Số ca sinh trong một năm của Pháp giảm xuống mức thấp nhất tính từ 80 năm trở lại đây (từ năm 1946, sau Đệ Nhị Thế Chiến). Theo số liệu thường niên Viện Thống kê Quốc gia Pháp (INSEE) công bố vào giữa tháng 01/2026, Pháp chỉ ghi nhận ​​645.000 ca sinh trong cả năm 2025, giảm 2,1 % so với năm 2024, và giảm tới 24% so với năm 2010.

Thực ra, đây không phải sự suy giảm đột ngột tại Pháp. Tính từ năm 2011 đến nay, trừ năm 2021 do tác động của biện pháp phong tỏa dài ngày chống đại dịch Covid-19, số ca sinh hàng năm của Pháp đều giảm. Điều an ủi là Pháp vẫn là nước có tỉ lệ sinh thuộc nhóm cao nhất ở châu Âu.

Trả lời phỏng vấn đài RFI Tiếng Việt ngày 05/03/2026, nhà nhân khẩu học Gilles Pison, giáo sư danh dự tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia của Pháp, cố vấn của ban lãnh đạo Viện Nghiên cứu Dân số Quốc gia (INED), cũng là tác giả của cuốn Atlas Dân số Thế giới (NXB Autrement 2023), trước hết nhận định tỉ lệ sinh tại Pháp có xu hướng giảm không nằm ngoài xu hướng chung trên thế giới :

« Đằng sau tỉ lệ sinh giảm, tình trạng chung của thế giới, là mong muốn có ít con hơn, nhưng là để có thể đầu tư nhiều hơn cho mỗi đứa con để những đứa trẻ này có thể thành công trong cuộc sống. Điều này có nghĩa là phải đầu tư để mỗi đứa trẻ được sinh ra sẽ phải được hưởng điều kiện giáo dục tốt, sẽ phải có nghề nghiệp tốt và nói tóm lại là sẽ có một cuộc sống tốt đẹp hơn so với cha mẹ các em.

Ở khắp nơi trên thế giới này, các bậc phụ huynh cũng đều hiểu rõ là nếu có nhiều con, họ sẽ không thể bảo đảm được là mỗi đứa con của họ đều sẽ thành công trong cuộc sống. Dẫu sao thì họ cũng phải đầu tư cho từng đứa con học hành rất nhiều năm và theo những chương trình học có chất lượng cao, có nghĩa là phụ huynh phải trả rất nhiều chi phí.

Nói tóm lại, sinh ít con hơn là xu hướng toàn cầu và đã bắt đầu có từ rất lâu rồi, và điều này gắn với mong muốn có những đứa con thành công trong cuộc sống ».   

Tỉ lệ sinh con ở 2 nhóm phụ nữ vốn tỉ lệ sinh cao nhất, 30-34 tuổi và 25-29 tuổi, đều giảm tại Pháp. Và tính tổng thể, tỉ lệ sinh trung bình năm 2025 đã giảm xuống còn 1,56 con/phụ nữ. Nhà nhân khẩu học Gilles Pison cho biết : « Tỉ lệ sinh tiếp tục giảm và đã giảm xuống mức thấp nhất, dưới ngưỡng 2 con/phụ nữ. Đây là một điều khiến các nhà nhân khẩu học ngạc nhiên, bởi vì họ từng nghĩ rằng khi tỉ lệ sinh con của phụ nữ xuống đến mức 2 con/người thì rồi sẽ ngừng giảm, nhưng không, nó vẫn cứ tiếp tục giảm ».

Tỉ lệ sinh trung bình ở Pháp như vậy đã giảm nhanh và mạnh hơn so với các dự báo, bất chấp chính sách thúc đẩy dân số của các chính phủ ở cả phe tả và hữu. Tỉ lệ sinh trung bình trên thực tế như vậy cũng thấp hơn so với kết quả thăm dò ý kiến : ví dụ theo một cuộc điều tra Viện INED thực hiện năm 2024, đa phần số người được hỏi cho biết họ muốn sinh con và trung bình người Pháp muốn có 2 con.

Không chỉ vậy, phụ nữ cũng sinh con muộn hơn : độ tuổi trung bình của phụ nữ khi sinh con là 31,2 tuổi, so với độ tuổi 30,4 cách nay 10 năm. Về điều này, nhà nhân khẩu học Gilles Pison phân tích : « Mong muốn là một chuyện, còn thực hiện mong muốn đó lại là chuyện khác. Chúng ta thấy là không phải mong muốn nào cũng trở thành hiện thực. Thế nên, có một khoảng cách giữa số con người ta muốn có, và số con mà họ đã sinh ra. Điều này không thực sự gây ngạc nhiên và đã có từ trước.

Các kết quả nghiên cứu mà chúng tôi có cho thấy người dân Pháp, cũng như người dân các nước khác, nhất là phụ nữ, vừa muốn có con, vừa muốn có công việc, theo đuổi sự nghiệp. Khi khó dung hòa hai yếu tố công việc và gia đình, thì đa phần những người phụ nữ muốn có con đều đẩy lui thời điểm sinh con, một số người thậm chí vì cứ phải trì hoãn mãi mà cuối cùng không sinh được con dù họ mong muốn ».

Ưu điểm trong chính sách gia đình của Pháp

Tạo điều kiện để các bậc phụ huynh có thể dung hòa công việc và cuộc sống gia đình chính là điều mà chính sách gia đình của nhiều nước phát triển hướng tới để thúc đẩy tỉ lệ sinh, ví dụ chế độ nghỉ thai sản, không chỉ cho người mẹ mà những năm gần đây là cho cả người cha, chính sách trông giữ trẻ nhỏ, tiền hỗ trợ nuôi con … Chính sách của Pháp có gì nổi trội ? Trả lời RFI tiếng Việt, nhà nhân khẩu học Gilles Pison cho biết tiếp :

« Có lẽ điểm đặc biệt là chính sách gia đình của Pháp có từ lâu đời nhất. Pháp là nước đầu tiên ở châu Âu, thậm chí là trên thế giới, quan tâm đến chính sách khuyến khích sinh con. Điều này đã có từ hơn 100 năm trước, nhất là sau Đệ nhất Thế chiến gây ra nhiều thương vong trong quân đội và khiến dân số không tăng, thậm chí là giảm nhẹ. Nhà nước Pháp đã thực hiện chính sách khuyến khích sinh sản, trong khi các quốc gia khác không quan tâm đến những vấn đề như vậy.

Sau đó, chính sách khuyến khích sinh con của Pháp đã phát triển thành chính sách gia đình. Mục tiêu chính không còn là thúc đẩy tỷ lệ sinh mà là giúp các gia đình có con nuôi dạy tốt con cái. Sự chuyển đổi này diễn ra đặc biệt sau Đệ nhị Thế chiến, thế nên chính sách gia đình của Pháp là một trong những chính sách lâu đời nhất.

Chính sách này tiếp tục tồn tại bất chấp những thay đổi chính trị bởi vì tại Pháp có sự đồng thuận trong suy nghĩ rằng việc hỗ trợ các bậc phụ huynh nuôi dạy con cái là điều tốt. Và như thế, nó đã tồn tại mà không vấp phải những thay đổi đột ngột.

Sau này, chính sách gia đình của pháp vẫn tiếp tục được duy trì, với những điều chỉnh, nhưng thường chỉ là những điều chỉnh nhỏ. Có lẽ chính sự lâu đời, và tính liên tục của chính sách gia đình, phần nào đã giải thích tại sao tỷ lệ sinh của Pháp tương đối cao hơn so với các nước láng giềng. Trên thực tế, cuối cùng thì mọi người hiểu rằng có thể trông cậy vào sự hỗ trợ của Nhà nước nếu họ có con ».

Tuy nhiên, theo nhà nhân khẩu học Gilles Pison, trên thực tế, rất khó để đo lường chính xác những đóng góp của chính sách gia đình đối với tỷ lệ sinh ở Pháp.  

Về phía François Clanché, giám đốc Viện Dân Số Quốc Gia Pháp (INED), trong phiên điều trần ngày 26/01/2026 trước Thượng Viện về tỉ lệ sinh và triển vọng dân số, đã nhấn mạnh đến « tính phổ quát » trong chính sách gia đình của Pháp so với các nước khác :

« Có một yếu tố quan trọng khác có lẽ đã giúp Pháp tránh được tình trạng suy giảm tỷ lệ sinh trong suốt một thời gian dài : chính sách gia đình của chúng ta nhìn chung mang tính phổ quát. Điều đó có nghĩa là chính sách gia đình của chúng ta không yêu cầu là để có con thì phải kết hôn. Vì vậy, rõ ràng khi các quốc gia nhìn vào chúng ta, hoặc so sánh với chúng ta, họ sẽ thấy rằng các ưu đãi về thuế, hay đúng hơn là biện pháp giảm thuế cho các gia đình, được áp dụng cho cả các cặp vợ chồng, cũng như các cặp đôi không kết hôn, các bà mẹ đơn thân …

Và thêm một điều rất quan trọng : Hiện nay, việc hỗ trợ sinh con bằng y tế được mở rộng cho cả các cặp đồng tính nữ và phụ nữ độc thân muốn có con. Tất nhiên chỉ điều này không đóng góp thật là nhiều, nhưng tất cả các yếu tố làm cho chính sách khuyến khích sinh con, chính sách hỗ trợ gia đình trở nên phổ quát, là những điều đóng vai trò quan trọng và nhìn chung đã giúp Pháp duy trì thứ hạng khá cao trong các bảng xếp hạng như chúng ta đã thấy. Cho dù đây không phải cuộc thi, nhưng hiện nay chúng ta có tỷ lệ sinh cao hơn các quốc gia có điều kiện tương tự, rõ ràng điều này có thể có lợi cho chúng ta nếu muốn nâng cao trở lại tỷ lệ sinh ».

Có thể đảo ngược xu thế tỉ lệ sinh giảm ?

Trong bối cảnh nước Pháp ghi nhận số ca sinh của một năm thấp kỷ lục, một câu hỏi đang được đặt ra nhiều là Nhà nước có thể làm thế nào để đảo ngược xu hướng tỉ lệ sinh giảm. Giám đốc Viện Dân Số Quốc Gia Pháp (INED) nhận định :

« Đó có thể là các chính sách nhằm ngăn chặn việc phụ nữ phải chịu thiệt thòi trong sự nghiệp chỉ vì họ là một người mẹ. Điều này có thể bao gồm các chính sách về tổ chức tại nơi làm việc, giúp nhà tuyển dụng bớt ngần ngại hơn khi tuyển dụng một người có khả năng sẽ sinh con. Và điều này cũng có thể bao gồm các chính sách công nhằm bảo đảm là các ông bố đóng vai trò quan trọng hơn trong việc nuôi dạy con cái bằng cách cho họ được hướng dẫn, đào tạo tốt hơn và hiện diện nhiều hơn bên con cái.

Trong cuộc khảo sát do Hội đồng cấp cao về Gia đình, Trẻ em và Người cao tuổi thực hiện, nhiều phụ nữ có con nói rằng nếu người cha hiện diện nhiều hơn trong việc nuôi dạy đứa con đầu lòng của họ, thì có lẽ họ đã sinh thêm đứa con thứ hai, thậm chí con thứ ba. Nhiều nghiên cứu, đặc biệt là các nghiên cứu so sánh giữa các nước châu Âu cũng cho thấy điều đó.

Chúng tôi thấy rằng các quốc gia có tỷ lệ sinh giảm mạnh nhất và đang ngày càng khó phục hồi là những nước mà người phụ nữ đảm nhận vai trò quan trọng trong lực lượng lao động nhưng nam giới lại không tham gia nhiều vào việc nhà và trong việc nuôi dạy con cái.

(…) Và rồi còn cả vấn đề lòng tin nữa. Đó là sự tin tưởng vào các chính sách. Những chính sách mà mọi người có cảm tưởng không bền vững thì sẽ không mang lại hiệu quả. Nếu muốn thúc đẩy một người lập gia đình, thì điều quan trọng là phải khiến họ có cảm giác rằng sự hỗ trợ của Nhà nước, đặc biệt là về giáo dục và nhà ở … sẽ được duy trì lâu dài. Nếu các chính sách công thay đổi, nếu mọi người có cảm giác là khoản hỗ trợ cho việc làm cha mẹ được tăng lên, nhưng chính sách hỗ trợ thuế hoặc tài trợ cho giáo dục lại bị cắt giảm, thì lòng tin của giới trẻ đối với các chính sách gia đình sẽ giảm, và điều này rõ ràng sẽ khiến họ do dự trong kế hoạch ».

Suy cho cùng, phục hồi tỉ lệ sinh không phải là việc ngày một ngày hai có thể đạt được, nhất là sau 15 năm số ca sinh tại Pháp gần như giảm liên tục, năm này sang năm khác. Cần một chính sách ổn định, dài hơi để trên hết có thể duy trì mong muốn có con của người Pháp và thúc đẩy họ hiện thực hóa mong muốn có con.

Một số đại học Anh ngừng nhận sinh viên từ Bangladesh và Pakistan để hạn chế tình trạng hàng nghìn sinh viên sau khi học xong đã ở lại quá hạn visa và xin tỵ nạn. Sức ép của bộ Nội Vụ buộc các trường đại học làm chặt việc tuyển sinh từ nước ngoài, lại xảy ra vào thời điểm rất nhiều trường đã thiếu hụt số sinh viên quốc tế nói chung từ 3-4 năm qua, gặp khủng hoảng tài chính, tới mức phải cắt giảm các khóa học, đóng cửa bộ môn, và thậm chí giải tán cả các cơ sở học đường.

RFI Tiếng Việt : Thân chào anh Nguyễn Giang. Hiện là nghiên cứu sinh tại đại học City University of London, anh giải thích vấn đề “tiến thoái lưỡng nan này” của ngành giáo dục đại học Anh quốc như thế nào ?

Nguyễn Giang : Tin tức thời gian qua cho hay hàng loạt đại học Anh, như University of Wolverhampton, đã tuyên bố ngừng nhận tuyển sinh từ Bangladesh và Pakistan, còn các đại học Sunderland và Coventry thì “tạm ngưng” nhận đơn xin du học từ hai nước đó. Các trường London Metropolitan, Chester và Hertfordshire đều có các biện pháp tương tự, ít ra là trong năm 2026.

Trên thực tế thì trong niên khóa tới (2026-2027) mà mùa tuyển sinh sẽ bắt đầu từ đầu hè 2026, con số các đại học Anh phải rà soát đơn đăng ký ghi danh từ tất cả các nước trên thế giới, sẽ tăng lên. Tôi được biết là ít nhất trên 20 trường đang bị bộ Nội Vụ cảnh báo rằng nếu những năm qua, họ có số sinh viên quốc tế học xong ở lại quá hạn visa, hoặc xin tỵ nạn, vượt một ngưỡng nhất định thì chính phủ sẽ đơn giản là rút giấy phép tuyển sinh quốc tế của họ.

Mà thiếu sinh viên nước ngoài thì hàng loạt trường đại học ở Anh sẽ gặp khó khăn lớn về nguồn thu.

Trong năm 2025, hàng loạt trường ở Scotland, ở miền Trung nước Anh đã phải đóng nhiều khóa học. Nhưng tin gây choáng nhất là có thêm hai đại học Kent và Essex ở vùng phụ cận của Luân Đôn trong năm 2025 đã phải đóng một số cơ sở (campus) và sa thải hàng trăm giảng viên vì thiếu sinh viên nước ngoài. Các trường khác không cẩn thận có nguy cơ rơi vào tình trạng tương tự.

Trước khi nói về vấn đề của các đại học Anh, xin anh cho biết câu chuyện sinh viên quốc tế trốn ở lại đi làm chui hoặc học xong mới xin tỵ nạn là như thế nào ?

Đây là câu chuyện khá nhức nhối ở Anh và hóa ra nó đã xảy ra mấy năm nay mà giờ người ta mới nói tới nhiều. Báo chí rất nhiều năm chỉ tập trung vào chuyện người di cư bằng thuyền nhỏ từ Pháp sang Anh qua eo biển mà không biết là hàng chục phần trăm số người xin tị nạn ở Anh là từ những người vào Anh hợp pháp, có thị thực hẳn hoi, gồm không ít sinh viên. Chỉ khi giấy tờ, việc làm khó khăn họ mới quay ra xin tỵ nạn, tạo ra gánh nặng không nhỏ cho nhà nước, vì người được công nhận tỵ nạn là được bảo hiểm y tế, được nhà ở miễn phí ngay lập tức.

Xin nêu một vài con số, tính từ tháng 7/2024 đến tháng 6/2025, có 111.084 người nộp đơn xin tỵ nạn lên bộ Nội Vụ Anh, tăng 14% so với cùng kỳ năm trước đó. Trong tổng số này thì có gần 44 nghìn người là vào bất hợp pháp, gồm 39% là « thuyền nhân » và 11% nữa là vào bằng xe thùng, containers... Chừng 13% nữa đã vào Anh từ Liên Hiệp Châu Âu, từ các đường khác hoặc là thân nhân của ai đó đã tới Anh nhưng hết hạn visa không xin thêm được. Còn lại thì tới 41 nghìn (37%) là đã tới Anh hợp pháp rồi mới xin tỵ nạn. Trong số này có gần 15 nghìn là sinh viên hoặc cựu sinh viên quốc tế.

