Một năm trước, trong diễn văn khai mạc Tuần lễ Công nghệ Luân Đôn (London Tech Week 09-13/06/2025), thủ tướng Anh Keir Starmer đã nêu ra chiến lược lấy việc phát triển trí tuệ nhân tạo AI làm bàn đạp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2025-2030. Sau một năm lên kế hoạch, với khoản đầu tư gần 100 tỷ bảng vào các trung tâm dữ liệu, vào y tế và giáo dục, ngành AI của Anh đã đạt được tiến bộ gì và giúp cho tăng trưởng kinh tế tới đâu?
Thông tín viên Nguyễn Giang từ Luân Đôn giải thích:
Anh Quốc đánh cược vào AI
RFI : Đầu tiên, xin Nguyễn Giang nói về việc triển khai chiến lược AI của Vương quốc Anh?
Nguyễn Giang : Quan sát những gì Anh quốc đã và đang làm hơn một năm qua, tôi thấy họ đặt trọng tâm của kế hoạch phát triển AI vào các Khu vực Tăng trưởng Ai, tức AI Growth Zones, gọi tắt là AHGZ, với ba mục tiêu: hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, tạo đột phá công nghệ và cân bằng, kết nối các vùng miền của Vương quốc Anh.
Mô hình AI Growth Zones (Khu vực Tăng trưởng AI) tạo ra các cụm siêu trung tâm dữ liệu (hyperscale data centres) và điện toán hiệu năng cao. Chính phủ Anh đã phê duyệt hàng loạt khu vực trọng điểm ở hạt Oxfordshire (Culham - trung tâm đầu tiên), Đông Bắc Anh (Blyth & North Tyneside), xứ Wales (Wylfa) và gần đây nhất là Scotland (khu vực Lanarkshire - tháng 1/2026). Họ chia ra để mọi khu vực địa lý chính của Vương quốc Anh đều có cơ hội tiếp cận AI.
Khu quan trọng nhất là hành lang công nghệ Oxford-Cambridge (thực tế là cùng Luân Đôn lập ra một Tam giác High-Tech). Xin nhắc là từ Luân Đôn tới Cambridge và Oxford khoảng cách chỉ chừng hơn 100 km. Các đại học lớn, kể cả phòng thí nghiệm nguyên tử quan trọng nhất của Anh (Arbington), cũng nằm trong tam giác này. Điều này giảm được chi phí giao thông, hút được nguồn nhân lực chất lượng cao và tạo điều kiện cho việc kết nối băng thông cho hệ thống điện toán. Nhưng Anh cũng lập các vùng AI Growth Zone ở cả Wales, miền bắc Anh và Scotland là có ý duy trì nhiều động cơ kinh tế cho các vùng đất kia.
RFI: Cho tới nay thì các khoản đầu tư được khu vực tư nhân đăng ký vào các khu vực tăng trưởng AI này là bao nhiêu?
Nguyễn Giang : Mục tiêu chung là phải đạt tới 100 tỷ bảng Anh đầu tư từ khối tư nhân vào hạ tầng AI thông qua cơ chế này. Ở vùng Đông Bắc (North East AIGZ), quỹ đầu tư Blackstone đã cam kết bỏ ra10 tỷ bảng Anh để xây dựng trung tâm dữ liệu tại Blyth, đồng thời mở đường cho 20 tỷ bảng bổ sung từ các đối tác khác. Chính phủ Anh cũng trực tiếp chi ngân sách tài trợ ban đầu hơn 2,5 tỷ bảng để kích hoạt hệ thống điện toán quốc gia.
Điều đáng chú ý là phần cam kết từ cả hai phía. Về phía mình, chính phủ Anh cam kết giá điện đặc biệt cho data centre tại các vùng có thặng dư năng lượng (ví dụ: giảm từ 14 đến 24 bảng/MWh tùy khu vực, tiết kiệm tới 80 triệu bảng/năm cho một trung tâm 500MW). Để đẩy nhanh tiến độ thiết kế các trung tâm dữ liệu, họ ưu tiên đưa chúng vào danh mục Hạ tầng Quốc gia Trọng yếu (Critical National Infrastructure - CNI), cho phép rút ngắn thời gian chờ đấu nối vào lưới điện quốc gia lên đến 5 năm và cắt giảm quy trình phê duyệt quy hoạch từ 18 tháng xuống còn 12 tháng.
Còn về phía các nhà đầu tư cùng đối tác ở địa phương thì họ tìm cách bố trí quỹ đất tối thiểu 100 mẫu Anh (acres) đã được dọn sẵn hoặc đủ tiêu chuẩn sẵn sàng xây dựng trước 2028, cam kết tạo ra hàng nghìn việc làm chất lượng cao (như vùng North East cam kết tạo 5.000 việc làm), và phối hợp với các đại học địa phương (Newcastle, Durham...) xây dựng chương trình đào tạo nhân lực AI.
