyên truyền rất thân Nga, như nhận định của giáo sư Gabor Polyak tại Đại học Budapest, một chuyên gia về truyền thông : “Các cơ quan truyền thông thân chính phủ cứ lặp đi lặp lại rằng các chính trị gia Ukraina tham nhũng, rằng họ cưỡng bức người dân nhập ngũ... Như thể Ukraina là nhân vật phản diện trong câu chuyện vậy!”

Với báo Blikk, phe Viktor Orban hiện kiểm soát hơn 80% không gian truyền thông ở Hungary. Đây là trường hợp có một không hai trong Liên Hiệp Châu Âu”.

Úc âm thầm trục xuất tội phạm nước ngoài đã thụ án xong sang đảo Nauru

Đảo Nauru trở thành “nơi giam lỏng” người nước ngoài phạm pháp tại Úc và đã thụ xong án. Đổi lại, Nauru nhận được hàng trăm triệu đô la, rất cần cho ngân sách của đảo quốc. Và Canberra âm thầm trục xuất một số trường hợp sang Nauru từ ngày 24/10/2025.

Những trường hợp này là ai ? Thông tín viên Grégory Plesse tại Sydney giải thích :

“Từ giờ có ít nhất 3 người, trên khoảng 350 người nước ngoài liên quan đến chính sách mới, sẽ bị trục xuất khỏi Úc sang Nauru và vô thời hạn.

Từ hơn 20 năm qua, Úc đã đưa sang Nauru những người xin tị nạn bị chặn trên biển. Tuy nhiên, kể từ tháng 02/2025, hai nước đã ký kết một thỏa thuận mới, lần này chỉ áp dụng cho những người nước ngoài đã thụ án tù tại Úc, như vậy đã bị tước mọi quyền được ở Úc, nhưng lại không thể trục xuất họ, vì họ là người vô tổ quốc, hoặc vì họ có nguy bị chết tại quốc gia quê hương.

Đối với ông Graham Thom, phụ trách vận động cho Hội đồng Người tị nạn Úc, đây như là bản án kép : “Những người này đã thụ án và đáng lẽ phải được trả tự do. Nhưng thay vào đó, họ lại bị trừng phạt bằng cách bị đày đến Nauru; việc này sẽ khiến người nộp thuế Úc thiệt hại 2,5 tỷ đô la trong 30 năm. Thật là vô lý”.

Đọc thêmÚc ký với đảo Nauru thỏa thuận định cư người tỵ nạn

Vô lý, mơ hồ và cực kỳ tốn kém, nhưng hoàn toàn hợp pháp, ít nhất là cho đến hiện nay. Nhiều đơn kháng cáo đã được đệ trình lên tòa án để phản đối những vụ trục xuất này, bị coi là vi phạm nhân quyền, đặc biệt là do khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cực kỳ hạn chế ở Nauru, một quốc gia có chưa đầy 12.000 dân, có diện tích nhỏ hơn cả sân bay Charles de Gaulle của Pháp.

Nhưng chính phủ đảng Lao Động vẫn kiên định giữ lập trường. Bộ trưởng Nội vụ đã tái khẳng định rằng những người bị hủy thị thực phải rời khỏi đất nước, bất chấp kinh phí hay thiệt hại về tinh thần như thế nào”.

Sự kiện tuần qua thu hút sự chú ý của quốc tế là cuộc họp thượng đỉnh của tổng thống Mỹ Donald Trump và chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ngày 30/10/2025, bên lề thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương - APEC tại Hàn Quốc. Tổng thống Mỹ liên tục đưa ra nhiều tuyến bố với các « mỹ từ », ca ngợi « thành công vẻ vang », « kết quả tốt đẹp », nhưng theo nhiều chuyên gia, Trung Quốc mới là bên « thắng thế ».

Đúng là cuộc họp giữa hai nhà lãnh đạo đã mang lại một số kết quả, ví dụ Bắc Kinh đồng ý hoãn trong một năm việc triển khai lệnh hạn chế xuất khẩu đất hiếm, khởi động lại việc mua nông sản của Hoa Kỳ, nhất là đậu nành, cam kết hợp tác chặt chẽ hơn với Washington để ngăn chặn ma túy fentanyl tràn vào Hoa Kỳ. Phía Mỹ giảm thuế quan đánh vào hàng Trung Quốc từ 57% xuống còn 47%.

Trên đài RFI ngày 30/10, giáo sư kinh tế Jean-François Huchet, đứng đầu Viện Ngôn ngữ và Văn minh Phương Đông - INALCO tại Paris, phân tích :

« Đây giống như một sự tạm dừng leo thang căng thẳng hơn là một thỏa thuận thực sự giữa hai bên, bởi vì các vấn đề còn tồn đọng ở cả hai phía vẫn còn vô cùng lớn. Tôi nghĩ rằng điều mà cả chính quyền Mỹ và chính phủ Trung Quốc mong muốn là tránh tái diễn tình trạng leo thang vốn đã được dự đoán phần nào trong những tuần gần đây sau khi cả hai bên nối lại các lệnh trừng phạt. Chúng ta đã chứng kiến ​​sự hạ nhiệt trong cuộc xung đột thương mại này, vốn thường được mô tả là một cuộc chiến thương mại giữa hai cường quốc kinh tế của thế giới.

Hẳn quý vị còn nhớ, Donald Trump từng đưa ra những tuyên bố mạnh mẽ, quyết liệt - rằng ông sẽ buộc Trung Quốc phải nhượng bộ. Tuy nhiên, sau gần 9 tháng, ông Trump đã nhận ra rằng Trung Quốc có những con bài chiến lược rất quan trọng. Chúng ta đã thấy ví dụ việc mua đậu nành của Mỹ, và đặc biệt là vấn đề đất hiếm, vốn dĩ có thể làm tê liệt hoàn toàn ngành công nghiệp của Mỹ và cả châu Âu. Xin nhắc lại là châu Âu cũng đang chịu ảnh hưởng nặng nề.

Chính vì thế, hiện nay, Trung Quốc dường như thắng thế hơn hẳn, bởi vì Trung Quốc đã không chịu khuất phục trước áp lực của Mỹ. Trung Quốc gần như là nước duy nhất không lùi bước trước những vấn đề này.

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng dù mức thuế nhập khẩu đã giảm từ 57% xuống 47%, nhưng đây vẫn là mức rất cao. Và tất cả các biện pháp trừng phạt khác giữa hai nước, được áp dụng từ thời chính quyền Trump nhiệm kỳ 1, thậm chí từ trước đó, từ thời tổng thống Obama, vẫn còn hiệu lực. Như vậy, đây vẫn chỉ là một sự cân bằng rất mong manh.

Đọc thêmĐối thoại Mỹ-Trung : Trung Quốc « đánh phủ đầu » trước khi đàm phán, theo đúng cách của Trump

(…) Tôi nghĩ rằng dẫu sao, phía Trung Quốc cũng không muốn ký kết một thỏa thuận khiến họ chịu quá nhiều ràng buộc, hạn chế và họ muốn có thể gia hạn một thỏa thuận về vấn đề này, xét cho cùng, đó là lợi thế chiến lược của họ. Về phía Mỹ, đó là thẻ bán dẫn, nhất là các bộ vi xử lý rất cao cấp, cho phép đạt nhiều bước tiến về trí tuệ nhân tạo.

Vì vậy, tôi cho rằng không bên nào muốn thỏa hiệp quá lâu và họ đều muốn mình có thể chơi lại vài quân bài mà không bị cáo buộc vi phạm một thỏa thuận đã được ký kết và kéo dài (…) Tôi tin rằng cả 2 gã khổng lồ (Mỹ - Trung) sẽ tiếp tục quan sát nhau. Và dĩ nhiên chúng ta sẽ không tránh khỏi việc căng thẳng sẽ còn leo thang nhiều ».

Thế giới đối mặt với cuộc chạy đua hạt nhân giữa Putin và Trump ?

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 30/10/2025 bất ngờ ra lệnh cho Lầu Năm Góc cho thử nghiệm trở lại ngay lập tức vũ khí hạt nhân, lần đầu tiên tính từ hơn 30 năm trở lại đây. Lý giải cho quyết định này, ông Trump cho rằng đây là cách đáp trả tương xứng với việc một số nước tiến hành các vụ thử nghiệm.

Tuyên bố của nguyên thủ Mỹ được đưa ra ngay sau khi điện Kremlin thông báo về vụ thử nghiệm hệ thống phóng drone ngầm Poseidon, có khả năng di chuyển dưới nước, ở độ sâu 1.000 mét, có thể mang đầu đạn hạt nhân và « không thể bị đánh chặn ».

Trước đó vài ngày, hôm 27/10, tổng thống Nga Vladimir Putin thông báo Matxcơva đã thử thành công Burevestnik, tên lửa hành trình mới chạy bằng năng lượng hạt nhân. Loại tên lửa này được chủ nhân điện Kremlin ca ngợi là vũ khí hạt nhân duy nhất trên thế giới có tầm bắn không giới hạn.

Về phản ứng của Nga sau tuyên bố nối lại hoạt động thử nghiệm hạt nhân của Mỹ, thông tín viên RFI Anissa El Jabri tại Matxcơva cho biết điện Kremlin ngay trong ngày thứ Năm 30/10 đã hạ thấp tầm quan trọng của các thông báo gần đây liên quan đến các cuộc thử nghiệm drone ngầm Poseidon và tên lửa Burevestnik có khả năng mang đầu đạn hạt nhân, nhấn mạnh rằng đây không phải là « các cuộc thử nghiệm hạt nhân » thực chất.

