Giải thưởng cao quý nhất của Liên hoan phim Cannes lần thứ 79 đã được trao cho cho đạo diễn Cristian Mungiu, với phim Fjord. Vẫn trung thành với cách làm phim từ nhiều năm qua, đạo diễn người Rumani khẳng định rằng phim nghệ thuật phải dám nói lên những điều táo bạo, thôi thúc người xem đặt ra những câu hỏi về giá trị nhân sinh, giá trị của chính mình. “Một bộ phim hay một bộ phim vượt qua được phép thử của thời gian”.

19 năm sau Cành Cọ Vàng đầu tiên với bộ phim 4 tháng, 3 tuần và hai ngày, đạo diễn người Rumani, Cristian Mungiu đã thuyết phục được ban giám khảo của, Pak Chan Wook, với phimg Fjord, giành Cành Cọ thứ hai, gia nhập câu lạc bộ chưa đến 10 đạo diễn hai lần thắng giải cao quý này ( Francis Ford Coppola, Bille August, Emir Kusturica, Shohei Imamura, les frères Dardenne, Michael Haneke, Ken Loach, Ruben Östlun).

Phim kể về Mihai và Lisbet Georghiu, từ Rumani, đến định cư cùng 5 người con ở một hòn đảo nhỏ ngoài khơi Na Nuy, gần một Fjord, tức vịnh hẹp đặc trưng ở vùng Bắc Âu, với những vách đã dốc đứng, sâu thẳm, xen giữa lòng nước biển. Gia đình nhà Georghiu nhanh chóng tìm được những công việc ổn định, kết thân với những hàng xóm và cư dân ít ỏi trên đảo, mang theo những giá trị bảo thủ trong Ki tô giáo, thực hành tín ngưỡng nghiêm túc và cách nuôi dạy con cái nghiêm khắc. Nỗi kinh hoàng ập đến khi những vết bầm tím được phát hiện trên thân thể của đứa con cả, và bị báo cáo cho Cơ quan bảo vệ trẻ em. Ở Na Uy, bạo lực đối với trẻ em cấu thành một tội và ngay lập tức bị tước quyền nuôi con.

Hình ảnh các vách đá ở vịnh hẹp, bị nước biển chia cắt, tạo ra khoảng trống không thể san lấp, là một phép ẩn dụ độc đáo, kết hợp với chất điện ảnh nêu bật một bên là tư tưởng bảo thủ, tôn giáo truyền thống của cặp vợ chồng nhập cư, bên kia là hệ thống pháp luật tiến bộ, vô thần, nhưng lạnh lùng, vô cảm, giả tạo của phương tây. Trong từng thước phim, từng câu thoại, đạo diễn như thôi miên khán giả, khéo léo truyền tải lời cảnh tỉnh về tình trạng xã hội bị rạn nứt, chia rẽ, và cực đoan hóa, khó thể dung hòa. Bộ phim khiến chính những người tưởng mình đang ở phe tiến bộ, theo chủ nghĩa thế tục phải chựng lại đặt câu hỏi đâu giá trị của chính bản thân mình.

Ngay sau lễ trao giải tại Cung liên hoan ở Cannes, hôm 23/05, RFI Tiếng Việt cùng một số nhà báo khác đã có dịp phỏng vấn đạo diễn người Rumani, nghe ông chia sẻ về bộ phim này.

Liệu cảm xúc của ông có còn nguyên vẹn khi giành được Cành Cọ Vàng lần thứ hai ?

Thực sự là có chứ. Thú thật là tôi cảm thấy có chút tội lỗi khi nhận Cành Cọ Vàng thứ hai, bởi có rất nhiều đạo diễn tài ba ngoài kia, nhưng chưa từng được vinh danh một lần nào tại LHP Cannes. Mỗi giải thưởng được trao thường là kết quả của một bối cảnh nhất định. Bản thân tôi cũng đã nhiều lần từng làm giám khảo, và tôi hiểu điều đó. Dĩ nhiên đó là điều tuyệt vời khi có tên trong danh sách nhận giải, và bộ phim được công nhận là dấu ấn của năm. Nhưng tôi nghĩ phép thử của thời gian vẫn quan trọng hơn. Trong 10, 20 năm nữa, liệu phim này có thực sự để lại dấu ấn nào đó trong lòng khán giả hay không. Hiện thì tôi rất vui, vì nhờ giải này mà phim sẽ được biết đến rộng rãi. Đối với tôi, điều quan trọng là Cành Cọ Vàng có thể khơi dậy sự tò mò đối với khản giả, thôi thúc họ đến rạp để xem những bộ phim như thế này. 

19 năm sau Cành Cọ Vàng đầu tiên, dường như ông không hề thay đổi cách làm phim, hoặc ít nhất và vẫn giữ nguyên vẹn phong cách sáng tạo điện ảnh của mình ?

Tôi thấy mình vẫn luôn làm phim theo một cách duy nhất. Tôi tôn trọng khả năng biểu đạt của điện ảnh. Tôi không tin rằng làm phim là phải hoành tráng, giật gân. Điều quan trọng là phải hiểu điều gì xảy ra ngay cạnh chúng ta, và dành đủ thời gian chiêm nghiệm trước khi bấm máy. Bởi vì tôi cho rằng, đôi khi chúng ta sản xuất quá nhiều phim, và sẽ rất lãng phí nếu làm ra một bộ phim tiêu tốn nhiều ngân sách công, nhưng lại chẳng có gì đáng nói. Tất nhiên, một bộ phim phải là một tác phẩm điện ảnh, và tôi không tin rằng phim nghệ thuật nào cũng gây buồn ngủ, nhàm chán. Đối với tôi, phim nghệ thuật là dám nói lên những điều táo bạo. Giờ đây, tôi muốn khuyến khích mọi người hãy thành thật hơn với chính mình, và thừa nhận những giới hạn trong quan điểm cá nhân, hiểu rằng, để chạm đến sự thật, thì cần phải thực sự dám biểu đạt, và không nên có một kiểu diễn văn hai mặt, tức là nói một đằng trước công chúng, nhưng khi ở nhà lại nghĩ một nẻo.

Ông giải thích như thế nào về tính mơ hồ trong phim Fjord ?

Tôi cho rằng tính mơ hồ là phần tất yếu của cuộc sống. Nếu tôi làm một bộ phim lấy cảm hứng từ hiện thực, như cách mà tôi cố gắng thực hiện, thì việc đưa yếu tố mơ hồ vào là điều cần thiết. Bởi vì trong cuộc sống của chúng ta, khi một biến cố nào đó xảy ra xung quanh chúng ta, và không có lời giải thích. Điều này đòi hỏi phải có tư duy phản biện để hiểu được nó. Đó cũng là điều mà bộ phim muốn nói, rằng bạn đủ thông minh để không mù quáng chạy theo một hệ tư tưởng, mà tự phân tích một tình huống phức tạp. Nó phức tạp vì buộc người xem hiểu đâu là giá trị của bản thân mình, và liệu là có thể chấp nhận chia sẻ với những người không có cùng giá trị với mình hay không ?

Ông đã từng nói rằng ông cảm thấy hổ thẹn về thế giới mà chúng ta để lại cho hậu thế. Trong phim, ông đề cập đến vấn nạn bạo lực đối với trẻ em trong một gia đình, nhưng liệu đó có phải là một hình thức bạo lực mang tính tập thể ?

Đúng vậy, bạo lực mang tính tập thể, và tôi cho rằng chúng ta luôn có một góc nhìn lạc quan khi nhìn vào thế hệ trẻ. Nếu chúng ta cứ kỳ vọng mãi vào thế hệ tiếp theo, sẽ phải thay đổi thế giới thế nào, thì phải tự hỏi bằng cách nào ? Khi mà chúng ta còn trẻ, chúng ta cũng đâu có thay đổi được thế giới, bởi chúng ta được nhào nặn bởi chính phương pháp mà cha mẹ mình từng nhận được. Tôi cho rằng sự thay đổi chỉ thực sự bắt đầu khi chúng ta dám nhìn nhận cách mình giáo dục con cái. Có lẽ điều tốt nhất là phơi bày trước mắt chúng những sự thật, các sự kiện, các quan điểm, giá trị của mình, và để chúng có quyền tự do quyết định. Bởi vì nếu chúng ta cứ khăng khăng áp đặt các giá trị của mình đối với con cái, hy vọng rằng chúng sẽ khôn ngoan hơn chúng ta thì, theo tôi, đó là một ảo tưởng hão huyền. 

Ông thấy thế nào khi đã thành công truyền tải thông điệp chính trị,  về sự chia rẽ, phân cực hiện nay của xã hội, qua bộ phim này ?

Tôi nghĩ cách mà tôi sử dụng để truyền tải thông điệp cũng khá quan trọng. Tôi nghĩ chúng ta đã làm quá nhiều bộ phim « chính trị » mang tính chất tuyên truyền cho những giá trị tốt đẹp. Điều đó cũng tốt thôi, nhưng cũng cần hiểu rằng trong xã hội, luôn có một bên áp đảo, và đôi khi ngay cả khi muốn lan tỏa những giá trị tử tế, thì cách tiếp cận lại thiếu tinh tế, và không mang lại hiệu quả như kỳ vọng.

Tôi tin rằng chúng ta đang ở giai đoạn mà cả giới chính trị gia, và xã hội, đều phải thừa nhận rằng chúng ta đã « đi quá đà », ở những thời điểm khác nhau. Do đó, tôi nghĩ rằng tiết chế là điều vô cùng cần thiết, ngay cả khi nghĩ rằng mình đang làm điều tốt cho người khác. Chúng ta phải thuyết phục được họ, chứ không thể áp đặt lựa chọn của mình cho họ. Điều đó phức tạp hơn, đòi hỏi thời gian, tâm sức, và giáo dục, nhưng đó là cách duy nhất để chung sống hòa bình với nhau.

Liệu ông có thể giải thích về cách ông xây dựng hình ảnh Fjord được đánh giá là phép ẩn dụ độc đáo xuyên suốt bộ phim ?

Sự thật là trong điện ảnh, tôi luôn cố gắng tìm kiếm những hình ảnh mang tính ngôn ngữ trực quan, để biểu đạt cho những khái niệm trừu tượng. Làm sao để hiện thực hóa sự trìu mến hay lòng trắc ẩn lên màn ảnh? Và mình phải đi tìm những cảnh quay, những hình tượng biết nói. Tôi luôn mải miết kiếm tìm những khung hình như thế.

Và cuối cùng, tôi muốn nhắn nhủ khán giả: Đừng chỉ chăm chăm lắng nghe lời thoại, cũng đừng tin hoàn toàn vào những gì các nhân vật nói với nhau. Bởi trong phim, các nhân vật cũng đầy tính thao túng và đôi khi họ cũng dối lừa y như trong đời thực.

Vậy nên, hãy dùng tư duy phản biện và tâm hồn của chính mình để cảm nhận những hình ảnh. Bộ phim chứa đựng rất nhiều thước phim mang tính mơ hồ như chính hiện thực cuộc sống, và chúng đều có ngôn ngữ riêng. Đó là thứ ngôn ngữ đòi hỏi bạn phải đi xuyên qua bộ óc phản biện của bản thân để hiểu được những giá trị đích thực của tác phẩm.

Cành cọ Vàng thứ hai này có ý nghĩa như thế nào đối với ông ? Ông sẽ đặt cạnh Cành cọ đầu tiên ? 

Nói thật là tôi không mấy khi nhìn ngắm những giải thưởng của mình, vì tôi nghĩ một người làm phim cần phải giữ sự khiêm nhường. Điều quan trọng nhất là nghĩ về những đứa con tinh thần của mình, là trăn trở xem liệu mình có tìm thấy một đề tài nào khác đủ sức nặng để làm một bộ phim tiếp theo hay không. Lần nào tôi cũng hy vọng như vậy, nhưng chưa bao giờ dám chắc liệu mình có thể làm thêm một bộ phim nữa. Đối với tôi, việc đó quan trọng hơn nhiều so với việc mãi đắm chìm trong men say chiến thắng của một bộ phim đã thuộc về quá khứ.

 

 

Lần đầu tiên từ 8 năm nay, một đội thể thao Bắc Triều Tiên sang miền Nam thi đấu. Chính quyền miền Nam chi tiền cho các hoạt động cổ vũ đội miền Bắc. Tổng thống Nga Putin công du Trung Quốc, hợp tác hai nhà nước siết chặt nhưng về văn hóa, đông đảo dân Nga, đặc biệt là giới trẻ vẫn ngả nhiều hơn về phương Tây.

Eo biển Hormuz về cơ bản vẫn tiếp tục bị phong tỏa sau chuyến đi Bắc Kinh của tổng thống Mỹ Donald Trump. Tuy nhiên có một số dấu hiệu cho thấy Mỹ nới lỏng kiểm soát tàu chở dầu, đặc biệt là tàu đi Trung Quốc. Nghị Viện Châu Âu và 27 quốc gia Liên Âu, trong bối cảnh áp lực mạnh từ Washington, đạt đồng thuận về một thỏa thuận thương mại với Mỹ, bị nhiều người lên án là « thỏa thuận đầu hàng ». Nỗi sợ Trí thông minh Nhân tạo (AI) tại Mỹ và nhiều nơi gia tăng. Giáo hoàng Lêô XIV dành « tông huấn » đầu tiên cho mục tiêu « bảo vệ con người » trước các đe dọa của AI. Trên đây là một số chủ đề chính của Tạp chí Thế giới Đó đây tuần này.

***

Lần đầu tiên kể từ 8 năm nay, một đội thể thao miền Bắc Triều Tiên sang miền Nam thi đấu trong khuôn khổ Giải của Liên đoàn bóng đá châu Á. Nhưng vấn đề không chỉ là thể thao. Trận đấu diễn ra vào lúc quan hệ hai miền có nhiều dấu hiệu giảm căng thẳng rõ rệt, làm dấy lên hy vọng về hòa bình Nam Bắc và thậm chí là niềm hy vọng thống nhất, với nhiều người dân Hàn Quốc.

Hôm 20/05, tại sân vận động không mái che Suwon, khoảng 7.000 cổ động viên Hàn Quốc cổ vũ cho đội miền Bắc, dưới trời mưa. Đội bóng đá nữ Bắc Triều Tiền Naegohyang FC hạ đội Suwon với tỉ số 2-1 trong trận bán kết. Sự ủng hộ quá đỗi nồng nhiệt dành cho đội khách khiến chính huấn luyện viên đội Hàn Quốc Park Gil-young cũng cảm thấy chạnh lòng.

« Chúng ta là một dân tộc, hy vọng ngày sum họp, hòa thuận »

Phóng sự của thông tín viên Camille Ruiz từ Suwon bên lề trận chung kết giữa đội Bắc Triều Tiên và đội Nhật Bản hôm nay, 23/05/2026 :  

« Sát sân vận động Suwon, một đám đông thu hút nhiều chú ý. Khoảng mươi lăm người nhảy múa, một số mang trang phục truyền thống. Họ đến để cổ vũ đội tuyển bóng đá nữ Bắc Triều Tiên trong trận chung kết giải Liên đoàn Bóng đá châu Á. Các nhà hoạt động ủng hộ thống nhất vẫy cờ Hàn Quốc, hát vang một bài hát về tình yêu nước.

Ye-heun, 25 tuổi, mặc một chiếc váy màu đỏ tươi và đội mũ truyền thống. Cô nói: ‘‘Vì chúng ta là một dân tộc, tôi hy vọng sẽ đến ngày tất cả chúng ta có thể sum họp, sống hòa thuận.”

Ye-heun, giống như gia đình cô và hàng chục người khác, đã nhận được vé xem từ các tổ chức ủng hộ thống nhất. Các cổ động viên tập trung dưới những chiếc lều trắng để nhận vé, một chai nước và bánh ngọt.

Lee Ju-sung, tổng thư ký Hội đồng các Tổ chức Xã hội Dân sự vì Hợp tác Liên Triều, nói: “Gần đây, Bắc Triều Tiên đã mô tả mối quan hệ giữa Hàn Quốc và Bắc Triều Tiên là thù địch. Tôi không đồng ý với bất kỳ biện pháp nào góp phần làm gia tăng sự thù địch trên bán đảo Triều Tiên. Chúng ta cũng không thể từ bỏ việc thống nhất đất nước. Tôi muốn gửi một thông điệp hòa bình đến Bắc Triều Tiên. Và các nhà hoạt động của chúng tôi, những người cùng quan điểm với tôi và tham gia vào công tác viện trợ nhân đạo ở Bắc Triều Tiên, hôm nay có mặt ở đây để ủng hộ đội tuyển miền Bắc.”

Chính phủ Hàn Quốc đã chi một khoản tiền hơn một trăm nghìn euro. Mục tiêu là để tài trợ cho các hiệp hội ủng hộ đội Bắc Triều Tiên. Bởi không có người hâm mộ nào ở miền Bắc có thể vượt biên giới sang miền Nam xem thi đấu. »

Hàn Quốc - Bắc Triều Tiên: Từng bước hướng đến công nhận nhau 

Đầu tuần này (18/05/2026), chính phủ Hàn Quốc lần đầu tiên đưa quan điểm « quan hệ hòa bình giữa hai Nhà nước » vào Sách trắng Thống nhất, khẳng định tôn trọng chế độ Bắc Triều Tiên, không theo đuổi thống nhất bằng sáp nhập và chấm dứt các hành động thù địch. Hồi đầu tháng 5/2026, Seoul chính thức thông báo việc Bắc Triều Tiên sửa đổi Hiến pháp (từ tháng 3/2026), không còn coi Hàn Quốc là « kẻ thù số một », thừa nhận lãnh thổ hai miền Nam Bắc tách biệt, xóa bỏ mục tiêu « thống nhất quốc gia » hay « thắng lợi hoàn toàn của chủ nghĩa xã hội » ở Bắc Triều Tiên.

• Đọc thêm : Hàn Quốc lần đầu đưa quan điểm “quan hệ hai Nhà nước hòa bình” vào Sách trắng Thống nhất

Thay đổi lớn trong chính sách của Hàn Quốc với Bắc Triều Tiên được đưa ra trong bối cảnh quan hệ giữa Seoul và chính quyền Trump đang đứng trước bước ngoặt thay đổi. Phát biểu sau đây của cựu đại sứ Mỹ tại Hàn Quốc, James Laney, 98 tuổi, một tiếng nói được lắng nghe tại Hàn Quốc, cho thấy điều đó : « Tôi rất buồn khi phải nói điều này. Thật sự tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ phải nói điều này. Nhưng tôi nghĩ Hàn Quốc cần phải bắt đầu tự định đoạt tương lai của mình. Tất nhiên, họ sẽ làm điều đó một cách khôn ngoan và thận trọng, nhưng lợi ích của họ không còn phù hợp với lợi ích của Nhà Trắng nữa. » (cựu đại  sứ phát biểu trong buổi nhận giải Building Bridges Award của Viện Pacific Century Institute hồi tháng 3/2026. Trong số cử tọa có cựu tổng thống Moon Jae-in) (« U.S.-South Korea Relations Are at Breaking Point », Foreign Policy, 02/04/2026). 

Matxcơva - Bắc Kinh khẳng định quan hệ khăng khít, dân Nga vẫn ngóng về trời Tây

Tổng thống Nga Vladimir Putin có chuyến công du Trung Quốc trong hai ngày đầu tuần này, để khẳng định quan hệ « không gì lay chuyển » giữa hai cường quốc, bất chấp những biến động quốc tế. Quan hệ giữa hai chính quyền được siết chặt, nhưng về phía người dân Nga thì không hẳn.