Ngoài sinh viên Bangladesh và Pakistan thì có sinh viên các nước nào nữa hay xin tỵ nạn ở Anh ?

Tôi nhớ hồi tháng 5/2025, đã có tin công dân của ba nước Pakistan, Sri Lanka và Nigeria bị cho là có mặt đông nhất trong nhóm “ở lại quá hạn visa”, gồm các sinh viên - tin của báo The Guardian 06/05/2025 trích nguồn bộ Nội Vụ. Nhưng những thông báo chính thức đầu tháng 12/2025 lại cho thấy có thêm Bangladesh trong danh sách. Các nước này được cho là “quốc gia rủi ro cao” (high-risk countries) khi tuyển sinh viên và các đại học Anh giờ phải rà soát kỹ về nguồn tiền của sinh viên du học và thậm chí phỏng vấn gắt gao hơn để loại từ đầu nguy cơ có những bạn chọn con đường du học – an toàn, thậm chí rẻ hơn vượt biên – để vào Anh. Việt Nam và Trung Quốc không thấy có tên trong danh sách này nhưng việc kiểm tra hồ sơ du học thì sinh viên nước nào cũng bị rà lại kỹ và khắt khe hơn trước.

Bức tranh giáo dục đại học Anh những năm qua có thay đổi gì không anh nếu đánh giá số sinh viên quốc tế ?

Một điều rõ nét, có thể nhìn thấy ở các giảng đường đại học tại Luân Đôn mà tôi hay tới là sinh viên Trung Quốc tới Anh du học giảm đều, sinh viên Ấn Độ và các nước Nam Á tăng lên nhanh. Con số chính thức, theo trang Study Travel ở Anh trích nguồn nhà nước thì từ sau đại dịch Covid-19, sinh viên du học từ Trung Quốc tới Anh giảm đi 15%, còn khoảng gần 90 nghìn visa mỗi năm, còn sinh viên Ấn Độ thì tăng lên tới 140 nghìn visa ở năm cao nhất. Pakistan về ba với gần 37 nghìn visa du học, và sau đó là Nigeria, Nepal....

Việc tăng và giảm này, và quy chế visa khắt khe hơn có tác động ra sao tới nguồn thu của các đại học Anh và nền kinh tế Anh ?

Sinh viên du học giảm tạo ra vấn đề tài chính rất nghiêm trọng cho các đại học Anh. Ví dụ, tính 12 tháng cho tới hết tháng 6/2025 thì Anh cấp 435.891 visa du học cho sinh viên quốc tế. Con số này đã giảm đi 18% so với cùng kỳ năm trước đó và 34% so với hai năm trước đó.

Trở lại câu chuyện của hai đại học Kent University và Essex University, vừa đều phải đóng một trong số các khuôn viên và cơ sở giáo dục (campus) của họ trong năm 2025, vì “thiếu hụt ngân sách, do sinh viên nước ngoài ít sang”, thì câu chuyện được cho là “quả bom nổ chậm” với toàn ngành giáo dục đại học Anh. Việc đóng hẳn một campus phục vụ hàng chục nghìn sinh viên, như Medway campus của đại học Kent ở thành phố Chatham, và Southend campus của đại học Essex, có tác động xấu và ngay lập tức đến ba nhóm người.

Một là các giảng viên và nhân viên đại học. Ví dụ mấy tháng trước, trường Kent bị sáp nhập vào đại học Greenwich thì để lập ra một trường mới - London and South East University Group- thì hàng trăm giảng viên, nhân viên sẽ bị mất việc nếu không được tái tuyển để có việc làm ở trường mới. Vụ của đại học Essex mới nhất đây thì tới 400 giảng viên, nhân viên sẽ mất việc khi một campus bị đóng và số phận cơ sở còn lại ở Colchester chưa rõ sẽ ra sao về tài chính.

Hai là các sinh viên, gồm cả sinh viên nước ngoài bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Ví dụ chừng 800 sinh viên đại học Essex sẽ phải chuyển từ campus ở Southend-on-Sea, ở bờ biển phía Đông lên một cơ sở mới cần mở rộng - ở Colchester cách đó 70km. Tất nhiên, vì nhiều khóa học, bộ môn bị đóng, và giảng viên đã bị sa thải, tình cảnh học tiếp của các em này sẽ không dễ.

Những cuộc sáp nhập còn là sự bắt đầu của quá trình thanh lọc nơi cũ, nơi mới. Hai đại học Greenwich và Kent ghép lại làm một thì họ chỉ còn một Ban Giám hiệu, và nhiều khoa, nhiều bộ môn sẽ phải tái cấu trúc. Theo nguồn tin của cá nhân tôi thì khi ngay ở trường Greenwich, một số giảng viên người Việt cũng đang lo lắng khi mà khoa của họ chọn 2 lấy 1 khi tinh giản biên chế.

Ba là tác động xấu đến nền kinh tế địa phương nơi có hàng nghìn sinh viên Anh và sinh viên nước ngoài học tập, sinh hoạt, mua sắm và thuê chỗ ở. Nguồn thu hàng triệu bảng/năm cho kinh tế một thành phố, thị trấn ở Anh sẽ biến mất. Số liệu của đại học Essex nói từ niên khóa 2021-2022 số sinh viên nước ngoài, khá đông là từ EU, tới học ở trường này đã giảm 52%, làm mất một nguồn thu lớn.

Với đại học Kent, vốn nằm cạnh tuyến xe lửa cao tốc Eurostar nối với EU, thì hồi 2023 họ đã phải đóng một campus ở Bruxelles vì thiếu hụt sinh viên châu Âu, hệ quả của Brexit. Vì sau Brexit sinh viên EU phải trả phí quốc tế, ngang sinh viên Việt Nam, Ấn Độ, Trung Quốc... thay cho mức phí ngang sinh viên Anh (chừng 10 nghìn bảng/năm học phí), nên họ không sang nữa.

Cuối cùng, theo anh, câu chuyện này phản ánh điều gì ở Vương quốc Anh ?

Tôi chia sẻ quan điểm với nhiều đồng nghiệp trong các nhóm giáo dục đại học tại Anh rằng mô hình tuyển sinh dựa vào sinh viên quốc tế quá lớn, tới mức phụ thuộc, hiện nay đang gặp khủng hoảng. Rộng hơn thì đây là nghịch lý của Anh quốc, với các ưu tiên trái ngược nhau. Với việc chặn tiếp sinh viên Nam Á, châu Phi bằng quy chế visa khắt khe hơn, bộ Nội Vụ Anh sẽ giảm được người xin tỵ nạn, nhưng lại sẽ khiến các đại học và nhiều ngành dịch vụ mất thu nhập, và kinh tế sẽ khó khăn hơn.

Ngược lại, có ý kiến cho rằng các đại học Anh quốc sẽ phải trải qua quá trình cạnh tranh tự nhiên, và tái cấu trúc để trường nào hoạt động tốt, tuyển sinh tốt thì tồn tại, những trường không may mắn thì hẳn sẽ phải đóng cửa.

Trên phạm vi toàn cầu, doanh thu thị trường mật ong đạt mức 8,5 tỷ euro trong năm 2025. Theo dự đoán của công ty Global Markets Insights, quy mô thị trường này có thể tăng thêm 8% trong vòng mười năm tới. Vấn đề được đặt ra là làm thế nào để duy trì ngành sản xuất mật ong, khi các loài ong đang dần dần biến mất do sinh hoạt con người tác động mạnh lên môi trường và hệ sinh thái.

Theo số liệu của Global Markets Insights, Trung Quốc vẫn là nhà xuất khẩu hàng đầu với gần nửa triệu tấn mật ong sản xuất hàng năm (chiếm 20% thị trường toàn cầu), Thổ Nhĩ kỳ đứng hạng nhì với hơn 96.000 tấn. Iran về hạng ba với 78.000 tấn mỗi năm. Về phía Liên hiệp châu Âu, ngành sản xuất đạt mức 280.000 tấn hàng năm, trong đó nước Pháp chiếm khoảng 10% sản lượng (25.000 tấn).

Tuy mật ong là một thực phẩm được phổ biến rộng rãi, nhưng tương lai của ngành sản xuất tại Pháp lại khá bấp bênh. Để đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng, Pháp nhập khoảng 60% mật ong từ Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng theo khảo sát gần đây của cơ quan ANSES chuyên về vấn đề an toàn thực phẩm, gần một nửa các loại mật ong nhập khẩu có giá rẻ thường được pha trộn thêm với đường trắng, nhưng mật ong pha chế lại được bày bán trên cùng một kệ với các loại mật ong nguyên chất chính hiệu, thường có giá cao hơn nhiều.

Nhưng đáng lo ngại hơn nữa là các vấn đề liên quan trực tiếp đến nguồn cung ứng tự nhiên. Trước tác động của biến đổi khí hậu khiến nhiều giống cây nở hoa lệch mùa và ngành nông nghiệp sử dụng nhiều thuốc trừ sâu, các bầy ong cũng như những loài côn trùng khác đang dần dần biến mất. Vấn đề ở đây là loài ong không chỉ làm ra mật. Vai trò quan trọng nhất của chúng chính là thụ phấn, giúp cây trồng đơm hoa kết trái. Theo Tổ chức Lương nông Thế giới FAO, nếu không có các loài côn trùng thụ phấn, con người sẽ mất tới một phần tư sản lượng nông nghiệp toàn cầu mỗi năm. Do vậy, theo giới chuyên gia, việc đề ra những biện pháp nhằm bảo vệ ong mật nói riêng và các loài thụ phấn nói chung đã trở nên cấp bách.

Trả lời phỏng vấn RFI ban tiếng Pháp, ông Foucaud Bertelot, chuyên gia ngiên cứu thuộc Liên đoàn các nhà nuôi ong tại Pháp (UNAF), hơn bao giờ hết ngành nuôi ong ở châu Âu phải xem xét lại các phương pháp sản xuất, làm thế nào để duy trì việc thu hoạch mật ong có chất lượng mà vẫn bảo vệ được các loài ong mật cũng như môi trường :

Foucaud Bertelot : Có khá nhiều nguyên nhân khiến các loài ong đang biến mất dần. Đầu tiên hết là biến đổi khí hậu tác động đến thiên nhiên. Tại nhiều nơi trên địa cầu, nhiệt độ bất thường làm gián đoạn các chu kỳ đâm chồi nẩy mầm. Nở sớm hay nở muộn, các loài hoa khi nở không đúng mùa đều làm lệch chu kỷ phát triển nói chung. Thêm vào đó, có các loại thuốc trừ sâu (chẳng hạn như loại neo-nicotinoid) làm tê liệt hệ thần kinh của các loài sâu bọ phá hoại mùa màng, nhưng loại thuốc trừ sâu này cũng tàn phá rất nhiều bầy ong. Riêng tại châu Âu, theo quan sát của chúng tôi, các loài côn trùng thụ phấn đã giảm khoảng 70% từ những năm 2000. Đối với các loài ong mật, kết quả khả quan hơn một chút nhờ sự can thiệp của con người. Các chuyên gia thường nuôi ong chúa, rồi dùng ong chúa để tạo ra tổ mới, điều đó giúp duy trì số bầy ong, nhưng phương cách này sẽ trở nên vô nghĩa nếu như ở xung quanh chẳng còn nhiều cây cối hay hoa tươi. Nói cách khác để nuôi ong lấy mật, thì trước hết ta phải bảo tồn môi trường tự nhiên của chúng.

Còn theo nhà nghiên cứu Stéphane Bonnet, tác giả quyển sách « Abeilles Mellifères » chuyên về các loài ong mật, do nhà xuất bản Terre Vivante phát hành, để bảo tồn các loài ong mật nói riêng và các loài côn trùng thụ phấn nói chung, một trong những biện pháp cần thiết vẫn là tái tạo những khu rừng rậm cũng như để nguyên những cánh đồng hoang. Trong môi trường hoang dã ấy, các loài côn trùng dễ sinh sôi nẩy nở, bảo đảm tính đa dạng của hệ sinh thái.

Stéphane Bonet : Trong hàng triệu năm trước, ong mật vẫn luôn sống trong môi trường tự nhiên, loài ong đóng một vai trò quan trọng trong quá trình thụ phấn, mặc dù chúng không nhất thiết là loài côn trùng hiệu quả nhất, nhưng từ thời xa xưa ong mật luôn được coi trọng nhờ tính đa năng, có lợi cho con người trên nhiều phương diện. Ở châu Âu, nghề nuôi ong làm mật đã phát triển mạnh từ đầu những năm 1980, ngày càng trở nên chuyên nghiệp với sự can thiệp thường xuyên của con người. Tại Pháp, trong các nông trại chuyên nuôi ong, giới chuyên gia xem đó như là một cách để chọn ra những giống « dễ nuôi » nhất. Trong khi tại một số nước khác, các nhà nuôi ong chủ yếu tạo ra những môi trường thuận lợi hơn để thu hút bầy ong về làm tổ.

Có thể nói ong mật là một trường hợp khá đặc biệt, tỷ lệ tử vong của loài này khá cao, nhưng thường được cân bằng, bù đắp bằng bàn tay của con người. Vấn đề hiện nay là chúng ta đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng sinh thái toàn cầu do biến đổi khí hậu. Hoạt động của con người đã tác động mạnh lên môi trường. Ngay cả tại những nước phát triển, cho dù nhiều loại thuốc trừ sâu đã bị cấm, nhưng loài ong mật vẫn tiếp tục biến mất do môi trường sống tự nhiên của chúng bị thu hẹp : quá trình xây những vùng đô thị mới cũng như nạn cháy rừng thường xuyên vào những mùa có nhiệt độ cao. Loài ong mật có khả năng di dời đến chỗ khác để làm tổ khi môi trường không còn điều kiện thuận lợi và thiên nhiên đang bị phá hủy. Theo quan sát của tôi, có khoảng 50 loài ong chuyên di dời khi môi trường không còn thích hợp, từ châu Phi đến Bắc Âu. Điều này cho thấy để duy trì các bầy ong, trước hết ta phải bảo tồn môi trường sống tự nhiên của chúng.

Khi chọn giống để nuôi ong lấy mật, các nhà nuôi ong phần nào tước đi khả năng thích nghi của chúng. Để bảo tồn tính đa dạng về mặt di truyền, nên chăng dung hòa việc nuôi ong gần với những không gian hoang dã. Chính trong những cánh đồng hoang, các loài côn trùng ói chung, kể cả ong mật có thể tạo ra nhiều thế hệ mới, có khả năng chống chọi tốt hơn với khí hậu khắc nghiệt. Nuôi ong chúa để tạo ra tổ mới, hay là tái tạo những cánh đồng hoang cho bầy ong về làm tổ tự nhiên. Theo chuyên gia Foucaud Bertelot, cả hai hệ thống này có thể cùng tồn tại với nhau : 

Foucaud Bertelot : Trước đà suy giảm nghiêm trọng của bầy ong mật, các nhà nuôi ong vẫn tìm cách để lập ra những tổ mới, nhưng bên cạnh đó họ vẫn có thể tái tạo những không gian hoang dã hoặc bỏ trống những vùng đất canh tác để cho côn trùng hay loài ong được tự do, trong các khu vườn xung quanh, ta cũng có thể trồng các giống cây hay loài hoa có nhiều phấn, để thu hút các bầy ong về hút nhụy làm mật. Tại Pháp, đã có nhiều quy định theo chiều hướng này khuyến khích các quận xã bỏ hoang một số cánh đồng cỏ, có thể « thiếu thẩm mỹ » về mặt phong cảnh nhưng lại có lợi về mặt đa dạng sinh thái.

Riêng về việc chọn lựa các loại mật ong chính hiệu, không không bị pha chế, đầy đủ chất bổ dưỡng, chuyên gia Foucaud Bertelot có lời khuyên người tiêu dùng như sau :

Foucaud Bertelot : Thị trường quốc tế đang bị ảnh hưởng ởi các loại mật ong không nguyên chất mà lại pha trộn thêm với nhiều đường hay sirô. Để phân biệt mật ong nguyên chất với mật ong giả thì người tiêu dùng nên chọn ưu tiên các hiệu mật ong địa phương, được sản xuất tại chỗ. Các sản phẩm có chất lượng thường có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và thường không pha chế nhiều nguồn mật ong khác nhau. Các quy định hiện hành tại châu Âu cho phép việc bán mật ong, được chế biến từ một nguồn duy nhất hoặc với nhiều nguồn gốc khác nhau. Các hiệp hội yêu cầu các loại mật ong có pha trộn phải ghi rõ xuất xứ, bao gồm cả tỷ lệ phần trăm của từng quốc gia hay vùng miền. Do vậy, người tiêu dùng nên cẩn thận trong việc chọn lựa mật ong khi trên nhãn có ghi nhiều nguồn gốc, cũng như nên cẩn thận khi mật ong được bán với giá rẻ đến mức khó tin. 