Đọc thêmVới thông báo của Trump và Putin, cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân đã được khởi động ?

Trên đài RFI, tướng Dominique Trinquand, chuyên gia về các vấn đề địa-chiến lược, nguyên trưởng phái đoàn quân sự Pháp tại Liên Hiệp Quốc, hôm 31/10 nhận định các tuyên bố của phía Mỹ về việc nối lại thử nghiệm hạt nhân còn rất mơ hồ, chủ yếu mang tính khoa trương :

« Nói một cách hơi thô thì đây chỉ như là trò đọ cơ bắp giữa ông Putin và Trump. Ông Putin tuyên bố về những vũ khí mới đặc biệt mà chỉ nước Nga mới có. Đây dĩ nhiên là chiêu trò tuyên truyền, mặc dù cũng có thể là đúng. Đó là sự tuyên truyền nhắm vào nhân dân Nga, và ông Trump, như thường lệ, đáp trả rằng ông là người mạnh nhất. Còn về phía ông Putin, ông ấy làm vậy đơn giản là vì ông ấy đang ở thế yếu.

Bởi vì tất cả mọi người đều rất lo lắng mỗi nghe nói tới vũ khí hạt nhân, nên tôi chỉ muốn nhắc lại rằng vũ khí hạt nhân đã không còn được sử dụng kể từ năm 1945. Chúng đã từng được sử dụng vào thời điểm đó vì khi đó Mỹ là nước duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân. Ngày nay, không ai muốn mạo hiểm sử dụng vũ khí nguyên tử vì chúng ta đều biết rằng một cuộc trả đũa hạt nhân có thể xảy ra ngay lập tức ».

Chiến tranh Ukraina : Thanh niên Ấn Độ, nạn nhân liên đới

Số phận của những thanh niên Ấn Độ bị quân đội Nga cưỡng ép tòng quân và đưa ra tiền tuyến chiến đấu chống Ukraina ngày càng gây lo ngại cho chính quyền New Delhi. Thông tin được công bố về cái chết của 2 thanh niên Ấn Độ trên mặt trận ở Ukraina hồi nửa cuối tháng 10 khiến yêu cầu hồi hương hàng trăm công dân bị Nga đẩy sang Ukraina tham chiến càng thêm cấp bách. Họ là những thanh niên bị lừa bởi những lời hứa hẹn được làm công việc trả lương cao tại Nga.

Từ New Delhi, thông tín viên Abdoollah Earally ngày 26/10 cho biết thêm :

« 126 người Ấn Độ đã bị bắt gia nhập quân đội Nga. 16 người vẫn còn mất tích. Đằng sau những con số chính thức này là những phận người tan vỡ : những thanh niên Ấn Độ sang Nga du học hoặc làm việc nay thấy mình phải ra trận tại Ukraina.

Trong tháng 10 vừa qua, video về Sahil Majothi, 22 tuổi, đã lan truyền trên các phương tiện truyền thông Ấn Độ. Thanh niên này, đến từ Gujarat, sang Nga để du học, khẳng định mình đã bị bắt ép tòng quân sau đó đã bị bắt làm tù binh ở Ukraina. Mẹ của anh nói với báo chí Ấn Độ : « Con trai tôi đã bị họ gài bẫy. Rồi ngày mai sẽ lại đến lượt những thanh niên khác thôi. Điều này phải chấm dứt. Tôi kêu gọi thủ tướng hành động kiên quyết ».

Một binh sĩ Ấn Độ khẳng định rằng anh trai mình là Sandeep, 23 tuổi, đã bị ép buộc phải đi chiến đấu ở biên giới Nga-Ukraina. Thảm kịch này không còn là trường hợp cá biệt nữa, kể từ tháng 09, có ít nhất 2 người Ấn Độ khác đã thiệt mạng khi tham chiến. Hài cốt của một trong số họ đã được đưa về Ấn Độ ngày 18 tháng 10.

Tình cảnh của những thanh niên Ấn Độ này đang khiến xã hội và chính quyền New Delhi lo ngại. Tại Quốc Hội, ngoại trưởng Ấn Độ cho biết New Delhi đã yêu cầu Matxcơva, kể cả ở cấp cao nhất, chấm dứt việc tuyển mộ người Ấn Độ kiểu này và trả tự do cho những công dân Ấn Độ đã bị bắt tòng quân ».

Đọc thêmẤn Độ và Nepal triệt phá mạng lưới tuyển lính cho Nga

Donald Trump : Lý do khiến nhiều công dân Mỹ di cư sang Ireland

Ireland là vùng đất hứa mới cho những người Mỹ phản đối các chính sách của tổng thống Donald Trump, người đã trở lại nắm quyền lãnh đạo Hoa Kỳ vào đầu năm nay. Theo Cơ quan thống kê trung ương, số người rời khỏi Hoa Kỳ để sang định cư tại Ireland đã tăng 96% : từ 5.000 vào tháng 04/2024 lên thành 9.600 người tính đến tháng 04/2025. Lý do: mối lo ngại ngày càng gia tăng về các chính sách của Donald Trump.

Từ Dublin, thông tín viên Clémence Pénard ngày 30/10 gửi về bài tường trình :

« Ông bà Kim và Richard nằm trong số gần 9.600 công dân Mỹ đã quyết định rời Hoa Kỳ. Cả hai đều rời Florida vào tháng 6 vừa qua để đoàn tụ với cô con gái 22 tuổi, một sinh viên đang theo học tại Dublin.

Bà Kim chia sẻ : « Chúng tôi có một cô con gái chuyển giới, vì sự an toàn của con bé, chúng tôi đã rời khỏi đất nước ». Ở Florida, những cuộc tấn công nhắm vào cộng đồng LGBTQ+ đã trở nên kinh khủng : họ sơn lại vạch kẻ đường màu cầu vồng, gỡ bỏ loại sách giáo khoa gọi là "hòa nhập" khỏi các trường công lập … Thật đáng buồn và đáng sợ ».

Anh ngữ là động lực cuối cùng để họ đến sống ở Ireland. Bà Kim tâm sự tiếp : « Ban đầu thì tôi thích được đến sống ở nước Pháp cơ. Nhưng rào cản ngôn ngữ có thể khiến cuộc sống hàng ngày phức tạp hơn ». Ông Kim thì cho biết thêm : « Đến sống ở đây là một khởi đầu suôn sẻ. Chúng tôi lẽ ra đã phải làm điều này từ nhiều năm trước rồi ».

Liz O'Kane là nhân viên môi giới bất động sản. Bà xác nhận là ngày càng có thêm nhiều khách hàng là người Mỹ. Bà giải thích : « Những người rời khỏi Mỹ trước hết là những người có khả năng tài chính. Cũng giống như trong chiến tranh thôi, ngay cả khi đây không phải là chiến tranh thực sự, chỉ những người giàu có mới có điều kiện ra đi ».

Cũng giống như Richard, có 3 trong số các ông bà nội ngoại là người Ireland, có đến 1/10 dân Mỹ khẳng định có gốc gác Ireland. Điều này nuôi dưỡng ước mơ của một số người về một khởi đầu mới ở bên này Đại Tây Dương, ý nói tới châu Âu ».

Liên Âu tiến thêm một bước đến việc ngưng nhập khẩu khí đốt từ Nga; Căng thẳng gia tăng giữa Colombia và Hoa Kỳ do cuộc chiến chống ma túy;  Hệ thống an ninh của bảo tàng Louvre đã không ngăn chận được “vụ trộm của thế kỷ”; Việc bảo vệ an ninh cho cựu tổng thống Pháp trong tù gây tranh cãi. Đó là những chủ đề chính trong tạp chí Thế giới đó đây tuần này. 

Liên Âu tiến đến việc ngưng nhập khẩu khí đốt từ Nga

Hôm thứ Hai, 20/10/2025, Liên Hiệp Châu Âu đã có một bước tiến lớn trong nỗ lực làm cạn kiệt cỗ máy chiến tranh của Nga, với việc đa số các quốc gia thành viên tán thành nguyên tắc cấm nhập khẩu khí đốt tự nhiên của Nga từ đây đến cuối năm 2027. Biện pháp chủ chốt này, được Ủy Ban Châu Âu đề xuất vào mùa xuân năm nay, đã được sự ủng hộ của phần lớn các bộ trưởng Năng Lượng Châu Âu họp tại Luxembourg. Chỉ có Slovakia và Hungary, hai quốc gia phụ thuộc nhiều vào nguồn dầu khí của Nga, là đã phản đối lệnh cấm. Biện pháp còn phải được đàm phán với Nghị Viện Châu Âu trước khi được thông qua.

Từ Bruxelles, thông tín viên Pierre Benazet gởi về bài tường trình ngày 20/10: 

“Những người ủng hộ lệnh cấm nghĩ rằng nên làm càng sớm càng tốt, vì Liên Hiệp Châu Âu vẫn nhập khẩu 52 tỷ mét khối khí đốt của Nga vào năm ngoái, chiếm 19% lượng nhập khẩu của khối 27 nước, tức là gần bằng một phần năm. Các bộ trưởng Năng Lượng đã thông qua kế hoạch này với đa số phiếu thuận, tức là 55% số quốc gia thành viên đại diện cho 65% dân số. Các quốc gia Trung Âu phụ thuộc nhiều nhất vào khí đốt của Nga, cụ thể là Hungary và Slovakia, chỉ là thiểu số. Slovakia thậm chí còn đe dọa sẽ chống lại các lệnh trừng phạt đối với Nga nếu nước này bị cắt nguồn cung khí đốt. 