Thông tín viên Anissa el Jabri tường trình từ Matxcơva :

« Đèn lồng đỏ, rồng, một chút nhạc Trung Quốc tại trung tâm thành phố. Một vài lớp học thư pháp và các màn trình diễn xiếc. Phải đến năm 2024, Matxcơva mới chú ý đến việc tổ chức Tết Nguyên đán của Trung Quốc. Kể từ đó, mỗi năm đều như vậy, giới ngoại giao Nga đầu tư mạnh cho nhiều sự kiện chính thức. Người phát ngôn bộ Ngoại Giao Nga Maria Zakharova chính thức chúc mừng năm mới bằng một thứ tiếng Trung Quốc lưu loát, như mùa đông vừa qua.

Cho đến gần đây, những dịp lễ hội như thế này thường được tổ chức ở quy mô rất nhỏ. Tuy nhiên, trong khi quan hệ ở cấp nhà nước được củng cố, ảnh hưởng của Trung Quốc trong dân chúng Nga mờ nhạt hơn. Trong đời sống hàng ngày ở Nga, người dân vẫn tìm cách mua sắm iPhone thông qua các kênh nhập khẩu gọi là ‘‘ngoài luồng’’. Họ không mặc đồ hiệu Trung Quốc, thậm chí các nhà hàng Trung Quốc cũng ít hơn so với tại các thủ đô châu Âu. Phần lớn dân số Nga sống ở phía tây dãy núi Ural, và vẫn hướng tới các sản phẩm phương Tây.

Kể từ năm 2022 và trong bối cảnh phương Tây áp lệnh trừng phạt, các cuộc thăm dò dư luận cho thấy một tâm lý ổn định như sau trong xã hội Nga. Hơn một nửa người Nga muốn các thương hiệu phương Tây quay trở lại, trong khi chỉ có một phần tư phản đối. Sự khác biệt giữa các thế hệ là rất rõ : có đến 84% người từ 18-29 tuổi ủng hộ, so với 38% ở những người trên 60 tuổi. Nhu cầu mạnh nhất là đối với ô tô, tiếp theo là phim ảnh, âm nhạc và trò chơi điện tử. »

Eo biển Hormuz : Trở về từ Trung Quốc, Trump tiếp tục cuộc giằng co với Iran

Tổng thống Mỹ có chuyến công du hai ngày tại Trung Quốc hồi tuần trước. Sau chuyến đi của tổng thống Mỹ, eo biển về cơ bản vẫn bị phong tỏa. Nhưng có một điểm mới, là hàng chục tàu thuyền đã ra khỏi eo biển, mà không bị phía Mỹ ngăn cản, đặc biệt là các tàu đi Trung Quốc.

Trả lời đài France 24, thông tín viên Siavosh Ghazi cho biết cụ thể :

« Về phía Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng đã cho phép khoảng 30 tàu Trung Quốc đi qua sau các đàm phán với Trung Quốc. Sáng nay, hai tàu Ấn Độ cũng đã được phép đi qua eo biển Hormuz, và cũng phải trả phí. Các nước thân thiện với Iran có thể sử dụng eo biển Hormuz, nhưng các nước thù địch tuyệt đối không được phép.

Lập trường này đã được ngoại trưởng Iran nhắc lại ngày hôm qua. Ví dụ, Irak có quyền đưa dầu đi qua. Qatar có thể được phép ở một mức độ nào đó, nhưng không được quá, bởi vì vào đầu cuộc chiến, Qatar đã cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ và lãnh thổ. Trong khi đó, Kuwait, Bahrain, Ả Rập Xê Út và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất không được phép sử dụng eo biển Hormuz.

Teheran có lập trường rất kiên quyết. Mỗi tàu phải nộp thuế và phải đi theo các tuyến đường do Lực lượng Vệ binh Cách mạng chỉ định. Có thể nói, Iran đang kiên định lập trường bất chấp những tuyên bố đao to búa lớn của tổng thống Trump. »

• Đọc thêm : Dầu mỏ, « vũ khí » chủ lực trong cuộc xung đột Mỹ - Iran

Đầu tuần này, Teheran thông báo thành lập « Cơ quan quản lý eo biển vùng Vịnh Ba Tư ». Theo báo Mỹ  New York Times, hôm 21/05, Iran đang đàm phán với Oman để phối hợp thu phí tàu thuyền qua eo biển, bất chấp đe dọa của Mỹ. Đại sứ Iran tại Pháp Mohammad Amin-Nejad, cho hãng tin Mỹ Bloomberg biết, hôm 20/05, « Iran và Oman phải huy động tất cả các nguồn lực của mình để vừa cung cấp các dịch vụ an ninh, vừa quản lý việc lưu thông hàng hải một cách phù hợp nhất ».

EU miễn cưỡng phê chuẩn thỏa thuận thương mại với Mỹ

Đêm thứ Ba 19 qua ngày thứ Tư 20/05, Nghị Viện Châu Âu và 27 quốc gia thành viên đạt thỏa thuận về việc luật hóa thỏa thuận thương mại, đã được chủ tịch Ủy Ban Châu Âu cam kết với tổng thống Mỹ, tại Tunberry, Scotland. Thỏa thuận này bị nhiều phản đối trong nội bộ châu Âu, nhiều người thậm chí gọi đây là « thỏa thuận đầu hàng ». 

Tuy nhiên, giới lãnh đạo châu Âu dường như không còn lựa chọn nào khác hơn để duy trì sự ổn định tương đối quan hệ thương mại với đối tác số một. Thông tín viên Pierre Bénazet tường trình từ Bruxelles :

« Một số người thậm chí đã gọi thỏa thuận này là ''hành động đầu hàng tại Turnberry''. Những tổn hại cho châu Âu, nếu thông qua thỏa thuận này, phần nào giải thích thái độ do dự kéo dài của Nghị Viện Châu Âu trong việc phê chuẩn.

Các cuộc đàm phán nội bộ của Liên Âu cũng bị cản trở bởi các đe dọa của Mỹ đối với đảo Groenland và bởi phán quyết hồi tháng Hai của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ, vô hiệu hóa tất cả các loại thuế quan do Nhà Trắng áp đặt. Tuy nhiên, thời gian đang cạn dần, vì tổng thống Trump đã đe dọa sẽ áp đặt mức thuế quan kỷ lục bắt đầu từ ngày 4/7.

Rút cục, đêm qua, các nghị sĩ châu Âu đã đạt được đảm bảo về các biện pháp bảo vệ đi kèm với thỏa thuận Turnberry, chẳng hạn như giới hạn thời gian có hiệu lực trong vòng bốn năm và cho phép đình chỉ, nếu phía Mỹ gây thiệt hại đáng kể cho các nhà sản xuất châu Âu.

Tuy nhiên, thỏa thuận mất cân bằng nghiêm trọng này chắc chắn xứng đáng với cái tên ''hành động đầu hàng tại Turnberry'', vì mở cửa thị trường châu Âu cho 400 sản phẩm của Mỹ mà không áp thuế và đổi lại, áp thuế 15% đối với tất cả các sản phẩm của châu Âu. » 

Ai: Tham vọng của chính quyền Trump, các đại hiểm họa và những nỗ lực hóa giải

Chính quyền Trump đặt cược vào chiến thắng trong cuộc đua Trí tuệ nhân tạo sẽ là yếu tố quyết định giúp khẳng định vị thế siêu cường của Mỹ. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây lo ngại ngày một gia tăng trong chính xã hội Mỹ. Theo một cuộc khảo sát của Semafor, 70% người Mỹ tin rằng trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển quá nhanh, hơn 50% lo sợ. Chỉ 18% người trẻ coi đây là nguồn hy vọng.

• Đọc thêm : "Bạo chúa" Trump và "Trí tuệ Nhân tạo Toàn năng" : Nước Mỹ đêm trước chế độ phát xít ?

Ngành công nghệ Mỹ đã cắt giảm hơn 52.000 việc làm trong quý đầu tiên, tăng 40% so với cùng kỳ năm ngoái, theo công ty tư vấn Challenger, Gray & Christmas. Hôm 20/05, Meta quyết định sa thải 8.000 người, tương đương khoảng 10% nhân viên.

Hôm 21/05, chính quyền California, thủ phủ của công nghệ trí tuệ nhân tạo Mỹ, đã chính thức ban hành kế hoạch xây dựng chính sách để giải quyết các hậu quả của AI với việc làm, như trợ cấp thôi việc, bảo hiểm thất nghiệp, quyền sở hữu cổ phần của người lao động (universal basic capital ) hay đào tạo nghề…. Đây là bang đầu tiên của Mỹ bắt tay vào việc này.

• Đọc thêm - Công ty Palantir : Chủ trương độc tài kỹ thuật số, vai trò trung tâm trong chiến lược chiến tranh mới của Mỹ (phần cuối trong bài) 

Vượt xa vấn đề việc làm. Nhiều trụ cột của mô hình kinh tế hiện nay đang bắt đầu được xem xét lại. Thu nhập tối thiểu đủ sống cho tất cả mọi người (universal basic income - UBI), đánh thuế các dòng vốn đầu tư, hay giảm thời gian lao động, các biện pháp tưởng như được coi là yêu sách của cánh tả, được chính lãnh đạo nhiều công ty Trí tuệ nhân tạo hàng đầu như OpenAI hay Anthropic… đề xuất gần đây.

• Đọc thêm : Trí tuệ nhân tạo, một hồ sơ gai góc trong thượng đỉnh Donald Trump – Tập Cận Bình

AI khiến an ninh mạng trở nên ngày càng mong manh trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ khốc liệt và chiến tranh tự động hóa là các hiểm họa khác của trí tuệ nhân tạo. Trong tuần qua, tổng thống Trump hoãn ký một sắc lệnh về AI và an ninh mạng, một trong các lý do chủ yếu đằng sau được nói đến nhiều là lo ngại việc kiểm soát siết chặt khiến các tập đoàn công nghệ Mỹ yếu thế trong cuộc cạnh tranh với Trung Quốc.

Vatican và công ty Anthropic: Hợp tác để hóa giải xu thế Trí tuệ nhân tạo nô dịch con người

Đối phó với những đại hiểm họa do Trí tuệ nhân tạo gây ra là ưu tiên hàng đầu của Giáo hoàng Lêô XIV. Ngày 15/05, Giáo hoàng phê chuẩn Thông điệp (encyclia) « Magnifica humanitas » (tạm dịch là Nhân loại Tuyệt vời), với mục tiêu bảo vệ con người trong kỉ nguyên Trí tuệ Nhân tạo. Thông điệp về Trí tuệ Nhân tạo, Thông điệp đầu tiên của Giáo hoàng Lêô XVI, được ký đúng 135 năm sau Thông điệp nổi tiếng của giáo hoàng Lêô XIII « Rerum novarum », được coi là học thuyết xã hội của Giáo hội Công giáo trong kỉ nguyên công nghiệp hóa và tư bản chủ nghĩa.

« … Thông điệp này đặt câu hỏi về những hứa hẹn và các hiểm họa của mô hình kỹ trị: sự say mê quyền lực, việc biến con người thành hàng hóa, sự thao túng lương tâm, sự chia rẽ xã hội và các hình thức thống trị mới, hoặc chiến tranh vô hình. Nhưng khác xa với lối diễn đạt đầy sợ hãi hay lên án, Magnifica Humanitas kêu gọi xây dựng một ‘‘nền văn minh của tình yêu’’ nơi công nghệ phục vụ cho nhân loại và sứ mệnh cao cả nhất của con người » (giới thiệu về Thông điệp « Magnifica humanitas »).

Tham dự buổi ra mắt Thông điệp tại Vatican (ngày 25/05/2026), có sự hiện diện của Christopher Olah, đồng sáng lập công ty hàng đầu thế giới về Trí tuệ Nhân tạo Anthropic, với tư cách đối tác chính của Giáo hội Công giáo.

Quan điểm của Anthropic khác biệt với đông đảo giới tinh hoa Thung lũng Silicon. Giáo sư Carlo Alberto Carnevale Maffè, một chuyên gia hàng đầu về lĩnh vực này, khuyên công chúng nên đọc kỹ tiểu luận « Machines of Loving Grace » (tạm dịch là Những cỗ máy của lòng nhân ái), để hiểu rõ quan điểm của lãnh đạo Anthropic, Dario Amodei. Vị chuyên gia này nhấn mạnh : « Luận điểm của các tác giả là rất rõ ràng: Chúng tôi không thấy bất cứ lý do căn bản nào cho phép hy vọng rằng trí tuệ nhân tạo có thể tự nhiên dẫn đến dân chủ và hòa bình. Đây là một sự thừa nhận mà không một đồng nghiệp nào của họ có đủ can đảm để diễn đạt rõ ràng như vậy. » (báo Ý Il Folio, ngày 18/05/2026). 

Matxcơva kỷ niệm 81 năm chiến thắng phát xít Đức trong bối cảnh quốc tế không mấy thuận lợi cho Nga. Kịch bản Iran và Mỹ đối đầu quân sự dữ dội trở lại có dễ xảy ra? Năng lực drone biển của Ukraina có giúp bảo đảm an ninh eo biển Hormuz? Bị Mỹ phong tỏa cảng biển, Iran vẫn chưa bị bóp nghẹt về tài chính. Na Uy bị giới môi trường phản đối vì mở lại 3 mỏ khí đốt. Trên đây là những đề tài chính trong tạp chí Thế Giới Đó Đây tuần này.

Matxcơva tổ chức lễ kỷ niệm 81 năm ngày Chiến Thắng phát xít Đức trong bối cảnh quốc tế không mấy thuận lợi cho Nga 

Thứ Bảy 09/05/2026, Matxcơva tổ chức lễ kỷ niệm 81 năm ngày Chiến Thắng phát xít Đức. Khác với buổi lễ hoành tráng năm ngoái với buổi duyệt binh rầm rộ có sự tham gia của đại diện quân đội 13 nước, trước sự hiện diện của hơn 20 lãnh đạo các nước đồng minh của Nga trên thế giới, như Trung Quốc, Brazil, Belarus, Ai Cập, Venezuela, Việt Nam, Cuba …, năm nay trước nguy cơ bị Ukraina tấn công bằng drone, Matxcơva thu nhỏ đáng kể quy mô lễ kỷ niệm 09/05 : Lần đầu tiên từ gần 20 năm nay, cuộc duyệt binh tại Quảng trường Đỏ diễn ra mà không có màn trình diễn vũ khí, khí tài quân sự.

Buổi lễ diễn ra trong bối cảnh quốc tế từ đầu năm nay không mấy thuận lợi cho Nga : đồng minh Venezuela, tổng thống Nicolas Maduro đã bị Mỹ bắt giữ và đang bị xét xử, Cuba lâm khủng hoảng nghiêm trọng dưới các đòn cấm vận mới của chính quyền Donald Trump, đảng của thủ tướng Hungary Viktor Orban, đồng minh lớn nhất của Putin ở Liên Âu thất cử trong kỳ bầu cử lập pháp vừa qua … Và dĩ nhiên không thể không kể tới những tổn hại mà Teheran, một đồng minh lớn của chế độ Putin, đang hứng chịu trong chiến tranh Trung Đông.

Thông tín viên Anissa El Jabri tại Matxcơva cho biết là điện Kremlin thông báo có 7 lãnh đạo nước ngoài hiện diện, tính cả Abkhazia và Nam Ossetia, vốn dĩ tuyên bố độc lập sau cuộc chiến tranh Nga-Gruzia hồi năm 2008, nhưng không được quốc tế công nhận. Lãnh đạo của các nước Trung Á, cũng như Armenia và Slovakia đều không tham dự buổi lễ.

Liên quan đến chiến tranh Ukraina, khu vực mà Nga kiểm soát ở nước láng giềng đã giảm khoảng 120 km2 trong tháng 04/2026, mức giảm chưa từng được ghi nhận tính từ đầu đợt phản công của Ukraina hồi mùa hè năm 2023, theo dữ liệu của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW). Nga cũng đang lo ngại trước khả năng Ukraina có hành động phá hoại lễ kỷ niệm Ngày Chiến thắng phát xít Đức 09/05 tại Matxcơva, nên hôm 06/05 đã thúc giục các đại sứ quán nước ngoài tại Kiev « sơ tán » nhân viên và công dân trước khi Matxcơva ra đòn tấn công trả đũa Ukraina nếu Kiev phá hoại lễ kỷ niệm tại Quảng trường Đỏ.

Lấy lý do bảo đảm an ninh cho lễ duyệt binh, đề phòng các mối đe dọa tấn công bằng drone, từ đầu tuần này, chính quyền Nga đã bắt đầu cắt internet. Càng đến gần ngày 09/05, các biện pháp hạn chế internet ngày càng được siết chặt. Nhưng thực ra, những biện pháp này đã liên tục được thúc đẩy từ nhiều tháng nay, chính xác là từ mùa hè năm ngoái, từ việc chặn các ứng dụng nhắn tin như WhatsApp và Telegram, siết chặt việc sử dụng VPN và hạn chế các công cụ vượt kiểm duyệt internet, cho tới các đợt cắt internet kéo dài, thậm chí hoàn toàn, tại một số khu vực. Và mới đây, theo báo chí Nga, ngay cả bộ Phát triển Kỹ thuật số cũng bị nhắm tới.

Từ Matxcơva, thông tín viên Anissa El Jabri hôm 07/05 cho biết thêm :

« Tối thứ Tư (06/05), nhật báo Nga RBC đăng tin về khả năng 2 thứ trưởng của bộ Phát Triển Kỹ Thuật Số chuẩn bị mất chức. Bộ này cũng có thể sẽ được tái cơ cấu.

Tờ báo này, vốn dĩ được phép hoạt động tại Nga, viết về « việc điều chỉnh cơ cấu của nhiều phòng ban và phân bổ lại chức năng, nhiệm vụ của họ ». Theo RBC, kế hoạch « tối ưu hóa » đang được xem xét thực chất là cắt giảm khoảng 15% nhân sự, và đáng chú ý nhất là bộ phận an ninh mạng có thể phần nào sẽ được đặt dưới sự kiểm soát trực tiếp của Cơ quan an ninh liên bang FSB.

Trước chiến tranh, kinh tế Nga có mức độ số hóa rất cao, đặc biệt trong lĩnh vực ngân hàng, cũng như các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Thế nhưng, từ lâu nay đã có những tiếng nói công khai ủng hộ ý tưởng về một « bức màn sắt về kỹ thuật số » và một mạng internet mang tính tự chủ của Nga - chương trình mà giới chức hiện đã đẩy nhanh đáng kể từ khoảng 10 tháng gần đây ».

Kịch bản Iran và Mỹ đối đầu quân sự dữ dội trở lại có dễ xảy ra ?

Bất chấp các cuộc oanh kích lẫn nhau hôm 07/05 giữa quân đội Mỹ và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran, tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump vẫn khẳng định với báo giới là lệnh hưu chiến với Teheran vẫn có hiệu lực và kêu gọi Iran « nhanh chóng » ký thỏa thuận với Washington, nếu không muốn bị Mỹ « tấn công khốc liệt hơn rất nhiều ».

Đâu là những kịch bản có thể giúp thoát khỏi khủng hoảng ? Mở lại eo biển Hormuz một cách có phối hợp, sau đó là các cuộc đàm phán giúp Iran và Hoa Kỳ đạt được thỏa thuận về những vấn đề cốt lõi : chương trình hạt nhân, tên lửa đạn đạo của Iran, sự ủng hộ của Teheran đối với các đồng minh trong khu vực, việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran ? Hay là trái lại, các cuộc đối đầu về quân sự sẽ bùng nổ trở lại dữ dội ?