Họ cam kết sẽ kết nối với các đại học địa phương. Hiện đang làm nghiên cứu trong một đại học ở Luân Đôn và đã dự nhiều khóa học, hội thảo, tôi thấy một xu hướng rõ rệt: các đại học Anh đang xóa bỏ, thậm chí đóng nhiều khoa ở các trường khắp cả nước trong các bộ môn khoa học xã hội, nghệ thuật, ngôn ngữ, nhưng lại đang mở rất nhiều khóa, ngành liên quan đến trí tuệ nhân tạo, từ mảng nghiên cứu, phát triển công nghệ tới ứng dụng Ai trong đủ mọi lĩnh vực. Xem ra đây là tương lai mới cho giáo dục đại học.
RFI: Một câu chuyện nhiều nước nói tới là các trung tâm dữ liệu tiêu thụ điện năng rất lớn. Vậy ở Anh, nguồn năng lượng điện đến từ đâu? Có nằm cạnh nhà máy điện hạt nhân?
Nguyễn Giang : Đúng thế, năng lượng là "nút thắt" lớn nhất của hạ tầng AI, và chiến lược của Anh là áp sát nguồn phát năng lượng sạch quy mô lớn, nhưng không chỉ giới hạn ở điện hạt nhân. Điện nguyên tử không phải tất cả, nhưng đây là một trục xương sống cho AI. Ví dụ điển hình nhất là North Wales AI Growth Zone, nơi được thiết kế cặp đôi chiến lược (strategically paired) nằm ngay cạnh dự án Lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) đầu tiên của Anh tại Wylfa. Sự kết hợp này nhằm cung cấp nguồn điện tải nền (baseload) cực kỳ ổn định và khổng lồ cho các cụm chip AI mà không làm quá tải lưới điện dân dụng.
Ngoài ra thì tại vùng North East (Blyth), các trung tâm dữ liệu dùng nguồn điện đến từ các trạm tiếp bờ của điện gió ngoài khơi lớn nhất thế giới ở Biển Bắc (North Sea) và mua cả năng lượng qua cáp ngầm kết nối thủy điện từ Na Uy. Tại Scotland, họ tận dụng nguồn năng lượng tái tạo thặng dư (gió và thủy điện) vốn thường bị nghẽn, không thể truyền tải về miền Nam.
Các báo Anh gần đây hay đăng các câu chuyện thú vị như nhà nông nào đó ở vùng quê bán trang trại, lò sản xuất bánh mì, trạm xay bột cho công ty Ai để xây data centre. Theo một điều tra của nhà báo Henry Mawhood cho trang báo nghề cá ở Anh thì thực ra câu chuyện không đơn giản như vậy nhưng đúng là các vùng ven biển phía Tây đảo Anh, từ Weston-Super-Mare tới Cumbria (England), rồi miền Nam xứ Wales và duyên hải Đông Bắc Scotland, người ta đang có kế hoạch xây hai thứ: các nhà máy điện nguyên tử mini, các trạm nhận điện qua cáp ngầm từ Bắc Âu (Na Uy) và các trạm đón tuyến cáp truyền dữ liệu xuyên Đại Tây Dương, nối Anh với Hoa Kỳ. Vì thế, đúng là có những nơi nhà nông được mời chào bán lại các miếng đất, nhà xưởng, ít nhất với diện tích 1-2 trăm mét vuông, để chứa data centre. Trong tháng 6 năm nay, có câu chuyện mang tính biểu tượng ở Anh. Thủ tướng Kier Starmer đã thăm một nhà máy xà phòng cũ có 130 năm tuổi ở Warrington, hạt Cheshire, để dự lễ khai trương dự án trung tâm dữ liệu. Tức là họ biến một điểm công nghiệp rất là cũ thành trung tâm dữ liệu, dùng nguồn điện, nước có sẵn.
RFI: Theo anh, công suất cho điện dùng vào trí tuệ nhân tạo ở Anh có đủ không?
Nguyễn Giang : Theo các báo chuyên ngành đánh giá thì điện ở Anh, gồm cả điện nguyên tử, hiện tại là đủ cho lộ trình giai đoạn 1 nhờ chiến lược phân bổ vùng. Ví dụ, riêng trung tâm dữ liệu AI tại Blyth đang tăng tốc để đạt công suất 1,1 GW (Gigawatt) trong vòng 6 năm tới, biến nó thành một trong những cụm dữ liệu lớn nhất châu Âu. Bằng cách đặt data centre tại nơi "nguồn phát" dư thừa, Anh giải quyết được bài toán tổn thất truyền tải và giá điện cao.