Kế hoạch ban đầu bao gồm lệnh cấm tất cả các hợp đồng mới bắt đầu từ ngày 01/01. Sau đó, kể từ ngày 17/06, việc nhập khẩu theo hợp đồng ngắn hạn sẽ bị cấm. Bước cuối cùng sẽ là lệnh cấm nhập khẩu theo hợp đồng dài hạn. Hạn chót được ấn định là cuối năm 2027, nhưng Ủy Ban Châu Âu đã đề xuất đẩy nhanh hơn một năm như một phần của gói trừng phạt thứ 19 đối với Nga. Nghị Viện Châu Âu thì muốn tiến xa hơn: Thứ năm tuần trước, Ủy ban Thương mại và Công nghiệp của Nghị Viện đã đề xuất lệnh cấm có hiệu lực ngay từ ngày 01/01 năm tới.”

Ngoài biện pháp nói trên, hôm thứ Tư 22/10, Liên Âu cũng đã đạt được thỏa thuận về tăng cường các biện pháp trừng phạt đối với ngành dầu khí của Nga. Thỏa thuận này nằm trong khuôn khổ gói trừng phạt thứ 19 được thông qua tại thượng đỉnh Liên Âu ở Bruxelles hôm thứ Năm 23/10. 

Nhưng đáng chú ý hơn cả đó là lần đầu tiên chính quyền Donald Trump đã quyết định trừng phạt hai tập đoàn dầu khí của Nga là Rosneft et Lukoil. Phát biểu tại thượng đỉnh Liên Hiệp Châu Âu ở Bruxelles ngày 23/10, tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã hoan nghênh hành động này của Washington: 

“Tôi cho rằng đây là một bước ngoặt. Hoa Kỳ đã quyết định các trừng phạt nặng nề đối với hai tác nhân quan trọng trong ngành dầu khí của Nga. Cho tới nay, Hoa Kỳ vẫn từ chối làm như thế. Như vậy, đây là một đòn rất nặng đánh vào nỗ lực chiến tranh của Nga vào lúc mà lần đầu tiên kể từ khi nổ ra cuộc xung đột, nền kinh tế của Nga bắt đầu bị ảnh hưởng nặng nề hơn. Đây thật sự là một bước ngoặt, kết hợp với các trừng phạt mà chúng tôi vừa ban hành cũng như với những áp lực đối với những tác nhân khác, sẽ có những tác động to lớn.”

Belarus tìm cách liên lạc với các nước châu Âu

Hai nhà báo bị giam giữ tại Belarus và Gruzia, Andrzej Poczobut và Mzia Amaghlobeli, đã được trao Giải thưởng Sakharov về Tự do Tư tưởng vào ngày 22/10. Andrzej Poczobut, khi đó là phóng viên tại Minsk của tờ báo Ba Lan Gazeta Wyborcza và là một nhà hoạt động vì quyền của người thiểu số Ba Lan, đã bị bắt vào đầu năm 2021, trong bối cảnh chính quyền Belarus đàn áp các cơ quan truyền thông chỉ trích chính phủ. Trả lời hãng tin AFP, ban biên tập của tờ Gazeta Wyborcza hy vọng là nhờ giải thưởng này, Andrzej Poczobut sẽ được trả tự do. Thực tế đúng là chính phủ Belarus đã tìm cách đối thoại với phương Tây trong nhiều tháng qua trên cơ sở trả tự do cho những tù nhân chính trị để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. 

Thông tín viên trong khu vực  Anissa el Jabri từ Matxcơva gởi về bài tường trình ngày 22/10/2025:

“Nhờ 52 tù nhân được trả tự do mà lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ đối với hãng hàng không quốc gia Belavia của Belarus đã được dỡ bỏ. Sự kiện đó diễn ra vào ngày 11/09. Chiến lược của nhà lãnh đạo độc tài Belarus đã bắt đầu mang lại kết quả. Alexander Lukashenko đã tái lập quan hệ với Washington từ nhiều tháng trước. Trên cơ sở này, Minsk hiện đang đặc biệt hy vọng lệnh trừng phạt sẽ được dỡ bỏ đối với một công ty lớn khác, đó là Belaruskali, tập đoàn quốc gia chuyên về khai thác kali.

Không chỉ hướng đến bên kia Đại Tây Dương, Belarus nay còn nhắm tới các nước láng giềng châu Âu. Hãng tin Reuters tuần trước cho biết, chính quyền Belarus hiện đang tìm cách liên lạc với các nước châu Âu. Theo hãng tin này, vào cuối tháng 9, đại sứ quán Belarus đã gửi thư cho một số nước thành viên Liên Hiệp Châu Âu, đề xuất một cuộc gặp với đại sứ Belarus tại Vatican, cũng như với đại diện của nước này tại UNESCO. Một số nước châu  đã chấp nhận cuộc gặp. 

Minsk đang tìm cách thoát khỏi sự cô lập, đồng thời khẳng định mình là một bên trung gian trong các cuộc đàm phán giữa Nga và Ukraina, cũng như trong các cuộc đàm phán có thể diễn ra trong tương lai về an ninh châu Âu.”

Căng thẳng gia tăng giữa Washington và Bogota 

Hôm thứ Hai 20/10/2025, Colombia đã triệu hồi đại sứ tại Hoa Kỳ  sau khi tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra lời đe dọa can thiệp quân sự nếu Colombia không chấm dứt sản xuất ma túy. Không những thế, hôm thứ Tư, ông Trump còn đe dọa trực tiếp tổng thống Colombia Gustavo Petro, mà ông gọi là một “trùm ma túy”. Vị tổng thống cánh tả của Colombia đã đáp trả với thông báo kiện ông Trump về tội vu khống trước một tòa án ở Mỹ. 

Bằng cách gia tăng những lời đe dọa kiểu này đối với các nước châu Mỹ Latinh và cũng như gia các hoạt động quân sự ở vùng Caribê, tổng thống Donald Trump coi như đang khôi phục chính sách của một số người tiền nhiệm. Liệu Mỹ có sẽ quay lại với chính sách can thiệp mạnh mẽ vào châu Mỹ Latinh,  thậm chí là can thiệp để thay đổi chế độ? Từ New York, thông tín viên Loubna Anaki gởi về bài tường trình ngày 20/10: 

“Từ nhiều thập niên qua, chưa bao giờ sự hiện diện quân sự của Mỹ ở vùng Caribê đạt được mức độ đáng kể như vậy, với hơn 10.000 quân và hàng chục tàu chiến và máy bay được triển khai. Về mặt chính thức, Nhà Trắng giải thích rằng ông Donald Trump đã vận động tranh cử với lời hứa tiêu diệt các băng đảng ma túy và ông sẽ làm mọi cách có thể để ngăn chặn ma túy xâm nhập vào đất Mỹ.

Tuy nhiên, một số người lo ngại rằng các chính sách hiện tại của tổng thống Mỹ sẽ làm bùng phát căng thẳng trong khu vực. Trước khi có những cuộc đấu khẩu căng thẳng với tổng thống Colombia, Donald Trump đã gây áp lực lên nhà lãnh đạo Venezuela. Quân đội Mỹ đã thực hiện ít nhất một chục cuộc tấn công vào các tàu nhỏ bị cáo buộc vận chuyển ma túy. Nhưng thực tế, vấn đề chính của Hoa Kỳ là fentanyl, loại ma túy được đưa vào nước Mỹ bằng đường bộ qua biên giới phía Nam. 

Qua việc Donald Trump cho phép CIA tiến hành các hoạt động bí mật ở Venezuela, đồng thời không ngần ngại thảo luận về việc can thiệp quân sự vào Colombia, một số nhà quan sát coi đây là mong muốn thay đổi chế độ ở những nước này, điều mà trong quá khứ Washington đã từng dàn dựng trong khu vực và ở các nơi khác. Trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông, Donald Trump đã cố lật đổ Nicolas Maduro nhưng không thành công.”

Không chỉ ở vùng Caribê, trong tuần này, chính quyền Trump còn mở rộng cuộc chiến chống ma túy sang vùng Thái Bình Dương, oanh kích trong hai ngày liên tiếp vào hai tàu bị tình nghi vận chuyển ma túy, khiến tổng cộng 5 người chết.

Bảo tàng Louvre đã không ngăn được “vụ trộm của thế kỷ”

Hôm Chủ nhật 19/10/2025, cả nước Pháp chấn động khi nghe tin sáng hôm đó những kẻ trộm đã đột nhập bảo tàng Louvre ở Paris, đánh cắp 8 báu vật hoàng gia vô giá. Đối với nước Pháp, vốn tự hào về lịch sử và văn hóa, sự kiện mà một số người gọi là “vụ trộm của thế kỹ” là một nỗi nhục của quốc gia. Vụ này đã gây nhiều tranh cãi về vấn đề bảo vệ an ninh cho một viện bảo tàng được coi là lớn nhất thế giới. 