Trên đài RFI ngày 08/05, nhà nghiên cứu Clément Therme, chuyên gia về Iran, không xem đó là kịch bản dễ xảy ra. Ông nhận định là cả Washington và Teheran đều có nguy cơ mắc kẹt trong cuộc xung đột này. Nói cách khác, cuộc xung đột Trung Đông có nhiều khả năng sẽ bị « đóng băng » : « Hiện đang dần hình thành một kịch bản về một cuộc xung đột bị đóng băng, vì rốt cuộc không bên nào có lợi khi quay lại leo thang quân sự : phía Iran thì không được lợi gì do sự mong manh về kinh tế của hệ thống chính trị, còn phía Mỹ thì do các cuộc bầu cử giữa kỳ và những tác động của việc phong tỏa Hormuz đối với giá dầu ».

Năng lực về drone biển của Ukraina có giúp bảo đảm an ninh eo biển Hormuz ?

Liên quan đến Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, tuần này chính quyền Abu Dhabi ghi nhận các vụ oanh tạc trở lại của Iran bằng cả tên lửa và drone. Tình hình khiến Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất đã phải kích hoạt lại các hệ thống phòng không.

Cũng như Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, các nước đồng minh khác của Mỹ tại Vùng Vịnh, Ả Rập Xê Út, Qatar, Bahrein phải tích cực tìm cách đối phó với nguy cơ bị Iran tấn công trở lại. Ukraina đã không bỏ lỡ cơ hội « trời cho » này. Sau các thỏa thuận quốc phòng ký vào cuối tháng Ba với Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, Qatar và Ả Rập Xê Út, Ukraina đang tiến gần hơn tới Bahrein với cùng một lời hứa : giúp Bahrein phòng vệ trước các cuộc tấn công bằng drone và tên lửa của Iran.

Năng lực của Ukraina trong lĩnh vực drone biển cũng được các nước Vùng Vịnh quan tâm. Tuy nhiên, trên đài RFI ngày 06/05, chuyên gia quốc phòng Akram Kharyev phân tích :

« Các quốc gia vùng Vịnh cần một giải pháp khẩn cấp để giảm thiểu tác động từ các cuộc tấn công của Iran, nhưng họ cũng cần một tầm nhìn dài hạn cho tương lai. Chẳng hạn, đã từ 10 năm nay Ả Rập Xê Út phải đối mặt với vấn đề này trong cuộc đối đầu với lực lượng Houthi ở Yemen (…) Tuy nhiên, trong trường hợp các drone hải quân, tình hình phức tạp hơn một chút bởi vì các drone biển thường nặng hơn và như giới chuyên môn nói thì khó điều khiển, khó xử lý hơn. Vì vậy, trong ngắn hạn, kinh nghiệm của Ukraina sẽ không thể giúp nhanh chóng tháo gỡ tình hình quanh eo biển Hormuz ».

Cho dù các cảng biển bị Mỹ phong tỏa, Iran vẫn chưa bị bóp nghẹt về tài chính

Thông thường, xuất khẩu dầu mỏ mang về cho Iran mỗi tháng khoảng 5-6 tỷ đô la Mỹ. Kể từ khi Washington áp đặt lệnh phong tỏa, nguồn thu từ dầu mỏ của Iran đã giảm đáng kể, nhưng Teheran vẫn còn một « quân bài » quan trọng khác : các tàu chở dầu của Iran đã kịp rời đi trước khi Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz. Hiện giờ Iran đang có khoảng 120 triệu thùng dầu ở gần Trung Quốc và Singapore.

Thế nên, Teheran vẫn còn chưa hoàn toàn rơi vào thế bí, theo nhận định trên đài RFI ngày 05/05 của chuyên gia Homayoun Falakshahi, phụ trách bộ phận phân tích dầu mỏ của Kpler công ty chuyên cung cấp dữ liệu và phân tích thị trường hàng hóa toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực dầu mỏ, khí đốt và vận tải biển :

« Hiện giờ Iran có khoảng 180 triệu thùng dầu đã được chất lên các tàu ngoài khơi, tương đương khoảng 4-5 tháng xuất khẩu. Trong số đó, khoảng 120 triệu thùng dầu nằm ngoài khu vực bị phong tỏa, nên về lý thuyết vẫn có thể bán được và chuyển thành nguồn thu cho Iran (…) Vấn đề là liệu dòng tiền đó có thể quay trở lại Iran hay không, bởi vì Mỹ đang gây sức ép rất lớn đối với Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, nơi trung chuyển phần lớn các dòng tài chính hướng về Iran, nhằm ngăn dòng tiền bán dầu được đưa trở lại Iran ».

Nếu Iran có thể nhận được tiền thanh toán cho số dầu đang ở ngoài khơi, theo dự báo của các chuyên gia, sau 2-3 tháng nữa, những tác động thực sự đầu tiên của lệnh phong tỏa của Mỹ đối với nền kinh tế Iran mới bắt đầu xuất hiện.

Thông báo khai thác trở lại 3 mỏ khí đốt, Na Uy bị giới bảo vệ môi trường phản đối

Kể từ khi nổ ra chiến tranh Ukraina, Na Uy đã trở thành nhà cung cấp khí đốt lớn nhất của Liên Hiệp châu Âu. Giờ đây, để đối phó với đà tăng giá mạnh dầu khí do việc phong tỏa eo biển Hormuz chiến lược, chính phủ Na Uy lại thông báo mở thêm các khu thăm dò dầu khí ngoài khơi, đồng thời tái khởi động 3 mỏ khí đốt đã bị đóng cửa cách nay 30 năm. Thông báo của Oslo đã vấp phải những phản đối gay gắt của giới bảo vệ môi trường.

Từ Stockholm, thông tín viên trong khu vực Bắc Âu, Ottilia Férey, hôm 08/05 cho biết thêm :

« Sản xuất nhiều dầu và khí hơn, với danh nghĩa bảo đảm an ninh năng lượng của châu Âu, là hoàn toàn vô nghĩa, theo nhận định của Halvard Raavand, người đứng đầu tổ chức phi chính phủ Greenpeace chi nhánh Na Uy. Nước này vốn được xem là một trong những quốc gia được đánh giá cao nhất thế giới về môi trường sinh thái.

Ông phát biểu : « Điều này thực sự cho thấy sự mâu thuẫn trong chính sách của Na Uy. Đất nước chúng tôi là một trong những quốc gia xuất khẩu nhiều nhất nạn biến đổi khí hậu thông qua dầu lửa và khí đốt mà chúng tôi bán ra thế giới. Và giờ đây, Na Uy lại đang lợi dụng cuộc khủng hoảng năng lượng hóa thạch để thúc đẩy sản xuất thêm dầu và khí ».

Việc khai thác trở lại 3 mỏ khí đốt dự kiến bắt đầu từ năm 2028 và kéo dài đến năm 2048. Theo Halvard Raavand, điều này sẽ gây tác động tiêu cực đến các hệ sinh thái biển và khí hậu, đặc biệt là song song với đó còn có 70 lô thăm dò mới đã được mở tại các khu vực ngoài khơi. Người đứng đầu tổ chức phi chính phủ Greenpeace chi nhánh Na Uy nói tiếp : « Để thoát khỏi cuộc khủng hoảng này, chúng ta cần làm ngược lại, tức là khép lại kỷ nguyên nhiên liệu hóa thạch nguy hiểm và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang các loại năng lượng tái tạo ổn định và an toàn. Sự ổn định năng lượng của châu Âu phải dựa vào năng lượng tái tạo ».

Các nhà phân tích dự đoán là các công ty khai thác của Na Uy sẽ đạt lợi nhuận kỷ lục, một phần lợi nhuận sẽ tiếp tục được bổ sung vào quỹ dầu mỏ của Na Uy, hiện là hơn 1.800 tỷ euro ».

Vua Anh Quốc đến thăm Hoa Kỳ, có bài phát biểu mang tính biểu tượng trước Quốc Hội ; Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) chao đảo vì sự ra đi của Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập ; Nga tăng cường quy mô tuyển mộ lính nước ngoài ; Trung Quốc cấm drone vì lý do an ninh… là những chủ đề chính trong Tạp Chí Thế Giới Đó Đây tuần này.

Chuyến thăm cấp Nhà nước của quốc vương Anh Charles III đến Hoa Kỳ, với bài phát biểu trước Quốc Hội hôm 28/04, là một trong những sự kiện đáng chú ý trong tuần vừa qua. Mặc dù không có thực quyền, nhưng Hoàng Gia Anh từ lâu nay vẫn là công cụ ngoại giao hữu hiệu và có sức ảnh hưởng của chính phủ Anh Quốc. Chuyến công du 4 ngày diễn ra trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương có nhiều rạn nứt, từ những bất đồng trong cuộc chiến ở sườn đông châu Âu, đến cuộc chiến ở Iran. Nhiệm vụ được giao cho Vua Charles III «chưa bao giờ lại khó khăn đến thế », theo nhận định của báo Pháp Le Monde. Mục tiêu chuyến công du là cứu vãn những gì có thể cứu được trong mối quan hệ đặc biệt giữa Anh và Mỹ.

Kể từ khi thủ tướng Anh chỉ trích tham vọng của ông Trump tại Greenland và đặt câu hỏi về tính hợp pháp khi tổng thống Mỹ Donald Trump khởi xướng cuộc chiến ở Iran, nguyên thủ Hoa Kỳ đã không tiếc lời sỉ và thủ tướng Anh.

Chuyến thăm của quốc vương Charles III được cho là để lấy lòng Trump, và đặc biệt là bài phát biểu mang tính biểu tượng tại Quốc Hội Hoa Kỳ. Xã luận báo Le Monde nêu ra những bài học về dân chủ của vị vua Anh dành cho tổng thống Mỹ. Thứ nhất, vua Charles III đã khẳng định ủng hộ mạnh mẽ Nhà nước Pháp quyền, ca ngợi sự cân bằng quyền lực và các cuộc thảo luận sâu rộng tại Nghị Viện Mỹ và điều này được xem như một lời chỉ trích ngầm đối với việc tập trung quyền lực của tổng thống Trump. Ông cũng kêu gọi bảo vệ quan hệ liên minh xuyên Đại Tây Dương, nhấn mạnh đến việc ủng hộ Ukraina, chống lại xu hướng ông Trump giảm hỗ trợ Ukraina và thỏa hiệp với Nga. Trong bài phát biểu tại Quốc Hội Mỹ, vua Charles III cũng đưa ra lời kêu gọi về vấn đề sinh thái, bảo vệ môi trường, coi đó là một phần thiết yếu của các chương trình hợp tác.

« Thật nực cười khi chứng kiến ​​một vị vua Anh dạy cho Hoa Kỳ về dân chủ », theo nhận định của nhật báo cánh tả Libération. Vua Anh thấy cần « phải nhắc nhở rằng, đúng 250 năm sau khi Mỹ - yêu tự do, giành được độc lập khỏi ách thống trị của quân chủ Anh, rằng chính sự bảo vệ nền dân chủ đã cho phép Anh và Mỹ duy trì quan hệ thân thiết kể từ đó. »

Đồng hồ đếm ngược của tổng thống Trump tại Trung Đông

Về thời sự Trung Đông, tình hình phong tỏa vẫn tiếp diễn tại eo biển Hormuz. Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc Antonio Guteress trong tuần qua, đã bày tỏ quan ngại về việc hạn chế lưu thông hàng hải, « ảnh hưởng đến việc vẩn chuyển dầu mỏ, khí đốt và phân bón, cũng như những nguyên vật liệu thiết yếu, bóp nghẹt nền kinh tế toàn cầu », kêu gọi các bên cho phép tàu đi qua.

Trong bối cảnh đàm phán vẫn bế tắc, tối thứ Năm, Iran đã kích hoạt hệ thống phòng không chống lại các loại máy bay nhỏ và drone trên bầu trời Teheran, theo truyền thông Iran. Hãng tin Tasnim và Farz nêu rõ hệ thống phòng không đã hoạt động trong 20 phút, và tình hình đã trở lại bình thường. Thông tin này được đưa ra khi cuộc chiến giữa Iran với Mỹ và Israel sắp đánh dấu ngày thứ 60, tức ngày mà tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ cần phải thông qua Quốc Hội Hoa Kỳ để đưa ra các quyết định quân sự.

Thị trường dầu mỏ lại chao đảo

Thị trường dầu mỏ vẫn điêu đứng khi giá dầu tiếp tục tăng, khi Washington nêu ra khả năng triển hạn việc phong tỏa eo biển Hormuz. Một sự kiện đáng chú ý khác trong tuần là việc Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất đã tuyên bố rời khỏi tổ chức OPEC, nêu ra lý do « vì lợi ích quốc gia ». Quyết định này không chỉ khiến thị trường dầu khí lại chao đảo hơn nữa, mà còn tác động đến liên minh kiểm soát thị trường và giá dầu.

Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất đã đầu tư hàng tỷ đô la để nâng cao năng lực sản xuất dầu mỏ, muốn bán nhiều dầu hơn, để thu hồi vốn, cũng như phát triển kinh tế trong nước. Tuy nhiên, nước này lại phải chịu hạn ngạch của OPEC - yêu cầu các thành viên cắt giảm sản lượng để giữ giá dầu cao. Tuy nhiên, Abou Dhabi bất mãn với hạn ngạch được cho là quá thấp so với khả năng thực tế, và khiến nước này có dầu mà không được bán.

Đối với thị trường dầu khí, nếu Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, vốn là nhà sản xuất dầu lớn thứ 3 trong OPEC, rời đi và tự do tăng sản lượng, nguồn cung dầu sẽ tăng lên và giá dầu giảm đi trong bối cảnh eo biển lưu thông dầu mỏ thế giới Hormuz đang bị chặn lại. Tuy nhiên, « con dao hai lưỡi » nằm ở chỗ nếu tất cả các nước cùng xả hàng ra thị trường mà không có sự kiểm soát của OPEC thì giá dầu có thể giảm sâu và không có lãi, gây khủng hoảng cho chính các nước « trùm » dầu mỏ.

Trên thực tế, cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran đã giáng một đòn nặng nề vào hình ảnh của Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, vốn tự coi mình là ổn định, một thiên đường cho du lịch và kinh doanh, đồng thời tạo ra một vùng xám cho Iran, để khéo léo lách luật các lệnh trừng phạt quốc tế. Tuy nhiên, Teheran đã biến Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất thành mục tiêu chính trong các cuộc trả đũa chống lại các cuộc tấn công của Mỹ . Abu Dhabi đã ghi nhận 2889 vụ tấn công tên lửa của Iran nhắm về lãnh thổ nước này, trước sự chứng kiến của các đồng minh « yếu kém ».

Việc Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất tách khỏi OPEC cũng đặt dấu hỏi cho vị thế lãnh đạo của Ả Rập Xê Út trong tổ chức hơn chục thành viên này. Abu Dhabi có thể giải thích đây là một chiến lược « khởi nghiệp », cho rằng trật tự khu vực do Riyadh đại diện đã lỗi thời và cần một giai đoạn « phá hủy sáng tạo ».

Theo ông Adlene Mohammedi, nhà nghiên cứu tại Viện quan hệ quốc tế và chiến lược (Iris), trả lời RFI Pháp ngữ, « Ả Rập Xê Út và Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất cũng có những cạnh tranh thực sự. Dù không phải là một cuộc đối đầu trực tiếp, nhưng hiện đang là một kiểu chiến tranh lạnh giữa hai bên, điều này đã có thể nhận thấy trong vài năm nay. Hiện giờ, diễn đàn chính mà mọi người đang nói đến là OPEC, nhưng hôm trước đó, cuộc thảo luận chủ yếu là về Yemen, nơi mà sự khác biệt giữa hai nước đã thể hiện rõ ràng. »

Theo ông Tareq Al-Otaiba, một cựu quan chức UAE, hiện là học giả thỉnh giảng tại Trung tâm Belfer của Đại học Harvard tại Hoa Kỳ, « chiến tranh đã chỉ ra ai mới là bạn thực sự » và cảnh báo có thể Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất sẽ rời khỏi Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh, hoặc Liên đoàn Hồi giáo. 

Nga tăng cường quy mô tuyển mộ lính từ châu Phi

Về cuộc chiến tại Ukraina, một báo cáo do tổ chức nhân quyền Truth Hounds của Ukraina và Liên đoàn quốc tế về nhân quyền công bố trong tuần qua tại Kiev, nêu ra những phương pháp tuyển mộ lính nước ngoài của quân đội Nga, đồng thời lên án việc lạm dụng lao động nước ngoài một cách bất hợp pháp, vì mục đích quân sự, đặc biệt là từ các nước châu Phi.

Thông tín viên Emmanuelle Chaze, từ thủ đô Ukraina, cho biết thêm thông tin :

« Việc Nga tuyển dụng lính từ châu Phi không phải là mới, nhưng quy mô tăng dần theo mỗi năm để bù đáp việc thiếu hụt lính tình nguyện và muốn tránh một cuộc huy động khác, nhằm tiếp thêm sức mạnh cho các cuộc tấn công ở Ukraina. Việc Nga tuyển mộ các lính nước ngoài đã bị các tổ chức như Truth Hounds và Liên đoàn Quốc tế vì Nhân quyền  (FIDH) lên án mạnh mẽ vì vi phạm nhân quyền. Nhà nghiên cứu và đồng tác giả của báo cáo, Kenza Harmaoui, giải thích : « Một số cuộc chiêu mộ lính được đưa ra dưới hình thức như các lời mời chào việc làm dân sự ở mức cao, và nêu rõ rằng tại hầu hết các nước của những người được tuyển, vốn có tình hình kinh tế và xã hội khá phức tạp, thì mức lương dao động khoảng 2000 đô la mỗi tháng (là khá hấp dẫn). »

Tuy nhiên, những người lính nước ngoài này một khi đến lãnh thổ Nga, được đưa thẳng đến căn cứ quân sự, bị tịch thu hộ chiếu và điện thoại. Dmytro Usov, thư ký của trung tâm điều phối, quản lý việc đối đãi với tù binh chiến tranh Ukraina, giải thích : « Vấn đề không phải ở việc Nga có thói quen ký hợp đồng thông qua các kiểu tuyển mộ mang tính săn mồi, mà còn cả việc Nga không để những người đó thoát khỏi. Đó là lý do tại sao nhiều người nước ngoài ký hợp đồng hoặc được phân công làm việc tại các công ty hoặc trong các khu công nghiệp ở thành phố, nhưng cuối cùng lại bị sử dụng trong chiến tranh. »

Cho đến nay, ngoài 14 000 binh sĩ được Bắc Triều Tiên cử đến, có hơn 28 300 tay súng nước ngoài đã được xác nhận ở Nga. Hơn 5000 trong số đó đã tử trận ngay trong những tháng đầu tiên ở tiền tuyến. Ông Dmytro Usov cảnh báo rằng năm nay, Matxcơva dự trù tuyển mộ thêm ít nhất 19 000 người nữa. » 

Trung Quốc sản xuất drone xuất khẩu, nhưng cấm bán trong nước

Vốn là nhà sản xuất drone hàng đầu thế giới, Trung Quốc lại vừa đưa ra lệnh cấm bán drone dân sự ở thủ đô Bắc Kinh vì « lý do an ninh », có hiệu lực kể từ thứ Sáu ngày 01/05/2026. Không chỉ cấm bán, Trung Quốc cũng cấm thuê hoặc chuyển drone từ các nơi khác đến thủ đô. Bắc Kinh cũng siết chặt việc sử dụng, tất cả những chủ sở hữu drone cần phải đăng ký thiết bị, với thông tin nhận dạng được xác minh, được chính quyền cấp phép trước khi sử dụng.

Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurt cho biết thêm thông tin :

« Hiện không còn drone nào được trưng bày trong tủ kính. Tại các cửa hàng ở Bắc Kinh, các thiết bị này đã bị bọc, đóng gói lại. Tại các tỉnh khác cũng vậy, nhân viên tại cửa hàng điện tử này xác nhận : Chúng tôi không bán drone nữa mà chỉ bán các camera cỡ nhỏ. Ngay cả khi đi đến các tỉnh khác để mua và cố mang về đây thì cũng không có tác dụng, bởi mỗi drone đều có số serie và bị kiểm soát rất chặt chẽ, và không thể buôn lậu được.

Các quy định mới rất nghiêm ngặt : cấm bán hàng, cấm vận chuyển, chủ sở hữu phải xin phép trước nếu muốn sử dụng. Nếu không được chấp thuận, không phận bị đóng không cho phép bất cứ vật thể bay nào hoạt động. Về mặt chính thức, Bắc Kinh nêu ra lý do an ninh, viện dẫn ngày càng có nhiều thách thức về việc quản lý không phận tầm thấp.

Tuy nhiên, quyết định này là một phật của chiến dịch trấn áp rộng khắp Trung Quốc, các drone phải truyền dữ liệu theo thời gian thực cho các cơ quan chức năng, và việc sử dụng một cách bất hợp pháp có thể bị giam giữ tới 15 ngày.

Người bán hàng này nói thêm : « Mệnh lệnh đến từ cấp trên, chúng tôi phải tuân thủ. Nhà nước đã cấm thì không ai muốn đặt mình vào thế khó, bởi rủi ro là rất lớn nếu vẫn bán drone. Các doanh nghiệp cũng như chính quyền đưa ra các hình phạt nghiêm khắc. Bán drone không kiếm được nhiều và chẳng ai muốn mạo hiểm cả ». 

Ngoài vấn đề về an ninh, đây còn là một tín hiệu chính trị. Tại thủ đô Bắc Kinh, ngay cả các công nghệ mang tính giải trí cũng đang trở thành vấn đề quốc gia ».

Ngày 26/04/2026 Ukraina tưởng niệm 40 năm thảm họa nhà máy điện hạt nhân Tchernobyl. Vụ nổ lò phản ứng số 4 của nhà máy điện hạt nhân Tchernobyl đã gây ra một thảm họa cho cả môi trường và con người, khiến hàng chục ngàn cư dân địa phương phải sơ tán khỏi khu vực trong những ngày sau vụ nổ, trong số đó có các công nhân của nhà máy.

Thông tín viên RFI Emmanuelle Chaze tại Kiev đã tìm gặp và được một số người chia sẻ ký ức về vụ nổ và kể lại những hậu quả của thảm họa hạt nhân đối với bản thân họ và gia đình :

« Tại Troieshchyna, một khu dân cư ở phía đông bắc thủ đô Kiev, có những cây anh đào đang nở hoa và các dãy chung cư 20 tầng giống hệt nhau. Sau thảm họa hạt nhân Tchernobyl, những người tham gia khắc phục hậu quả của vụ nổ và gia đình của họ đã được sơ tán đến những tòa nhà này.

Ông Volodymyr Vassilievitch là một trong những cảnh sát giao thông tham gia sơ tán dân thường vào thời điểm đó. Ông kể lại những ngày đầu sau thảm họa: “Chúng tôi lên một chiếc xe bọc thép. Buồng lái được phủ chì để chặn bức xạ, rồi chúng tôi đi đến bệnh viện”.

Từ tháng 04/1986 đến năm 1988, ông Volodymyr Vassilievitch đã tham gia vài chục cuộc sơ tán. Ngày nay, ước tính có khoảng 300.000 người đã được di tản khỏi khu vực. Vào thời đó, tầm mức, quy mô thảm họa, cũng như những hậu quả đối với con người và môi trường vẫn chưa được biết đến nhiều, ngay cả đối với những người làm công việc sơ tán và các quan chức phụ trách chiến dịch sơ tán.

Bản thân ông Volodymyr Vassilievitch đã bị nhiễm phóng xạ trong nhiều những lần thực hiện nhiệm vụ và được chẩn đoán nhiễm xã vào mùa thu năm 1986. Sau đợt điều trị đầu tiên tại bệnh viện, ông lại tiếp tục tham gia sơ tán, sau đó ông tai biến tim mạch. Ông kể tiếp: “Năm 1987, một cơn đột quỵ khiến toàn bộ bên trái cơ thể tôi bị liệt. Tôi không thể nói được. Khuôn mặt và lưỡi của tôi bị biến dạng như của một xác chết. Khi đó tôi mới 46 tuổi, và bây giờ thì tôi đã 86”.

Dưới chân tòa nhà mà ông Vassilievitch sinh sống, bà Lioubov, 55 tuổi, đang trò chuyện với các hàng xóm. Khi còn nhỏ, bà từng nghỉ hè ở nơi mà nay đã trở thành vùng cấm. Người phụ nữ này chia sẻ: “Chú của tôi là một người tham gia khắc phục hậu quả của vụ nổ, khi đó ông đang làm việc tại nhà máy điện Tchernobyl. Trước khi cảy ra vụ nổ, nơi đó đẹp giống như trong truyện cổ tích vậy. Quý vị biết không, ở đó có một con sông rất đẹp, có rừng và các hồ nước. Hàng năm, mỗi khi chúng tôi quay lại, mọi thứ vẫn còn đó, nguyên vẹn, như thể chỉ mới hôm qua”.

Bà Lioubov cũng tìm cách đến xem lớp vỏ bọc mới đang bảo vệ thế giới khỏi phóng xạ phát tán từ lò phản ứng số 4, nhưng công chúng không được tiếp cận khu vực xung quanh nhà máy. Bà nói tiếp: “Có lẽ cần giấy phép đặc biệt. Dường như năm nay không ai được phép vào vùng này”.

Vùng cấm hiện cũng đã trở thành một chiến trường. Vào tháng 02-03/2022, nơi đây đã bị quân đội Nga chiếm đóng. Tuy vậy, ký ức về thảm họa Tchernobyl cần phải là lời cảnh tỉnh để ngăn chặn bất kỳ sự cố hạt nhân nghiêm trọng nào trong tương lai, bởi hậu quả của nó có thể sẽ lan rộng vượt xa biên giới Ukraina”.

Vụ nổ nhà máy điện Tchernobyl cho đến nay vẫn là thảm họa hạt nhân dân sự lớn nhất trong lịch sử nhân loại. 40 năm sau vụ nổ, tình hình vẫn gây lo ngại, nhất là do cuộc chiến xâm lược của Nga, nguy cơ bom đạn nhắm trúng nhà máy không phải là ít. Hôm 14/04, Greenpeace cảnh báo sự sụp đổ không thể kiểm soát của mái vòm bảo vệ bên trong nhà máy có thể làm tăng nguy cơ phát tán phóng xạ. Mái vòm này có từ năm 1986. Đến năm 2016, nhà máy có thêm một lớp vỏ bảo vệ bên ngoài hiện đại hơn. Vào tháng 02/2025, cấu trúc bảo vệ lớp ngoài này đã bị một drone của Nga xuyên thủng. Cho dù cấu trúc bảo vệ lớp ngoài đã được sửa chữa, nhưng khả năng ngăn chặn phóng xạ vẫn chưa được "khôi phục hoàn toàn", làm tăng nguy cơ phát tán phóng xạ, đặc biệt là trong trường hợp lớp bảo vệ bên trong sụp đổ.

Iran đang bên bờ vực sụp đổ như tuyên bố của TT Mỹ D.Trump?

Trong tuần qua, đàm phán giữa Hoa Kỳ và Iran vẫn bế tắc, tình hình tại eo biển Hormuz tiếp tục căng thẳng. Ngay sau khi tổng thống Mỹ Donald Trump đơn phương triển hạn lệnh ngừng bắn vô thời hạn với, nhưng tiếp tục phong tỏa các hải cảng của Iran, thì chính quyền Teheran tuyên bố thắt chặt phong tỏa eo biển Hormuz. Hôm thứ Năm 23/04, chính quyền Teheran cũng thông báo đã thu được khoản phí trung chuyển đầu tiên của tàu thuyền nước ngoài tại eo biển Hormuz.

Chưa bàn đến hiệu quả của cơ chế thu phí trong khi chiến tranh tiếp diễn, theo phân tích trên đài RFI ngày 24/04 của chuyên gia về Iran, luật sư - nhà nghiên cứu Ardavan Amir Aslani, thông báo này của Teheran có thể báo hiệu định hướng chính sách của Iran trong khu vực những năm tới :

« Tôi cho rằng, một cách tất yếu, Iran đang hướng tới việc thiết lập một loại phí trung chuyển, nhưng trên thực tế sẽ không được gọi tên như vậy. Nó có thể được thể hiện dưới hình thức khác, chẳng hạn như phí bảo hiểm mà các bên sẽ tăng lên và trả trực tiếp cho Iran. Nhưng đúng là Iran muốn thiết lập cơ chế này.

Ở một mức độ nào đó, họ cũng không hoàn toàn sai, bởi chiểu theo luật pháp quốc tế thì cuộc chiến do Hoa Kỳ phát động là bất hợp pháp, nên sớm hay muộn thì Hoa Kỳ và Israel cũng sẽ bị đòi bồi thường những thiệt hại họ đã gây ra. 

Không quân Mỹ đã thực hiện 25.000 lần xuất kích và tấn công khoảng 18.000 mục tiêu tại Iran, phá hủy nhiều bệnh viện, cơ sở công nghiệp, các nhà máy, trường học và các trường đại học. Ai sẽ bồi thường cho Iran trong trường hợp này ? Thế nên, tôi cho rằng đây có thể được xem là một cách để Iran ‘tự bù đắp thiệt hại’ ».

Cũng trong tuần này, tổng thống Mỹ cho rằng chế độ Teheran đang cạn kiệt thanh khoản và sẽ sớm sụp đổ, đặc biệt khi Iran không còn khả năng dự trữ dầu mỏ do Mỹ phong tỏa các cảng biển nước này. Cũng theo nguyên thủ Mỹ, Washington chứ không phải Teheran là bên có nhiều thời gian hơn. Kinh tế Iran liệu có đang bên bờ vực sụp đổ như tuyên bố của ông Trump hay không ?

Trên thực tế, đúng là kinh tế Iran đa phần lệ thuộc vào nguồn thu từ dầu mỏ, nhưng từ lâu nay Teheran cũng đã quen với việc đối phó với các sức ép từ bên ngoài. Trên đài RFI ngày 24/04, luật sư - nhà nghiên cứu Ardavan Amir Aslani, chuyên gia về Iran, phân tích :

« Kinh tế Iran là một nền kinh tế đã thể hiện sự bền bỉ trong suốt 47 năm qua. Iran bị tách khỏi hệ thống tài chính quốc tế, bị loại khỏi hệ thống giao dịch tài chính SWIFT, đồng tiền của nước này không thể chuyển đổi, và Iran gần như tự cung tự cấp về lương thực. Iran sản xuất hầu hết những gì cần thiết cho hoạt động của mình, và các cơ sở dầu mỏ vẫn tiếp tục hoạt động để đáp ứng nhu cầu năng lượng trong nước.

Việc đóng cửa Vịnh Ba Tư hiện nay gây nhiều thiệt hại hơn cho kinh tế của các nước Ả Rập theo chế độ quân chủ trong khu vực so với kinh tế Iran. Tôi cho rằng Iran có nhiều thời gian hơn với Mỹ ».

Được Liên Âu thông qua khoản cho vay 90 tỷ euro, Ukraina gây áp lực để được cấp « tư cách thành viên đầy đủ »

Sau nhiều tháng bị Hungary cản trở, hôm 23/04/2026 tại Chypre, nước hiện giữ chủ tịch luân phiên Liên Âu, với sự hiện diện của tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky, các nhà lãnh đạo Liên Hiệp Châu Âu đã chính thức thông qua khoản 90 tỷ euro cho Kiev vay. Trước đó vài hôm, Kiev thông báo sửa xong đường ống dẫn dầu Druzhba đi qua Ukraina cung ứng dầu lửa của Nga cho Hungary.

Trong số 90 tỷ euro đó, có 60 tỷ để Ukraina tăng cường phòng thủ, nhất là phòng không. 30 tỷ còn lại là để bảo đảm sự vận hành của bộ máy nhà nước Ukraina. Khoản vay 90 tỷ euro được phân bổ trong 2 năm tới đây, và sẽ được hoàn trả khi Ukraina được Nga bồi thường chiến tranh. Kiev hy vọng từ nay đến cuối tháng 05 đầu tháng 06 sẽ nhận được khoản giải ngân đầu tiên của Liên Âu.

Bên cạnh đó, theo AFP, tại cuộc họp ở Chypre, nguyên thủ Ukraina Zelensky một lần nữa lại gây áp lực với Liên Hiệp Châu Âu, khi nói rằng Ukraina xứng đáng được « gia nhập hoàn toàn » Liên Âu, chứ không chỉ là được hưởng những « lợi thế chỉ mang tính biểu tượng ».

Tuy nhiên, đây là một vấn đề nhạy cảm trong nội bộ 27 nước thành viên Liên Âu, và hiện nay nhiều nhà lãnh đạo vẫn giữ thái độ thận trọng. Thủ tướng Luxembourg, Luc Frieden, cảnh báo : « Ukraina đúng là một phần của gia đình châu Âu, nhưng trên con đường gia nhập, mỗi quốc gia phải đáp ứng một số điều kiện nhất định. Không có đường tắt ». Thủ tướng Bỉ, Bart De Wever, cũng nhấn mạnh : « Không có thủ tục rút gọn », đồng thời kêu gọi một « cách tiếp cận dựa trên thành tích » trong các cải cách và cuộc chiến chống tham nhũng.

Trong khi đó, chủ tịch Hội Đồng Châu Âu, Antonio Costa, tỏ ra cởi mở hơn. Ông cho rằng cần « chuẩn bị bước tiếp theo », tức là « chính thức mở các vòng đàm phán đầu tiên » về việc cho Ukraina gia nhập Liên Âu.

Mỹ hạn chế chia sẻ thông tin tình báo với Seoul, gây lo ngại cho công luận Hàn Quốc 

Theo các nguồn tin quân sự Hàn Quốc ngày 21/04/2026, Mỹ đã áp dụng biện pháp hạn chế chia sẻ thông tin tình báo từ đầu tháng 4, chủ yếu đối với một số dữ liệu kỹ thuật về Bắc Triều Tiên do vệ tinh Mỹ thu thập. Tuy nhiên, các thông tin then chốt liên quan đến hoạt động quân sự của Bình Nhưỡng, như dấu hiệu Bình Nhưỡng phóng tên lửa hay các động thái bất thường của quân đội Bắc Triều Tiên, vẫn được Mỹ và Hàn Quốc chia sẻ như thường lệ.

Từ Seoul, thông tín viên Trần Công cho biết thêm :

« Tranh cãi về việc Washington chia sẻ thông tin tình báo cho Seoul thực ra đã bùng phát sau phát biểu của bộ trưởng Thống Nhất Hàn Quốc, Chung Dong-young, tại phiên điều trần trước Quốc Hội ngày 06/03, khi ông nhắc tới Kusong, tỉnh Bắc Pyongan, như một địa điểm có cơ sở làm giàu uranium của Bắc Triều Tiên, bên cạnh Yongbyon và Kangson, hai địa điểm vốn đã được biết đến trước đó. Phía Mỹ được cho là đã phản đối, với lý do Seoul đã công khai thông tin nhạy cảm mà Washington từng chia sẻ.

Thông tin Mỹ hạn chế chia sẻ tin tình báo với Hàn Quốc đã làm dấy lên lo ngại trong dư luận rằng năng lực trinh sát, theo dõi của Seoul đối với Bình Nhưỡng sẽ bị suy giảm đáng kể.

Tuy nhiên, phía quân đội Hàn Quốc khẳng định biện pháp hạn chế lần này chỉ liên quan tới một phần dữ liệu kỹ thuật do Mỹ thu thập, trong khi các thông tin cốt lõi về hoạt động quân sự của Bình Nhưỡng vẫn được chia sẻ bình thường. Vì vậy, năng lực giám sát và tư thế quân sự của Hàn Quốc về cơ bản không bị ảnh hưởng.

Lo ngại gia tăng nhất là khi Bắc Triều Tiên liên tiếp đẩy mạnh các hành động khiêu khích quân sự, trong đó có các vụ phóng tên lửa đạn đạo gần đây từ khu vực Sinpo. Tuy nhiên, giới chức quân sự Hàn Quốc cho biết các dấu hiệu bất thường tại Sinpo vẫn được phát hiện và theo dõi sát từ trước, bao gồm cả khả năng Bình Nhưỡng chuẩn bị thử tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm, tức SLBM.

Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung cũng cho rằng việc chỉ trích bộ trưởng Chung « làm lộ bí mật do Mỹ cung cấp » là không phù hợp. Thay vào đó, tổng thống nhấn mạnh cần làm rõ vì sao một biện pháp nhạy cảm trong quan hệ đồng minh như vậy lại bị rò rỉ ra truyền thông và trở thành tâm điểm tranh cãi công khai ».

Tuần lễ vừa qua đánh dấu bước ngoặt trong cuộc chiến Trung Đông, với việc Mỹ và Iran ngừng bắn 2 tuần, và lần đầu tiên đàm phán. Đây cũng là lần đầu tiên Washington và Teheran thương lượng ở cấp cao nhất kể từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Cũng về cuộc chiến tại Trung Đông, chỉ trong vòng chưa đầy mươi ngày, chính quyền Israel của thủ tướng Netanyahu hai lần gánh lấy thất bại chiến lược.

Lần thứ nhất, bị Mỹ gạt ra rìa khi quyết định đình chiến với Iran, và lần thứ hai, tổng thống Trump ra lệnh đình chiến ngay lập tức tại Liban qua mạng xã hội, đặt Israrel vào thế hoàn toàn bị động.

Cũng trong tuần qua, chính quyền Trump mất đi hai đồng minh thân cận cuối cùng tại châu Âu, với thất bại bầu cử của Orban ở Hungary và thủ tướng Ý Georgia Meloni buộc phải lên tiếng chỉ trích Trump, sau những phát ngôn và hình ảnh bị coi là xúc phạm giáo hoàng Lêô và đạo Thiên Chúa.

Trước nguy cơ chiến tranh hủy diệt tàn khốc vượt quá mọi giới hạn, giáo hoàng Lêô quyết định đối đầu trực diện với chính quyền Trump, ngăn chặn việc sử dụng Thiên Chúa giáo để biện minh cho bạo lực. Trên đây là các chủ đề chính của Tạp chí Thế giới Đó đây tuần này.