Vụ trộm táo bạo hôm 19/10/2025 tại Louvre, một trong những biểu tượng văn hóa của Pháp tại Paris, bảo tàng nổi tiếng nhất thế giới, được xem là « vụ trộm thế kỷ » gây chấn động công luận trong và ngoài nước Pháp. Đây không chỉ là một mất mát cho giới bảo tàng của Pháp, với những bộ sưu tập hàng đầu thế giới, mà còn đặt ra nhiều câu hỏi về an ninh tại các bảo tàng, nhà thờ, công trình văn hóa …

Bộ trưởng Văn Hóa Pháp Rachida Dati (1) cũng thừa nhận rằng bảo tàng Louvre không phải là trường hợp cá biệt, « đã tồn tại những lỗ hổng an ninh và chúng cần được giải quyết ». Quả thực, vấn đề bảo vệ an ninh, tài sản tại các bảo tàng chưa bao giờ lại là chủ đề gây tranh cãi nhiều đến vậy.

Trong khi dư luận dậy sóng, đặt lại các câu hỏi về biện pháp bảo vệ an ninh của bảo tàng Louvre nói riêng và cảnh sát Paris nói chung, hàng trăm chuyên gia tích cực điều tra về vụ trộm táo bạo cướp đi 88 triệu euro báu vật của Pháp, thì vào ngày thứ Ba, 28/10, Cục Thông tin, Tình báo và Phân tích Chiến lược về Tội phạm có tổ chức (Sirasco) của Pháp ghi nhận sự gia tăng các vụ trộm đồ tạo tác (các vật phẩm được con người tạo ra, thường mang giá trị khảo cổ) và tác phẩm nghệ thuật của các bảo tàng trong thời gian gần đây.

Trung bình, mỗi năm có khoảng 20 vụ trộm cắp tại hơn 1.200 bảo tàng trên toàn nước Pháp. Nhưng theo AFP, báo cáo của Sirasco đã vẽ nên một bức tranh đáng lo ngại, nêu rõ là « các bảo tàng, nhà thờ và cá nhân tại Pháp ngày càng trở thành mục tiêu của tội phạm nhắm vào những báu vật và tác phẩm nghệ thuật quan trọng mà họ sở hữu ». Cục Cảnh sát Tư pháp Quốc gia (DNPJ) lưu ý là nhiều vụ trộm di sản hoặc hiện vật văn hóa khác đã liên tục xảy ra trong những tuần gần đây.

7 vụ trộm nghiêm trọng chỉ trong vòng 2 tháng

Ví dụ, vào ngày 20/10, khi cả nước Pháp còn đang kinh ngạc về vụ trộm ở Louvre, thì bảo tàng Langres ở tỉnh Haute-Marne, vùng Grand Est, miền đông bắc, cũng bị trộm đột nhập, nhắm vào các đồng tiền vàng và bạc có từ thế kỷ 18. Trước đó, vào đầu tháng 9, một hiện vật là đồ sứ Trung Quốc, được xếp vào loại bảo vật quốc gia, đã bị đánh cắp khỏi bảo tàng Dubouché ở Limoges. Thiệt hại ước tính lên tới hơn 6,5 triệu euro. Vào ngày 21/10, một công dân Trung Quốc đã bị bắt tại sân bay Barcelona, Tây Ban Nha, với 1 kg vàng nấu chảy : người này bị tình nghi đã tham gia vào vụ trộm gần 6 kilogram vàng tự nhiên (chưa qua tinh chế) tại bảo tàng Lịch sử Tự nhiên ở Paris hồi tháng 09. Hôm 12/10, bảo tàng về tổng thống Pháp Jacques Chirac (nhiệm kỳ 1995-2007) ở Sarran, Corrèze, cũng trở thành mục tiêu. Những kẻ phạm tội nhắm vào các quà tặng ngoại giao mà ông Chirac đã được các nước tặng trên cương vị tổng thống, trong đó có đồng hồ và trang sức.

Jean-Baptiste-Félicité, người đứng đầu Văn phòng Trung ương về Chống Buôn bán Tài sản Văn hóa (OCBC), xác nhận trong phiên điều trần trước Ủy ban Văn hóa của Thượng viện Pháp ngày 29/10/2025 là các vụ việc nghiêm trọng đã gia tăng đột biến trong tháng 09 và 10 vừa qua : « Chúng tôi thấy có sự gia tăng các vụ nghiêm trọng trong hai tháng qua, tức là tháng 09 và 10. Chúng tôi ghi nhận là có ít nhất 7 bảo tàng đã bị nhắm tới trong những vụ mà các thủ phạm có sử dụng bạo lực, thậm chí là dùng vũ khí ».  

Theo nhà chức trách Pháp, kẻ trộm hoặc nhắm vào các tác phẩm nghệ thuật vì giá trị nội tại của chúng : Đây thường là các vụ trộm được tiến hành kiểu theo đơn đặt hàng, nhưng cũng có thể là họ ăn trộm để bán chúng cho các mạng lưới chuyên tẩu tán hàng ăn cắp ; hoặc chúng nhắm vào kim loại hoặc đá quý, những món hàng có thể chia tách ra từng phần nhỏ hoặc được nung chảy ra để bán mà không sợ bị nhà chức trách phát hiện nguồn gốc là sản phẩm bị đánh cắp.

Trong bối cảnh bất ổn định chính trị toàn cầu, vàng được coi là « nơi trú ẩn an toàn », khối lượng vàng mua vào và giá vàng đều tăng chóng mặt trong thời gian quan. Cục Thông tin, Tình báo và Phân tích Chiến lược về Tội phạm có tổ chức (Sirasco) lưu ý rằng các hiện vật làm bằng vàng là mục tiêu đặc biệt bị kẻ trộm nhắm tới. Các đồ vật bằng bạc cũng thu hút tội phạm.

Về phương pháp hoạt động, các nhóm tội phạm đôi khi sử dụng « các chiến thuật bạo lực » và « có thể thuê người thông qua các dịch vụ nhắn tin được mã hóa » hoặc qua các mạng xã hội.

Để tăng cường an ninh tại bảo tàng Louvre, sau « vụ trộm thế kỷ » kéo dài 7 phút, chủ tịch kiêm giám đốc bảo tàng, Laurence Des Cars (2), đã yêu cầu đặt một đồn cảnh sát bên trong bảo tàng, nhưng cả bộ trưởng Nội Vụ Pháp, Laurent Nuñez, nguyên cảnh sát trưởng Paris, và tân cảnh sát trưởng Paris, Patrice Faure, đều bác bỏ.

Hôm 29/10, trước Ủy ban Văn Hóa của Thượng Viện, cảnh sát trưởng Paris, Patrice Faure phát biểu : « Tôi kiên quyết phản đối, vì hai lý do : nếu chúng tôi chấp thuận yêu cầu này, tất cả các bảo tàng khác đều sẽ yêu cầu chúng tôi đặt đồn cảnh sát ở đó. (…) Tôi không nghĩ việc đặt một đồn cảnh sát bên trong (bảo tàng) sẽ là giải pháp lâu dài cho những khó khăn mà bảo tàng Louvre đang gặp phải (…) Và tôi nghĩ việc đó rõ ràng là sẽ vấp phải một số khó khăn, đặc biệt là bởi vì, nhìn chung thì kẻ trộm sẽ không ở lại nơi chúng đã đột nhập mà sẽ cố gắng thoát ra ngoài và mang theo ác món đồ đã trộm cắp ». Chính vì vậy, cảnh sát trưởng Paris nhấn mạnh đến tầm quan trọng của sự hiện diện của cảnh sát xung quanh bảo tàng Louvre, bởi trong năm 2025, cảnh sát đã tiến hành can thiệp gần 1100 lần. Bộ trưởng Nội Vụ cũng đã ra chỉ thị cho các tỉnh trưởng tăng cường hệ thống an ninh quanh cách cơ sở văn hóa nếu cần.

Trong khi đó, Jean-Baptiste Félicité, Văn phòng Trung ương về Chống Buôn bán Tài sản Văn hóa (OCBC), cảnh báo cần tránh khả năng xảy ra « hiệu ứng Đường Maginot » (effet ligne de Maginot), ý nói tới một sự bảo vệ tưởng chừng vững chắc nhưng thực ra lại là vô hiệu, vì chỉ tập trung vào một mối nguy cũ, trong khi kẻ thù hoặc vấn đề thật sự đến từ nơi khác, nói cách khác là một cảm giác an toàn giả tạo do dựa vào một hệ thống bảo vệ lỗi thời.

Trộm cắp không chỉ là mối de dọa duy nhất

Trả lời chất vấn của Ủy ban Văn hóa của Thượng Viện, ông Jean-François Hébert, tổng cục trưởng Di sản và Kiến trúc thuộc bộ Văn Hóa, giới thiệu khái quát các mối đe dọa mà các bảo tàng Pháp phải đối mặt trong những năm gần đây:

« Chúng ta (nước Pháp) thực sự sở hữu những bộ sưu tập phong phú nhất. Ý và nhiều nước châu Âu khác cũng có những bộ sưu tập rất phong phú, nhưng chúng ta chắc chắn nằm trong số những nước có những bộ sưu tập phong phú nhất thế giới. Và những bộ sưu tập này có thể được trông thấy trên khắp đất nước, nhất tại các bảo tàng. (…) Có 1.220 bảo tàng ở Pháp được công nhận là « Musée de France », danh hiệu « bảo tàng Pháp » dành cho các cơ sở đáp ứng một số tiêu chí mà tôi xin phép không đề cập chi tiết ở đây.

61 bảo tàng trong số này thuộc về Nhà nước, mà chúng tôi gọi là các bảo tàng quốc gia. Hầu hết các bảo tàng còn lại, gần 1.200 bảo tàng, thì do chính quyền địa phương quản lý. Và tất cả các bảo tàng, dù là bảo tàng quốc gia hay bảo tàng do chính quyền địa phương quản lý, thì đều có trách nhiệm, không chỉ lưu giữ, bảo tồn, làm giàu hay nghiên cứu, tìm hiểu về các bộ sưu tập của mình, mà còn phải giới thiệu các bộ sưu tập này đến công chúng, đến càng nhiều người thì càng tốt.

Bảo vệ các bộ sưu tập công khỏi những mối đe dọa mà chúng phải đối mặt không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Tôi nghĩ rằng tất cả chúng ta đều nhận thức được điều đó, nhất là bởi vì các mối đe dọa rất đa dạng. Có thể nói đến hỏa hoạn, chúng ta cũng đừng quên nói đến  lũ lụt, các hành vi phá hoạt, hay là trộm cắp. Tôi muốn nhắc lại về những hành động đã được truyền thông nói đến rầm rộ, những hành động của những người thường được gọi chung là các nhà hoạt động vì khí hậu. Mọi người có thể quên, nhưng chuyện mới xảy ra cách nay chưa quá lâu, chỉ mới 2 năm trước thôi. Những người này đã cố tình xịt một loạt chất lỏng lên một số kiệt tác trong các bảo tàng của chúng ta để lôi kéo công luận chú ý đến cuộc đấu tranh của họ.  

Riêng về vấn đề trộm cắp, trong trường hợp này, nó không chỉ đơn thuần là làm hư hại các tác phẩm nghệ thuật, và mọi người đều đồng ý rằng mối đe dọa đang không ngừng gia tăng. Kể từ năm 2015 trở đi, khi bắt đầu có nhiều vụ khủng bố diễn ra, ngoài ra còn có các cuộc biểu tình đầy bạo lực diễn ra ngay trước cổng các bảo tàng, đã có rất nhiều áp lực đè nặng lên mọi người. Và giờ đây, chúng ta thấy rõ ràng là chính các hiện vật, chính các bộ sưu tập, là mục tiêu bị nhắm tới ».

Đây cũng là dịp để báo chí Pháp điểm lại những vụ trộm lớn nhắm vào các bảo tàng danh tiếng của Pháp. Ví dụ theo trang CNEWS, vào ngày 20/05/2010, 5 kiệt tác của các danh họa Pablo Picasso, Henri Matisse, Georges Braque, Amedeo Modigliani và Fernand Léger, với tổng trị giá lên tới khoảng 100 triệu euro, được trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại ở Paris, đã bị lấy đi ngay giữa ban ngày.

Kẻ trộm, một người Croatia-Bosnia có tên là Vjeran Tomic, đã lợi dụng một lỗ hổng bảo mật : các cảm biến chuyển động đã ngừng hoạt động trong 2 tháng. Bị bắt gần một năm rưỡi sau đó, đến năm 2017, « Người Nhện » đã bị kết án 8 năm tù. Mặc dù không có tác phẩm nghệ thuật nào được tìm thấy, nhưng câu chuyện về vụ trộm 5 kiệt tác tại Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại ở Paris này đã truyền cảm hứng cho bộ phim Pháp dài tập « Les règles de l’art » - Các quy tắc nghệ thuật, của Dominique Baumard, được phát hành trong năm nay.

Chính bảo tàng Louvre và kiệt tác nổi tiếng nhất « La Joconde » - Nàng Mona Lisa - hồi năm 1911 cũng từng là nạn nhân của một vụ đánh cắp gây chấn động. Vincenzo Peruggia, một người thợ kính người Ý, tham gia vào việc phục chế tranh ở bảo tàng, đã đánh cắp bức tranh vì điều ông ta gọi là lòng yêu nước, để trả lại « La Joconde » cho nước Ý. May mắn là bảo tàng Louvre đã thu hồi lại được tuyệt phẩm của Leonard De Vinci.

Lần này cơ may có lặp lại với bảo tàng Louvre sau « vụ trộm có tổ chức » hôm 19/10 hay không hay không ? Các cuộc điều tra vẫn đang tích cực diễn ra, nhưng trước mắt, nhiều chuyên gia và nhà chức trách nhận định khó có thể thu hồi lại được « nguyên vẹn » những báu vật « vô giá về lịch sử » của Pháp.

Trong một bài đăng trên Diễn đàn của báo Le Monde hôm 27/10, 57 người đứng đầu các bảo tàng lớn của Pháp cũng như ở khắp nơi trên thế giới, từ Tokyo, Luân Đôn, Barcelona, đến New York … bày tỏ tình liên đới với chủ tịch - giám đốc bảo tàng Louvre : « Bảo tàng không phải là pháo đài hay những két sắt chống trộm ». Họ nhấn mạnh là « những rủi ro, nguy cơ bị trộm cắp đè nặng lên tất cả các bảo tàng, lên mỗi tác phẩm nghệ thuật ngay khi chúng được trưng bày » và trộm cắp chính là « một trong những nỗi sợ hãi lớn nhất » của các bảo tàng, vốn dĩ « cũng không thoát khỏi sự tàn bạo của thế giới » và hiện giờ « đang phải đối mặt với những hành vi ngày càng bạo lực hơn ».

*

(1) Bà Rachida Dati từ chức bộ trưởng Văn Hóa ngày 25/02/2026, để ra tranh cử thị trưởng thành phố Paris.

(2) Bà Laurence Des Cars từ chức chủ tịch Bảo Tàng Louvre ngày 24/02/2026.

Tại châu Âu, cho dù có những tiến bộ ở một số nước trong việc hợp pháp hóa và phi hình sự hóa phá thai, Pháp thậm chí đã ghi quyền chấm dứt thai kỳ tự nguyện của phụ nữ vào Hiến Pháp, nhưng trên thực tế, nhìn chung toàn khối, quyền phá thai vẫn còn mong manh và không được các nước áp dụng đồng đều.

Đáng lo ngại hơn, vào đầu tháng 11/2025, Amnesty International, tổ chức Ân Xá Quốc Tế, cảnh báo là tại châu Âu đang có những nỗ lực « đáng báo động », với những cuộc tấn công ngày càng gia tăng, nhằm hạn chế quyền chấm dứt thai kỳ tự nguyện của phụ nữ.

Các trở ngại đối với những phụ nữ muốn chấm dứt thai kỳ tự nguyện tại châu Âu còn nhiều. Có thể đó là về thủ tục hành chính, về mặt xã hội hay thực tế : thời gian chờ đợi bắt buộc, giới hạn tuổi thai, từ chối chăm sóc vì lý do lương tâm, không được tiếp cận phương pháp dùng thuốc để chấm dứt thai kỳ, chi phí cao và thiếu chuyên gia ... Đây là kết luận của tổ chức Ân Xá Quốc Tế trong báo cáo « Quyền không phải là hiện thực dành cho tất cả mọi người : Cuộc đấu tranh cho quyền được chấm dứt thai kỳ ở châu Âu », được công bố hôm 06/11/2025. Nghiên cứu được thực hiện tại 40 quốc gia trên khắp châu Âu.

Trở ngại mỗi nơi mỗi kiểu

Tại hơn một chục quốc gia, chẳng hạn như Đức, Áo và Bulgari, chi phí phá thai có thể là « quá cao » nếu không được hệ thống y tế chi trả. Điều này làm suy yếu khả năng tiếp cận của các nhóm dễ bị tổn thương nhất : giới trẻ, những phụ nữ trong điều kiện khó khăn, trong đó có di dân và người tị nạn, hay người khuyết tật.

Những trở ngại này tồn tại ngay cả ở những quốc gia cho phép phá thai hợp pháp, chẳng hạn như Bỉ, nơi cho phép phá thai dưới 12 tuần tuổi. Tuy nhiên, thời gian chờ bắt buộc 6 ngày được áp dụng trước khi thực hiện thủ thuật phá thai, và thai phụ phải được cung cấp thông tin về các giải pháp khả thi khác, cũng như các lựa chọn khác cho thai nhi, bao gồm cả việc nhận con nuôi. Thủ tục phức tạp này khiến việc tiếp cận dịch vụ bị trì hoãn.