RFI: Cho tới nay, việc sử dụng AI trong y tế, tài chính và giáo dục tại Anh ra sao?
Nguyễn Giang : Theo chỉ số tâm lý AI (EY AI Sentiment Index) tính đến giữa năm 2026, bức tranh ứng dụng của Anh như sau:
Trong Dịch vụ Sức khỏe Quốc gia (NHS- tức Y tế công) thì kế hoạch 10 năm của Anh đã đưa AI từ giai đoạn thí điểm sang tích dợp hệ thống toàn diện. AI hiện là "trợ lý số" bắt buộc ở nhiều khâu: các công cụ "Ambient Scribing" (AI ghi âm cuộc thoại bác sĩ - bệnh nhân tự động chuyển thành hồ sơ bệnh án) phổ cập mạnh mẽ; ứng dụng NHS App tích hợp AI thành cổng sàng lọc bệnh tự động. Đặc biệt, Bộ Y tế Anh vừa tung ra mô hình "MHRA AI Airlock / Sandbox" (tháng 6/2026) để thử nghiệm AI trong việc dự đoán tác dụng phụ của thuốc, giúp NHS giảm bớt gánh nặng chi phí 2 tỷ bảng/năm do phản ứng ngược của thuốc gây ra.
Mạnh và sâu hơn là ứng dụng trong tài chính dùng công nghệ số (fintech). Trên thực tế thì tỷ lệ ứng dụng AI ở Anh trong ngành này đã đạt 75%. Các ngân hàng và công ty tài chính Anh đang dùng AI sâu trong phát hiện gian lận (anti-frauds), trong giao dịch tự động và tuân thủ pháp lý (compliance). Vào tháng 1/2026, Cơ quan Quản lý Tài chính (FCA) đã mở cuộc điều tra Mills Review để đánh giá toàn diện tác động dài hạn của AI đối với dịch vụ tài chính tiêu dùng, đồng thời tích hợp sâu công cụ Agentic AI (AI tự chủ) vào hệ thống vận hành.
Trong giáo dục đại học, Anh đang chuyển mạnh từ các ngành xã hội sang công nghệ. Hiện Bộ Giáo dục đã chuẩn hóa hơn 400 chương trình thạc sĩ chuyên sâu về AI và 28 trung tâm đào tạo tiến sĩ (CDT). Các trường đại học lớn như Edinburgh (với Bayes Centre), Cambridge, Oxford hoạt động như các lõi R&D chuyển giao công nghệ trực tiếp cho doanh nghiệp trong các AI Growth Zones.
RFI: So với Liên Âu thì Anh Quốc đi trước hay sau về công nghệ AI trong ứng dụng vào kinh tế và các ngành nghề?
Nguyễn Giang : Có thể nói về mặt thương mại, hạ tầng và đầu tư thì Anh đi trước. Anh hiện đứng đầu châu Âu và thứ 4 thế giới về năng lực nghiên cứu cũng như thu hút vốn đầu tư mạo hiểm cho AI (riêng năm 2024 đạt gần 3 tỷ bảng). Do lợi thế về nguồn dữ liệu tập trung của NHS và thị trường tài chính London, các tập đoàn Mỹ (Google, Microsoft, OpenAI) chọn Anh làm bãi đáp hạ tầng lớn hơn so với Liên Âu
Ưu thế của Anh là có tốc độ tích hợp AI vào dịch vụ công như trong y tế công (NHS) đồng bộ hơn nhờ cơ chế quản lý tập trung, trong khi EU bị phân mảnh theo từng quốc gia thành viên. Nhưng so sánh Anh và Pháp thì bức tranh lại hơi khác
RFI: Anh và Pháp được cho là hai quốc gia châu Âu hành đầu, cạnh tranh với Hoa Kỳ, Trung Quốc về AI nhưng cũng cạnh tranh với nhau?
Nguyễn Giang : Các thông tin do hai chính phủ Anh và Pháp công bố dần dần cho thấy sự khác biệt, ưu điểm và nhược điểm của mỗi bên trong chiến lược phát triển AI. Tôi xin điểm ra một số nhỏ:
Anh đã triển khai các trung tâm dữ liệu nhanh hơn Pháp. Vì ở Pháp, dù Hội nghị thượng đỉnh Choose France cam kết cắt giảm thủ tục hành chính của Pháp, nhưng Pháp cũng bị ràng buộc bởi các quy định quản lý đất đai và bảo vệ môi trường chặt chẽ của Liên Hiệp Châu Âu nên thủ tục làm tốn thời gian hơn trong việc giải phóng mặt bằng quy mô lớn. Pháp muốn đi nhanh nhưng vẫn phải tuân thủ luật Liên Âu (EU AI Act), còn Anh thì có môi trường pháp lý thoáng hơn, gần với Hoa Kỳ hơn, và thái độ ‘pro-innovation’ có vẻ đang tốt hơn Pháp.