Tối hậu thư bất ngờ bị hủy, cuộc đàm phán « lịch sử » tại Pakistan 

Ngày 08/04, chỉ hơn một giờ đồng hồ trước khi tối hậu thư với đe dọa xóa số Iran hết hạn, tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ ra quyết dịnh đình chiến hai tuần lễ, để chuẩn bị đàm phán với Teheran tại Pakistan. Tuy nhiên, đối với Israel, sau 5 tuần lễ cùng Mỹ oanh kích dữ dội, hủy diệt một phần lớn các cơ quan đầu não và phương tiện quân sự của Iran, quyết định ngừng bắn này là một thất bại chiến lược.

Thông tín viên Michel Paul tường trình từ Jerusalem :

« Những hồi còi báo động vừa im bặt thì cuộc chiến chính trị đang bùng lên dữ dội. Đối với lãnh đạo phe đối lập Yair Lapid, đây là một ‘‘thảm họa ngoại giao’’. Theo ông, thủ tướng Benjamin Netanyahu đã thất bại trong tất cả các mục tiêu chiến tranh. Chế độ của các giáo sĩ Hồi giáo vẫn tồn tại, và lượng uranium làm giàu có thể sử dụng để chế tạo vũ khí hạt nhân, vẫn còn trên lãnh thổ Iran.

Phẫn nộ đang âm ỉ ngay cả trong liên minh cầm quyền. Phe cực hữu không còn che giấu được sự bất mãn đối với đồng minh Mỹ, gọi tổng thống Trump là ‘‘tổng thống vịt què’’. Trên thực địa, kết quả xét về mặt chiến lược đang đặt ra nhiều câu hỏi: Teheran sau năm tuần xung đột đã nắm quyền kiểm soát chưa từng có đối với eo biển Hormuz, một khu vực mà trước khi chiến sự nổ ra, họ vốn không kiểm soát được.

• Đọc thêm - Đình chiến hai tuần : "Thắng lợi" của Mỹ và Iran, "thất bại" của Israel

Cuối cùng, bất ổn vẫn bao trùm xứ Liban. Bất chấp thỏa thuận của Mỹ với Iran, Israel từ chối gắn số phận của lực lượng Hezbollah với số phận của Iran. Haaretz, tờ báo đối lập của Israel, khẳng định rằng, giữa các mục tiêu chiến tranh không đạt được và ảnh hưởng ngày càng giảm đối với Washington, Israel hiện thấy mình bị mắc kẹt trong một thỏa thuận ngừng bắn, nhưng giống như là một bế tắc chiến lược, hơn là một lối thoát thực sự khỏi cuộc khủng hoảng. »

Đàm phán lần đầu « thất bại », nhưng hé ngỏ khả năng eo biển Hormuz « mở lại »

Cuộc đàm phán lịch sử Mỹ - Iran tại Islamabad, được nhiều nhà quan sát xem như là « thất bại ». Sau hơn một ngày đàm phán (11 – 12/04), phái đoàn Mỹ, do phó tổng thống JD Vance dẫn đầu, rời Pakistan mà không đạt được một kết quả cụ thể nào. Một ngày sau đó, chính quyền Trump ra lệnh phong tỏa toàn bộ các cảng biển Iran, một phương tiện gây áp lực để Teheran buộc phải mở lại eo biển Ormuz.

Tuy nhiên, cuộc đàm phán « thất bại » dường như là diễn biến cho phép phá băng trong quan hệ Mỹ - Iran. Ngày 16, Iran thông báo để mở tuyến đường qua eo biển, giáp với Oman, và chờ đợi phản hồi từ Mỹ. Ngày 17, ngoại trưởng Iran loan tin Teheran sẵn sàng mở lại « toàn bộ eo biển », lần đầu tiên kể từ đầu chiến tranh, như một cử chỉ thiện chí để tạo điều kiện cho đàm phán.  

• Đọc thêm - Trung Đông : Iran thông báo « mở lại hoàn toàn » eo biển Hormuz, tổng thống Mỹ hoan nghênh

Tổng thống Trump ngay lập tức hoan nghênh, nhưng khẳng định, phía Mỹ vẫn sẽ tiếp tục phong tỏa tàu Iran đến khi nào hai bên đạt thỏa thuận. Về phía Iran, thông báo mở lại « toàn bộ eo biển » của ngoại trưởng Abbas Aragchi bị nhiều phương tiện truyền thông trong nước chỉ trích dữ dội. Phe cứng rắn trong chính quyền Teheran xem việc Trump tiếp tục ngăn tàu Iran là hành động thiếu thiện chí của Mỹ, nên quyết định tạm thời đóng eo biển trở lại, cho đến khi nào Nhà Trắng từ bỏ việc phong tỏa tàu Iran.

Bất chấp những bất đồng nói trên và không khí bất định bao trùm xung quanh việc mở lại eo biển, dường như việc hai bên Mỹ và Iran đều sẵn sàng cho việc mở lại eo biển, với điều kiện hai bên đạt được một thỏa thuận hòa bình trong lần đàm phán tới, đã hé mở chút triển vọng lạc quan. Ít nhất 8 tàu chở dầu, khí đốt đã vượt qua được eo biển tính đến sáng hôm nay, ngày 18/04, theo dữ liệu của công ty phân tích về vận tải đường biển Kpler, có trụ sở tại Paris.

Tuần lễ Trump mất hai đồng minh châu Âu cuối cùng

Bất chấp chiến dịch truyền thông  rầm rộ của Nhà Trắng ủng hộ thủ tướng Hungary Viktor Orban, cầm quyền liên tục từ 16 năm nay, và bất chấp chuyến thăm Budapest của phó tổng thống Mỹ J.D. Vance, hai ngày trước cuộc bầu cử, và cam kết hậu thuẫn kinh tế Hungary của Trump, ông Orban bị thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử Quốc hội ngày 12/04.

• Đọc thêm - Bầu Quốc Hội Hungary: Mô hình ''dân chủ phi tự do'' của Orban có thể sụp đổ?

Lãnh đạo đối lập Péter Magyar giành được hai phần ba số ghế Quốc Hội, đủ khả năng sửa đổi Hiến pháp. Người được coi là « con ngựa thành Troa » của Liên Âu, mà Trump có thể lợi dụng để chống phá các chính sách của khối 27 nước, đã tạm thời bị gạt ra bên lề vũ đài chính trị châu Âu.

Một thất bại khác của tổng thống Mỹ là mất đi sự ủng hộ của nữ thủ tướng Ý Georgia Meloni, lãnh đạo châu Âu duy nhất tham dự lễ nhậm chức tổng thống của Donald Trump hồi năm ngoái. Trên nhật báo Ý Corriere della Sera, thủ tướng Meloni nhấn mạnh : « Là đồng minh không có nghĩa là không có giới hạn nào, và chắc chắn không có nghĩa là trở thành chư hầu hay thần dân. »

Về lý do quan hệ hai bên rạn nứt, ông Christophe Bouillaud, giáo sư chính trị học Trường IEP ở Grenoble nhận định : « Đây là sự đảo ngược chính sách của thủ tướng, nhưng điều này phù hợp với chính sách lâu dài của Ý. Bà ấy chỉ đơn giản là tiếp tục đường lối ngoại giao của nước Ý, đó là vì châu Âu, chủ nghĩa đa phương và bảo vệ lợi ích của Công giáo trên thế giới khi cần ».

Nguy cơ Mỹ dùng vũ khí nguyên tử nhân danh Chúa

Trên mạng Truth Social hôm qua 04/04/2026, trước thềm Lễ Phục Sinh, tổng thống Mỹ Donad Trump tuyên bố : « … Thời gian đang cạn dần - chỉ còn 48 giờ nữa trước khi địa ngục giáng xuống chúng (tức chế độ Iran). Vinh quang thuộc về Chúa! »  (Time is running out - 48 hours before all Hell will reign down on them. Glory be to GOD!). Trước khi tối hậu thư hết hạn, ông Trump đe dọa xóa sổ « nền văn minh » Iran.

Trả lời AFP, chuyên gia về Vatican, Marco Politi, cho biết, thoạt tiên khi mới được bầu chọn tháng 5/2025, giáo hoàng vốn chọn cách không trực tiếp đối đầu với tổng thống Mỹ. Tuy nhiên, những lời đe dọa hủy diệt mang tính tận thế của Trump đối với Iran, làm dấy lên suy đoán về khả năng Washington sử dụng vũ khí hạt nhân, đã khiến « ông Prévost » (tên khai sinh của giáo hoàng) phải bước lên tuyến đầu, chuyên gia Marco Politi nhấn mạnh.

• Đọc thêm : Giáo hoàng người Mỹ chống chính sách của tổng thống Mỹ

Trong bài giảng vào ngày Lễ Lá, 29/03, khởi đầu cho Mùa Phục Sinh, Giáo hoàng nhấn mạnh « Chúa Giêsu không nghe lời cầu nguyện của những kẻ gây chiến », « Người là Vua của Hoà bình », « không ai có thể viện dẫn Người để biện minh cho chiến tranh ». Ngày 13/04, trên đường đến Algérie, ngài khẳng định « Tôi không sợ chính quyền Trump, cũng không sợ việc lên tiếng mạnh mẽ và rõ ràng về thông điệp của Phúc Âm… Đó là thúc đẩy hòa bình », « tôi tin rằng Giáo hội có bổn phận phải lên tiếng rất rõ ràng chống lại chiến tranh. »

 

Về việc tổng thống Trump đưa ra những hình ảnh bị coi là xúc phạm đến Công giáo và Thiên Chúa giáo nói chung, bà Cécile Coquet-Mokoko, giáo sư về văn minh Mỹ, đại học Université Versailles - Saint Quentin, Pháp, nhận xét : « Không có gì thật sự mới ở đây, nhưng Donald Trump đang làm trầm trọng thêm xu hướng này một chút. Việc đùa giỡn với các biểu tượng như vậy là vô cùng nguy hiểm. Bạn cần hiểu sự coi trọng của người Mỹ đối với quốc kỳ, hình tượng Chúa Kitô còn quan trọng hơn nhiều. Trong trường hợp này, với cử chỉ đặt tay lên đầu người bệnh, thực sự là Trump đã thể hiện mình như một vị thánh. Đó là một ranh giới, một lằn đỏ không được phép vượt qua, đối với những người sùng đạo ở Mỹ ».

Trump ra lệnh ngừng bắn ở Liban qua mạng: Quyết định gây sốc với Israel

Những phát ngôn tấn công giáo hoàng và hình ảnh bị coi là báng bổ đối với đạo Thiên Chúa của tổng thống Mỹ được đưa ra vào lúc Donald Trump đang đứng trước một quyết định quan trọng : Đình chỉ xung đột tại Liban. « Israel sẽ không còn ném bom Liban nữa. Nước Mỹ cấm họ làm như vậy. Đủ rồi!!! » (Israel will not be bombing Lebanon any longer. They are prohibited from doing so by the USA Enough is enough!). Tổng thống Trump rút cục đã áp đặt quyết định đình chiến theo cách như trên, trên mạng xã hội ngày 16/08/2026, một quyết định gây sốc với phe Netanyahu và một bộ phận công luận Israel.

• Đọc thêm : Xung đột Trung Đông sẽ khép lại với việc chế độ Iran sụp đổ hay Mỹ thoái lui ?

Đây là lần đầu tiên kể từ đầu cuộc chiến Mỹ-Israel ngày 28/02/2026, tiếng súng gần như im bặt trên tất cả các mặt trận. Trước khi có quyết định này, Israel đã cố gắng tách hẳn cuộc chiến chống phe Hezbollah, đồng minh Iran tại Liban ra khỏi hồ sơ chiến tranh Iran, nhưng bất thành. Ngừng bắn tại Liban là đòi hỏi của Iran và cũng là điều kiện tiên quyết mà tổng thống Liban đòi hỏi, trước khi chấp nhận đối thoại cấp thượng đỉnh với Israel. Thông tín viên Frédérique Misslin tường trình từ Tel Aviv :

« Trong một bài phát biểu qua video, thủ tướng Benjamin Netanyahu khẳng định đây là một ‘‘’cơ hội’’ để đạt được một ‘‘thỏa thuận lịch sử” với Beirut. Thủ tướng Israel đã triệu tập nội các an ninh vào buổi tối. Các báo đài cho biết ông đã thông báo về lệnh ngừng bắn tạm thời với các bộ trưởng, những người đã rất sốc khi biết tin này trước đó từ báo chí, vì thông báo đến từ Washington.

Tổng thống Mỹ tin rằng mọi người đều muốn đạt được một nền hòa bình lâu dài. Nhưng những câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ. Cư dân miền bắc Israel lo ngại về việc vẫn bị đe dọa bởi lực lượng Hezbollah thân Liban. Đây cũng là lời chỉ trích từ phía phe đối lập Israel.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu giải thích rằng ông đã từ chối rút quân Israel khỏi miền nam Liban. Israel muốn duy trì quyền kiểm soát một ‘‘vùng an ninh mở rộng’’, trong một dải đất rộng 10 km dọc biên giới ở miền nam Liban, một khu vực hiện đang bị Israel chiếm đóng về mặt quân sự. Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết thêm rằng nhà nước Do Thái vẫn có quyền tự vệ hợp pháp, nhưng Donald Trump đảm bảo rằng thỏa thuận này sẽ bao gồm cả lực lượng Hezbollah ».

Cho đến nay quan điểm của thủ tướng Netanyahu là tiêu diệt hoàn toàn tổ chức Hezbollah với tư cách một lực lượng quân sự mà Israel và Mỹ đều coi là « tổ chức khủng bố ».

Cội nguồn chiến tranh và thỏa thuận ngừng bắn mong manh  

Về mặt chính thức, chính quyền Trump coi nguy cơ Iran có thể chế tạo vũ khí hạt nhân là lý do chính để tiến hành chiến dịch quân sự này. Theo nhiều nhà quan sát am hiểu về hồ sơ này, việc chính quyền Trump nhiệm kỳ thứ nhất, hồi 2018, rút khỏi Thỏa thuận hạt nhân giữa Iran và Lục cường (Mỹ, Pháp, Anh, Đức, Trung Quốc và Nga), cho phép quốc tế giám sát các cơ sở hạt nhân của Iran, đã là nguyên do căn bản nhất dẫn đến việc Teheran phát triển chương trình làm giàu uranium nằm ngoài giám sát quốc tế (tham khảo Alexandre Kazerouni, giảng viên chính trị học trường ENS – PSL – bài « Guerre en Iran : Le grand tournant est la sortie américaine en 2018 des accords sur le nucléaire iranien », 27/03/2026).

Trước cuộc chiến tranh, một số nhà quan sát đã dự đoán, tổng thống Trump sẽ buộc phải lựa chọn giữa hai khả năng, hoặc chấp nhận một thỏa thuận về hạt nhân với chế độ Iran, bị coi là dưới mức kỳ vọng, tức phần nào có thể bị đánh giá là thất bại, hoặc can thiệp quân sự (« Iran : Trump contraint de choisir entre un accord au rabais et une intervention militaire », Le Figaro, 18/02). Vào thời điểm đó, theo chuyên gia Iran Raz Zimmt, Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia (INSS) ở Tel Aviv, được Le Figaro dẫn lại, « Hoa Kỳ tin tưởng rằng Iran rất yếu, không đủ khả năng gánh chịu một cuộc đối đầu quân sự, và do đó sẽ phải nhượng bộ đáng kể về vấn đề hạt nhân và tên lửa đạn đạo. ».

Trở lại điểm xuất phát, nhưng bối cảnh khác trước nhiều

Thực tế cho thấy chế độ Hồi giáo Iran đã trụ được với chiến thuật kháng cự bất đối xứng. Sau hơn 5 tuần chiến tranh, tình hình dường như về một mặt nào đó, lại trở về điểm xuất phát. Chính quyền Trump lại tiếp tục đòi hỏi Teheran phải có những nhân nhượng về vấn đề hạt nhân, như chuyển giao cho Mỹ lượng uranium đã làm giàu, có thể sử dụng để chế tạo vũ khí hạt nhân, điều mà phía Teheran cho đến nay không chấp nhận.

• Đọc thêm : Vì sao hệ thống quyền lực của chế độ Hồi giáo Iran có khả năng kháng cự cao ?

Nhưng nếu Iran không giao nộp uranium, liệu chính quyền Trump có thể một lần nữa nối lại với chiến thuật cũ, dùng vũ lực để buộc Iran đầu hàng ?

Về mặt này, tình hình giờ đây có nhiều điểm khác trước rất nhiều. Việc eo biển Hormuz bị kiểm soát, giao thông hàng hải bị bóp nghẹt đẩy thế giới vào cuộc đại khủng hoảng năng lượng và nguy cơ suy thoái kinh tế. Đa số người Mỹ ngày càng ngả mạnh về phía phản đối một cuộc chiến tranh, mà tổng thống tự động tiến hành không thông qua Quốc Hội. Ngay trong nội bộ cử tri Cộng Hòa, có đến 20% không ủng hộ, 24% bán tín bán nghi, tỉ lệ cao bất thường (điều tra của Ipsos/Reuters giữa tháng 4/2026).

Chiến tranh Mỹ - Iran trên mạng xã hội. Trung Quốc “thắng lớn” trong vai trò trung gian hòa giải chiến tranh. Cuộc bầu cử đầy rẫy chia rẽ ở Hungary, đó là những chủ đề chính trên tạp chí Thế giới Đó đây tuần này.

Chiến tranh Iran diễn ra không chỉ trên trận địa mà cả không gian mạng, nơi mà các bên loan tải hình ảnh và video để tuyên truyền cho mình. Đáng chú ý trong cuộc chiến này là phía Iran. Trang Explosive Media, một nhóm thân Iran, bị tình nghi có liên hệ với chính phủ Teheran, đã đăng loạt phim hoạt hình Lego, trên mạng xã hội X, mang tính hài hước, chế giễu ông Trump, thu về hàng triệu lượt xem. Những video này nhắm tới những người xem ở nước ngoài bởi vì các mạng xã hội như X bị cấm truy cập ở Iran từ nhiều năm qua. Ngay sau khi ông Trump thông báo đạt được lệnh ngừng bắn, trang này đã đăng một video với chú thích : « Cả thế giới đã chứng kiến cách đánh bại chủ nghĩa đế quốc. Ông Trump đã đầu hàng. Iran đã thắng ».

Trên nền nhạc kịch tính, video mô tả ông Trump, được thể hiện bằng một bức tượng nhỏ Lego, bao quanh là các nhà lãnh đạo Ả Rập, ném một chiếc ghế vào binh lính Mỹ, trong khi các tướng lĩnh Iran nhấn một nút màu đỏ có khắc dòng chữ « Trở về thời kỳ đồ đá », kích động một « cơn bão tàn phá » khắp Trung Đông. Một video khác được đăng tải trên mạng xã hội X biếm họa ông Trump, đầu to tóc vàng và mông bốc lửa, cầm tấm biển có dòng chữ : « Chiến thắng » giơ trước quần chúng Mỹ, nhưng mặt sau của tấm biển lại ghi « Tôi là kẻ thua cuộc ». 