Thượng Viện Pháp ngày 22/10/2025 đã mở phiên điều trần để tìm hiểu vì sao bọn trộm đã có thể cướp đi các báu vật đó một cách dễ dàng ngay giữa ban ngày như vậy, Phiên điều trần bắt đầu bằng một bản tường trình chi tiết của Chủ tịch kiêm Giám đốc Bảo tàng Louvre, bà Laurence des Cars, về vụ việc chỉ diễn trong vòng chưa đầy mười phút:

Hôm đó, ngay sau khi bảo tàng mở cửa, một chiếc xe tải được trang bị bệ nâng đã dừng lại lúc 9 giờ 30 sáng dọc theo dọc theo bảo tàng ở phía Quai de Seine. Bà Laurence des Cars nhấn mạnh rằng tất cả các chuông báo động đều hoạt động, bao gồm cả chuông báo động trên cửa sổ và trên hai tủ trưng bày bị bọn trộm phá bằng máy mài góc. Một nhân viên an ninh  tại bảo tàng đã liên lạc với sở chỉ huy của bảo tàng để báo cáo vụ đột nhập, được phát hiện lúc 9 giờ 34. Lúc 9 giờ 35, vài giây sau, giám đốc điều hành bảo tàng báo động cho đồn cảnh sát quận 1. Bà Laurence des Cars cho biết thêm, hệ thống an ninh Ramsès, kết nối bảo tàng Louvre với Bộ Nội vụ, đã được một đội trưởng kích hoạt từ sở chỉ huy trung tâm lúc 9 giờ 36. Các nhân viên an ninh đã chạy đến ngay, khiến bốn tên cướp đã vội vã tẩu thoát. 

Ngay trước phiên điều trần này, Bộ trưởng Văn hóa Rachida Dati đã khẳng định tại phòng họp Thượng Viện rằng "các biện pháp an ninh nội bộ của Bảo tàng Louvre" đã "chứng tỏ hiệu quả". Tuy nhiên, Laurence des Cars cho rằng bảo tàng đã không "phát hiện ra sự xuất hiện của bọn trộm đủ sớm".

Trong cuộc điều trần ở Thượng Viện, Chủ tịch kiêm Giám đốc Bảo tàng Louvre cũng khẳng định "quy trình an ninh đã được tuân thủ nghiêm ngặt". Tuy nhiên bà Laurence des Cars nhìn nhận điểm yếu trong hệ thống an ninh của viện bảo tàng, đã không "phát hiện sự xuất hiện của bọn trộm đủ sớm", vì các camera an ninh bên ngoài không bao phủ toàn bộ mặt tiền của bảo tàng.

Tranh cãi về bảo vệ an ninh cho cựu tổng thống Pháp trong tù

Một sự kiện khác cũng đang gây nhiều tranh cãi tại Pháp: Lần đầu tiên một cựu tổng thống phải ngồi tù. Hôm 21/10/2025, ông Nicolas Sarkozy đã vào nhà tù La Santé ở Paris để thọ án 5 năm tù giam về tội “tham gia một tổ chức tội phạm” trong vụ án về tài trợ của Lybia cho chiến dịch tranh cử tổng thống Pháp năm 2007. 

Vì lý do bảo đảm sự an toàn, phạm nhân đặc biệt Sarkozy được giam riêng, trong một khu vực có khoảng hai mươi phòng giam. Nhưng vấn đề là bộ Nội Vụ Pháp đã điều động hai nhân viên an ninh có mang súng vào ở ngay trong nhà tù để thường xuyên bảo vệ Sarkozy, "do địa vị của ông và những mối đe dọa mà ông phải đối mặt". Điều này đã gây phản ứng mạnh từ ban quản lý nhà tù và từ công đoàn của giới quản giáo, họ xem đây là "một biện pháp vô nghĩa, một sự ngu ngốc về an ninh, và trên hết là một sự sỉ nhục chưa từng có đối với toàn bộ hệ thống nhà tù." 

Theo quy định chung, ban quản lý nhà tù phải làm đủ mọi cách để đảm bảo rằng một tù nhân bị giam giữ biệt lập không thể gặp bất kỳ tù nhân nào khác trong quá trình di chuyển (rất hiếm) của mình, tức là không cần một biện pháp an ninh nào khác. Thế mà mỗi khi ông Sarkozy rời khỏi phòng giam để đi dạo ( mỗi ngày một lần ) trong một sân nhỏ riêng, hay đến phòng tập thể dục nhỏ riêng ( mỗi ngày một lần ), hoặc đến phòng thăm ( ba lần một tuần ), ngoài hai quản giáo, còn có hai nhân viên an ninh có mang súng đi theo sát để bảo vệ.

Khủng hoảng nhà ở tại Tây Ban Nha

Tại Tây Ban Nha, khủng hoảng nhà ở đang là một vấn đề đau đầu đối với chính phủ Xã Hội, lo ngại bất ổn xã hội sẽ tái diễn. Tuy các biện pháp đã được thực hiện và Luật Nhà ở được thông qua nhằm kiềm chế giá thuê nhà leo thang, gần 300.000 hợp đồng thuê nhà sẽ phải được gia hạn trong vài tháng tới, người thuê nhà đang rất lo không thể trả nổi mức tăng tiền thuê nhà. Từ Madrid, thông tín viên Diane Cambon gởi về bài tường trình ngày 24/10:

"Sắp hết hạn hợp đồng thuê nhà, hàng ngàn người dân Tây Ban Nha ăn không ngon ngủ không yên, nhất là những người sống ở các thành phố đông du khách tại những vùng đã quyết định không thi hành Luật Nhà ở, trong đó quy định giá thuê nhà không được tăng nữa. Đây là trường hợp của các thành phố Madrid, Valencia và Malaga, nơi giá thuê nhà đã tăng 80% trong mười năm qua. 

Pedro sống ở trung tâm Madrid và trong bốn tháng nữa phải gia hạn hợp đồng thuê nhà. Ông nói: "Tôi rất lo lắng vì tôi sống trong một căn hộ hai phòng ngủ ở trung tâm thành phố với một chú chó, và chủ nhà đã cảnh báo tôi là sẽ tăng tiền thuê nhà theo hợp đồng mới. Ở khu phố của tôi, rất khó tìm được một căn hộ, và với mức giá thuê nhà hiện tại của tôi, càng không thể nào tìm được." 

Zara, một trong những cư dân trung lưu ở Madrid, cũng không thể tiếp tục sống ở trung tâm. Chủ nhà của cô đã quyết định tăng tiền thuê nhà. Cô nói: "Tôi phải rời khỏi trung tâm thành phố vì tôi không đủ khả năng trả tiền thuê nhà, sẽ tăng thêm từ 500 euro trở lên. Tôi đã sống với mối đe dọa này, và dù sao thì tôi cũng không đủ khả năng chi trả 1.700 euro tiền thuê nhà mỗi tháng."

Đảng Xã hội cầm quyền đang tìm cách can thiệp một cách hợp pháp vào giá thuê nhà vì hiện chỉ có bốn vùng ở Tây Ban Nha và 300 thành phố ở vùng Catalonia thực hiện các khuyến nghị của Luật Nhà ở, cụ thể là giới hạn giá thuê nhà ở những khu vực có nhu cầu cao."

Giải thưởng Nobel Hòa Bình được trao cho nhà lãnh đạo đối lập Venezuela gây nhiều phản ứng trái ngược. Kế hoạch hòa bình bất ngờ cho Gaza của tổng thống Mỹ Donald Trump, giúp đình chỉ cuộc chiến kéo dài hơn 2 năm nay, dấy lên nhiều hy vọng về một nền hòa bình lâu dài tại khu vực. Tuy nhiên « thắng lợi ngoại giao » dựa trên sức mạnh của tổng thống Trump, được quảng bá rầm rộ, có nguy cơ che lấp đóng góp ngoại giao của Pháp và các nước Ả Rập.

Tại Pháp, chính phủ của thủ tướng Sébastien Lecornu vượt qua cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm đầu tiên tại Quốc Hội, sau khi đình chỉ dự luật cải cách hưu trí, theo đòi hỏi của đối lập. Chính quyền Hàn Quốc bị chỉ trích mạnh trong nước vì phản ứng chậm trễ trước việc cả ngàn công dân bị các tổ chức lừa đảo giam giữ tại Cam Bốt.

Ca khúc chống chiến tranh Ukraina, bị chính quyền Nga cấm, được hàng trăm thanh niên Nga hát vang trên đường phố St Petersburg. Giải thưởng Nobel Y học vinh danh tế bào « T – điều hòa », được mệnh danh là người bảo vệ sự cân bằng của hệ miễn dịch. Trên đây là các chủ đề chính Tạp chí Thế giới Đó đây tuần này.

Nobel cho « Maria Corina » : Niềm vui tràn ngập khu phố Caracas

Ngày 10/10/2025, bà Maria Corina Machado, lãnh đạo đối lập Venezuela, 58 tuổi, được trao tặng giải Nobel Hòa Bình. Thông tin về giải thưởng gây phấn chấn với nhiều người tại Venezuela, đặc biệt tại một khu phố sang trọng ở thủ đô. Thông tín viên Alice Campagnol tường trình từ Caracas :

« Phản ứng đầu tiên trên đường phố Caracas là sự ngạc nhiên. ‘‘Thật sự thế à ! Ôi, thật bất ngờ ! Thật vậy sao? Khi nào vậy ?’’. Trong bối cảnh truyền thông bị kiểm duyệt, người dân Venezuela không còn mấy quan tâm đến tin tức nữa. Khi ngạc nhiên qua đi, người qua đường đều vui mừng trước tin này. ‘‘Tuyệt vời, bà ấy thật xứng đáng !’’, ‘‘Thật may mắn khi bà ấy được trao giải thưởng rất lớn này !’’ 