Tại một số quốc gia khác, cho dù phá thai là hợp pháp, nhưng việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc gần như không thể. Báo cáo chỉ ra là ở Ý và Rumani, rất nhiều nhân viên y tế từ chối làm thủ thuật phá thai do đức tin cá nhân hoặc tôn giáo, khiến các thai phụ rất khó tiếp cận dịch vụ.

Ngoài ra, còn có hàng chục quốc gia áp đặt « các điều kiện tiên quyết không hợp lý về mặt y tế », ví dụ thời gian chờ đợi hoặc tư vấn, « có thể dẫn đến sự chậm trễ trong việc tiếp cận », khiến Tổ Chức Y Tế Thế Giới (WHO) phải kêu gọi chính phủ các nước châu Âu « thực hiện các biện pháp để bảo đảm quyền tiếp cận bình đẳng và phổ quát » về chấm dứt thai kỳ tự nguyện. Tổ Chức Y Tế Thế Giới WHO lưu ý là các giới hạn pháp lý dựa trên số tuần tuổi của thai nhi không dựa vào các bằng chứng khoa học và làm tăng nguy cơ đối với sức khỏe của thai phụ.

Theo Amnesty International, tình trạng hiện nay liên quan phần nào đến một làn sóng chính sách thoái lui, được thúc đẩy bởi các nhóm phản nhân quyền « được hưởng nhiều tài trợ và xuyên quốc gia, gồm các định chế và nhóm bảo thủ và tôn giáo, các cơ quan nghiên cứu, các tổ chức xã hội dân sự và những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội ».

Những hành vi hung hãn nhắm vào các cơ sở phá thai

Các hành vi đe dọa và bạo lực nhắm vào những người đấu tranh cho quyền tiếp cận phá thai, bao gồm các nhà hoạt động, hiệp hội và nhân viên y tế, đang gia tăng. Theo tổ chức phi chính phủ này, sự hiện diện của các nhà hoạt động chống phá thai rất « hung hãn » bên ngoài các cơ sở chăm sóc sức khỏe sinh sản và tình dục cũng là « một trở ngại ngày càng phổ biến » đối với việc phá thai, trong đó có Tây Ban Nha.

Từ Madrid, thông tín viên Diane Cambon, gửi về bài phóng sự :

« Ở cổng bệnh viện tư Beyadonna, không có dấu hiệu nào cho thấy đây là một trung tâm y tế thực hiện thủ thuật phá thai. Phía trước chỉ thấy các biển báo ghi « điều trị da liễu », « chăm sóc phụ khoa » và « tư vấn dinh dưỡng ». Nhưng mỗi năm, có khoảng 2.000 phụ nữ đến bệnh viện tư này để phá thai. Bà Christina Iglesias, giám đốc bệnh viện, giải thích : « Chúng ta đang ở Tây Ban Nha, nhưng từ nhiều năm nay, chúng tôi đã phải chịu nhiều áp lực từ phía bên ngoài bệnh viện. Có những nhóm cực đoan tụ tập trước cổng bệnh viện và gây sự với các bệnh nhân và nhân viên y tế. Năm 2023, một đạo luật đã được thông qua, cấm các hành vi quấy rối kiểu này, nhưng nó vẫn tiếp diễn. Các nhóm chống phá thai này giơ cao biểu ngữ và la hét đủ điều với chúng tôi ».

Phá thai đã được phi hình sự hóa vào năm 1985 và sau đó được hợp pháp hóa vào năm 2010, cho phép chấm dứt thai kỳ trước khi thai nhi được 14 tuần tuổi, hoặc trước 22 tuần tuổi trong trường hợp việc mang thai gây nguy hiểm cho sức khỏe của thai phụ.

Tuy nhiên, quyền này vẫn còn nhiều trở ngại. Tại nhiều bệnh viện công, phần lớn bác sĩ khẳng định họ có quyền từ chối phá thai vì lý do lương tâm. Ví dụ, ở Madrid, chỉ có 1,8% phụ nữ phá thai tại các cơ sở y tế công. Kết quả là, phụ nữ phải đến các bệnh viện tư nhân có hợp đồng với bảo hiểm xã hội như bệnh viện của bà Cristina Iglesias.

Bà nói : « Ở hầu hết các vùng của Tây Ban Nha, phụ nữ phá thai thường đến các trung tâm tư nhân có thỏa thuận với an sinh xã hội. Điều này có nghĩa là thai phụ không phải trả tiền. Ở một số vùng, trung tâm y tế công sẽ giới thiệu thai phụ đến một bệnh viện tư. Việc này hơi phức tạp, nhưng điều quan trọng là đây chính là quyền mà chính phủ đã quyết tâm bảo đảm.

Tuy nhiên, quyền này hiện nay có thể bị các đảng cánh hữu và cực hữu đòi hủy bỏ. Cuộc tranh cãi mới nhất xuất phát từ Madrid, do một ủy viên hội đồng thành phố thuộc đảng cực hữu Vox khởi xướng ».

Chiêu bài « hội chứng hậu phá thai »

Cách nay vài tuần, dù chưa được khoa học kiểm chứng, phe đối lập bảo thủ ở Tây Ban Nha đã cho rằng có sự tồn tại của hội chứng hậu phá thai, rằng phá thai có thể gây ra chứng nghiện rượu, vì thế cần cảnh báo những phụ nữ muốn chấm dứt thai kỳ về những nguy cơ nói trên.

Đáp lại phe đối lập, chính phủ của thủ tướng Pedro Sánchez thông báo là Tây Ban Nha sẽ làm giống như láng giềng Pháp : chính phủ sẽ yêu cầu Quốc Hội ghi quyền chấm dứt thai kỳ tự nguyện vào Hiến Pháp. Thế nhưng, không có đa số phiếu trong Quốc Hội, chính phủ không chắc thành công.

Từ Madrid, thông tín viên Diane Cambon cho biết thêm :

« Hội đồng thành phố muốn yêu cầu các nhân viên y tế thông báo cho phụ nữ muốn phá thai về nguy cơ mắc hội chứng mà cho là hậu phá thai, ví dụ « chứng nghiện rượu, chán ăn, hoặc ăn vô độ và sự cô lập khỏi các mối quan hệ xã hội ». Bị phản đối, đô trưởng Madrid đã rút lại quyết định, nhưng tranh cãi vẫn nổ ra.

Carmen, chủ tịch hiệp hội phụ nữ COMADRESS, vận động cho quyền phá thai từ những năm 1980, không giấu giếm nỗi phẫn nộ. Bà nói : « Mỗi khi một đảng phái chính trị muốn gây chú ý, họ lại đòi xem xét lại quyền tự do lựa chọn của chúng tôi. Đây là một vấn đề lẽ ra không nên được đặt ra nữa. Xã hội Tây Ban Nha đã hoàn toàn chấp nhận rằng một người phụ nữ không muốn làm mẹ thì có quyền phá thai. Chúng tôi không còn muốn bị đối xử như trẻ con nữa. Chúng tôi không muốn Giáo hội công giáo hay các đảng cực hữu nghĩ rằng họ có thể nắm quyền và chi phối chúng tôi ».

Đối với bà Carmen, chủ tịch hiệp hội phụ nữ COMADRESS, tranh cãi sẽ còn đi xa hơn, cho thấy quyền phụ nữ vẫn đang bị đe dọa và sẽ còn liên tục bị đe dọa. « Quyền nào luôn bị đe dọa ? Vâng, đó là quyền phá thai, bởi vì đó là quyền và là năng lực mà chỉ phụ nữ mới có. Chỉ phụ nữ mới có thể làm mẹ, và chỉ phụ nữ mới có thể quyết định họ có muốn sinh con không, như thế nào, với ai và vào thời điểm nào ».

Vấn đề này có thể trở thành chủ đề trung tâm trong cuộc tranh luận chính trị. Đảng Vox đang phát triển mạnh mẽ, muốn biến chủ đề này thành chủ đề chính trong chiến dịch tranh cử Quốc Hội năm 2027 và yêu cầu cấm chấm dứt thai kỳ tự nguyện ».

Sự đóng góp của các nhóm chống nhân quyền

Tổ chức Ân Xá Quốc Tế khẳng định rằng các nhóm chống nhân quyền được hưởng « nguồn tài chính ngày càng lớn », và đang « gia tăng nỗ lực gây ảnh hưởng tiêu cực đến luật pháp và chính sách về vấn đề này, thường dùng đến nỗi sợ hãi và thông tin sai lệch, với mục đích hạn chế hơn nữa việc tiếp cận thủ thuật này ». Tất cả những điều này đã đạt được với sự hỗ trợ đáng kể từ các bên liên quan của Mỹ và Nga trong giai đoạn 2019-2023, theo tiết lộ của Diễn đàn Nghị Viện Châu Âu về quyền tình dục và sinh sản.

Dưới ảnh hưởng của các nhóm này, một số quốc gia hiện đang chứng kiến ​​những nỗ lực hoặc biện pháp thực tế nhằm hạn chế quyền tiếp cận phá thai. Những nỗ lực áp đặt các hạn chế đã diễn ra, đáng chú ý là tại Quốc Hội Slovakia và Croatia, nơi mà theo tổ chức Ân Xá Quốc Tế, « ảnh hưởng của các chính trị gia bài nhân quyền trong chính phủ, kết hợp với liên minh ngày càng gia tăng giữa các nhà hoạt động chống phá thai và Giáo hội Công giáo, đã dẫn đến một số nỗ lực hạn chế quyền tiếp cận phá thai ».

Trong khi Hungary đề ra những rào cản mới đối với việc tiếp cận phá thai, tại Ý, đảng cầm quyền đã theo đuổi các sáng kiến ​​lập pháp cho phép các nhóm chống phá thai hoặc « hỗ trợ thiên chức làm mẹ » tiếp cận các trung tâm tư vấn, trong khi đến tư vấn tại các trung tâm này là chuyện bắt buộc đối với phụ nữ muốn phá thai tại Ý. Các nhóm chống phá thai thường dựa vào những lý lẽ bảo thủ về sinh đẻ hoặc dùng các « ngôn từ phân biệt chủng tộc », theo đó người nhập cư đang chuẩn bị « thay thế » người « da trắng bản địa » trong nước.

Ba Lan - nước có luật chống phá thai nghiêm ngặt nhất châu Âu

Nếu như tại châu Âu, các quốc gia mà quyền chấm dứt thai kỳ tự nguyện của phụ nữ được bảo đảm nhất là Thụy Điển, Pháp và Hà Lan, thì đứng cuối bảng là Malta, Andorra, và không thể không nhắc tới Ba Lan. Từ lâu nay, Ba Lan là nước có luật chống phá thai nghiêm ngặt nhất, và luật này còn ngày càng được thắt chặt hơn trong những năm gần đây. Ví dụ, hồi năm 2023, Justyna Wydrzyńska, một nhà hoạt động vì quyền phá thai tại Ba Lan, đã bị kết án 8 tháng lao động công ích vì giúp một phụ nữ mua thuốc phá thai. Tuy nhiên, vấn đề phá thai vẫn là trọng tâm của các cuộc tranh luận chính trị trong kỳ bầu cử vừa qua.

Từ Vacxava, thông tín viên Adrien Sarlat giải thích :

« Trước hết, phải nói rõ ràng là phá thai không phải là bất hợp pháp đối với phụ nữ Ba Lan. Nhưng trên thực tế, các nguy hiểm tiềm ẩn lớn hơn rất nhiều, bởi vì điều bị cấm là giúp người khác phá thai. Điều này có nghĩa là người vi phạm pháp luật không phải là người phụ nữ mang thai, mà là nhân viên y tế giúp thai phụ mua được thuốc phá thai hoặc thực hiện thủ thuật phá thai.

Những trường hợp ngoại lệ duy nhất được pháp luật cho phép phá thai hợp pháp là khi người phụ nữ có thai do bị hiếp dâm hoặc sau khi quan hệ loạn luân, hoặc khi thai nhi gây nguy hiểm đến tính mạng của người mẹ. Trước năm 2021, dị tật thai nhi vẫn nằm trong số những trường hợp ngoại lệ pháp lý này, nhưng một phán quyết của Tòa tối cao đã bác bỏ quy định nói trên, hạn chế hơn nữa quyền phá thai ở Ba Lan ».

Khi đó, đã có những cuộc biểu tình lớn trên khắp Ba Lan để phản đối việc thu hẹp quyền chấm dứt thai kỳ tự nguyện, hướng nỗi phẫn nộ vào đảng bảo thủ PIS. Nhưng kể từ năm 2023, khi đảng của thủ tướng Donald Tusk lên nắm quyền, tình hình có thay đổi gì không ?

Thông tín viên Adrien Sarlat cho biết thêm :

« Từ 2 năm trở lại đây, chính phủ của thủ tướng Donald Tusk lãnh đạo đất nước. Phe của Donald Tusk đã lấy tự do hóa phá thai làm luận điểm chính cho chiến dịch tranh cử năm 2023 và điều này đã giúp họ thu hút được đông đảo người theo chủ nghĩa tự do mang lại cho họ thắng lợi. Nhưng thực tế là ngày nay, vẫn không có gì thay đổi, tình hình vẫn y hệt như trước.

Điều này phần nào là do Donald Tusk không lên nắm quyền một mình. Hiện giờ ông ấy đang lãnh đạo một liên minh gồm 11 đảng khác nhau, có đảng lớn có đảng nhỏ, và điều quan trọng hơn là các đảng ủng hộ tự do ở những mức khác nhau. Có cả một phe bảo thủ trong số các đảng liên minh với đảng của Donald Tusk, đối với phe này thì việc bỏ phiếu ủng hộ tự do hóa phá thai là điều không thể.

Và ngay cả khi dự luật được thông qua tại Quốc Hội, thì ở Ba Lan, theo quy định, tất cả các luật đều phải được tổng thống ký ban hành. Mà như quý vị biết đấy, cả cựu tổng thống và tổng thống đương nhiệm đều thuộc phe bảo thủ, họ sẽ không bao giờ ký bất kỳ luật nào tự do hóa quyền tự nguyện chấm dứt thai kỳ.

Đó là lý do tại sao cho dù một ủy ban đặc biệt đã được thành lập cách nay 1 năm rưỡi để giải quyết hồ sơ này, nhưng cho đến nay 4 dự luật tự do hóa và phi hình sự hóa phá thai vẫn chưa được đưa ra thảo luận ».

Vào tháng 04/2025, dân biểu Ba Lan Grzegorz Braun, cũng là nghị sĩ Nghị viện châu Âu, đã xông vào một bệnh viện và đe dọa một bác sĩ đã thực hiện một ca phá thai hợp pháp. Tại sao quyền tự nguyện chấm dứt thai kỳ, ví dụ đã được đưa vào Hiến Pháp tại Pháp, lại gây tranh cãi đến vậy ở Ba Lan ? Thông tín viên Adrien Sarlat giải thích tiếp :

« Công luận Ba Lan khá chia rẽ và phụ thuộc vào các cuộc thăm dò, và trên hết là vào việc ai là người thực sự đặt hàng các cuộc khảo sát.

Cũng xin nhắc lại là xã hội Ba Lan chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các giá trị Công giáo, đặc biệt là kể từ khi chủ nghĩa cộng sản sụp đổ. Và mặc dù không phải giáo dân nào cũng có quan điểm bảo thủ, nhưng nhìn chung họ khá phản đối bất cứ thứ gì họ coi là sự tấn công vào sự sống. Do đó, các chính trị gia ở Ba Lan công khai ủng hộ phá thai có thể gặp nhiều nguy cơ bị phản đối, cho dù Donald Tusk gần như được bầu lên với lời hứa tự do hóa phá thai.

Quý vị hãy nghe ông ấy nói về vấn đề này chỉ vài ba tuần trước, khi ông gặp gỡ người dân : ‘Phá thai không khơi dậy chút hứng thú nào, cho dù là với tôi hay bất kỳ ai khác. Hơn nữa, tôi không thích nghe người ta nói rằng đó là một quyền của phụ nữ, bởi vì rõ ràng chúng ta không ủng hộ quyền chấm dứt thai kỳ. Nhưng hệ thống do đảng PIS thiết lập là vô nhân đạo.’

Dù sao đi chăng nữa, chúng ta đều biết rằng sẽ không có luật tự do hóa phá thai nào được thông qua từ nay đến cuối nhiệm kỳ của tổng thống Carole Navrotsky, vào năm 2030. Và các nhà hoạt động ủng hộ quyền tự nguyện chấm dứt thai kỳ không mấy lạc quan, vào lúc các cuộc thăm dò dự đoán phe bảo thủ cực đoan và dân tộc cực đoan sẽ giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Quốc Hội năm 2027 ».

Nước Pháp vốn lâu nay vẫn nổi tiếng là xứ sở ẩm thực, người Pháp được xem là có gu ăn uống tinh tế, các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn cao, thế nhưng nay nước Pháp đang trở thành « thiên đường » của đồ ăn nhanh và nhiều hiệp hội, tổ chức tại Pháp ngày càng lo ngại về tình trạng tiêu dùng tràn lan các thực phẩm không lành mạnh (malbouffe).