Kênh Explosive Media sử dụng các cách tuyên truyền văn hóa đại chúng Mỹ, khắc họa hình ảnh ông Trump già yếu, đơn độc, dễ nổi nóng, tính tình như trẻ con, xa rời thực tế. Các phương tiện truyền thông Nhà nước Iran và các tài khoản ngoại giao cũng áp dụng chiến lược này, thường xuyên đăng tải các nội dung do AI tạo ra, chất lượng thấp, được sản xuất hàng loạt. Ông David Gilbert, nhà báo của tạp chí Wired, chuyên đối phó với các chiến lược loan tin giả và chủ nghĩa cực đoan trực tuyến, trả lời Reuters, cho biết :

« Những nội dung này rõ ràng đến từ một nhóm người dành nhiều thời gian tiêu thụ nội dung phương Tây. Họ biết chính xác những gì họ đang nói. Những trò đùa của họ rất tinh tế, họ không mắc lỗi về cách thức truyền tải thông điệp. Họ cũng không mắc lỗi về mặt thẩm mỹ và ngoại hình nhân vật, họ biết rõ mình đang nói về điều gì. Nếu một chính phủ cố gắng làm điều này, và đây là điều mà chính quyền Trump đã cố gắng, đưa vào chính quyền một số người trẻ mà họ cho là hiểu biết về văn hóa trực tuyến. Nhưng điều đó không có hiệu quả với bất kỳ ai ngoài một nhóm khán giả rất nhỏ. Và tôi nghĩ điều mà nhóm Explosive Media đang cho thấy là, nếu bạn tin tưởng một nhóm người am hiểu công nghệ AI và nội dung mà họ đang cố gắng sao chép, thì nó có thể rất thành công. »

Về phía Mỹ, Nhà Trắng đã đăng tải những video về chiến tranh, kết hợp hình ảnh thực chiến với những đoạn trích từ các bộ phim như Iron Man, Gladiator, Top Gun. Theo AFP, những nội dung này đã phơi bày « chiến trường meme » (tức là những video hoặc hình ảnh chế, mang tính hài hước, và được loan tải rộng rãi), trên không gian mạng, nơi mà ranh giới giữa tuyên truyền chính trị và giải trí đang bị xóa nhòa. Theo giới chuyên gia, mặc dù chính quyền Trump đã sớm tích hợp các nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra vào chiến lược truyền thông xã hội từ trước khi xung đột nổ ra, song sức lan tỏa mạnh mẽ của các đoạn video từ Explosive Media cho thấy chính quyền này có thể đang phải dốc lực cho một cuộc đối đầu trực diện trên mặt trận kỹ thuật số.

Trung Quốc : Nhà trung gian hòa giải chiến tranh Iran

Trong tuần vừa qua, Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn. Tổng thống Trump, trả lời hãng tin AFP, nhận định « Trung Quốc đã thuyết phục được Iran đồng ý » và như vậy đã xác nhận những báo cáo từ các quan chức Iran và Pakistan rằng Bắc Kinh đã đóng vai trò quan trọng trong các cuộc đàm phán vào phút chót ở Islamabad. Didier Chaudet, nhà nghiên cứu địa chính trị cộng tác với Đài quan sát Tân Á - Âu, chuyên gia về thế giới Ba Tư và Nam Á, trả lời RFI Pháp ngữ, phân tích cách Bắc Kinh tác động đến Teheran :

« Trung Quốc đứng đằng sau, nhưng thúc đẩy các nước khác hành động và cũng dựa vào những gì mà các nước đó làm. Hiện Trung Quốc đang dựa vào Pakistan, phối hợp với Ai Cập, Ả Rập Xê Út và Thổ Nhĩ Kỳ. Trên thực tế, Pakistan là gương mặt đại diện cho tất cả. Ngay sau cuộc gặp ngoại trưởng của ba quốc gia Hồi giáo kia, Pakistan đã báo cáo lại với Bắc Kinh. Trên thực tế, đây là một liên minh nhỏ thúc đẩy đối thoại, mà Iran có thể lắng nghe họ và Mỹ cũng vậy. 

Bởi vì Washington có thể chấp nhận bất đồng với một quốc gia đơn lẻ, nhưng đối đầu với một liên minh nhỏ như vậy sẽ chạm đến ngưỡng giới hạn về tính chính danh trên trường quốc tế. Do đó, Trung Quốc rõ ràng là đã can dự sâu, nhưng khéo léo tránh xuất hiện ở tuyến đầu. Chiến lược này giúp Bắc Kinh bảo toàn vị thế về mặt ngoại giao, nếu nỗ lực này thất bại. Nếu thành công, tất cả mọi người sẽ mặc định ghi nhận Trung Quốc một lần nữa là nhân tố thúc đẩy hòa bình, và đối lập hoàn toàn với nước Mỹ bị coi là hiếu chiến và liều lĩnh, đẩy khu vực vào nguy cơ một cuộc chiến Vùng Vịnh thứ Ba.

Tờ nhật báo Anh The Guardian khẳng định Trung Quốc là bên « chiến thắng rõ ràng » với vai trò trung gian hòa giải. Các chuyên gia được báo Anh trích dẫn cho rằng sự can thiệp của Trung Quốc không đơn thuần là một bước đi ngoại giao hình thức. Khác với những nỗ lực hòa giải trước đây, lần này các lợi ích cốt lõi của Bắc Kinh bị đe dọa trực tiếp bởi sự gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng và bất ổn tại eo biển Hormuz. Việc đảm bảo một thỏa thuận ngừng bắn ổn định giúp bảo vệ an ninh năng lượng và các dòng chảy thương mại quan trọng của quốc gia này.

Ấn Độ bị cuốn vào vòng xoáy khói lửa ở Trung Đông

Ấn Độ là một trong những nước bị ảnh hưởng nặng nề bởi chiến tranh ở Trung Đông. Kể từ khi eo biển Hormuz, nơi vận chuyển 60% nhu cầu khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Ấn Độ, bị phong tỏa , chính phủ New Delhi tuyên bố đã thực hiện các biện pháp để đảm bảo những người dễ bị tổn thương vẫn có khí đốt để nấu ăn. Thế nhưng, tình trạng khan hiếm năng lượng có thể được thấy rõ tại các tiểu thương, theo phóng sự của France 24, các chợ đen bán khí đốt mọc ra khắp nơi.

Ấn Độ cũng là một trong những nước có số lượng lao động đông đảo tại các nước vùng Vịnh, lên tới 9 triệu người, với khoản kiều hối lên tới 118 tỷ đô la vào năm 2024. Tờ The Hindu đã chỉ ra,  « một cú sốc nhỏ nhất ở vùng Vịnh cũng có thể biến thành một cuộc khủng hoảng xã hội toàn diện ở bang Kerala ».

Lý do là hầu hết mọi người ở bang miền nam Ấn Độ này đều có ít nhất một người thân sống tại Trung Đông. Kiều hối từ cộng đồng người Ấn Độ ở nước ngoài chiếm 23,2% tổng sản phẩm nội địa của bang. Trả lời France 24, cô Chamchakatoun, có chồng làm việc trong một nhà máy ga ở Qatar, cho biết : « Chúng tôi đã rất lo sợ khi chiến tranh nổ ra. Chồng tôi là nguồn thu nhập duy nhất của gia đình. Ông ấy ở nước ngoài, xa chúng tôi, và chúng tôi không rõ điều gì có thể xảy ra với ông ấy. Nhiều đêm tôi không ngủ được. Chúng tôi vẫn rất lo lắng. Các con tôi liên tục hỏi bố đâu, khi nào thì bố về. Nhưng ở đây, không có việc làm, nếu có việc thì chẳng ai phải rời bỏ nước đi làm xa thế. »

Sự phân cực trong giới truyền thông ở Hungary trước thềm bầu cử

Tại Hungary, cuộc bầu cử lập pháp diễn ra vào cuối tuần này, 12/04/2026. Bên cạnh chiến dịch tranh cử sôi sục giữa các ứng cử viên là cuộc « đấu đá » trong giới truyền thông với những tiết lộ bê bối trong giới chính trị. Đa phần các phương tiện truyền thông đều lặp lại quan điểm của chính phủ bảo thủ Viktor Orban và chỉ một số ít phương tiện truyền thông độc lập đưa ra những thông tin trái chiều. Từ Budapest, thông tín viên Julien Chavane cho biết thêm thông tin :

« Chúng tôi gặp Zsuzsanna Wirth tại một quán cà phê sách ở trung tâm thành phố. Cô là nhà báo của trang mạng điều tra Direkt36, đã tiết lộ những bê bối lớn nhất trong chiến dịch tranh cử lần này như cáo buộc gián điệp nhắm vào đảng của Peter Magyar do chính phủ Orban dàn dựng. 

Cô nói : « Chúng tôi đã nghĩ rằng tác động của tin này chỉ kéo dài vài ngày, nhưng theo tôi biết thì sẽ còn kéo dài ». Bài đăng của trang mạng đã thu hút hàng triệu lượt xem và đôi khi bị khai thác, ví dụ như là bởi Mandiner, kênh truyền thông bảo thủ theo phe Viktor Orabn. Matyas Kohan, phụ trách những vấn đề quốc tế trong kênh truyền thông, cho hay : « Vấn đề là những tiết lộ này rõ ràng đã được lên kế hoạch, được tung ra trước cuộc bầu cử chưa đầy một tuần. Đây là một phần của chiến dịch do phe đối lập dàn dựng ».

Trên Youtube và trên trang của Mandiner, quan điểm của Viktor Orban được loan truyền rộng rãi, cũng như tuyên bố của ông về Liên Hiệp Châu Âu.

Ông Matyas nói thêm : « Bởi vì ông ấy phản đối một số chính sách, châu Âu sẵn sàng mở chiến dịch bôi nhọ ông ấy, để kích động thay đổi chế độ hoặc chính phủ ở Hungary, nhằm phục vụ lợi ích của họ và đưa đất nước trở lại quỹ đạo do châu Âu thống trị. »

Tại một nước Hungary bị chia rẽ, mỗi người sống trong thế giới truyền thông của riêng mình. Tuy nhiên, nhà báo độc lập Zsuzsanna Wirth sẽ tiếp tục công việc của mình không ngừng nghỉ. »

Các nước vùng Vịnh có năng lực quân sự ra sao để đối phó với Iran ? Liệu Iran có âm mưu tấn công khủng bố vào châu Âu ? Pháp - Nhật tăng cường hợp tác không gian. Bốn năm sau thảm sát ở Bucha, Ukraina và trách nhiệm của Nga,.. là những chủ đề chính trong mục tạp chí thế giới đó đây tuần này.

Lần đầu tiên kể từ phát động cuộc chiến với Iran ở Trung Đông, tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 01/04 đã có bài phát biểu trước toàn dân Mỹ. Ông khẳng định Hoa Kỳ đã đạt được những chiến thắng mang tính quyết định, và các cuộc tấn công vào Iran là để ngăn chặn Teheran sở hữu vũ khí hạt nhân, và chiến dịch tại Iran là « cần thiết đối với an ninh của Hoa Kỳ », và « đa số các lãnh đạo Iran đã chết ».

Nguyên thủ Mỹ cũng hứa sẽ « không bỏ rơi » các nước đồng minh ở vùng Vịnh, đã phải hứng chịu những đợt trả đũa của Iran những tuần vừa qua. Khoảng 80 % các đợt tấn công của Iran nhắm vào các nước có căn cứ quân sự của Hoa Kỳ, trong khi Israel chỉ « lãnh » 17% số drone Shahed và tên lửa. Cụ thể, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất đã phải hứng chịu 1914 drone và 429 tên lửa chỉ trong một tháng. Ả Rập Xê Út cũng bị tấn công bởi 766 drone và 66 tên lửa. Oman, vốn là nước nổi tiếng với lập trường trung lập trong khu vực cũng đã bị hàng chục drone Iran không kích.

Nhật báo kinh tế Pháp Les Echos  có bài phân tích về năng lực quân sự của các quốc gia này, vốn được xem là những « khách hàng lớn » của ngành công nghiệp vũ khí Mỹ từ nhiều năm qua. Đầu tiên là phải kể đến Ả Rập Xê Út, được coi là một cường quốc quân sự trong khu vực (600.000 binh sĩ), là một trong những nước có tỷ lệ chi tiêu cho quốc phòng lớn nhất thế giới, khoảng 72,5 tỷ đô la, tương ứng với 5,7 % GDP. Tiếp theo là Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, với 63.000 quân và ngân sách 21,7 tỷ đô la, trong khi Qatar chi khoảng 10 tỷ đô la.

Theo Les Echos, tất cả các nước này đều trang bị cho mình phi đội chiến đấu cơ, với nhiều hệ thống phòng không Patriot. Chỉ trong vài ngày, số tên lửa phòng không được phóng đi ở các nước vùng Vịnh nhiều hơn số lượng được Ukraina sử dụng trong 4 năm. Trước tình trạng tiêu hao vũ khí, các nước vùng Vịnh đã nhờ đến Ukraina hỗ trợ cách bắn hạ drone Shahed hiệu quả.

Tuy nhiên, về mặt hải quân, lực lượng của các nước này lại khiêm tốn và thiếu kinh nghiệm. Ví dụ, Ả Rập Xê Út chủ yếu dựa vào các tàu do Pháp cung cấp, dù được tân trang nhưng đã lỗi thời, trong lúc chờ các tàu khu trục mới theo đơn hàng với Tây Ban Nha. Một công ty ở Pháp cũng đã bàn giao cho nước này khoảng 50 tàu đánh chặn tốc độ cao, nhằm giám sát bờ biển, nhưng lại không có khả năng phòng thủ, chống lại các drone hoặc tên lửa.

Iran bị đổ oan trong các âm mưu tấn công vào châu Âu ?

Tại Pháp, hôm 01/04 vừa qua, bộ trưởng Nội Vụ Laurent Nunes trả lời đài phát thanh France Info, cho biết đã ngăn chặn một vụ tấn công nhằm vào ngân hàng Bank of America vào cuối tuần trước và nêu ra « bàn tay của chế độ Iran » đằng sau. Theo ông Nunes, các hành vi bạo lực có tính chất khủng bố, phương thức hoạt động, với chất nổ tự chế và có chuẩn bị quay phim khẳng định trách nhiệm, tương tự như những gì xảy ra ở Hà Lan hay Bỉ, do một nhóm nhỏ thực hiện, có liên hệ với Iran, nhắm vào cộng đồng Do Thái.

Từ năm 1979, Iran được cho là đứng đằng sau gần 200 vụ tấn công trên toàn thế giới, nhưng hầu hết đều bị ngăn chặn. Pháp cũng đã phải hứng chịu một đợt tấn công trên diện rộng từ phía Iran « thường nhắm vào các nhà đối lập Iran. Ví dụ như âm mưu tấn công ở Villepinte vào năm 2018, nhưng bị chặn lại. Một nhà ngoại giao Iran khi đó đã bị kết án nặng. Ngoài ra, các vụ tấn công được chỉ đạo từ Teheran cũng có thể nhắm vào những lợi ích của Israel hoặc Hoa Kỳ », theo nhận định của chuyên gia về Iran, Thierry Coville tại IFRI, trả lời RFI Pháp ngữ.

Trong bối cảnh chiến tranh Iran, nhiều âm mưu tấn công được ghi nhận ở một số nước châu Âu trong những tuần vừa qua, do một nhóm thân Iran thực hiện. Tuy nhiên, theo ông Thierry Coville, Iran « không được lợi gì nếu thực hiện các vụ tấn công trên lãnh thổ châu Âu, vì chỉ tạo ra một liên minh mạnh mẽ hơn chống lại nước này ».  Theo giới chuyên gia, nhiều vụ tấn công được thực hiện bởi các cơ quan tình báo nước ngoài, nhưng lại bị quy cho Iran, nhằm mục đích tăng cường liên minh giữa các nước bị nhắm tới, để ủng hộ cuộc chiến do Mỹ và Israel tiến hành ở Iran.

Philippines : Ngư dân không ra khơi vì giá dầu cao

Chiến tranh Iran đã kéo dài hơn một tháng và eo biển Hormuz vẫn bị chặn, gây tắc nghẽn dòng chảy dầu từ Trung Đông đến toàn cầu. Khoảng 80% dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ cũng như 90 % khí tự nhiên hóa lỏng vận chuyển qua eo biển Hormuz đều hướng đến châu Á. Đối với các nước không có kho dự trữ dầu lớn và phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch như Philippines, cuộc khủng hoảng năng lượng này là một cú sốc lớn đối với nền kinh tế hơn 100 triệu dân.

Trước tình trạng này, hôm 02/04/2026, chính phủ Philippines, được Reuters trích dẫn, thông báo đã đàm phán được với Iran, cho phép các tàu của nước này qua eo biển Hormuz « an toàn và miễn phí ». Điều này mang lại hy vọng cho quốc gia đang thiếu hụt năng lượng trầm trọng, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực trong nền kinh tế.

Thông tín viên RFI Juliette Magnon đến gặp nhiều ngư dân Philippines, đã phải tạm ngừng ra khơi đánh cá vì giá dầu quá cao. 

« Trên một chiếc thuyền màu xanh lá, 12 thuyền viên kiên nhẫn chờ đợi. Hôm nay họ tiếp tục ở lại bến tàu mà không ra khơi bởi vì giá dầu diesel đã tăng gấp đôi.

Ông Darmo là một trong số họ, giải thích : "Thông thường, chúng tôi kiếm được 700 peso mỗi ngày, nhưng bây giờ chỉ kiếm được 150 peso." Một thuyền viên khác nói thêm : "Mùa này là mùa bán được cá, bởi vì có nhiều cá. Chúng tôi đang làm cá khô trong trường hợp khủng hoảng kéo dài, thì vẫn có cái ăn".

Ông Darmo nói tiếp : "Chúng tôi chỉ ăn hai bữa mỗi ngày và không ăn thêm gì khác". Một thuyền viên khác kết luận : "Chúng tôi vẫn tồn tại, và chỉ thế thôi".

Chính quyền Philippines đã thông báo hỗ trợ khoảng vài chục euro theo kỳ hạn, nhưng những ngư dân đánh bắt trai, như Norman và Ding Dong, không biết làm thế nào nhận được trợ cấp.

Họ nói: "Tôi cũng tự hỏi là tổng thống của chúng tôi đang làm gì". "Không ai quan tâm đến chúng tôi, và các cơ quan của chính phủ thật là vô dụng, tôi nghĩ rằng cần phải đăng ký vào một danh sách nào đó, nhưng tôi không biết". 

Theo liên đoàn đánh cá Philippines, Pamalakaya, những hỗ trợ này không đáng kể, được phát quá chậm, và chỉ một bộ phận nhỏ ngư dân được hưởng. Công đoàn này kêu gọi chính phủ kiểm soát giá nhiên liệu ».

Pháp - Nhật thắt chặt hợp tác về không gian

Trong tuần vừa qua, tổng thống Pháp Emmanuel Macron cùng phu nhân đã có chuyến công du Nhật Bản và Hàn Quốc, tăng cường hợp tác với hai nước đông bắc Á. Ngoài việc khẳng định châu Âu là đối tác có thể dự đoán được, tổng thống Pháp cũng nhân đây gián tiếp chỉ trích một nước Mỹ của Trump “võ đoán”, trong bối cảnh chiến tranh Iran, gây khủng hoảng thị trường dầu mỏ toàn cầu. 

Marc Julienne, chuyên gia nghiên cứu về châu Á tại IFRI khẳng định rằng chuyến thăm này diễn ra vào thời điểm mà lợi ích của ba nước “chưa bao giờ được gắn kết chặt chẽ như hiện nay”, và đây là cơ hội “lịch sử” để “châu Âu xích gần với các nền dân chủ ở châu Á”. Chuyến thăm đánh dấu sự tiếp nối đề xuất của ông Macron về việc thành lập một “liên minh các quốc gia độc lập” giữa châu Âu và khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương.