• Đọc thêm : Nobel Hòa Bình 2025 vinh danh Maria Corina Machado, lãnh đạo đối lập Venezuela

Ở khu vực sang trọng này của thủ đô Venezuela, người ta không ngừng ca ngợi ‘‘Maria Corina’’, như bà được gọi một cách trìu mến ở đây. Một người nói : ‘‘Bà ấy thật dũng cảm ! Không phải ai cũng làm được những gì bà ấy đã làm ! Toàn thể người dân đều ủng hộ bà ấy. Không còn nghi ngờ gì nữa ! Tôi thực sự ngưỡng mộ bà ấy ! Với cuộc đấu tranh mà bà ấy đã tiến hành ở đất nước này, bà ấy thực sự là một người phụ nữ tốt. Bà ấy thực sự đại diện cho hy vọng thay đổi ở một đất nước đã bị điều hành bởi cùng một khuynh hướng chính trị trong suốt 25 năm nay.’’

Nhưng liệu giải thưởng này, dù có danh giá đến đâu, có thể thay đổi được tình hình ở Venezuela hay không, nơi đàn áp đã trở thành chuyện thường ngày ? Đây là điều không có gì là chắc chắn. »

Đằng sau những cuộc tranh cãi hỏa mù... 

Giải thưởng cho nhà đối lập Venezuela bị phủ bóng bởi những tuyên tuyền rầm rộ của tổng thống Mỹ Donald Trump và những người ủng hộ việc tổng thống Trump xứng đáng được trao giải Nobel do thành tích giúp cho Israel và tổ chức Hamas chấp nhận ngừng bắn tại Gaza. Chính quyền Trump chỉ trích việc trao giải thưởng cho nhà đối lập Venezuela, và khẳng định Ủy ban Nobel đặt « chính trị » lên trên « hòa bình ».

Tuy nhiên, các tuyên bố rầm rộ của chính quyền Trump, và những phản bác mạnh mẽ của nhiều người chống Trump, có nguy cơ làm lu mờ đi một thực tế là, nhà đối lập Venezuela Machado vốn thân cận với tổng thống Mỹ, và những người cùng phe của ông Trump, như tổng thống cực hữu Achentina, Javier Milei. Trên thực tế, chính quyền Trump chắc chắn coi hòa bình là chính trị : « Áp đặt hòa bình bằng sức mạnh » (Peace Through Strength) là lập trường chính thức của Nhà Trắng (Tuyên bố ngày 4/3/2025).

Ngay sau công bố Nobel Hòa Bình, nhà đối lập long trọng tuyên bố cảm ơn tổng thống Mỹ, và khẳng định tổng thống Trump xứng đáng là người nhận giải. Trang mạng The Conversation, có bài của chuyên gia Thomas Posdado, Đại học Rouen (Pháp), cho rằng việc Ủy ban Nobel trao giải cho bà Machado là « một cách để gián tiếp khen thưởng Donald Trump », ngầm ủng hộ việc thay đổi chế độ tại Venezuela.

Nobel Hòa bình giúp tránh bạo lực hay góp phần thổi bùng ngọn lửa chiến tranh ?

Vào lúc tàu chiến Mỹ áp sát Venezuela, và tổng thống Mỹ đe dọa can thiệp, bà Machado tuyên bố tin tưởng vào sự hỗ trợ của ông Trump để Venezuela được giải phóng khỏi chế độ độc tài, trong lúc theo viện thăm dò dư luận Datanalisis, được báo Le Monde dẫn lại, chỉ có 3% người dân nước này ủng hộ Mỹ can thiệp quân sự. Báo chí nhiều nước châu Âu lo ngại, giải Nobel Hòa Bình có thể trở thành tác nhân làm căng thẳng gia tăng, thậm chí thúc đẩy chiến tranh bùng phát. Báo Bỉ RTBF có bài « Trump, Maduro và giải Nobel bất hòa : Venezuela bên bờ bão tố ». Đài Pháp France Culture : « Từ Nobel Hòa bình đến bóng ma chiến tranh ? ». 

• Đọc thêm : Tại sao Donald Trump gia tăng áp lực chống Venezuela vào lúc này ?

Theo Ủy Ban Nobel, giải Nobel Hòa Bình được trao cho bà Maria Corina Machado, « một gương mặt chủ chốt làm nên sự thống nhất của các lực lượng đối lập Venezuela », vì các nỗ lực thúc đẩy « tiến trình chuyển đổi từ chế độ độc tài sang nền dân chủ một cách công bằng và ôn hòa ». Liên Hiệp Quốc thừa nhận việc trao giải cho lãnh đạo đối lập Venezuela phản ánh khát vọng của người dân Venezuela « được bầu cử tự do và công bằng », « các quyền dân sự và chính trị được tôn trọng ».

Cựu ứng cử viên tổng thống đối lập Eglée Gonzalez, một đồng chí của bà Machado, đặt niềm tin vào là « việc trao giải Nobel Hòa Bình sẽ khuyến khích chính trị gia này lựa chọn con đường đối thoại để tìm lối thoát cho khủng hoảng chính trị ». Tuần báo Pháp Le Nouvel Obs cũng bày tỏ hy vọng « giải Nobel Hòa Bình nhắc nhở chúng ta rằng lòng dũng cảm của một người phụ nữ có sức nặng hơn cả một chế độ độc tài vũ trang. Hy vọng thông điệp này không bị hiểu lầm là sự khích lệ đối với những người, một lần nữa, mơ ước cứu châu Mỹ Latinh bằng cách gửi tàu chiến đến nơi đây. »

Kế hoạch Gaza « của Trump » và đóng góp ngoại giao của Pháp - Ả Rập Xê Út

Việc tổng thống Trump tung ra Kế hoạch 20 điểm về hòa bình cho Gaza, cuối tháng 9, chỉ ít ngày sau đó, đã được Israel và Hamas, hai bên xung đột chấp thuận, và bắt đầu triển khai giai đoạn một với việc trả tự do cho tất cả con tin Israel và khoảng 2000 tù nhân Palestine, Israel ngừng bắn và bắt đầu rút quân. Việc đình chiến diễn ra chỉ ít tuần sau khi Israel oanh kích Qatar, quốc gia trung gian đàm phán, giết chết nhiều đại diện của Hamas, đã được coi là một thắng lợi ngoại giao ngoạn mục của tổng thống Mỹ. 

• Đọc thêm - Hòa bình cho Gaza và lợi ích của gia đình Trump : Một công đôi việc

Tuy nhiên, thắng lợi ngoại giao được quảng bá rầm rộ của tổng thống Mỹ, và người con rể Jared Kuchner, đã gần như che khuất các đóng góp ngoại giao không nhỏ của tổng thống Pháp Emmanuel Macron, cùng các nước Ả Rập. Theo nhà báo Liza Rozovsky của tờ Haaretz, một nhật báo có đông bạn đọc hàng đầu tại Israel, thì tại quốc gia này, sáng kiến của tổng thống Pháp bị chỉ trích nặng nề và coi là xa rời thực tế. Trên thực tế, nhà báo Israel cảnh báo, hãy còn quá sớm để nói rằng cuộc chiến tại Gaza sắp kết thúc, và cần phải « bày tỏ lòng kính trọng đối với một nhà lãnh đạo (tổng thống Pháp Emmanuel Macron), người đã bị chỉ trích rộng rãi ở Israel, và kể cả bởi chính bản thân ông ».

• Đọc thêm : Giải pháp hai Nhà nước Palestine – Israel và cuộc đối thoại “của những người điếc”’ (nhân cuộc vận động ngoại giao của Pháp - Ả Rập Xê Út về Gaza) 

Sáng kiến ​​Pháp-Ả Rập Xê Út được khởi xướng vào cuối tháng 9 ban đầu có vẻ hụt hơi, và xa rời với thực tế. Tuy nhiên, chính sách ngoại giao mạnh mẽ của Pháp, cả trước công chúng lẫn hậu trường, cuối cùng đã góp phần mang lại kết quả. Trước khi ông Trump đưa ra kế hoạch 20 điểm, áp lực quốc tế đã gia tăng lên mức chưa từng có, với việc có thêm hơn chục quốc gia, dẫn đầu là Pháp, công nhận Nhà nước Palestine.

Khi phương châm « áp đặt hòa bình bằng sức mạnh » gặp giới hạn….

Sáng kiến ​​Pháp-Ả Rập Xê Út, với Tuyên bố New York, đã khiến tổng thống Mỹ « phải thay đổi lập trường ». Kế hoạch của ông Trump dựa nhiều vào Tuyên bố này. Theo nhà nghiên cứu Muriel Asseburg, chuyên về Trung Đông, Viện Đức về Quan hệ Quốc tế và An ninh (The German Institute for International and Security Affairs - SWP), được báo Israel dẫn lại, sáng kiến này đã góp phần làm thay đổi lập trường của chính quyền Mỹ, khi đoàn kết các nước Ả Rập đi theo một lập trường thống nhất, khẳng định tương lai của Palestine « không có Hamas ». Tổng thống Trump đã phải từ bỏ kế hoạch ảo tưởng về việc trục xuất người dân Palestine khỏi Gaza, để biến nơi đây thành khu nghỉ dưỡng sang trọng. « Thành công lớn nhất » của tổng thống Macron, theo báo Israel, là đã buộc tổng thống Mỹ đưa việc công nhận Nhà nước Palestine vào kế hoạch 20 điểm (điểm thứ 19).