Một cuộc khảo sát của 7 hiệp hội, tổ chức về 5.000 sản phẩm khuyến mại tại 5 hệ thống bán lẻ lớn nhất của Pháp (Carrefour, Cooopérative U, E.Leclerc, Intermarché và Lidl) trong hai tháng 02-03/2025, cho thấy 66% chương trình khuyến mãi thực phẩm tại hệ thống các siêu thị lớn liên quan đến các sản phẩm quá béo, quá ngọt hoặc quá mặn, không tốt cho sức khỏe người tiêu dùng, thậm chí là các thực phẩm mà các định chế y tế khuyến cáo hạn chế sử dụng, như các thức uống ngọt, thịt chế biến sẵn, thực phẩm chế biến từ thịt đỏ …

Tố cáo các siêu thị thúc đẩy người tiêu dùng mua thực phẩm không lành mạnh, thậm chí « bán rẻ » sức khỏe của khách hàng, các hiệp hội này kêu gọi các chuỗi siêu thị lớn bảo đảm là ít nhất 50% thực phẩm được khuyến mại phải là sản phẩm có chất lượng, với giá cả phải chăng.

Trong số 7 hiệp hội, tổ chức về thực phẩm, sức khỏe, bệnh tiểu đường, gia đình hay bảo vệ khí hậu, có Food Watch France, một tổ chức phi lợi nhuận đấu tranh cho quyền của cộng đồng được tiếp cận thực phẩm lành mạnh, giá cả phải chăng, được lựa chọn và bảo đảm phát triển bền vững.

Để hiểu thêm về thực trạng tiêu dùng thực phẩm không lành mạnh tại Pháp, RFI Tiếng Việt phỏng vấn bà Audrey Morice, phụ trách chương trình quảng bá của Food Watch France.

RFI : Trước hết, nên hiểu thế nào là đồ ăn không lành mạnh ?

Audrey Morice : Tất cả các loại thực phẩm có giá trị dinh dưỡng thấp nhưng chứa nhiều calorie, cholesterol, chất béo bão hòa, đường, đôi khi là muối, về cơ bản đó là những thứ ẩn nấp đằng sau thực phẩm không lành mạnh mà chúng ta cần biết. Nói cách khác, đó là những thực phẩm quá béo, quá ngọt, quá mặn.

Ngày nay, thực phẩm không lành mạnh còn gắn liền thực phẩm siêu chế biến, vốn bị chỉ trích rất nhiều. Chúng chiếm tới gần 1/3 lượng calorie chúng ta nạp hàng ngày vào người, do đây thường là những thực phẩm rất tiện lợi, trông rất ngon miệng mà lại không đắt mấy. Tuy nhiên, đằng sau những thực phẩm này là một quá trình biến đổi theo dây chuyền công nghiệp, dẫn đến những hậu quả về sức khỏe và gây nhiều tranh cãi.

Đây thực ra là những xu hướng tiêu dùng thực phẩm có từ những năm 1960-1970, với sự xuất hiện của thức ăn nhanh McDonald's và thực phẩm công nghiệp. Cách nay vài thập kỷ, chúng ta được tiêu thụ trực tiếp thực phẩm được nuôi trồng. Nhưng rồi sau đó, theo thời gian, loại thực phẩm này đã dần dần trải qua quá trình chế biến theo tiêu chuẩn của ngành công nghiệp thực phẩm.

Cùng với đó là sự thay đổi về lối sống, cách vận chuyển, dẫn đến việc mọi người chuyển sang sử dụng thực phẩm không lành mạnh, còn giá cả thực phẩm tươi thì cứ tăng, các phương pháp sản xuất bị công nghiệp hóa, giá những sản phẩm theo số lượng lớn và chứa nhiều đường lại giảm.

Tất cả những điều đó dẫn đến việc các siêu thị ngày nay tràn ngập những sản phẩm "siêu chế biến" và các xu hướng tiêu thụ thức ăn nhanh, như McDonald's, KFC … Điều này có nghĩa là nguồn cung ngày nay tập trung vào nhóm thực phẩm không lành mạnh, thay vì hướng đến các sản phẩm tươi, ngon, chất lượng.

RFI : Pháp vốn nổi tiếng trên thế giới là xứ sở của ẩm thực. Vậy bà giải thích thế nào về tiến triển của xu hướng tiêu dùng thực phẩm không lành mạnh như vậy, ví dụ ăn fastfood ?

Audrey Morice : Kiểu thực phẩm chế biến không lành mạnh lần đầu tiên du nhập vào Pháp từ nước ngoài là vào những năm 1970, khi hệ thống thực phẩm của thế giới bắt đầu trở nên công nghiệp hóa đến mức dần dần trở thành có vấn đề. Đó là khi thực phẩm bắt đầu trải qua quá nhiều quá trình chế biến. Thực ra thực phẩm chế biến sẵn không phải là điều gì mới mẻ, nhưng vấn đề nằm ở chỗ những loại thực phẩm như thế này được chế biến quá nhiều và dần dần xuất hiện trên thị trường. Đây không phải là hiện tượng mới, mà có lẽ chúng ta chỉ  ngày càng nhận thức rõ hơn rằng những loại thực phẩm này, bắt đầu xuất hiện cách đây vài thập kỷ, nay đã dần dần tràn ngập thị trường.

Hiện nay, chúng ta đã có các nghiên cứu về các tác động của loại thực phẩm này đối với sức khỏe. Trước tiên, các nghiên cứu khoa học đã cho thấy có những tác động gây tranh cãi, rồi sau đó là các nghiên cứu lâm sàng đang ngày càng được tiến hành nhiều về các tác động lên cơ thể con người và hệ thống y tế của chúng ta. Và các chuyên gia y tế cả chục năm nay đã cảnh báo về tác hại của loại thực phẩm không lành mạnh này đối với con người.

RFI : Chúng ta có thể giải thích xu hướng đáng báo động này như thế nào và đâu là những lý do chính dẫn đến xu hướng tiêu dùng thực phẩm không lành mạnh ở Pháp ?

Audrey Morice : Những lý do chính của thị trường thực phẩm không lành mạnh này, cũng giống như nhiều vấn đề khác có liên quan đến thực phẩm và sức khỏe, cần được xem xét từ phía các nhà cung ứng. Ngày nay, hầu hết cư dân đều có các nguồn cung cấp thực phẩm dễ tiếp cận về mặt địa lý, nghĩa là nói chung chỉ cần lái xe 5 phút là đến nơi. Nếu không phải quý vị đang sống ở các hòn đảo, thì chỉ cần lái xe 5-10 phút, hoặc nếu ở thành phố thì chỉ cần đi bộ vài trăm mét là có thể đến được một siêu thị, một cửa hàng tiện lợi. Những yếu tố thống lĩnh thị trường thực phẩm chính là các siêu thị và ngành chế biến thực phẩm.

Vấn đề là ở chỗ những công ty này không tạo thuận lợi cho việc đưa các thực phẩm lành mạnh và bền vững đến người tiêu dùng. Trái lại, họ khuyến mại và hướng người tiêu dùng đến với những thực phẩm siêu chế biến. Hiện giờ cứ 10 sản phẩm bày bán trong siêu thị thì có tới 7 mặt hàng là thực phẩm không lành mạnh. Như vậy, vấn đề hiện nay thực sự nằm ở các nhà cung cấp hàng hóa cho thị trường : họ không cho phép mọi người ưu tiên tiêu thụ những sản phẩm tốt lành nhất. Ngoài ra ngày càng có nhiều chiêu quảng cáo và tiếp thị mạnh tập trung chủ yếu vào những sản phẩm ít có lợi cho sức khỏe của chúng ta.

RFI : Đó là từ phía nhà cung cấp. Vậy còn về phía người tiêu dùng, cuộc khủng hoảng, lạm phát liệu có phải những yếu tố đẩy người tiêu dùng đến với loại thực phẩm rẻ tiền, không lành mạnh ?

Audrey Morice : Dĩ nhiên là lạm phát có các tác động rõ rệt. Đó là làm tăng giá thực phẩm, điều này có nghĩa là thực sự tạo ra sự bất bình đẳng trong việc tiếp cận nguồn thực phẩm và chắc chắn sẽ là sẽ gây trở ngại cho những người có ngân sách eo hẹp nhất, những người chịu cảnh sống bấp bênh nhất, khiến họ không được tiếp cận với các loại thực phẩm có chất lượng dinh dưỡng cao. Tất nhiên là họ phải ưu tiên chọn mua những loại thực phẩm rẻ tiền, giàu năng lượng nhưng lại nghèo dinh dưỡng, ảnh hưởng tới khả năng tiêu dùng những thực phẩm lành mạnh hơn, như trái cây, rau củ, cá, hay các sản phẩm từ sữa …

Mặc dù một số loại thực phẩm cơ bản đã thực sự trở nên không thể tiếp cận được và bị gạt khỏi danh sách mua sắm, chúng ta cũng có thể phối hợp, điều chỉnh, để cân bằng cả ngân sách và sức khỏe, bởi vì chúng ta biết rằng những người có điều kiện sống bấp bênh nhất cũng là những nạn nhân đầu tiên bị các căn bệnh liên quan đến chế độ ăn uống kém chất lượng. Ví dụ, chúng ta biết rằng tình trạng béo phì phổ biến gấp đôi ở những nhóm người khiêm tốn nhất về tài chính và đó chính là tổng hợp của sự bất bình đẳng : bất bình đẳng xã hội và bất bình đẳng về sức khỏe liên quan đến chế độ ăn uống.

RFI : Nhóm người tiêu dùng nào ở Pháp mua nhiều thực phẩm không lành mạnh nhất ?

Audrey Morice : Ngày nay, thực sự có yếu tố xã hội và yếu tố kinh tế. Có những hộ gia đình ở Pháp không đủ khả năng chi tiêu, đang phải giảm một phần ngân sách vốn dành để mua thực phẩm. Như vậy là có những người trong hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Trong những năm gần đây, chúng ta cũng chứng kiến ​​cảnh hàng dài sinh viên xếp hàng trước những nơi phân phát thực phẩm cứu trợ, và chúng ta cũng đã thấy rằng số người phải nhận trợ thực giúp phẩm tăng bùng nổ.

Thế những, ngoài yếu tố kinh tế và xã hội, có một thực tế là thực phẩm không lành mạnh cũng bán chạy nhờ quảng cáo và tiếp thị, và trẻ em là đối tượng đặc biệt bị ngành công nghiệp thực phẩm nhắm tới để bán các sản phẩm, ví dụ như đồ ăn nhẹ, soda hay kẹo. Đó là những sản phẩm đặc biệt thu hút các em. Tại Pháp, chúng ta biết rằng ngày nay nhiều trẻ em đang thừa cân, số này đang ngày càng tăng, nhưng các em vẫn tiêu thụ quá nhiều đồ ngọt.

RFI : Food Watch France đã tiến hành một cuộc điều tra về hoạt động tiếp thị nhắm tới nhóm đối tương là trẻ em tại Pháp. Vậy theo bà, đâu là điều đáng lo ngại nhất, đáng báo động nhất ?

Audrey Morice : Tiếp thị và quảng cáo nhắm vào trẻ em là vấn đề mà các chuyên gia y tế đã cảnh báo từ suốt gần 10 năm qua. Ngày nay, có nhiều hoạt động quảng cáo và tiếp thị mạnh mẽ nhắm vào trẻ em. Ngành công nghiệp thực phẩm nhắm vào những trẻ nhỏ tuổi nhất. Quảng cáo là để bán hàng, nhưng ngành công nghiệp thực phẩm lại sử dụng các nhân vật hoạt hình, những người có sức ảnh hưởng, những ngôi sao ca nhạc. Những ngôi sao này cũng có ảnh hưởng đến lựa chọn tiêu dùng của những các em ở lứa tuổi nhỏ.

Trẻ em không nhận ra là có sự khác biệt giữa quảng cáo và thông tin đơn thuần. Bằng cách sử dụng các kỹ thuật tiếp thị đánh vào tâm lý, ngành công nghiệp thực phẩm đang cố gắng bán ngày càng nhiều sản phẩm và đa phần là các thực phẩm quá béo, quá ngọt, quá mặn, mà theo các chuyên gia không nên quảng cáo đến đối tượng trẻ em. Điều này có những hậu quả trực tiếp đến thói quen ăn uống của trẻ còn rất nhỏ tuổi, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ, cả về sau trong suốt cuộc đời của các em.

RFI : Vậy theo Food Watch France, đâu là những giải pháp để chống lại tình trạng thực phẩm không lành mạnh ở Pháp ?

Audrey Morice : Trước hết, xin nhắc lại là các giải pháp đã được biết đến. Nhắc lại điều này là rất quan trọng. Đã có những giải pháp cụ thể để bảo đảm là thực phẩm lành mạnh, được lựa chọn kỹ càng, bền vững và phù hợp với túi tiền của tất cả mọi người.

Trên thực tế, việc đầu tiên là phải buộc ngành công nghiệp thực phẩm và các nhánh phân phối quy mô lớn gánh trách nhiệm vì chúng ta đang nói đến sự tập trung, quyền lực kinh tế, các tác nhân đầy quyền lực đang phần nào là chỗ dựa cho các nhà cung ứng thực phẩm với một sự thiếu minh bạch về việc tính toán giá cả thực phẩm. Để cân bằng cán cân quyền lực này, nhà nước phải đặt ra những quy định chặt chẽ và rõ ràng hơn để bảo vệ người tiêu dùng về chất lượng các sản phẩm được bày bán, chiến lược tiếp thị ý tưởng, giá cả niêm yết trên kệ hàng.

Để làm được những điều đó, một trong những đề xuất mà Food Watch France đưa ra là, ví dụ ngăn chặn sự bùng nổ biên lợi nhuận của ngành công nghiệp thực phẩm và các chuỗi siêu thị phân phối, cho phép trả công một cách công bằng cho nông dân và khôi phục tính minh bạch trong cách mà ngành nông nghiệp thực phẩm xây dựng giá cả để khắc phục tình trạng những thực phẩm lành mạnh nhất hiện nay lại là những sản phẩm đắt nhất.

Bên cạnh đó, còn có nhiều giải pháp và phương án thay thế cho phép đưa ra các chính sách ngăn ngừa tình trạng sống bấp bênh, hỗ trợ việc lập giải pháp thay thế, với các sáng kiến ​​như cửa thực phẩm xã hội và đoàn kết, nhóm mua chung, giỏ hàng đoàn kết, quỹ thực phẩm chung.

Cũng có rất nhiều biện pháp rất đơn giản nhìn từ góc độ sức khỏe, như bắt buộc ghi thành phần dinh dưỡng trên bao bì thực phẩm, cấm quảng cáo hướng tới trẻ em, hay các biện pháp như đánh thuế nước ngọt hoặc đánh thuế các sản phẩm có đường, như chúng ta thấy là đã được bàn luận rất nhiều trong dự luật tài trợ an sinh xã hội.

Như vậy là có rất nhiều giải pháp đã được biết tới, có một số giải pháp rất dễ thực hiện, chỉ cần là giới chính trị mong muốn thực hiện. Một số giải pháp khác thì đòi hỏi chính phủ vào cuộc để buộc ngành công nghiệp thực phẩm làm sao cho người tiêu dùng được tiếp cận các sản phẩm lành mạnh và bảo đảm phát triển bền vững hơn.

RFI tiếng Việt chân thành cảm ơn Audrey Morice đã tham gia chương trình !

Tìm đến bãi biển để nghỉ ngơi thư giãn là một trong những lựa chọn quen thuộc cho những kỳ nghỉ ngày nay tại Pháp. Với những địa phương có đường bờ biển, đặc biệt là biển nước ấm, tăng trưởng kinh tế dựa vào du lịch biển chiếm tỉ trọng đáng kể. Nhiều nơi, hoạt động khai thác bờ biển định hình cảnh quan, quy hoạch của toàn vùng.

Để hiểu hơn về quy hoạch vùng biển phục vụ hoạt động nghỉ dưỡng tại châu Âu, RFI tiếng Việt có cuộc trao đổi với kiến trúc sư quy hoạch Bùi Uyên, cũng là cộng tác viên của đài.

RFI : Hoạt động nghỉ dưỡng ở bãi biển có từ khi nào ?

KTS Bùi Uyên : Ngày nay, phần lớn du khách ưa thích ngâm mình trong làn nước ấm áp của những bãi biển ngập nắng miền Nam bên bờ Địa Trung Hải, hơn là dọc những vùng duyên hải lộng gió eo biển Manche. Nhưng chính nước Anh mới là nơi ra đời hoạt động nghỉ dưỡng bãi biển. Xuất phát điểm là những khu nghỉ dưỡng nước khoáng nóng, trị liệu, được xây dựng từ đầu thế kỷ 18, dần dần hình thành những thành phố nghỉ dưỡng bên bờ biển thu hút khách du lịch, đánh dấu bước ngoặt lớn trong tương tác với tài nguyên biển. Thời điểm đó, nước biển được sánh ngang nước khoáng trong vai trò trị liệu. Tắm biển, trước hết, là một liệu pháp chăm sóc sức khỏe. Để phục vụ hoạt động nghỉ dưỡng, chữa bệnh này, những đường dạo ven biển và những khu đô thị dần dần mọc lên.

Nhờ có trao đổi qua lại giữa hai bờ eo biển Manche mà xu hướng này lan dần sang những vùng ven biển Normandie của Pháp. Những thành phố du lịch nghỉ dưỡng đầu tiên phải kể đến Dauville, Trouville, Cabourg, đặc biệt nở rộ nhờ có phát triển ngành đường sắt vào giữa thế kỷ 18 khiến việc tiếp cận các khu nghỉ ven biển dễ dàng hơn đáng kể. Ban đầu, những khu đô thị mới này dành cho tầng lớp thượng lưu, tách biệt khỏi những khu làng chài cổ vốn quay lưng ra biển, chỉ khai thác nghề đánh bắt hải sản.