Nhiều chủ đề đã được thảo luận, từ quốc phòng cho đến bảo đảm an ninh tài chính toàn cầu, cũng như các hợp tác trên không gian. Tại Tokyo, tổng thống Emmanuel Macron đã đến thăm doanh nghiệp Astroscale, doanh nghiệp Nhật Bản có chi nhánh đặt ở Toulouse, miền nam nước Pháp.

Đặc phái viên Valérie Gas cho biết thêm thông tin :

« Hợp tác không gian là một trong những chủ đề chính được thảo luận trong chuyến thăm chính thức của ông Macron đến Nhật Bản, đặc biệt là về vấn đề tăng số lượng vệ tinh, cũng như về thời tiết viễn thông, cho đến hệ thống định vị GPS, rất quan trọng, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Doanh nghiệp Astroscale chuyên cung cấp các dịch vụ bảo đảm việc thu hồi vệ tinh khi rời khỏi bầu khí quyển, trước khi chúng hỏng hoặc phát nổ và tạo ra những mảnh vỡ khó kiểm soát. Ông Philippe Blatte, CEO của Astroscale giải thích : “Những vệ tinh bị hỏng giống như là một bể chứa dầu giữa trời nắng to và có thể nổ tung bất cứ lúc nào. Chúng tôi cung cấp dịch vụ hậu mãi, và đó là một thị trường to lớn”.

Và đây cũng là vấn đề mang tính quốc phòng, bởi vì các vệ tinh thu thập các thông tin tình báo quan trọng cho quân đội các nước. Ông Blatte nói thêm : “Gần đây, đã có những vệ tinh, đặc biệt là của Nga, đã đến gần các vệ tinh của Pháp để nghe lén, dọ thám hoặc làm nhiễu sóng…”

Trong lĩnh vực này, vấn đề là làm sao bảo đảm tính hiệu quả cũng như quyền tự chủ. Đối với Maxime Jambon, giám đốc truyền thông của Exotrail, doanh nghiệp Pháp, đối tác của Astroscale, thì hợp tác giữa Pháp và Nhật là quân bài tốt để đi trong ván bài với Hoa Kỳ và Trung Quốc. Ông nói : "Sự liên kết, hợp tác giữa châu Âu và Nhật Bản cũng đại diện cho một con đường tiến tới xây dựng, có thể nói là con đường thứ ba cho việc khám phá không gian toàn cầu".

Con đường thứ ba này được xây dựng với các đối tác cùng chia sẻ nền tảng giá trị chung, nhằm hướng tới việc thiết lập một thị trường không gian có kiểm soát. »

4 năm sau vụ thảm sát ở Bucha, Nga phải chịu trách nhiệm như thế nào ?

Về chiến tranh Ukraina, các cuộc giao tranh giữa hai bên vẫn nóng bỏng trong tuần qua, các trận « mưa drone và tên lửa » Nga vẫn tiếp tục trút xuống bầu trời Ukraina. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Nga đã ra điều kiện, ép lực lượng Kiev rời khỏi vùng Donbass trong vòng hai tháng, và nhận định rằng Nga đã quá tự tin khi đưa ra điều kiện này.

Còn tại Kiev, trong tuần này, một phái đoàn lãnh đạo ngoại giao châu Âu đã đến thăm Ukraina, tưởng niệm những nạn nhân trong vụ thảm sát kinh hoàng tại Bucha, sau khi thành phố được giải phóng cách nay bốn năm, đồng thời tái khẳng định sự ủng hộ của châu Âu với Kiev.

Từ thủ đô Ukraina, thông tín viên Emmanuelle Chaze tường trình :

« Sáng thứ Ba (31/03) tuần này, trước những tấm bia khắc tên tưởng nhớ 501 người đã bị hành quyết trong thời gian bị Nga chiếm đóng, Andriy Sibyha, ngoại trưởng Ukraina, cùng với một phái đoàn các nhà ngoại giao châu Âu, nghiêm trang nhắc lại nỗi kinh hoàng được phát hiện cách nay bốn năm, khi thành phố được giải phóng. 

Ông khẳng định : "Bucha trở thành biểu tượng đại diện cho những tội ác của Nga trên lãnh thổ Ukraina. Cách nay đúng bốn năm, Bucha cũng là những nơi đầu tiên được giải phóng. Ngoài việc đại diện cho sự tàn bạo của Nga, Bucha cũng là là biểu tượng của sự tự do, khả năng chống cự và chủ nghĩa anh hùng Ukraina".

Về phần mình, lãnh đạo ngoại giao châu Âu Kaja Kallas đã nêu bật tầm quan trọng của công lý trước những tội ác chiến tranh ở Ukraina. Bà nói : "Đó không phải là những tội ác riêng lẻ, mà còn là cách thức hoạt động của Nga ở tất cả những nơi mà họ chiếm đóng. Mục đích chính trong chuyến thăm của chúng tôi, cùng với các ngoại trưởng các nước Liên Âu là để duy trì vấn đề trách nhiệm (đối với những tội ác này). Bởi vì nếu không có trách nhiệm, thì những tội ác đó sẽ không bị trừng phạt, và không có khả năng thiết lập một nền hòa bình công bằng và lâu dài."

Sau khi rời Bucha, phái đoàn ngoại giao châu Âu đến Kiev, gặp tổng thống Volodymyr Zelensky, và tiếp tục bàn về công lý, cũng như là về hợp tác ở quy mô châu Âu. »

Sau một tháng chiến tranh, quyền lực tại Iran vẫn trong tay Lực Lượng Vệ Binh Cách Mạng. Liban bị lôi vào vòng xoáy xung đột. Hệ thống phòng không của Israel để lộ nhiều lỗ hổng. Các căn cứ quân sự của Mỹ trong vùng Vịnh bị tấn công. Washington tìm kiếm một giải pháp « ngoại giao ». Các nước Ả Rập quanh Vịnh Ba Tư đứng trước một « thảm họa kinh tế ». 

Đến dự cuộc họp các ngoại trưởng khối G7 tại tu viện Vaux de Cernay, ngoại ô phía nam Paris, ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio hôm 27/03/2026 tuyên bố ông chờ đợi « trong hai tuần lễ sắp tới », Mỹ sẽ đạt được các mục tiêu trên hồ sơ Iran.

Một tháng làm thay đổi bộ mặt của Trung Đông-Vùng Vịnh và kinh tế thế giới

Bên cạnh những tin đồn về việc Hoa Kỳ và Iran đàm phán để đạt được một thỏa thuận ngừng bắn, dự một diễn đàn doanh nghiệp ở Miami, đặc sứ của Nhà Trắng đảm nhiệm các hồ sở Trung Đông và Ukraina, Steve Witkoff cho biết ông « thực sự hy vọng nhiều cuộc họp sẽ diễn ra trong tuần này » sau khi công nhận một kế hoạch 15 điểm chấm dứt xung đột đã được chuyển tới Teheran. Sau một tháng chiến tranh, Hoa Kỳ nóng lòng khép lại một hồ sơ nóng bỏng.

Hôm 28/02/2026 liên minh Mỹ và Israel khai hỏa nhắm vào Iran. Giáo chủ Ali Khamenei cùng các lãnh đạo chính trị, quân sự, an ninh cao cấp nhất của Iran đã bị sát hại trong tháng qua. Chế độ trong tay Lực Lượng Vệ Binh Cách Mạng Iran vẫn tồn tại.

Chiến sự lan rộng từ Iran đến Liban. Hỏa lực và drone của Iran đã nhắm tới tất cả 7 quốc gia còn lại trong vùng Vịnh. Eo biển Hormuz từ hôm 03/03/2026 bị đóng cửa gần hoàn toàn, làm dấy lên lo ngại đối với kinh tế toàn cầu cũng như nguồn cung dầu mỏ và khí đốt, nhất là khi các cơ sở năng lượng, các nhà máy dầu khí của các nước trong vùng, từ của Ả Rập Xê Út đến Qatar, từ của Oman đến Barhain, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất hay Kuwait đều là những mục tiêu bị nhắm tới. Các lĩnh vực đầu tư, du lịch, ngành hàng không của các nước trong Vịnh đều bị « tê liệt ».

Mỹ muốn chấm dứt chiến tranh, Israel thì không

Tên lửa và drone của Iran cũng đã « hơn 20 lần » thách thức hệ thống phòng không tưởng chừng vô song của Nhà nước Do Thái. Với các mục tiêu chiến tranh khác hẳn so với đồng minh Mỹ, Israel không cho thấy bất kỳ ý định chấm dứt xung đột. Thủ tướng Benjamin Netanyahu, im lặng trước những phát biểu gần đây từ Washington cho rằng chiến sự sắp kết thúc. Trái lại Israel càng dồn dập tiến hành không kích thủ đô Teheran, nhắm vào các cơ sở sản xuất vũ khí các nhà máy chế tạo tên lửa của Cộng Hòa Cách Mạng Hồi Giáo.

Tại Washington tổng thống Donald Trump liên tục tuyên bố đã « phá hủy gần như toàn bộ » các phương tiện quân sự của Iran. Nhà Trắng trong một tháng qua, đã gia tăng áp lực tối đa với Iran, ra tối hậu thư cho Teheran « mở cửa eo biển Hormuz », nhưng cũng đã hai lần dời lại thời hạn để tạo cơ hội cho đàm phán.

Liban sát cạnh với Iran và Israel cũng đã bị lôi vào vòng xoáy chiến tranh từ ngày 2 tháng 3, sau các cuộc tấn công trả đũa liên quan đến vụ ám sát lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Các cuộc tấn công đã khiến hơn 1.100 người thiệt mạng, theo giới chức, và hơn một triệu người phải di dời.

Rạn nứt trong nội bộ chính quyền Israel

Vào lúc Israel đang mở một lúc hai mặt trận là Iran và Liban, liệu rằng thủ tướng Benjamin Netanyahu có phải đối mặt với thêm một mặt trận thứ ba khi công luận trong nước bắt đầu chỉ trích chiến lược quân sự của ông ?

Hôm 26/03/2026 lãnh đạo đối lập, Yaïr Lapid công khai bài xích quyết định quân sự của ông Netanyahu. Đây là một bản cáo trạng rất khắt khe cho rằng, về mặt an ninh, Israel đang « bên bờ vực thẳm ». Quân đội Israel « kiệt sức » sau một tháng chiến tranh, « những người lính bị bỏ rơi trên chiến trường ». Tệ hơn nữa hệ thống phòng không tưởng chừng hoàn hảo của Nhà Nước Do Thái đang để lộ những « lỗ hổng » nghiêm trọng : hệ thống phòng thủ tên lửa của Israel đã không thể vô hiệu hóa các tên lửa Iran. Ít nhất hai mươi sự cố chứng minh cho những thiếu sót đó, điển hình tại các thành phố Arad và Dimona hồi cuối tuần trước, làm khoảng 200 người bị thương.

Làm hạ nhiệt eo biển Hormuz 

Eo biển Hormuz vẫn là điểm nóng của thế giới. Trong tuần qua, Teheran nới lỏng biện pháp phong tỏa eo biển Hormuz nhưng biện pháp này « không áp dụng đối với tàu thuyền » của các bên thù nghịch, cụ thể là Mỹ - Israel và của những bên ủng hộ hai quốc gia này. Họp báo hôm 26/03/2026 tổng thư ký Liên Minh Bắc Đại Tây Dương Mark Rutte thông báo trước mắt « đã có hơn 30 quốc gia họp bàn » về nội dung và thời điểm can thiệp để bảo vệ tự do giao thương đường biển ».

Tổng thống Mỹ từng kêu gọi NATO và cả Trung Quốc cùng đảm nhiệm vai trò này kể từ khi Teheran « đóng cửa » eo biển Hormuz. Nhưng kêu gọi này không được đáp lại như Washington mong muốn. Các « đồng minh » truyền thống của Hoa Kỳ và Trung Quốc cùng chủ trương bảo vệ các quyền tự do giao thông hàng hải, đòi Teheran chấm dứt phong tỏa một cửa biển mang tính chiến lược trên bàn cờ năng lượng quốc tế.

Nhưng các thành viên châu Âu trong khối NATO đều nói rõ nếu có tham gia liên minh bảo vệ an ninh ở eo biển Hormuz, thì đây cũng chỉ nhầm mục tiêu « phòng thủ ». Ngoại trưởng khối G7 sau cuộc họp hôm 27/03/2026 tại Pháp đồng ý bảo đảm an ninh tại eo biển Hormuz nhưng « chỉ một khi chiến tranh Iran kết thúc ».  

Cho dù chưa biết rõ về vai trò, nhiệm vụ và thời điểm liên minh này được triển khai nhưng Anh Quốc tuyên bố sẵn sàng đóng vai trò « điều phối » để « đảm bảo an toàn cho hàng hải quốc tế ». Không tham chiến cùng Hoa Kỳ và Israel bắn phá Iran, nhưng Luân Đôn đã điều đến vùng Vịnh Ba Tư nhiều tàu chiến và phương tiện quân sự.

Thông tín viên Nguyễn Giang từ Luân Đôn nói rõ hơn về lập trường của thủ tướng Keir Starmer :

« Dù không để ‘nước Anh bị cuốn vào chiến tranh tại Iran’, như lời thủ tướng Keir Starmer nói tuần qua, chính phủ Anh đã tăng cường lực lượng hải quân và không quân ‘lớn nhất từ 15 năm qua’, tới sát vùng Vịnh Ba Tư.

Các hoạt động này, như đại sứ Anh tại Israel, ông Simon Walters, xác nhận hôm 25/03/2026, chỉ mang tính phòng thủ. Thế nhưng ông cũng nói Anh đang thảo luận với nhiều đối tác để ‘lên một kế hoạch khả thi’ nhằm mở eo biển Hormuz đang bị Iran ‘chặn lại’”, theo lời trong nguyên văn ông nói với báo Israel.

Tổng Tham mưu trưởng Quân lực Vương quốc Anh, Đại tướng Không quân Richard Knighton, đã chủ trì một cuộc họp cùng sự tham gia của đại diện Pháp, Đức, Ý, Nhật Bản, Hà Lan và Canada để bàn về kế hoạch này. Theo trang Politico, Luân Đôn có tham vọng mời tới 30 quốc gia khác cùng phối hợp hoạt động khai thông eo biển trọng yếu này.

Thế nhưng câu hỏi là Hoa Kỳ có muốn một liên minh như thế làm việc đó hay không và làm khi nào. Trong tuần, các báo Anh đưa tin khác nhau, có báo nói việc này chỉ diễn ra sau khi Trump ‘giải quyết Iran’.

Có thông tin nói Anh đã cử nhóm công tác của Hải quân Hoàng gia (Royal Navy) sang Mỹ bàn cùng quân lực Hoa Kỳ về cách triển khai kế hoạch gỡ thủy lôi mà Iran đã rải ở eo biển Hormuz.

Theo đó, Luân Đôn đang xem xét các phương án dùng tàu thủy không người lái hoặc đưa vào công tác gỡ mìn ở biển các tàu đổ bộ lớp Bay-class (landing ships) mà Anh đang có.

Từ phía Iran, tín hiệu được gửi ra là họ sẽ cho tàu dân sự của những nước Teheran cho là ‘thân thiện’ đi qua eo biển Hormuz, nhưng cấm tàu Hoa Kỳ và Israel. Quan điểm chính thức của Anh là Iran đang ‘bắt chẹt thế giới’ bằng cách chặn eo biển Hormuz, theo lời đại sứ Walters, và điều này phải chấm dứt ».

Ukraina tố cáo Mỹ bị Nga « xỏ mũi »

Chiến sự tại Trung Đông hoàn toàn đẩy hồ sơ Ukraina vào bóng tối. Dưới sự chủ tọa của Hoa Kỳ đàm phán chấm dứt chiến tranh Nga đã khai mào từ tháng 2/2022 bế tắc. Hội nghị các ngoại trưởng G7 trong hai ngày cuối cùng 27/03/2026 đã mời lãnh đạo ngoại giao Ukraina Andriy Sybiha và các bên một lần nữa « khẳng định lại sự ủng hộ mạnh mẽ » đối với Kiev.

Tại thủ đô Ukraina tổng thống Volodymyr Zelensky gắn liền chiến tranh Iran với đất nước ông. Trả lời hãng tin Anh Reuters hôm 25/03/2026 tổng thống Zelensky tiết lộ Matxcơva đã tìm cách « bắt chẹt » Washington. Nga đòi Mỹ ngừng cung cấp thông tin tình báo cho Ukraina thì « tai mắt » quân sự của Nga cũng sẽ ngừng hỗ trợ Iran trong cuộc chiến hiện tại chống lại Israel và Hoa Kỳ. Báo Pháp Le Parisien lưu ý, trước mắt điện Kremlin và các giới chức tại Washington cùng chưa lên tiếng về tin này.

Từ khi Israel và Mỹ phối hợp tấn công Iran đã dấy lên nghi vấn liệu Matxcơva có yểm trợ Teheran hay không và giúp đỡ « nước bạn » này dưới hình thức nào. Báo Mỹ Washington Post tiết lộ Matxcơva đã « chuyển cho Tehran vị trí của lực lượng quân sự Mỹ đang hoạt động trong khu vực, đặc biệt là tàu chiến và máy bay ». Còn theo báo New York Times hình ảnh vệ tinh cho thấy vị trí của tàu chiến và lính Mỹ cũng đã được gửi tới Tehran. Phát biểu vào tuần trước, lãnh đạo Lầu Năm Góc Pete Hegseth mập mờ tuyên bố, ông « không mấy quan tâm về những mối quan hệ được cho là có giữa Iran với Nga ».  

Quân sự : Pháp giữ khoảng cách với Mỹ

Mỹ có còn là đồng minh quân sự đáng tin cậy nữa hay không ? Ai cũng biết tổng thống Donald Trump là người có tính khí « thất thường », « hành động theo cảm hứng và cảm tính », nhưng khi tổng tham mưu liên quân của Pháp tướng Fabien Mandon nêu lên nghi vấn này thì lại là một chuyện khác. Khai mạc Diễn Đàn Quốc Phòng và Chiến Lược, tổ chức tại Paris từ 26-26/2026, quan chức cao cấp nhất của quân đội Pháp không che dấu thất vọng, hay đúng hơn là nỗi cay đắng trước sự « thoái lui » của Mỹ đã rõ rệt bất luận quyền lực ở Washington trong tay ai :

« Thật đáng tiếc là sau việc Mỹ rút quân khỏi Afghanistan mà đã hoàn toàn không tham khảo ý kiến các đồng minh, giờ đây Hoa Kỳ lại đơn phương can thiệp quân sự vào Trung- Cận Đông mà cũng không báo trước cho chúng tôi. Chúng tôi thực sự bị bất ngờ vì một đồng minh có những cách hành xử càng lúc càng khó lường và họ cũng không màng đến chuyện phải báo trước với chúng tôi trước khi tiến hành một chiến dịch quân sự » .

Do vậy tướng Fabien Mandon cho rằng đã đến lúc liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương phải tính đến một giải pháp khác. Đã đến lúc các châu Âu trong liên minh mày phải « tự lo thân » và phải « tổ chức lại chính sách phòng thủ cho toàn châu lục » :

« Chúng ta đang trong giai đoạn thức tỉnh. Chưa bao giờ, trong khuôn khổ các hội nghị của NATO các nước châu Âu lại tổ chức họp riêng, không có sự tham gia của Mỹ. Châu Âu cần chung sức để giải một phương trình. Đó là làm thế nào cùng nhau bớt phụ thuộc vào ô dù an ninh của Hoa Kỳ. Hiện nay Mỹ đang nói thẳng với chúng ta rằng họ khó có thể giúp đỡ Ukraina, đồng thời chiến sự tại Trung Cận Đông đang trở nên quá tốn kém. Đương nhiên là tự châu Âu phải tìm ra một phương án ».