• Đọc thêm - Tái thiết Gaza : Khối Ả Rập họp bàn cách chống lại kế hoạch di dân Palestine của Trump

Phương châm « áp đặt hòa bình bằng sức mạnh » của tổng thống Mỹ khi đối diện với thực tế vấp phải những giới hạn. Chính sách ngoại giao của Trump, muốn đạt thành quả trong các hồ sơ phức tạp, không tránh khỏi phải tích hợp đóng góp của các đối tác.

Pháp: Người vừa đoạt giải Nobel kinh tế kêu gọi « dừng đồng hồ » cải tổ hưu trí để hòa dịu xã hội

Tại Pháp, bài diễn văn của thủ tướng Sébastian Lecornu trước Quốc Hội ngày 14/10, chấp nhận đình chỉ cuộc cải tổ hưu trí, để đổi lại việc không bị đảng Xã hội bỏ phiếu bất tín nhiệm cùng các đảng phái đối lập khác. Quyết định của thủ tướng Lecornu tránh cho Quốc Hội Pháp phải giải tán, mà theo nhiều nhà quan sát có thể đưa nước Pháp lún sâu vào khủng hoảng chính trị trầm trọng.

Có lẽ ít người để ý là, kêu gọi đình chỉ cuộc cải tổ hưu trí là nội dung chính của một trong những phát biểu đầu tiên của người đồng đoạt giải Nobel kinh tế Pháp Philippe Aghion, 69 tuổi, tối ngày thứ Hai, 13/10, trên đài France 2, một ngày trước diễn văn rất được trông đợi của thủ tướng:

« Tôi không biết từ đình chỉ có đáng sợ không, nhưng rõ ràng là chúng ta phải làm điều đó. Đó là cách để làm tình hình dịu lại ! Chúng ta phải dừng ‘‘đồng hồ’’ ngay bây giờ cho đến cuộc bầu cử tổng thống. Nghĩa là, chúng ta giữ tuổi về hưu 62 năm 9 tháng. Chúng ta phải dừng ở 62 năm 9 tháng cho đến cuộc bầu cử.

Chúng ta có đủ khả năng chi trả. Cải cách sẽ phải đình lại, nhưng có thể tiếp tục nối lại từ năm 2027. Lúc bấy giờ tổng thống mới hoặc chính phủ mới hoặc Quốc hội mới có thể quyết định về một luật mới. Nhưng bây giờ chúng tôi phải dừng chiếc đồng hồ tăng tuổi về hưu. Đơn giản là ngừng trong một năm. »

Kêu gọi dừng cải tổ hưu trí, nhưng giải Nobel kinh tế đồng thời đề xuất một cải tổ mới, không phải tính « theo tuổi », mà « theo điểm », dự án ban đầu của tổng thống Macron, sau đó bị bỏ dở. Kinh tế gia Philippe Aghion từng cố vấn cho chương trình kinh tế của Macron thời kỳ đầu, năm 2017. Ông Aghion nhấn mạnh đến lý do chính khiến Pháp và châu Âu tụt hậu là do không tạo lập được môi trường thuận lợi cho « các cách tân công nghệ lớn ».

Hát chống Putin ở St-Petersbourg: « Gen Z » thức tỉnh hay hoài niệm về thời trước chiến tranh?

Sự kiện được công chúng ủng hộ cuộc kháng chiến chống Nga xâm lược Ukraina quan tâm trong tuần qua mà sự kiện hàng trăm thanh niên Nga, « thế hệ Z », hát vang một bài hát phản đối chiến tranh Ukraina nổi tiếng, lên án Putin. Thông tín viên Anissa el-Jabri tường trình từ Matxcơva :

« Giữa tháng Tư, khi cô ấy bắt đầu, và hồi tháng Tám, chỉ có một vài người qua đường có thể nghe thấy cô gái 18 tuổi rất trẻ này ngân nga những bài hát yêu thích của mình, những bài hát của các ca sĩ lưu vong được chính quyền xếp vào loại  « nhân viên nước ngoài ». Bắt đầu từ ngày 11/8, Laoko tóc vàng, nghệ danh của cô, và ban nhạc của cô đã thiết lập một kênh Telegram, cho phép công chúng lựa chọn các bài hát được biểu diễn vào tối hôm đó.

Ban nhạc tiếp tục chơi bài hát của Monetotchka, tràn ngập nỗi nhớ về thời kỳ hạnh phúc của nước Nga trước chiến tranh. Hàng trăm người hát theo trong đêm St. Petersburg. Ca khúc « tổ hợp Hồ Thiên Nga » của ban nhạc mang tên Noize Mc đã châm ngòi thùng thuốc súng, bởi bài này bị xếp loại « bài hát cực đoan », tức còn nghiêm trọng hơn cả bài hát « của nhân viên nước ngoài ».

• Đọc thêm - Chiến tranh Ukraina: Điện Kremlin siết thông tin, truyền thông độc lập lách kiềm tỏa

Hồ Thiên Nga chính là vở ballet được chiếu trên truyền hình cuối thời Liên Xô, vào thời điểm xảy ra âm mưu đảo chính tổng thống Gorbatchev, nhằm che đậy tình hình khủng hoảng. Bài hát của Noize MC phản đối chính quyền nói trên cuối cùng đã khiến những người dân tộc chủ nghĩa phẫn nộ. Chỉ trong vài giờ, cỗ máy kêu gọi đàn áp đã hoạt động hết công suất.

Ca sĩ Diana Loginova, tên thật của người tổ chức sự kiện, đã bị bắt giam hôm thứ Năm vừa qua. Theo một số phương tiện truyền thông, ca sĩ Diana Loginova có thể bị buộc tội làm mất uy tín của quân đội, và có nguy cơ bị tù 3 năm ».

Bài hát do ca sĩ Noize MC, tên thật là Ivan Alexeyev, sáng tác ngay sau khi Nga xâm lược Ukraina. Tác giả đã trốn sang Litva sau đó. Theo Moscow Times, bộ Tư Pháp Nga, đưa Ivan Alexeyev vào danh sách « nhân viên nước ngoài ». Tháng 5/2025, một tòa án chính thức cấm ca khúc « Tổ hợp Hồ Thiên Nga », vì bài hát « tuyên truyền cho một cuộc lật đổ chính phủ bằng bạo lực » và là mối đe dọa đối với « sự phát triển đạo đức và luân lý » của trẻ vị thành niên.

Trong ca khúc có đoạn « ... Khi Sa hoàng băng hà, chúng ta sẽ lại nhảy múa... ».

Câu hỏi hiện vẫn còn để ngỏ là : liệu các thanh niên Nga hành động một cách bột phát hay thực sự ý thức được ý nghĩa sâu xa của bài hát phản kháng ? Và ngoài việc hát lên bài ca ấy, họ còn muốn và có thể làm gì khác ?

 

Cả nghìn dân Hàn bị giam trái phép ở Cam Bốt:  Seoul phản ứng trễ, Phnom Penh hợp tác nửa chừng

Sau cái chết của một công dân Hàn Quốc tại Cam Bốt liên quan đến tội phạm lừa đảo, chính quyền Hàn Quốc bị chỉ trích mạnh mẽ. Seoul muốn tăng cường hợp tác với Cam Bốt để xử lý triệt để tệ nạn này, nhưng chưa được Phnom Penh đáp ứng.

Tường trình của thông tín viên Trần Công từ Seoul :

« Số vụ công dân Hàn Quốc bị bắt cóc và giam giữ tại Campuchia, được công bố chính thức, tăng chóng mặt: từ 4 vụ năm 2021, 17 vụ năm 2023, lên 330 vụ chỉ trong 8 tháng đầu năm 2025. Các đường dây tội phạm dụ dỗ người Hàn Quốc bằng lời mời “việc nhẹ, lương cao ở nước ngoài”, sau đó tịch thu hộ chiếu và ép họ tham gia lừa đảo trực tuyến, hoặc rửa tiền. Tổ chức Ân xá Quốc tế cảnh báo rằng nhiều “trại tội phạm” hoạt động với sự bao che hoặc thờ ơ của giới chức địa phương.

Trước làn sóng tội phạm bùng phát, từ tháng 9/2025, bộ Ngoại Giao nâng cảnh báo du lịch, như với Phnom Penh lên Cấp 2 (tức hạn chế đi lại), và Cấp 4, ở một số vùng biên giới của Campuchia giáp với Lào và Thái Lan, tức cấm hoàn toàn.

Khủng hoảng công dân Hàn Quốc tại Cam Bốt xảy ra vào đúng thời điểm tổng thống Yoon bị hạ bệ khiến hệ thống điều phối ngoại giao - an ninh bị xem nhẹ. Việc ghế đại sứ tại Cam Bốt bỏ trống từ tháng 7, cùng lực lượng cảnh sát Hàn tại chỗ quá mỏng, đã làm suy yếu khả năng phản ứng và tiếp nhận thông tin, việc bảo hộ công dân tại Cam Bốt bị khủng hoảng nghiêm trọng.

• Đọc thêm - Cam Bốt : Chính quyền “bất lực” hay “đồng lõa” với nạn lừa đảo trực tuyến ?