RFI : Đô thị du lịch biển phải chăng là tác nhân làm thay đổi sâu sắc cảnh quan các vùng duyên hải ?

KTS Bùi Uyên : Đúng, quy hoạch khai thác bờ biển như một điểm đến du lịch, với mô hình những khu phức hợp nghỉ dưỡng, dịch vụ giải trí, từ sức khỏe đến sòng bạc, đã được ra đời như một loại hình đầu tư tư nhân thu lợi nhuận cao. Dần dần, bờ biển trở thành một bộ phận của quy hoạch đô thị và chính sách công về phát triển du lịch biển và kinh tế địa phương. 

Ban đầu, ngay khi được khai thác du lịch, cảnh quan biển tự nhiên phần cốt yếu vẫn là để chiêm ngưỡng, đi dạo thư giãn hơn là nơi để bơi lội. Trên tầm thế giới, khái niệm nghỉ mát mùa hè trên những bãi biển chỉ ra đời vào đầu thế kỷ 20. Phải kể đến khái niệm 3S « Sun - Sand – Sea » ra đời trên quần đảo Hawaii rồi lan sang dải bờ biển bang Floride của Mỹ. Với trào lưu này, những vùng biển ấm nóng trở thành nơi để thư giãn, giải phóng cơ thể, hòa mình trong nắng, cát và nước biển.

Tại châu Âu, loại hình tắm biển này bắt đầu xuất hiện bên bờ Địa Trung Hải vào những năm 30 của thế kỷ trước. Đầu tiên phải kể đến bờ biển nghỉ mát vùng Côte d’Azur, miền nam Pháp. Theo năm tháng, danh tiếng của khu bờ biển này ngày càng thu hút tầng lớp khá giả, giới thượng lưu, văn nghệ sỹ, không những trong nước mà cả ở tầm thế giới. Để kéo dài hoạt động giải trí mang lợi ích kinh tế chủ chốt, các thành phố ven biển dần đa dạng hóa các hoạt động sang các mùa khác trong năm. Như các thành phố Nice, Cannes của Pháp mở đón những sự kiện văn hóa nghệ thuật quốc tế, mà nổi bật nhất là Liên hoan phim Cannes tháng 5 hàng năm, khai mạc lần đầu tiên năm 1946. Những khu nhà ở theo mùa hoặc dài hạn cả năm cũng được xây dựng khắp nơi, mời gọi những người có khả năng tài chính sở hữu những căn hộ, biệt thự nghỉ mát mùa hè.

RFI : Pháp tìm sự cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường biển tự nhiên như thế nào ?

KTS Bùi Uyên : Trong suốt các thập niên nửa cuối thế kỷ 20, khắp dọc các bờ biển, hàng loạt các khu tổ hợp giải trí, khách sạn, từ sang trọng cho đến bình dân mọc lên, biến một vùng biển thành điểm đến nghỉ mát mới. TIếp nối Côte d’Azur, khu vực phía tây nam cũng mọc lên những thành phố nghỉ mát nổi tiếng, kéo dài từ Perpignan qua Narbonne, đến Montpellier. Không chỉ khai thác thế mạnh hơn 1600 km đường bờ biển Địa Trung Hải, các dải bờ Đại Tây Dương cũng không ngừng thu hút du khách lũ lượt đổ về bốn mùa trong năm. 

Nhận thấy nguy cơ từ tốc độ phát triển đô thị biển ồ ạt này, một bộ luật chuyên về các vùng lãnh thổ ven biển được ra đời năm 1985. Bộ luật này được soạn thảo với mục đích quản lý quy hoạch, bảo vệ và gìn giữ giá trị các vùng tiếp giáp biển này.

Chính nhờ có chính sách quản lý từ sớm, nên tuy là một quốc gia có nhiều lợi thế về đường bờ biển, Pháp vẫn song song vừa khai thác du lịch, nhưng vẫn giữ lại được phần lớn đường bờ biển tự nhiên đa dạng về cảnh quan, cũng như sinh quyển. Những ngôi làng cổ như Eze cheo leo trên mỏm núi đá chiếm trọn tầm nhìn xuống bờ biển, ngay sát những đô thị du lịch sầm uất từ Monaco đến Cannes. Hay một làng Saint-Tropez sang chảnh bậc nhất vẫn giữ nét xưa, không xa bãi tắm Lavandou thanh bình với hàng kilometre bờ biển tự nhiên cát mịn. Còn nếu mê ngắm nhìn những đàn hồng hạc thì không thể bỏ qua khu đầm sinh quyển Carmague rộng gần 200 ngàn hecta ngay bên bờ biển, nằm giữa trục đường nối những bến cảng biển Marseille nhộn nhịp với thành phố Montpellier ngập nắng.

Khách du lịch có thể tự do nằm dài phơi nắng trên những ghế ngả thư giãn, hay chọn những chuyến dạo bộ hàng giờ dọc theo đường dạo tự nhiên vắt qua những khu bảo tồn thiên nhiên hay di tích cổ. Dù nghỉ ngơi theo cách nào, thì du khách cũng có thể dừng chân bơi lội bất kỳ đâu,dù bãi biển đông đúc bên những nhà hàng sang trọng hay vắng vẻ nơi vách núi hoang sơ.

RFI : Còn tại Tây Ban Nha, chính quyền quy hoạch bờ biển thành không gian công cộng trụ cột của đô thị du lịch tại Tây Ban Nha. Chị có thể giải thích thêm ?

KTS Bùi Uyên : Với chính sách coi đường bờ biển trước hết là không gian công cộng, nước láng giềng Tây Ban Nha của Pháp cũng sớm có bộ luật vùng duyên hải từ năm 1969. Với hơn 2000km riêng phần đường bờ biển Địa Trung Hải và gần như nắng ấm quanh năm, Tây Ban Nha xây dựng hình mẫu phân tầng không gian và thiết kế cảnh quan công cộng bờ biển một cách bài bản. Theo hình mẫu này, một dải không gian trống, rộng lớn dao động từ 50-100m chiều ngang được quy hoạch men theo hàng kilometre đường bờ biển. Ở đó, đường xe cơ giới tiếp cận những bãi đỗ xe nổi hoặc ngầm, với vỉa hè thoáng đãng rợp bóng cây. Lớp không gian tiếp theo dải đường bộ này là chuỗi xen kẽ giữa những vườn hoa cảnh quan và các khu vui chơi trẻ em rộng lớn. Cuối cùng là tầng không gian bờ nước, một đường đi bộ rộng viền theo những bãi cát, dành cho hoạt động tắm biển và thể thao trên cát có thể rộng 100-200m.

Trên dọc đường biển Địa Trung Hải thuộc Tây Ban Nha, dễ dàng gặp cấu trúc cảnh quan này ở các thành phố nghỉ mát lớn nhỏ. Với phân bố không gian công cộng trung tâm theo tuyến, lấy bờ biển là trung tâm, các thành phố ven biển ở đây định hình cấu trúc hoàn toàn khác biệt với những đô thị sâu trong đất liền xây dựng bao bọc quanh lõi trung tâm là khu phố, nhà thờ cổ.

RFI : Tình hình tại Ý, một quốc gia cũng nổi tiếng với du lịch biển, thì sao ? Có gì khác với Pháp và Tây Tây Nha ? Dường như đó là một « cuộc chiến » giữa tư hữu hóa giàu lợi nhuận với đòi hỏi quyền tiếp cận cho toàn dân ?

KTS Bùi Uyên : Trái ngược với Pháp và Tây Ban Nha sớm luật hóa việc quản lý đường bờ biển, nước láng giềng Ý, cũng sở hữu thế mạnh du lịch biển nức tiếng thế giới, lại có phần nới lỏng hơn. Với hơn 7600km đường bờ biển, nước Ý lại không có khung luật về quản lý khai thác du lịch ven biển. Đó có lẽ là lý do mà khoảng 50% các bãi biển nằm dưới sự quản lý của các công ty tư nhân. Thường là những bãi biển đẹp nhất và dễ tiếp cận nhất, trong các vùng du lịch nổi tiếng. (3) Nhiều vùng, tỉ lệ bãi biển tư nhân lên tới 70-90%. Trong khi đó, các bãi biển công cộng miễn phí (spiaggia libera) thường bị thu hẹp, ít được bảo trì, nên thường quá tải, nhiều chỗ không đảm bảo vệ sinh.

Trên các bãi biển do tư nhân vận hành, các dịch vụ chính là cung cấp ghế nằm, dù che nắng, nhà hàng … Các bãi biển này mang lại trải nghiệm sạch sẽ, tiện nghi hơn nhưng có thu phí sử dụng trung bình 15e/ ngày/ người. Loại hình dịch vụ này không những mang lại một nguồn thu ngân sách lớn hàng tỷ euro mỗi năm, đóng góp vào tỉ lệ 10.8% PIB từ du lịch, lại giảm tải chi phí nhà nước cho bảo trì các bãi biển và tạo hàng ngàn việc làm trong ngành dịch vụ này.

Một đặc thù ở đây là hợp đồng cấp phép được gia hạn lại và truyền từ đời này qua đời khác trong các tập đoàn gia đình, mà không cần qua đấu thầu lại. Mô hình này gây tranh cãi do thiếu minh bạch, đây cũng là yêu cầu cải cách của Uỷ Ban Châu Âu với chính phủ Ý từ nhiều năm nay. Chỉ đến cuối năm 2024, chính quyền của thủ tưởng Meloni cuối cùng mới chấp nhận áp dụng việc mở đấu thầu tự do các hợp đồng quản lý bãi biển. Các chủ quán lý hiện thời sễ tiếp tục đến cuối 2027, sau đó sẽ phải đấu thầu lại.

Việc để tư nhân quản lý bãi biển dẫn đến một bất cập khác là quyền tiếp cận biển tự do bị hạn chế. Tuy theo quy định tại đây, các bãi biển quản lý tư nhân phải dành 20-30% diện tích cho người dân được sử dụng miễn phí, nhưng nhiều nơi, khu vực này bị quây rào thành từng ô nhỏ, giữa bốn bề là những khu vực bãi cát thu phí.  « Ra biển là để được cảm thấy dễ chịu. Khi tôi ở trên bãi biển, tôi muốn tận hưởng đường chân trời 180° chứ không phải bị nhốt trong một cái chuồng gà », Stefano Salvetti - một nhà hoạt động vì những bãi biển công cộng phát biểu. Trong cuộc phỏng vấn trên bờ biển Gêne, Davide Loreda, một người dân vùng Gêne, 39 tuổi, phát biểu « tôi không nói rằng phải xóa bỏ hết các bãi biển tư nhân, nhưng phải để (người dân) có sự lựa chọn. Bạn hãy tưởng tượng sổng ở bên bờ biển mà không thể tiếp cận nó ? Thật là kinh khủng ».  Còn Mario Mascia cũng đồng tình : « Ttiếp cận biển không thể chỉ giới hạn cho ai có điều kiện. Nhất là ngày nay với khủng hoảng mà chúng ta đang trải qua, các gia đình có ngân sách ngày càng hạn hẹp hơn » (3).

Do đó, cuộc đấu tranh đòi tăng số bãi biển công cộng kéo dài hàng thập kỷ, nhờ những tổ chức hội nhóm của dân địa phương đã bền bỉ đấu tranh pháp lý và vận động chính sách. Một hậu quả của việc thiếu quản lý nhà nước là nạn beton hóa bãi biển : mỗi năm, nước Ý mất đi 5km đường bờ biển tự nhiên (4). Với những lập luận này, nhóm vận động Conamal đấu tranh vì quyền tiếp cận biển công cộng và miễn phí của người dân, yêu cầu chính phủ Ý quy định tối thiểu 50% các bãi biển miễn phí tại tất các các tỉnh ven biển. Hội phi lợi nhuận này cũng đấu tranh để được tham gia đấu thầu dành quyền mở lại những bãi biển công cộng miễn phí.

RFI : Trước thách thức về biển đổi khí hậu, chính quyền Pháp hướng đến những thay đổi gì trong quản lý để khai thác bền vững đường bờ biển ?

KTS Bùi Uyên : Trở lại Pháp, đứng trước tính cấp bách về bảo vệ môi trường và nguy cơ biến đổi khí hậu, luật bảo vệ đường bờ biển vẫn tiếp tục được đổi mới, cập nhật theo hướng tăng cường bảo vệ chống xói mòn, giảm thiểu nguy cơ do nước biển dâng, hạ chế xả rác thải … Tiêu biểu như bộ luật sửa đổi năm 2021 quy định quy hoạch địa phương phải đưa ra phạm vi vành đai sinh thái để « chặn đô thị hóa ». Hay như quy định không cấp phép xây dựng trong dải 100m từ mức mép nước cao nhất, một mặt bảo vệ môi trường tự nhiên bờ biển, mặt khác bảo vệ an toàn cho người dân, trước những nguy cơ sụt lở do xói mòn bờ biển hay nước biển dâng. Xa hơn nữa, tại nhiều điểm đến du lịch biển tiếng tăm, nhiều biện pháp để hạn chế bớt khách du lịch dần được áp dụng.

Mới đây, hội nghị thượng đỉnh thế giới về đại dương diễn ra tại Nice vào tháng 06/2025 đánh dấu một bước quan trọng đưa vấn đề bảo vệ sinh quyển các đại dương vào chính sách các quốc gia có đường bờ biển. Uỷ ban châu Âu cũng đề ra nhiều khung pháp lý và các chương trình hợp tác lãnh thổ, các quỹ tài chính để bảo vệ bờ biển, như « Chính sách Hàng hải tích hợp », nhằm mục đích điều phối các hoạt động liên quan đến đại dương, biển và bờ biển châu Âu.

Dù được quản lý và khai thác dưới hình thức công hay tư, quy mô địa phương hay toàn vùng biển, thì đòi hỏi bảo vệ môi trường biển ngày càng cấp thiết. Không chỉ với những mục tiêu vĩ mô về môi trường và hệ sinh thái toàn cầu, mà ở mức độ vi mô, giữ gìn một đường bờ biển sạch, giữ nét đẹp tự nhiên cũng là đảm bảo sự bền vững cho nền kinh tế du lịch của mỗi địa phương, mỗi quốc gia. Để những bờ biển Địa Trung Hải châu Âu sẽ mãi giữ sức hấp dẫn không mai một.

Sau đảng sức mạnh quốc dân, đến lượt đảng Dân Chủ cầm quyền phải đối mặt với những cáo buộc tham nhũng và thông đồng với Giáo hội Thống nhất, còn gọi là “giáo phái Moon”. Ngày 11/12/2025, bộ trưởng Đại dương và Thủy sản Chun Jae Soo tuyên bố từ chức vì bị cáo buộc nhận hối lộ từ giáo phái đầy ảnh hưởng này. Quy mô mối liên hệ giữa các chính trị gia và giáo phái Moon không ngừng được tiết lộ kể từ khi người đứng đầu bị bắt tháng 09/2025.

Bà “trùm” Han Hak Ja, vợ của nhà sáng lập Moon, đang bị xét xử vì tặng quà hối lộ cựu đệ nhất phu nhân Hàn Quốc Kim Keon Hee. Trong chính quyền của tổng thống Lee Jae Myung hiện nay, bộ trưởng Đại dương và Thủy sản Chun Jae Soo đã từ chức sau khi bị cáo buộc nhận hơn 17.000 euro tiền mặt và hai chiếc đồng hồ xa xỉ từ Giáo hội Thống nhất trong thời gian còn là nghị sĩ. Bộ trưởng Thống Nhất Hàn Quốc cũng bị cáo buộc nhận hối lộ nhưng không từ chức.

Những tai tiếng này tác động đến giai đoạn đầu nhiệm kỳ của tổng thống Lee Jae Myung, người vẫn kiên quyết lên án ảnh hưởng của nhóm tôn giáo này trong chính trường Hàn Quốc. Theo một số nguồn tin, người đứng đầu nhà nước đang cân nhắc việc giải tán Giáo hội Thống nhất, giống như phán quyết của tòa án Nhật Bản tháng 03/2025.

Chính đảng nào cũng dính líu đến Giáo hội Thống nhất

Ngày 10/12/2025, Cảnh sát Hàn Quốc lập tổ điều tra chuyên trách 23 người và bắt đầu mở hồ sơ điều tra các nghi vấn Giáo hội Thống nhất đưa tiền - quà cho chính trị gia sau khi tiếp nhận tài liệu chuyển giao từ phía công tố viên đặc biệt. Đến 9 giờ sáng 15/12, cảnh sát tiến hành khám xét đồng loạt 10 địa điểm - từ trụ sở giáo hội, nhà riêng và văn phòng của cựu bộ trưởng Hải dương và Thủy sản Chun Jae Soo cùng một số cựu nghị sĩ, cho tới các khu vực liên quan. Điều này cho thấy vụ việc đã chuyển sang giai đoạn cưỡng chế quy mô lớn. Điều tra cũng nhắm thẳng vào “tầng cao nhất” khi bà Han Hak Ja bị đưa sang tư cách bị can, trong bối cảnh cảnh sát chạy đua với thời hiệu truy tố của các cáo buộc phát sinh từ giai đoạn trước và sau năm 2018.