Trong việc xây dựng hệ sinh thái tài chính và thương mại kỹ thuật số thì Anh có sẵn Luân Đôn là trung tâm Fintech số 1 châu Âu, kết nối truyền thống mạnh mẽ trong thế giới nói tiếng Anh với New York, với Singapore, Hồng Kông nên giúp các AI Growth Zone dễ dàng kết nối trực tiếp giải pháp AI vào thị trường tài chính toàn cầu. Thêm vào đó, việc sở hữu Dữ liệu tập trung của Y tế công NHS là lợi thế độc quyền mà Pháp không có. Anh dễ dàng thu hút các tập đoàn y sinh AI lớn đến thiết lập trung tâm tính toán, vì họ có thể tiếp cận kho dữ liệu y tế khổng lồ hàng đầu thế giới thông qua các cơ chế an toàn số (như MHRA AI Airlock).
Thế nhưng, về quy mô vốn đầu tư hạ tầng khổng lồ bằng tiền nước ngoài (FDI Magnitude) thì Pháp đang hơn Anh. Ví dụ, Hội nghị Choose France, tập đoàn SoftBank đã cam kết chi tới 75 tỷ euro (trong đó 45 tỷ euro giải ngân trước 2031) để xây dựng cụm trung tâm dữ liệu AI khổng lồ công suất 5 GW tại Dunkerque. Bên cạnh đó là 10 tỷ euro từ Brookfield và 7,5 tỷ euro từ quỹ MGX (UAE).
Hiện chưa rõ cuộc chạy đua đường dài về AI (AI race) giữa Anh và Pháp ra sao, nhưng cả hai nước đều đang đổ tiền vào. Tổng thống Emmanuel Macron công bố trong tháng 6/2026 khoản đầu tư 1,55 tỷ euro tiền công vào công nghệ quantum và bán dẫn (semiconductors). Cùng lúc, chính phủ Anh cũng trực tiếp chi ngân sách tài trợ ban đầu hơn 2,5 tỷ bảng để kích hoạt hệ thống điện toán quốc gia kết nối AI.
RFI: Nếu làm tốt, các kế hoạch này có giúp kinh tế Anh tăng trưởng giai đoạn 2027-2030 không?
Nguyễn Giang : Anh Quốc đang hy vọng kế hoạch AI Growth Zones và chuyển đổi số này được thực thi trơn tru, Nhờ đó mà tác động lên giai đoạn 2027-2030 sẽ có thể phát huy tác dụng qua ba kênh:
Một là người ta hy vọng có dòng vốn dịch chuyển mạnh từ Mỹ sang Anh, không chỉ với con số 100 tỷ bảng đầu tư hạ tầng cam kết đến năm 2030 và còn có các cam kết mới. Các đầu tư này sẽ trực tiếp đóng góp vào GDP thông qua xây dựng và mua sắm thiết bị công nghệ cao ở Anh.
Hai là AI sẽ làm tăng hiệu suất của y tế và tài chính, dịch vụ công. Lấy ví dụ ứng dụng AI giúp rút ngắn thời gian chẩn đoán của bác sĩ, cắt ngắn thời gian chờ được khám bệnh, và gián tiếp giải phóng hàng tỷ bảng Anh áp lực ngân sách (thời gian, giờ công) cho phép tái đầu tư tiền vào các khu vực kinh tế tạo ra thặng dư cao hơn.
Và thứ ba là tác động lan tỏa (Spillover effects). Đây là điều cần chờ xem. Thế nhưng theo các mô hình dự báo, khi các AI Growth Zones đi vào hoạt động ổn định từ năm 2027, các ngành kế toán, tài chính, năng lực tính toán trong sản xuất v.v. sẽ nhờ giải pháp AI mà giảm được chi phí. Qua đó, giá trị chung của toàn chuỗi cung ứng ở Anh sẽ tăng lên, cùng sức cạnh tranh của hàng hóa Anh. Chúng ta sẽ không thấy ngay lợi ích này, nhưng đây là quá trình chuyển đổi, có người nói là cuộc cách mạng cơ sở hạ tầng lớn nhất từ thế kỷ 16 nên cần phải có thời gian để “hưởng lợi”, nhìn từ góc độ của Anh Quốc.