Sau cái chết của một công dân Hàn Quốc ở tỉnh Kampot liên quan đến hoạt động tội phạm tại Cam Bốt, Quốc hội Hàn Quốc triệu tập phiên điều trần khẩn cấp về “Khủng hoảng công dân tại Cam Bốt” trong tuần thứ hai của tháng 10/2025. Cả các nghị sĩ đảng cầm quyền lẫn đối lập đều chỉ trích phản ứng ban đầu của bộ Ngoại Giao là chậm trễ. Tổ công tác liên bộ gồm bộ Ngoại giao, Cảnh sát, Tình báo và Tư pháp do thứ trưởng Ngoại giao Kim Jin-ah dẫn đầu đã sang Cam Bốt vào ngày 16/10. Hai bên thống nhất thành lập “Tổ công tác chung Hàn – Cam Bốt” gồm Cảnh sát Hàn Quốc, Cơ quan Tình báo và Cảnh sát Cam Bốt.

Tiến trình xử lý hiện vẫn gặp nhiều trở ngại: 70% yêu cầu hợp tác của cảnh sát Hàn Quốc chưa được phản hồi, và tâm lý bài Hàn tại Campuchia gia tăng do lo ngại rắc rối liên quan đến cảnh sát, ảnh hưởng đến du lịch và đầu tư ».

Chìa khóa « Hòa Bình » của hệ miễn dịch : Phát hiện được Nobel Y học 2025 vinh danh

Giải thưởng Nobel Y học năm nay được trao cho ba nhà khoa học, Mary E. Brunkow (Mỹ), Fred Ramsdell (Mỹ) và Shimon Sakaguchi (Nhật), vì công lao khám phá « dung nạp miễn dịch ngoại biên », một cơ chế giúp cơ thể ngăn hệ miễn dịch không bị rối loạn. Đóng vai trò cốt lõi là tế bào T điều hòa (Regulatory T-cell – Treg). Tế bào T điều hòa trong hệ miễn dịch được giới chuyên gia coi như chìa khóa của một hệ thống phòng vệ khỏe mạnh, cân bằng. Những chiến binh canh giữ hòa bình, không cho phép hệ thống phòng vệ đó phát triển quá mức, rơi vào trạng thái quân ta đánh quân mình (thuật ngữ y khoa gọi là bệnh « tự miễn »).

Nhà sinh học phân tử Lê Học Lãnh Vân, thành viên sáng lập công ty Y Chính xác (Precision Med), thành phố Hồ Chí Minh, giải thích:  « Sinh giới có điều kỳ diệu là hoạt động theo nguyên tắc cân bằng, nghĩa là luôn có cơ chế điều hòa giữ cân bằng và thiết lập cân bằng mới mỗi khi điều kiện sống thay đổi. Mỗi hệ sinh môi độc lập như ao nước, thảm cỏ, được giữ cân bằng động về dân số của mỗi loài, nguồn thức ăn, dây chuyền thực phẩm... Mỗi cơ thể động vật có vú luôn được giữ cân bằng động về các mặt sinh hóa máu (nồng độ đường, mỡ trong máu), nhiệt độ, lượng nước...

Khám phá về tế bào T điều hòa (Treg) cho thêm bằng chứng về điều kỳ diệu này ở mức phản ứng miễn dịch. Hệ miễn dịch bảo vệ cơ thể bằng cách tấn công, loại bỏ vi trùng, vi rút xâm nhập. Nhưng hệ miễn dịch cũng là nguy cơ gây bệnh tự miễn khi tấn công lại các tế bào của chính cơ thể. Các tế bào T điều hòa giữ vai trò trung tâm trong việc điều hòa: khi phát hiện hệ miễn dịch tấn công tế bào cơ thể, các tế bào T điều hòa làm dịu phản ứng tự miễn dịch, bảo vệ cơ thể khỏi bệnh tự miễn. » 

 

Trong một bài viết giới thiệu về giải Nobel Y học trên trang Le Grand Continent, chuyên về chính trị quốc tế, nhà hóa sinh học người Pháp Xavier Olessa-Daragon đưa ra một so sánh thú vị về « Địa-chính trị của tế bào » :

« Trên quy mô địa-chính trị, phương châm ‘‘muốn hòa bình phải chuẩn bị chiến tranh’’ (‘‘vis pacem para bellum") tương ứng với ‘‘ai muốn có một cơ thể khỏe mạnh, thì phải tích lũy kháng thể’’ trên quy mô phân tử.

Trong cả hai trường hợp, rủi ro đều như nhau. Đó là chúng ta càng chuẩn bị cho chiến tranh bằng cách tích trữ vũ khí, thì có nguy cơ càng cao là một trong số các vũ khí vô tình bị kích hoạt - hoặc ai đó bắt đầu gây xung đột với chúng ta, lấy cớ là để tự vệ… Để đạt được hòa bình, chúng ta phải chuẩn bị cho chiến tranh, nhưng không vượt quá một giới hạn nhất định; nói cách khác, chúng ta phải ngăn chặn một cuộc tấn công mà không làm quá mức, để không tự mình kích động nó.

Nguyên lý này đúng cả với địa-chính trị cũng như với hệ thống miễn dịch của con người ». 

Nước Pháp lại thay thủ tướng. Thế giới thở phào nhẹ nhõm nhờ thỏa thuận giữa Hamas và Israel tại Gaza ;Tuần lễ giải Nobel danh giá và cái kết đắng trắng tay của Donald Trump, là một số chủ đề chính của Tạp Chí Thế Giới Đó Đây tuần này.

Trong tuần vừa qua, diễn biến chính trị tại Pháp lại được theo dõi chặt chẽ, sau khi tân thủ tướng Sébastien Lecornu từ chức vào thứ Hai, và tân nội các với 18 bộ trưởng chỉ tồn tại có 14 giờ. Đây là lần thứ năm trong vòng chưa đầy hai năm, Pháp thay đổi thủ tướng, phản ánh tình trạng bất ổn chính trị kéo dài.

Trên kênh truyền hình France 2, tối thứ Tư ông Lecornu giải thích : « Tối nay, nhiệm vụ của tôi chấm dứt. Tôi từ chức vì không đáp ứng được những điều kiện đặt ra, và tôi cũng không chạy theo chức vụ thủ tướng.. Theo tôi, nội các mới sẽ phải chịu trách nhiệm trong tương lai, bất kể là ai, thì sẽ phải là một đội ngũ hoàn toàn không có tham vọng tranh cử tổng thống năm 2027. »

Thủ tướng từ nhiệm cũng loại bỏ khả năng giải tán Quốc Hội, và  khẳng định rằng « đây không phải là thời điểm để thay đổi tổng thống ».

Chiều thứ Sáu, tổng thống Emmanuel Macron gặp lãnh đạo các chính đảng, ngoại trừ hai đảng cực hữu Tập Hợp Dân Tộc và đảng cực tả Nước Pháp Bất Khuất, để tham vấn. Theo điện Elysée cuộc họp này mang tính quyết định vì lãnh đạo Pháp đã hứa bổ nhiệm thủ tướng trong vài giờ sau đó…. ( à mis à jour)

Cuộc khủng hoảng chính trị này không chỉ gây lo ngại trong nước mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ khu vực đồng euro. Những bế tắc chính trị và thâm hụt ngân sách tại Pháp đang làm suy yếu vai trò lãnh đạo của Paris trong Liên Hiệp Châu Âu.

Tin tức về thỏa thuận giữa Hamas và Israel được đưa ra sáng thứ Năm, 09/10/2025, đã « khiến cả thế giới nhẹ nhõm », theo như nhận định của thủ tướng Anh Keir Starmer. Theo kế hoạch hòa bình ở Gaza do tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất, hai bên đã đồng ý thực hiện giai đoạn đầu tiên, tức là trao trả 20 con tin bị Hamas bắt giữ còn sống sót, đổi lại Israel trả tự do cho hơn 2000 tù nhân Palestine.

Nhà Nước Do Thái đã chính thức xác nhận thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực kể từ 12 giờ trưa thứ Sáu (giờ Israel), và lực lượng Israel bắt đầu rút quân ở Gaza, rời về một đường biên đã được thỏa thuận. Hình ảnh của hãng tin Reuters cho thấy những chiếc xe tải được Israel huy động để di chuyển các xe tăng ở dải Gaza. Nhiều quốc gia đã bày tỏ ý định sẵn sàng hỗ trợ, viện trợ nhân đạo, tái thiết dải Gaza đã bị tàn phá sau hai năm chiến tranh. 

Thỏa thuận mở đường cho việc chấm dứt cuộc chiến khiến 60 000 người Palestine thiệt mạng, do Israel khởi xướng để trả đũa Hamas sau vụ tấn công khủng bố 07/10/2023, lấy đi sinh mạng của 1200 người và hơn 200 người bị bắt giữ làm con tin.

Liệu Hamas có chịu giải giáp ?

Tuy nhiên, nhiều điểm trong kế hoạch hòa bình do tổng thống Trump đưa ra vẫn còn mơ hồ, đặc biệt là việc giải giáp Hamas, và bằng cách nào ? Điều này được coi là « thách thức lớn nhất vì nếu không, sẽ khó có khả năng Israel rút quân hoàn toàn và quốc tế cũng sẽ khó chấp thuận rót hàng tỷ đô la để tái thiết Gaza », theo nhận định của giáo sư Jonathan Rynhold, trưởng khoa chính trị tại đại học Bar Ilan, ở Israel, được Reuters trích dẫn. Đây cũng là điều kiện mà Nhà nước Do Thái nhiều lần đưa ra, và Hamas đã từng công khai bác bỏ.