Ngoài cựu bộ trưởng Hải Dương, hồ sơ điều tra cho thấy mạng lưới quan hệ chính trị của Giáo hội Thống nhất trải rộng trên cả hai phe, với nhiều nhân vật có chức danh rõ ràng. Phía đảng Dân Chủ có Chun Jae Soo, Lim Jong Seong (cựu nghị sĩ đảng Dân Chủ), cùng một số chính trị gia từng tham dự hoặc liên quan đến các sự kiện do giáo hội hậu thuẫn trong giai đoạn 2018-2020.

Ở phe bảo thủ, nổi bật là Kim Gyu Hwan (cựu nghị sĩ đảng Hàn Quốc Tự Do, hiện là lãnh đạo doanh nghiệp nhà nước), Kwon Seong Dong (nghị sĩ đảng Quyền Lực Nhân Dân, từng bị nhắc đến trong các nghi vấn liên quan đến tài trợ chính trị), cũng như các nhân vật thân cận quanh cựu tổng thống Yoon Suk Yeol và cựu đệ nhất phu nhân Kim Keon Hee trong các hồ sơ tiếp xúc - vận động.

Đáng chú ý, Giáo hội Thống nhất từng tìm cách tiếp xúc với tổng thống đương nhiệm Lee Jae Myung chủ yếu thông qua các kênh trung gian, sự kiện tôn giáo - xã hội và những sáng kiến mang danh nghĩa “hòa bình” hoặc “hợp tác quốc tế”. Tuy nhiên, không có bằng chứng cho thấy tổng thống Lee trực tiếp tiếp nhận tài trợ, quà tặng hay tham gia các thỏa thuận chính trị với giáo hội.

Việc cùng lúc tiếp cận chính trị gia thuộc cả đảng Dân Chủ lẫn đảng Quyền Lực Nhân Dân cho thấy chiến lược quen thuộc của Giáo hội Thống nhất : Không “đặt cược” vào một phe duy nhất, mà nuôi dưỡng quan hệ song song để duy trì ảnh hưởng lâu dài, bất kể cán cân quyền lực chính trị thay đổi ra sao.

Cuộc tranh cãi gay gắt giữa hai đảng về việc ai có quyền chỉ định công tố viên đặc biệt lại càng cho thấy vụ việc đã vượt khỏi khuôn khổ một cuộc điều tra hình sự thông thường. Khi quyền đề cử công tố viên đặc biệt trở thành điểm nóng chính trị, điều đó phản ánh nỗi lo chung rằng bất kỳ phe nào nắm quyền chỉ định cũng có thể kiểm soát hướng đi của cuộc điều tra, từ phạm vi truy cứu đến đối tượng bị gọi tên. Chính sự giằng co này vô tình chứng minh một thực tế đáng lo ngại : Mối quan hệ giữa Giáo hội Thống nhất và chính trị không còn là vấn đề của riêng một đảng, mà là một mạng lưới chằng chịt có khả năng tác động đến cả hệ thống quyền lực. Nói cách khác, khi cả hai phe đều dè chừng một cuộc điều tra “không nằm trong tay mình”, điều đó cho thấy quy mô và mức độ đan xen của vụ việc đã đủ lớn để không phe nào có thể đứng ngoài.

Tiền, quyền nấp sau vỏ bọc tín ngưỡng

Dù nhiều chính trị gia có liên quan thường được lý giải bằng yếu tố mê tín hay niềm tin tôn giáo, nhưng nhìn sâu hơn, đó chỉ là lớp vỏ bề ngoài. Thực tế, điều kéo họ lại gần Giáo hội Thống nhất vẫn là tiền bạc, quyền lực và những lợi ích hữu hình : từ tài trợ chính trị, hậu thuẫn tổ chức, cho đến các món quà xa xỉ và cơ hội ảnh hưởng lâu dài. Trong một cấu trúc mà tôn giáo được vận hành như một tập đoàn quyền lực, niềm tin cá nhân trở nên thứ yếu so với trao đổi lợi ích. Và chính sự kết hợp giữa tham vọng chính trị với nguồn lực tài chính - xã hội khổng lồ ấy mới là chất keo thật sự gắn kết giáo hội và giới quyền lực, chứ không đơn thuần là đức tin.

Mặc dù Hàn Quốc được xem là một quốc gia theo mô hình xã hội dân sự, không có quốc giáo và đề cao tính thế tục của nhà nước, nhưng mê tín và niềm tin siêu hình vẫn tồn tại sâu rộng trong đời sống xã hội. Trên thực tế, Hàn Quốc hiện có hơn 100 tôn giáo và hệ phái khác nhau, từ các tôn giáo truyền thống đến những phong trào tôn giáo mới và các hình thức tín ngưỡng dân gian. Sự đa dạng này phản ánh nhu cầu tinh thần phức tạp của xã hội, nhưng đồng thời cũng tạo ra không gian cho mê tín và các niềm tin thiếu cơ sở khoa học phát triển. Trong nhiều trường hợp, ranh giới giữa tôn giáo, tín ngưỡng và mê tín bị xóa nhòa, khiến niềm tin cá nhân dễ dàng chuyển hóa thành sự lệ thuộc tinh thần. Chính bối cảnh đó đã khiến mê tín không chỉ là vấn đề văn hóa, mà còn trở thành một yếu tố có khả năng tác động đến cả đời sống chính trị và quyền lực công tại Hàn Quốc.

Ảnh hưởng của Giáo hội Thống nhất

Trong mối quan hệ chằng chịt giữa chính trị, tôn giáo, tiền bạc và quyền lực, Giáo hội Thống nhất nổi lên thành điểm giao cắt trung tâm. Giáo hội Thống nhất (tên chính thức Liên hiệp Gia đình Thế giới vì Hòa bình và Thống nhất) là phong trào tôn giáo do Moon Sun Myung (문선명) thành lập năm 1954 tại Hàn Quốc; hiện do Han Hak Ja (한학자) - vợ Moon - lãnh đạo và còn được gọi là “giáo phái Moon”.

Tổ chức này được biết đến rộng rãi qua các lễ kết hôn tập thể quy mô lớn và từng gây tranh cãi khi bị chỉ trích phớt lờ các quy định phòng dịch trong giai đoạn Covid-19. Tuy nhiên, tâm điểm không chỉ nằm ở hoạt động tôn giáo trong nước, mà còn ở việc giáo hội thiết lập và duy trì các mạng lưới ảnh hưởng chính trị - kinh tế vượt ra ngoài biên giới Hàn Quốc, đặc biệt tại Nhật Bản, Hoa Kỳ và một số quốc gia khác.

Tại Nhật Bản, Giáo hội Thống nhất xem đất nước này là “mỏ tiền” lớn nhất nhờ mạng lưới tín đồ đông và các hoạt động gây quỹ gây tranh cãi, đồng thời duy trì quan hệ lâu dài với giới chính trị bảo thủ để mở rộng ảnh hưởng. Từ thập niên 1960, giáo hội đã xây dựng quan hệ mật thiết với giới chính trị bảo thủ, đặc biệt là đảng Dân Chủ Tự Do (LDP), bắt đầu từ mối quan hệ giữa nhà sáng lập Moon Sun Myung và cựu thủ tướng Kishi Nobusuke - ông ngoại của cố thủ tướng Abe Shinzo. Sau vụ ông Abe bị ám sát, các mối liên hệ này bị phanh phui khiến giáo hội đối mặt sức ép pháp lý và tài chính, làm nguồn lực từ Nhật suy yếu.

Ở Mỹ, giáo hội chọn con đường quyền lực mềm : xây dựng quan hệ với phe bảo thủ, truyền thông và các diễn đàn quốc tế để tạo tính chính danh và mở cửa tiếp cận chính trị gia cấp cao. Trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh, giáo hội tự coi mình là đồng minh chống cộng sản, qua đó tiếp cận chính giới bảo thủ Mỹ từ thập niên 1960-1970. Về sau, giáo hội tiếp tục duy trì ảnh hưởng thông qua các hội nghị quốc tế, tổ chức “thượng đỉnh hòa bình”, mời gọi các chính khách.

Kinh doanh tín ngưỡng

Hiện nay, Giáo hội Thống nhất không chỉ tồn tại như một tổ chức tôn giáo mà còn sở hữu một hệ thống tài sản rộng lớn gồm : quần thể tôn giáo - bất động sản quy mô lớn tại Hàn Quốc (như các khu cung điện ở Gapyeong), mạng lưới doanh nghiệp và tập đoàn liên kết (thực phẩm, du lịch, xây dựng), cơ sở giáo dục (trường học, đại học), các tổ chức văn hóa-xã hội-hòa bình quốc tế, cùng tham vọng ảnh hưởng truyền thông.

Song song với đó là tầm nhìn chiến lược mang tính chính trị-địa kinh tế, thể hiện qua các dự án như vận động đặt Văn phòng Liên Hiệp Quốc thứ 5 tại Hàn Quốc, phát triển vùng Mekong ở Cam Bốt thông qua cho vay vốn ODA và bất động sản, dự án hầm ngầm Hàn-Nhật, hay ý đồ thâu tóm kênh truyền hình YTN để gia tăng quyền lực truyền thông.

Chính vì quy mô tài sản lớn và các dự án xuyên quốc gia như vậy, Giáo hội Thống nhất cần gắn kết chặt với chính trị nhằm đạt được ưu đãi thuế, thuận lợi về cấp phép - quy hoạch - ODA, bảo vệ tính chính danh pháp lý và xã hội, cũng như đảm bảo các dự án chiến lược được hậu thuẫn ở cấp nhà nước.

Vụ việc liên quan đến Giáo hội Thống nhất cho thấy khi một tổ chức tôn giáo vận hành như một tập đoàn quyền lực với tài sản khổng lồ và tham vọng chính trị xuyên quốc gia, ranh giới giữa tín ngưỡng và lợi ích rất dễ bị xóa nhòa. Trường hợp của giáo phái Moon không chỉ là câu chuyện mê tín hay niềm tin cá nhân, mà là cơ chế trao đổi tiền - quyền - ảnh hưởng đã ăn sâu vào cấu trúc chính trị. Nghi vấn không chỉ là ai sai phạm, mà liệu rằng Hàn Quốc có đủ quyết tâm đưa ra cơ chế để cắt đứt mối liên kết giữa chính trị và nhóm kinh doanh tôn giáo để không còn xảy ra các vụ việc tương tự như vụ việc lần này hay không ?

Sự xuất hiện gian hàng Shein, nền tảng Trung Quốc về thương mại trực tuyến giá rẻ, ngay tại trung tâm thương mại sang trọng giữa lòng Paris, trong bối cảnh hàng giá rẻ Trung Quốc ồ ạt đổ vào thị trường Pháp, tác động đến các nhà sản xuất trong nước, dường như là « giọt nước làm tràn ly ». Chính quyền Pháp dồn lực phản công, kêu gọi Ủy Ban Châu Âu và các thành viên khác trong toàn Liên Âu « chung tay góp sức » chống Shein trên quy mô toàn khối.

Sự kiện cũng cho thấy chính quyền Pháp dường như « bất lực », trong khi châu Âu thì không mấy « mặn mà » tham gia cuộc chiến của Paris chống Shein.

Cuộc chạy đua với thời gian để cản « cơn sóng thần » Shein

Tại Pháp, từ đầu tháng 11/2025, Shein, gã khổng lồ thời trang « siêu nhanh, giá rẻ », « made in China » bỗng dưng trở thành tâm điểm thu hút sự chú ý của công luận. Không chỉ các hiệp hội bán lẻ, các nhóm người tiêu dùng, bảo vệ môi trường, mà cả các thành viên chính phủ Pháp cũng kêu gọi đóng cửa khu bán hàng của Shein, thậm chí cấm nền tảng Shein tại Pháp, vì nhiều lý do như hàng chất lượng kém, nguy hiểm, và đôi khi là tính bất hợp pháp của một số sản phẩm được bán trên nền tảng này, ví dụ như búp bê tình dục mang khuôn mặt trẻ em hay vũ khí …

Không phải vô cớ mà chính quyền Pháp dồn dập « muốn siết chặt gọng kìm » quanh Shein. Trên thực tế, các gói hàng giá rẻ của Shein đã tràn vào Pháp nói riêng và Liên Hiệp Châu Âu nói chung trong thời gian gần đây. Theo AFP, trong năm 2024, khoảng 4,6 tỷ gói hàng trị giá dưới 150 euro đã được nhập khẩu vào châu Âu từ Trung Quốc, tương đương gần 150 gói hàng mỗi giây đồng hồ. Theo đà này, số gói hàng được miễn thuế nhập khẩu, sẽ tăng gấp đôi cứ sau 2 năm.

Riêng về Pháp, Le Figaro ngày 05/11/2025 nhắc lại là chủ tịch - tổng giám đốc Bưu Điện Pháp, khi đó là Philippe Wahl, hồi tháng 10/2024 từng lưu ý rằng Temu và Shein chiếm 22% số kiện hàng do Bưu Điện Pháp xử lý, so với tỉ lệ dưới 5% vào 5 năm trước đó. Ngoài việc gây tổn hại đến thương mại Pháp, cơn sóng thần hàng giá rẻ Trung Quốc tràn đến còn đặt ra vấn đề về sự tuân thủ các tiêu chí của châu Âu, vốn nổi tiếng là nghiêm ngặt về chất lượng và tính an toàn để bảo vệ người tiêu dùng.

Vào tháng 04/2025, Amélie de Montchalin, bộ trưởng Tài Chính Công, đã chỉ ra rằng vào năm 2024, 800 triệu gói hàng nhỏ được nhập khẩu vào Pháp là qua các nền tảng mua sắm của châu Á, và « 94% số kiện hàng này » ẩn chứa những nguy cơ « về an toàn » và 66% là mối nguy hiểm trực tiếp cho người tiêu dùng. Chính phủ của thủ tướng François Bayrou khi đó đã phát động một chiến dịch kiểm tra lớn vào ngày 29/04 tại sân bay Roissy-Charles-de-Gaulle, ngoại ô Paris, và tuyên bố sẽ tăng gấp 3 lần các biện pháp kiểm soát hải quan, tăng dần theo từng giai đoạn trong vòng 4 năm và cải thiện các biện pháp an ninh.  

Các cơ quan phòng chống gian lận cũng được huy động. Alice Vilcot-Dutarte, phát ngôn viên của Cơ quan quản lý cạnh tranh, tiêu thụ và trấn áp gian lận của Pháp (DGCCRF), khẳng định : « 16 nền tảng nước ngoài liên quan đến hơn 40 triệu người tiêu dùng sẽ được kiểm tra trong năm 2025 ».  

Để chống lại làn sóng hàng giá rẻ, chính phủ Pháp chủ yếu dựa vào dự luật tạo ra một loại phí gọi là « phí xử lý », đối với mỗi gói hàng nhỏ nhập khẩu vào châu Âu, bắt đầu từ năm 2026, để tài trợ cho hoạt động kiểm tra hàng hóa của hải quan. Khoản phí 2 euro cho mỗi gói hàng này sẽ do các nền tảng bán hàng trực tuyến chi trả. Liên Hiệp Châu Âu cũng đồng quan điểm : khoản đóng góp 2 euro/gói hàng này đẩy nhanh việc đặt dấu chấm hết cho quy định miễn thuế quan đối với các kiện hàng dưới 150 euro.

Tuy nhiên, khoản tiền 2 euro, do cả chính quyền Pháp và châu Âu đề xuất, đều gây ra nhiều tranh cãi : ví dụ theo Hiệp hội Công nghiệp Đồ chơi Châu Âu, khoản phí nhỏ này chỉ mang tính biểu tượng và không hiệu quả, không đủ để bảo vệ người tiêu dùng và các doanh nghiệp Châu Âu.

Pháp hối thúc Liên Âu « chạy đua với thời gian »

Trong phiên điều trần trước Ủy ban Kinh tế của Thượng Viện Pháp ngày 05/11/2025, bộ trưởng Kinh Tế Roland Lescure đã nhấn mạnh về những khó khăn trong việc bảo vệ các nhà bán lẻ Pháp trước các nền tảng thương mại điện tử giá rẻ của nước ngoài như Shein. Ông đặt cược vào giải pháp ở cấp độ Liên Hiệp Châu Âu chứ không phải chỉ ở cấp độ quốc gia :

« Đây là một vấn đề không dễ giải quyết. Chúng ta không có cây đũa thần để chỉ cần nói « chúng ta cấm các nền tảng thương mại điện tử » là mọi việc được giải quyết ngay đâu. Cá nhân tôi thì khá phân vân về việc cấm hoàn toàn thương mại điện tử đó, bởi vì rõ ràng, dù đây là một nghịch lý, nhưng ngày nay, thương mại điện tử cũng góp phần duy trì sự phát triển của các địa phương (…) Thế nên, cũng cần phải thận trọng.

Nhưng đúng là những gã khổng lồ (ý nói đến các nền tảng thương mại điện tử kiểu như Shein) có khả năng thay đổi bộ sưu tập mỗi ngày, bán ra các sản phẩm với mức giá thách thức mọi đối thủ. Thực chất là họ đang giết chết cạnh tranh, nên chúng ta phải làm được điều gì đó. Và đúng, vấn đề chính là ở cấp độ Liên Hiệp Châu Âu.