« Nhà máy của thế giới » lo các nguồn cung cấp bị đứt gẫy  

Là nguồn nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, phụ thuộc vào dầu của Trung Đông và là khách hàng gần như độc quyền của Iran, mua vào 90 % dầu xuất khẩu nước này, Trung Quốc đang phải đối mặt với nguy cơ thiếu hụt năng lượng. Trả lời thông tín viên RFI Cléa Broadhurst từ Bắc Kinh, chuyên gia về quan hệ quốc tế, Vương Nhất Vĩ, đại học Nhân Dân Trung Quốc nói đến những tác động từ cơn sốt dầu hiện nay đối với « công xưởng của thế giới ».

« Tác động lớn nhất dĩ nhiên liên quan đến an ninh năng lượng của Trung Quốc. Nhưng may mắn là năng lượng sạch đã chiếm một vai trò quan trọng. Nhờ vậy mà từ nhiều năm qua, áp lực cũng đã được giảm bớt. Ngoài ra, chúng tôi cũng có các kho dự trữ dầu chiến lược đủ để bảo đảm các nhu cầu tiêu thụ trong hơn 100 ngày. Dù vậy, nếu xung đột kéo dài và eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, tác động sẽ tai hại hơn nhiều.

Bên cạnh mối lo thiếu năng lượng để các nhà máy có thể hoạt động và sản xuất, thì ở nhiều lĩnh vực khác trong mạng lưới công nghiệp của Trung Quốc cũng bị tác động, đặc biệt là ngành hóa dầu, hay công nghiệp lọc dầu, các nhà máy hóa chất … Trung Quốc vốn là ‘công xưởng của thế giới’ nên rất cần nguyên và nhiên liệu để phục vụ sản xuất.

Đối với các doanh nghiệp tư nhân, tình hình cũng rất căng thẳng bởi vì số này không có khả năng tiếp cận các nguồn dự trữ chiến lược như là các doanh nghiệp nhà nước. Do vậy cú sốc lần này rất là mạnh đối với họ và chúng ta bắt đầu trông thấy những hậu quả cụ thể đầu tiên.

Nhưng xét về góc độ ‘an toàn năng lượng’ chung trên toàn quốc, thì Trung Quốc giờ đây có sức kháng cự tương đối vững và vững hơn so với trước ».

Phải kêu gọi đồng minh, đối tác gửi tàu chiến khai thông eo biển Hormuz, tổng thống Trump "sập bẫy" tự giăng khi đối đầu với Iran. Dù bị Iran tấn công, tại sao các vương quốc Hồi Giáo vùng Vịnh không đáp trả? Lãnh đạo cấp cao liên tục bị "tiêu diệt", an ninh Iran không thể bảo vệ được yếu nhân? Chế độ Iran sẽ cực đoan hơn? Người dân Cuba đến bước đường cùng ; Đài VOA của Mỹ tìm lại tiếng nói ; Ban nhạc BTS tái xuất, Hàn Quốc siết chặt an ninh. Trên đây là một số chủ đề của Tạp chí Thế giới Đó đây tuần này.

TT Trump "sập bẫy" tự giăng ở eo biển Hormuz

Ngày 15/03/2026, tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi nhiều nước đồng minh, đối tác giúp mở lại eo biển Hormuz đang bị Iran phong tỏa một phần và để giảm sức ép cho nền kinh tế thế giới. Đối với ông, « đây là điều hoàn toàn bình thường » khi « các nước hưởng lợi từ eo biển Hormuz đóng góp vào việc bảo đảm không xảy ra sự cố nào ở đó ». Nhưng rối loạn bắt đầu từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran. Hôm sau, ông nhận lại một loạt từ chối.

Bộ trưởng Quốc Phòng Đức phát biểu « Chúng tôi không bắt đầu cuộc chiến đó ». Đối với thủ tướng Đức Friedrich Merz, đó « không phải là cuộc chiến của NATO ». Anh Quốc không muốn bị kéo vào chiến tranh. Pháp có hàng không mẫu hạm Charles-de-Gaulle, 8 tàu khu trục, hai tàu trực thăng đổ bộ trong khu vực nhưng sẽ chỉ điều một số chiếm hạm đến eo biển Hormuz… khi chiến tranh hiện nay kết thúc. Nhật Bản, Úc cũng từ chối lời kêu gọi của tổng thống Mỹ.

Đọc thêmNhiều nước không đáp ứng yêu cầu của tổng thống Mỹ tham gia khai thông eo biển Hormuz

Trả lời đài RFI, tướng Jean-Paul Paloméros, cựu tham mưu trưởng Không quân Pháp và tư lệnh tối cao Liên Hiệp Châu Âu (SADC) tại NATO, cho rằng yêu cầu của tổng thống Donald Trump là dấu hiệu cho thấy ông đang gặp rắc rối bởi vì trước đó ông tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ đã phá hủy 100% năng lực quân sự của Iran :

« Tôi thực sự tin rằng ông ấy đang tìm kiếm sự hỗ trợ, bởi các lãnh đạo quân sự Mỹ hẳn đã giải thích rằng tình hình không hề đơn giản, do thực tế khắc nghiệt trên thực địa cũng như khả năng kiểm soát eo biển Hormuz của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. Lực lượng này có thể quyết định ai được phép đi qua, đặc biệt ưu tiên những bên phục vụ lợi ích của họ, chẳng hạn như việc xuất khẩu dầu sang Trung Quốc. Trong bối cảnh đó, tổng thống Trump dường như khá đơn độc và có xu hướng muốn, theo một cách nào đó, “kéo chúng ta” vào vòng xoáy phức tạp này ».

Sau một loạt lời từ chối, tổng thống Trump khẳng định : « Chúng ta không cần ai cả », đồng thời chỉ trích NATO « nên nắm lấy cơ hội để giúp chúng ta (Mỹ), bởi vì chúng ta đã giúp đỡ họ trong nhiều năm qua ». Ông thậm chí còn ám chỉ Trung Quốc, đối thủ lớn nhất của Mỹ, « nên cảm ơn tôi » vì đã khơi mào cuộc xung đột này.

Tại sao các vương quốc Hồi Giáo vùng Vịnh không đáp trả Iran ?

Các nước đồng minh của Washington ở vùng Vịnh cũng bị Iran tấn công để trả đũa các vụ oanh kích của Mỹ và Israel nhưng luôn giữ thế phòng thủ. Về mặt quân sự, chỉ có Ả Rập Xê Út và Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất mới có khả năng thực hiện các vụ oanh kích, theo nhận định của Jean-Loup Samaan, chuyên gia về Trung Đông tại Viện Montaigne tại Pháp.

Trước tình hình hiện nay, Ai Cập tiếp tục kêu gọi thành lập một « lực lượng Ả Rập chung », theo kiểu NATO Ả Rập, để bảo vệ các nước trong vùng. Tuy nhiên, trả lời RFI ngày 16/03, nhà khoa học chính trị Hasni Abidi, giám đốc trung tâm nghiên cứu về thế giới Ả Rập và Địa Trung Hải, cho rằng một liên minh như vậy chưa nằm trong chương trình nghị sự :

« Việc thuyết phục tất cả các quốc gia Ả Rập chấp nhận đề xuất của Ai Cập là điều rất khó. Một số nước cho biết họ hoàn toàn không quan tâm đến việc tham gia một liên minh quân sự, thậm chí còn phản đối mọi hình thức liên kết hay trục hợp tác mới - đặc biệt khi nhiều quốc gia vùng Vịnh đã bị ràng buộc bởi các thỏa thuận quốc phòng với Hoa Kỳ và một số nước châu Âu.

Thứ hai, bản thân liên minh này vẫn thiếu rõ ràng về mục tiêu và cơ sở lý luận.

Nhiều quốc gia Ả Rập vẫn duy trì quan hệ tốt với Iran, thậm chí cho rằng Iran đang hành động trong thế tự vệ và là bên bị tấn công.

Các nước như Irak, Liban, Algérie, Libya, Sudan và nhiều quốc gia khác không mấy mặn mà với ý tưởng tham gia một liên minh quân sự nhắm vào Iran. Đề xuất của Ai Cập vì thế còn khá mơ hồ : Phạm vi của liên minh là gì, hoạt động trong lĩnh vực nào và nhằm chống lại ai ? »

Đọc thêmChiến tranh Iran : Các nước Vùng Vịnh cảm thấy bị Mỹ phản bội nhưng không có “lá chắn” nào khác

Nếu tham chiến sẽ bị thiệt hại kinh tế, liên minh với « đối thủ » Israel

Các vương quốc Vùng Vịnh sẽ là bên chịu thiệt hại nặng nề nhất, kể cả chi phí chiến tranh nếu bị kéo vào cuộc chiến của Mỹ và Israel. Hình ảnh « miền đất hứa » thu hút nhà đầu tư nước ngoài sẽ bị hoen ố, hoạt động khai thác, kinh doanh dầu lửa bị gián đoạn. Gây chiến với Iran còn tạo cảm giác « về một liên minh không chỉ với Hoa Kỳ mà còn với Israel », đất nước bị đa số thế giới Ả Rập và Hồi giáo căm ghét, theo chuyên gia Jean-Loup Samaan.

Israel được Mỹ coi là « thành viên quan trọng không thuộc NATO », đóng vai trò ngăn nguy cơ bất ổn đe dọa khả năng tiếp cận nguồn cung dầu mỏ của Mỹ ở Trung Đông. Chính vị thế « đặc biệt » này khiến các vương quốc Hồi Giáo Vùng Vịnh (theo hệ phái Suni) cũng cảm thấy bị đe dọa và cần một lực lượng đối trọng, cụ thể là Iran, một quốc gia Hồi Giáo lớn trong vùng, dù theo hệ phái Shia. Trong bài phân tích trên trang Elnet ngày 16/03, Ben Rosenblaum cho rằng :

Về lâu dài, các nước Vùng Vịnh có thể sẽ quay lại chính sách cân bằng quyền lực, không để Israel trở thành lực lượng chi phối, đồng thời tăng cường quan hệ với các đối tác khác như Pakistan hoặc Thổ Nhĩ Kỳ.

An ninh Iran không thể bảo vệ được yếu nhân ?

Ali Larijani, thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, là lãnh đạo cao cấp Iran gần đây nhất bị Israel thống báo đã « tiêu diệt » ngày 16/03/2026. Đây là một thất bại mới đối với hệ thống an ninh của Iran. Trả lời RFI ngày 18/03, Jonathan Pion, nhà nghiên cứu cộng tác tại Nhóm nghiên cứu và thông tin về hòa bình và an ninh (Groupe de recherche et d’info sur la paix et la sécurité) tại Bruxelles (Bỉ), giải thích :

« Đây là điều không thể phủ nhận. Có thể thấy rằng những nhân vật quan trọng của Iran không được bảo vệ an toàn. Các cơ quan tình báo Israel và Mỹ dường như vẫn nắm giữ thông tin sâu rộng về những gì diễn ra bên trong bộ máy Iran. Điều này tiếp tục cho thấy sự thất bại của chính quyền trong việc bảo vệ các nhân vật chủ chốt. Trường hợp của Ali Larijani là một ví dụ điển hình. Sau khi Ali Khamenei qua đời, ông trở thành gương mặt nổi bật, phụ trách các hoạt động liên lạc với bên ngoài. Thậm chí, ông còn xuất hiện trong cuộc tuần hành nhân Ngày Al-Quds tại Teheran vài ngày trước, sánh bước cùng người dân trên đường phố. Sự kiện đó như một cử chỉ thách thức và cũng để khẳng định rằng ông vẫn còn đó ».

Đọc thêmLãnh tụ Ali Khamenei thiệt mạng, Iran ban hành quốc tang 40 ngày

Liên tục bị tiêu diệt lãnh đạo, chế độ Iran sẽ cứng rắn, cực đoan hơn ?

Ông Ali Larijani, 60 tuổi, là nhà lãnh đạo lão luyện, « lèo lái » những khuynh hướng khác nhau trong nội bộ chính quyền ở Teheran, đứng sau nhiều chương trình đàm phán với phương Tây. Ông được tổng thống Mỹ Donald Trump coi là nằm trong số « những người có thể đối thoại bên trong chế độ » Iran. Câu hỏi đặt ra là có quá nhiều quan chức Iran bị thiệt mạng, liệu chế độ sẽ cứng rắn hơn, thậm chí là cực đoan hơn không ? Chuyên gia Jonathan Piton nhận định :

« Ở đây có thể thấy rằng, mặc dù có nhiều lãnh đạo bị chết, bộ máy vẫn liên tục được tái cấu trúc. Đáng chú ý, nhiều nhân vật có lập trường cứng rắn hơn đang được đưa vào các vị trí then chốt, cũng như nhiều cựu binh từng tham gia chiến tranh Iran-Irak, trong đó có cố vấn quân sự mới của tân giáo chủ Mojtaba Khamenei.

Đọc thêmVì sao hệ thống quyền lực của chế độ Hồi giáo Iran có khả năng kháng cự cao ?

Ai có thể kế nhiệm Ali Larijani ? Người ta có thể nghĩ đến những nhân vật như Jalili, một người theo chủ nghĩa dân tộc cực đoan và bảo thủ cứng rắn.

Điều này cho thấy xung quanh chế độ là những gương mặt có xu hướng củng cố quyền lực của Lực lượng Vệ binh Cách mạng và chọn kéo dài xung đột. Nói cách khác, chúng ta đang thấy sự hình thành của một bộ máy ngày càng cực đoan hơn, ít sẵn sàng đàm phán hơn và có xu hướng tiếp tục chiến tranh.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn đối với sự tồn tại của chế độ vẫn là họ có thể duy trì cuộc chiến này trong bao lâu, khi mà sức ép, đặc biệt là về kinh tế, ngày càng đè nặng đến tương lai của Iran ».

Cuba : Người dân đến bước đường cùng

Chuyến hàng viện trợ nhân đạo quốc tế đầu tiên trong chương trình « Nuestra América » ​​(Châu Mỹ của chúng ta), gồm 5 tấn vật tư y tế, đã cập cảng Cuba và được phân phối đến các bệnh viện ở thủ đô La Habana từ ngày 18/03/2026. Theo dự kiến, chương trình sẽ vận chuyển 20 tấn hàng viện trợ đến Cuba bằng đường hàng không và đường biển.

Người dân Cuba rơi vào tuyệt vọng : mất điện, thiếu ăn, không có thu nhập. Người dân ở Morón xuống đường biểu tình, đốt văn phòng đảng ủy ngày 14/03 cũng là để bày tỏ phẫn nộ, tuyệt vọng. Trả lời RFI, kinh tế gia, nhà đối lập Marta B. Roque, cho biết thêm :

« Người dân Cuba đã kiệt sức. Những gì xảy ra ở Morón không phải là chuyện hiếm gặp, dù có thể bị xem như một trường hợp riêng lẻ. Thực chất, đó là hệ quả tất yếu của hàng loạt vấn đề mà người dân Cuba đang phải gánh chịu. Họ đã chịu đựng quá đủ.

Đọc thêmCuba lại mất điện toàn quốc - Trump đòi chủ tịch từ chức

Vấn đề nằm ở sự đàn áp nặng nề. Chính quyền độc tài kiểm soát mọi mặt của đời sống, kể cả nơi làm việc. Người dân luôn sống trong nỗi sợ mất việc, bị đuổi khỏi nhà… Vì thế, họ cứ cố gắng cầm cự hết lần này đến lần khác, trong khi tình hình ngày càng khó khăn trên mọi phương diện.

Những người cầm quyền - nếu có thể gọi là “cai trị” - chỉ nhằm một mục tiêu duy nhất: duy trì quyền lực. Và để giữ được quyền lực đó, họ sẵn sàng hy sinh người dân. Mà người dân Cuba thì đã bị hy sinh quá nhiều rồi ».

Mỹ : Đài VOA tìm lại tiếng nói

Theo thông báo hôm 19/03 của tổ chức phi chính phủ Freedom House, Mỹ vẫn được xếp hạng là nước « tự do », nhưng điểm số đã giảm xuống còn 81/100. Đây là mức thấp nhất kể từ khi bảng chỉ số này được công bố lần đầu vào năm 1972. Nguyên nhân được cho là do « sự rối loạn trong hoạt động của cơ quan lập pháp, và sự lấn áp của nhánh hành pháp, gây áp lực cho quyền tự do ngôn luận của công dân ».

Nhưng trước đó có một tin vui : Đài Tiếng nói Hoa Kỳ Voice of America (VOA) sẽ được phát thanh trở lại sau khi bị tổng thống Trump ra lệnh « xóa sổ » năm 2025. Thông tín viên RFI Vincent Souriau tại Washington giải thích :

« Tòa án đã ra lệnh cho tất cả nhân viên trở lại làm việc vào ngày 23/03 và cho phép các chương trình phát sóng của đài tiếp tục theo lịch trình bình thường bởi vì hầu hết các kênh đã tạm ngừng hoạt động trong một năm. Thẩm phán Royce C. Lamberth, người đưa ra phán quyết này, một lần nữa nhắm vào bà Kari Lake, một cựu phát thanh viên tin tức theo đảng Cộng Hòa, người được đưa vào vị trí lãnh đạo của tập đoàn sau khi ông Donald Trump đắc cử tổng thống. Sau đó bà được tổng thống Mỹ giao nhiệm vụ loại bỏ các đài phát thanh quốc tế được chính phủ liên bang tài trợ.

Đọc thêmViệc xóa sổ truyền thông đối ngoại Mỹ mở rộng đường cho tuyên truyền Nga, Trung

Tuần trước, thẩm phán đã ra phán quyết rằng việc bổ nhiệm bà Kari Lake không tuân theo các thủ tục pháp lý và bà đã giữ chức vụ chủ tịch mà không có lý do chính đáng trong vài tháng. Phán quyết này đã vô hiệu hóa tất cả các quyết định sa thải và đình chỉ được ban hành trong nhiệm kỳ của bà.

Ông Michael Abramowitz, chủ tịch hiện tại của Đài Tiếng nói Hoa Kỳ, là người có phản ứng đầu tiên. Ông hoan nghênh phán quyết của tòa và cho rằng Đài Tiếng nói Hoa Kỳ chưa bao giờ cần đến như thế ».

BTS tái xuất : Hàn Quốc siết chặt an ninh

Ngày 21/03/2026, ban nhạc BTS nổi tiếng của Hàn Quốc tái xuất đầy đủ đội hình tại quảng trường Gwanghwamun, Seoul. Chính phủ Hàn Quốc siết mạnh các biện pháp an ninh trước buổi biểu diễn trong bối cảnh lo ngại nguy cơ khủng bố và mất an toàn do lượng khán giả dự kiến rất lớn.

Thông tín viên Trần Công tại Seoul cho biết « Khu vực Jongno-gu và Jung-gu sẽ được nâng mức cảnh báo khủng bố từ “quan tâm” lên “chú ý” từ 0 giờ ngày 19/3 đến 24 giờ ngày 21/3. Buổi concert đánh dấu màn trở lại của BTS sẽ được Netflix phát trực tiếp trên toàn cầu, trong khi khu vực từ Quảng trường Gwanghwamun đến Sungnyemun được dự báo có thể đón tối đa khoảng 260.000 khán giả... ».

Đọc thêmBTS : Khi âm nhạc trở thành tín ngưỡng