Theo trang Al Jazeera, được cho là thân cận với phong trào Palestine, rất khó để Hamas chấp nhận giải giáp, vì vũ khí là “lá bài mặc cả” của Hamas trong các cuộc đàm phán và là biểu tượng cho sự kháng cự của họ trước Israel, và tự đặt mình vào thế yếu. Một số nhà phân tích trả lời báo Qatar cho rằng Hamas sẽ không tự nguyện giao nộp vũ khí nếu không đạt được các nhượng bộ lớn từ Israel và cộng đồng quốc tế, chẳng hạn như chấm dứt phong tỏa Gaza, bảo đảm an ninh cho người Palestine, hoặc thành lập một Nhà nước Palestine độc lập. Nếu giao nộp vũ khí, Hamas sẽ mất đi uy tín đối với những người ủng hộ ở Gaza vì mất đi vai trò bảo vệ.

Tuy nhiên, vẫn có khả năng Hamas có thể đồng ý bàn giao một phần vũ khí hoặc giải tán một số lực lượng, để đổi lấy nhượng bộ về kinh tế, thay vì giải trừ hoàn toàn. Do đó thỏa thuận ngừng bắn này có thể rất mong manh, và chỉ mang tính chất tạm thời, chỉ giảm leo thang.

Theo hãng tin AP, mặc dù tối qua, văn phòng chính phủ Israel đã thông qua giai đoạn đầu của thỏa thuận, nhưng sáng nay, nhiều vụ pháo kích vẫn diễn ra vào sáng sớm nay tại dải Gaza. Theo một nguồn tin ẩn danh từ Israel, quân đội Nhà nước Do Thái sẽ vẫn kiểm soát 50 % dải Gaza, ngay cả khi rút quân.

Dù không rõ liệu lệnh ngừng bắn có được duy trì dài lâu, nhưng niềm vui đã lan tỏa khắp dải Gaza khi thông tin này được đưa ra. Sáng nay, theo AP, hàng ngàn người Gaza đã bắt đầu đi bộ, trở về nhà, tại những nơi mà quân đội Israel rút quân.

Tình hình tại Gaza cũng là chủ đề đáng chú trong liên hoan phim về phóng viên chiến trường được tổ chức ở Pháp. Tổ chức Phóng Viên Không Biên Giới ước tính 220 nhà báo đã thiệt mạng trong các vụ oanh kích của Israel tại dải đất bị cô lập này. Hành trình đưa tin chết chóc của các phóng viên được mô tả trong bộ phim tài liệu Inside Gaza, do Hélène LÂM TRỌNG thực hiện, và được trình chiếu vào tối thứ Năm, 09/10/2025, trong khuôn khổ chương trình Giải thưởng vinh danh các phóng viên chiến trường của thành phố Bayeux vùng Calvados-Normandie.

Những tiếng nói của người dân Palestine

Từ hai năm qua, không một nhà báo quốc tế nào được vào Gaza tác nghiệp, Hélène LÂM TRỌNG trong cuộc phỏng vấn, trả lời RFI tiếng Việt, cô giới thiệu về bộ phim và ý nghĩa từ việc nhường lời cho các phóng viên của hãng thông tấn Pháp AFP, những người trong cuộc chứng kiến những thay đổi đột ngột trong đời sống của 2 triệu dân Gaza chỉ sau có 1 đêm bị cuốn vào chiến tranh. Cô nói :

 « Tất cả các nhà báo quốc tế hoàn toàn bất lực vì phóng viên quốc tế bị cấm đến Gaza tác nghiệp. Chỉ còn lại các nhà báo của AFP tại Gaza. Họ làm việc trong những điều kiện vô cùng khó khăn. Phim tài liệu này trước hết là để vinh danh công sức của họ, để nhắc nhở rằng công việc của các phóng viên Palestine vô cùng quan trọng. Có thể nói đây là một bộ phim tôi đã thực hiện cùng với hãng thông tấn Pháp AFP. May mắn ở đây là tất cả các nhân vật trong phim đều là các nhà báo đã thu thập được rất, rất nhiều thông tin, hình ảnh, video.

Từ những tài liệu đó tôi đã hình thành dự án để đưa được Inside Gaza đến với khán giả. Thực ra, ngay sau loạt khủng bố 7/10/2023 không mấy ai muốn xem kiểu phim này, không mấy ai muốn biết quan điểm của người Palestine về những gì vừa xảy ra. Nhưng theo tôi tiếng nói của người Palestine hết sức quan trọng, bởi vì chất lượng thông tin chính là ở điểm, tin tức phải được xử lý một cách cân bằng.

Cần quan tâm đến lập trường của người Palestine và các nhà báo của tại Gaza là những nhà quan sát có vị trí tốt nhất, để tường thuật một cách chi tiết sống trong một cuộc xung đột khắc nghiệt như ở Gaza và hơn thế nữa làm thế nào để các nhà báo tác nghiệp, đưa tin trong môi trường bất thuận lợi đó ».  

Tuần lễ Nobel 2025 

Tuần vừa qua cũng được gọi là tuần lễ Nobel 2025 làm nổi bật những công trình đột phá khoa học cũng như những tiếng nói đấu tranh vì tự do dân chủ. Mở đầu là giải Y học, trao cho Mary E. Brunkow, Fred Ramsdell và Shimon Sakaguchi vì phát hiện vai trò then chốt của các tế bào T điều hòa trong “miễn dịch ngoại vi”.

Tiếp đó, ngày 7/10, giải Vật lý vinh danh John Clarke, Michel Devoret và John Martinis với các thí nghiệm xác thực hiệu ứng cơ lượng tử trên hệ thống có kích thước vĩ mô (mạch siêu dẫn, hiệu ứng Josephson…), mở đường cho các ứng dụng trong điện toán lượng tử. Ngày 8/10, giải Hóa học được trao cho Susumu Kitagawa, Richard Robson và Omar Yaghi nhờ phát triển “khung kim loại – hữu cơ” (MOF) vật liệu có cấu trúc lỗ rỗng lớn, giúp thu nước từ không khí, hấp thụ CO₂ và lưu giữ các chất khí độc hại.

Ngày 9/10, giải Văn học thuộc về nhà văn Hungary László Krasznahorkai với các tác phẩm và phong cách sáng tác lạ thường, đầy ám ảnh, được đánh giá là « tái khẳng định sức mạnh của nghệ thuật giữa cơn hoảng loạn tận thế ». Một số độc giả Việt Nam có lẽ đã biết đến nhà văn qua tác phẩm đầu tay của ông, Satantango, được chuyển thể sang tiếng Việt bởi dịch giả Giáp Văn Chung thực hiện. Từ Budapest, dịch giả cho biết thêm :

« Từ lâu tôi đã dự báo là ông Krasznahorkai sớm muộn cũng nhận được giải Nobel. Do đó, tôi đã bỏ nhiều công sức dịch ra tiếng Việt hai tác phẩm có thể nói là quan trọng bậc nhất của ông tiểu thuyết Satan Tango – Vũ Điệu Quỷ Satan do Nhã Nam ân hành năm 2022 và tiểu thuyết Chiến tranh và Chiến tranh cũng do Nhã Nam và Nhà xuất bản văn học ấn hành năm 2017. Đây là các tác phẩm hậu hiện đại nặng ký và khẽ khá kén bạn đọc. Xin trân trọng giới thiệu để bạn đọc trong nước có thể tiếp cận với một tác giả được coi là quái kiệt của văn học Hungary.

Ông được xem là nhà văn hậu hiện đại với chủ đề u tối và bi quan, khám phá sự khủng hoảng tâm linh, sự sụp đổ xã hội, sự cô đơn, văn phong của ông mang nhiều tính cô đơn, trừu tượng, nhiều khi không tưởng. Câu văn ông thường dài lê thê, nhiều mệnh đề dồn dập trùng lấp lên nhau, có cấu trúc phức tạp tạo cảm giác dồn nén liên tục u ám có tính nội tâm mạnh. 

Được coi là cây bút lớn đặc sắc của văn học Trung Âu đương đại, đặc biệt cách nhìn vào sự sụp đổ hỗn loạn của xã hội và tính cách của con người trong những bối cảnh khắc nghiệt. Văn phong độc đáo của ông ảnh hưởng mạnh đến cách người đọc cảm nhận thời gian, không gian và tâm trạng gây thách thức nhưng cũng rất sâu sắc trong trải nghiệm văn học. Các tác phẩm của ông còn mang tính dự báo tiên tri về tương lai của thế giới và xã hội.

Các nhà phê bình coi ông sánh ngang với với các tác giả lớn của thế kỷ 20 như Kafka, Thomas Bernhard, Herman Melville nhưng ông vẫn giữ được đặc trưng và cá tính riêng biệt. Do đó ông có sức ảnh hưởng lớn tới các tác giả nhất là các tác giả trẻ đặc biệt ở các nước phương Tây. »

Tuần lễ Nobel khép lại với giải Nobel Hòa bình được trao cho bà Maria Corina Machado, chính trị gia thuộc phe đối lập của Venezuela. Bà được vinh danh vì đã kiên trì đấu tranh cho dân chủ giữa áp lực đàn áp chính quyền. Việc trao giải này được cho là thể hiện độc lập và sức nặng đạo đức trong lựa chọn của Ủy ban Nobel, đặc biệt khi có nhiều áp lực chính trị từ phía Hoa Kỳ, đối với giải thưởng mà Donald Trump luôn khao khát được nhận.