Và hôm nay, theo yêu cầu của thủ tướng, tôi cùng với đồng nhiệm Anne Le Henanf (bộ trưởng đặc trách về trí tuệ nhân tạo và công nghệ số, thuộc bộ Kinh tế, Tài chính và Chủ quyền công nghiệp, năng lượng và kỹ thuật số) đã quyết định viết thư gửi Ủy Ban Châu Âu. Quả thực là đã đến lúc. Đây là một vấn đề lập pháp. Chỉ trong vòng 48 giờ đồng hồ, một nền tảng (ý nói đến Shein) đã 2 lần liên tiếp vi phạm pháp luật.

Luật mà quý vị đã thông qua về các dịch vụ kỹ thuật số - đặc biệt là liên quan đến việc bán hoặc quảng bá nội dung có tính chất khiêu dâm, khủng bố hoặc buôn bán ma túy (…) quy định là bắt buộc sau tối đa 24 giờ đồng hồ, đương sự phải gỡ bỏ các nội dung vi phạm. Thế nhưng, bất chấp quy định, chúng ta đều thấy rằng các nội dung như vậy vẫn xuất hiện. Còn về vấn đề vũ khí, có một luật khác cho phép xử lý : họ có tối đa 48 giờ đồng hồ để gỡ bỏ nội dung.

Trước 2 hành vi rõ ràng là vi phạm quy định chỉ trong chưa đầy 48 giờ đồng hồ, thủ tướng đã quyết định khởi động thủ tục tạm đình chỉ hoạt động (của nền tảng Shein). Chúng ta sẽ tiến hành thủ tục, nhưng không thể một cách tùy tiện (…) và nếu muốn giải quyết vấn đề này một cách bền vững, thì phải xử lý ở cấp độ Liên Hiệp Châu Âu.

Đồng thời, đơn giản là chúng ta cũng cần bắt họ trả phí. Chúng ta sẽ thông qua một khoản thuế nhỏ - 2 euro cho mỗi gói hàng ».

Liên quan đến đề xuất áp thuế 2 euro/gói hàng còn đang gây nhiều tranh cãi, bộ trưởng Kinh Tế Pháp giải thích :

« Không thể cao hơn được, vì nếu chúng ta làm điều đó chỉ ở cấp độ quốc gia, thì chưa nói đến việc Liên Âu phản đối, mà ví dụ nếu chúng ta áp thuế tới 20 euro/gói hàng, thì hàng hóa sẽ ngay lập tức được chuyển đi vòng qua ngả Munich, Frankfurt, Milan hay nơi khác. Chừng nào vẫn còn người đặt hàng, thì hàng vẫn sẽ tiếp tục được chuyển đến.

Và nếu những gói hàng đó vẫn được chuyển đến đất nước chúng ta, thì tôi xin nhấn mạnh là cần bảo đảm là Bưu Điện Pháp phải có lợi nhuận từ việc này. Bởi vì nếu ngành bưu điện Pháp không thu được tiền từ các gói hàng đó, thì trước hết mô hình kinh tế của họ sẽ bị suy yếu nghiêm trọng trong khi hàng vẫn sẽ tiếp tục lọt vào nước Pháp. (…)

Do đó xin đừng chĩa súng bắn thẳng vào ngành bưu điện. Hoạt động chuyển hàng hóa giúp bưu điện có doanh thu, điều rất đáng hoan nghênh trong bối cảnh các hoạt động khác của ngành bưu điện đang suy giảm mạnh. Nếu bưu điện không làm việc này, thì cũng sẽ có người khác làm. Vì vậy, về điểm này, tôi thực sự kêu gọi chúng ta nên thận trọng.

Điều đó không có nghĩa là chúng ta không cần giải quyết vấn đề, nhưng cũng không phải bằng cách đổ lỗi cho bưu điện hay cho phi trường Charles de Gaulle. Cần phải giải quyết ở cấp độ châu Âu, và chúng tôi sẽ làm vậy. Thực ra, tôi cũng xin nói là họ (tức là các nền tảng thương mại điện tử lớn) đang giúp chúng ta một chút, bởi vì với những gì họ đã làm trong mấy ngày qua, chúng ta đang có trong tay những lý lẽ rất mạnh để trình lên Ủy Ban Châu Âu, và chúng ta sẽ làm điều đó ».

Một số chuyên gia hay các nhà quản lý, ví dụ Alexandre Bompard, tổng giám đốc điều hành hệ thống siêu thị Carrefour, đã ủng hộ « một mức thuế kiểu Trump, ở mức 100% giá trị gói hàng ». Trên thực tế, Hoa Kỳ đã siết chặt các biện pháp kiểm soát. Chính quyền Trump hồi tháng 05/2025 đã bãi bỏ quy định miễn thuế đối với các gói hàng trị giá dưới 800 đô la. Cùng với việc tăng thuế đối với hàng hóa Trung Quốc, biện pháp nói trên được cho là đã phát huy tác dụng, khiến tổng trị giá các gói hàng nhỏ từ Trung Quốc xuất sang Hoa Kỳ ngay trong tháng 05/2025 đã giảm khoảng 40% so với cùng kỳ năm 2024.

Tuy nhiên, cái khó là tại Liên Âu, một phản ứng nhanh chóng như chính quyền Donald Trump là không thể. Một quan chức nói với Le Figaro rằng « hầu hết các quốc gia thành viên đều đồng ý áp dụng thuế ở cấp độ Liên Âu, nhưng điểm gây tranh cãi chính liên quan đến việc phân bổ nguồn thu này, hoặc là cho ngân sách các nước thành viên, hoặc là cho ngân sách của toàn thể Liên Âu ».

Liên Âu đã sẵn sàng « tham chiến » với Pháp chống Shein ?

Paris kêu gọi Ủy Ban Châu Âu có biện pháp « mạnh tay » trừng phạt nền tảng thương mại điện tử Shein của Trung Quốc, « điều tra ngay lập tức » và có « các biện pháp tạm thời ». Bruxelles cũng hứa hẹn sẽ xem xét rất nghiêm túc các yêu cầu của Paris và khẳng định sẽ không ngần ngại có biện pháp chống Shein nếu cần. Tuy nhiên, theo Le Monde ngày 06/11, thực chất Ủy Ban Châu Âu đang quan sát phương pháp xử lý của Paris (đề xuất đình chỉ hoạt động bán hàng trực tuyến của gã khổng lồ thương mại điện tử Trung Quốc) với thái độ thờ ơ, thậm chí là hoài nghi. Le Monde trích dẫn nhận xét của một quan chức Liên Âu « Chúng tôi hoàn toàn không hiểu. Chúng tôi thậm chí còn không biết cơ sở pháp lý của Pháp để khởi xướng thủ tục đình chỉ là gì. Thật vô lý (…) Ủy Ban Châu Âu đang bị cuốn vào cuộc chiến giữa Shein và Pháp ».

Vũ khí chính của Ủy Ban Châu Âu là Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA), vốn thiết lập các quy tắc để điều chỉnh hoạt động của các nền tảng trực tuyến rất lớn : Các nền tảng vi phạm quy tắc của Liên Âu có thể bị phạt tới 6% doanh thu toàn cầu, nhưng quy định không cho phép chặn hoạt động của các nền tảng. Thêm vào đó, việc ra quyết định thuộc về quốc gia nơi nền tảng đó đặt trụ sở, tức là Ireland đối với trường hợp của Shein. Hơn nữa, đây được xem là giải pháp cuối cùng để đối phó với những « nguy cơ mang tính hệ thống », theo Thomas Regnier, phát ngôn viên của Ủy Ban Châu Âu.

Quan chức châu Âu này cũng lưu ý là không thể đình chỉ hoạt động của cả nền tảng Shein ở Liên Âu nếu các vi phạm chỉ liên quan đến một số tài khoản, trong khi « Shein bán rất nhiều mặt hàng hợp pháp ». Nền tảng cơ sở của DSA là nguyên tắc tương xứng : tức là vạch ra hàng loạt bước đi trước khi đưa ra bất kỳ biện pháp trừng phạt, nhằm thúc đẩy đối thoại giữa Ủy Ban và các nền tảng, đồng thời khuyến khích các nền tảng này điều chỉnh, sửa sai khi phát hiện ra sai sót. Theo phát ngôn viên Thomas Regnier của Ủy Ban Châu Âu, các nền tảng không bắt buộc phải giám sát mọi thứ được bán qua trung gian của họ, chỉ cần là khi các mặt hàng được xác nhận là bất hợp pháp thì chúng phải bị gỡ bỏ.

Le Monde cũng cho biết là các chuyên viên của Ủy Ban Châu Âu đã tìm kiếm trên trang Shein nhưng không tìm thấy vũ khí hay búp bê khiêu dâm trẻ em. Một nhà ngoại giao châu Âu cũng cho rằng vũ khí có thể được thấy bán trên Amazon, nhưng không phải vì thế mà Pháp sẽ khởi xướng các thủ tục đình chỉ hoạt động của Amazon. Hiện tại, ngoài Pháp, chưa có báo cáo nào về việc bán hàng cấm trên nền tảng Shein được các quốc gia khác trình lên Bruxelles.

Trong khi chờ đợi Pháp nói riêng và Liên Âu nói chung thông qua các biện pháp xử lý, hàng hóa « made in China » đang tiếp tục càn quét thị trường, vì ưu thế « siêu rẻ » không thể chối cãi trong thời buổi khủng hoảng kinh tế khiến sức mua của người dân bị ảnh hưởng, bất chấp những tranh cãi về cạnh tranh không lành mạnh, các tiêu chí về đạo đức, an toàn, môi trường, sức khỏe hay nhân quyền, ví dụ cưỡng chế lao động …

Trong kỷ nguyên số, không gian truyền giáo không còn bó hẹp nơi thánh đường, hay những lời mời giảng đạo trên đường phố, mà đang bùng nổ mạnh mẽ trên các nền tảng TikTok, Instagram và YouTube. Tại Pháp, sự xuất hiện của những "influencer" Công giáo, với ngôn ngữ bình dân, dễ hiểu, tiếp cận giới trẻ dễ dàng hơn. Sự thay đổi được ủng hộ mạnh mẽ từ Vatican, diễn ra song song với số lượng người trẻ xin rửa tội đang tăng vọt tại Pháp.

“5 lời khuyên để cầu chúc một ngày tốt lành”, “10 đồ vật mà tất cả những người Công Giáo cần có trong nhà ”, “Trong Ki Tô giáo không chỉ có Công giáo”, “Kinh thánh nói gì về hành vi bạo lực đối với phụ nữ”,…, là những nội dung được đăng tải trên tài khoản của linh mục người Pháp Paul Adrien, với gần 1 triệu người theo dõi trên các mạng xã hội (Tiktok, Instagram, Facebook, Youtube).

Những video ngắn, nhiều hiệu ứng, thường bắt kịp các xu hướng về âm thanh cũng như chuyển cảnh, chia sẻ về đời sống Công Giáo, giải đáp thắc mắc về đức tin, giáo lý bằng ngôn ngữ bình dân, đôi khi mang tính tranh luận hoặc hài hước. Ví dụ như video có tựa đề : Lý giải những lầm tưởng về chúa Giê-su. Hoặc những lời kêu gọi cùng cầu nguyện trên mạng xã hội, với những chia sẻ mang tính cá nhân như những “influencer” : “Hôm nay, ngày 10/09, chúng ta hãy cầu nguyện cho nước Pháp. Có lẽ cũng giống như nhiều người trong số những người theo dõi tôi, tôi khá là lo lắng về tình hình chính trị và kinh tế hiện nay”, dù cầu nguyện không giải quyết được điều gì trong lúc này, nhưng ít nhất, có thể giúp chúng ta tiếp tục đời sống Ki tô giáo, sống trong hy vọng”.

Trong kỷ nguyên số, không gian truyền giáo không chỉ bó hẹp trong những thánh đường mà dần chiếm lĩnh những nền tảng mạng xã hội, với cách truyền tải nội dung sáng tạo, sinh động, từ những buổi livestream, những hình ảnh selfie chân thật, cho đến những cuộc đối thoại, phỏng vấn nhanh trên đường phố.

Bắt nhịp giới trẻ

Nữ tu, sơ Albertine, với hơn 1 triệu người theo dõi trên Tiktok, gây ấn tượng bởi vẻ ngoài trẻ trung, không mặc tu phục truyền thống, chia sẻ cuộc sống hàng ngày của nữ tu, trả lời các câu hỏi về đời sống tâm linh, tình yêu và những vấn đề thực tế trong cuộc sống hiện đại, kết nối với giới trẻ Gen Z, xoá bỏ định kiến cho rằng đi tu là “buồn chán, là cổ hủ”. Trả lời báo Le Figaro, nữ tu giải thích : “Tôi không xem mạng xã hội như một công cụ để sử dụng, mà đúng hơn là một nơi để sinh sống. Vấn đề là phải ở nơi mọi người đang hiện diện để thấu hiểu nền văn hóa này và điều chỉnh ngôn ngữ của mình. Ngày nay, nhiều người dành hàng giờ đồng hồ, họ có ngôn ngữ riêng trên mạng xã hội… Tôi muốn thấu hiểu nền văn đó, để có thể điều chỉnh ngôn ngữ của mình, để có thể tiếp cận nơi họ đang hiện diện, và bắt kịp con sóng này mà không bị chính con sóng đó cuốn trôi.”

Trong cuộc phỏng vấn với RFI Tiếng Việt về sự thay đổi trong cách tiếp cận, truyền giáo, với sự bùng nổ của các "ngôi sao mạng" Công giáo, giảng viên Charles Mercier, thuộc Đại học Bordeaux, chuyên gia nghiên cứu về lịch sử đương đại và các vấn đề tôn giáo, coi đây là một cuộc “cách mạng”, phá vỡ các quy tắc cũ. Việc các nền tảng số cho phép cá nhân tự do sáng tạo đã phá vỡ thế độc quyền về nội dung của các định chế truyền thống, tạo ra một không gian đức tin đa dạng nhưng cũng đầy thách thức trong việc quản lý. Ông giải thích: “Ngày nay, bất kỳ người Công giáo nào cũng có thể trở thành người sản xuất nội dung, với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, có thể tạo ra các meme. Điều này đã làm “dân chủ hóa”, cá nhân hóa mối quan hệ với đức tin và đa dạng hóa các cơ quan quyền lực. Điều này cũng góp phần vào việc bãi bỏ quy định trong Công giáo. Ngày nay, người ta tìm thấy những lời kinh được trình bày như là kinh nguyện chính thức, trong khi chúng lại được tạo ra bởi các giáo dân, đôi khi là bằng trí tuệ nhân tạo.Và vì vậy, điều đó mở ra một chân trời của những khả năng mới.”

Chuyên gia nghiên cứu về tôn giáo cũng nhấn mạnh rằng dẫu sao Internet và mạng xã hội chỉ được xem như bước đầu tiên trước khi người ta thực sự đến nhà thờ và gặp gỡ, tiếp xúc trực tiếp (chứ không phải qua màn hình) với những người Công giáo khác.

Đọc thêmPadre Guilherme : Ngày là linh mục, đêm làm DJ

Influencer truyền đạo

Sự xuất hiện của những “influencer” Công giáo trên mạng xã hội không phải là ngẫu nhiên, mà được Vatican ủng hộ. Cố giáo hoàng Phanxicô đã kêu gọi “dấn thân vào lục địa kỹ thuật số”, kêu gọi hàng giáo sĩ và các tín hữu hãy "bước ra" khỏi vùng an toàn của mình để đến với mọi người ở nơi họ đang dành thời gian, đó chính là không gian trực tuyến.

Tân giáo hoàng Lêo 14 cũng tiếp nối sứ mệnh này. Vào dịp Năm Thánh 2025, một buổi lễ đặc biệt dành cho các nhà truyền giáo kỹ thuật số (missionnaire numérique) đã được tổ chức với sự tham dự của hơn 1000 nhà sáng tạo nội dung Công giáo trên toàn thế giới. Vatican đã bố trí các khu vực đặc biệt để hỗ trợ việc phát trực tiếp, biến buổi lễ truyền thánh thống thành một sự kiện “tương tác” toàn cầu. Bản thân giáo hoàng cũng có tài khoản mạng xã hội, với 14 triệu lượt theo dõi trên Instagram.

Sự kiện được coi là cách mà Giáo hội chính thức hoá vai trò của những “tông đồ hiện đại”, coi không gian mạng là “địa bàn hoạt động” kết nối với giới trẻ. Giáo hoàng Lêô 14 khẳng định rằng mạng xã hội phải là nơi gieo rắc sự thật và tình yêu, đồng thời khuyến khích các nhà truyền giáo kỹ thuật số hãy là những nhịp cầu nối kết con người trong một thế giới đang bị phân cực. Tuy nhiên Vatican  cũng cảnh báo về sự hời hợt của "văn hóa trình diễn" trên mạng. Trong các sứ điệp đầu năm 2026, giáo hoàng nhấn mạnh rằng truyền thông phải phục vụ hòa bình và sự thật, thay vì chỉ là nơi để tìm kiếm sự chú ý hay lan truyền tin đồn.

Tỷ lệ người trẻ xin rửa tội tại Pháp tăng cao

Tại Pháp, trong dịp lễ Phục Sinh vào năm 2025, hơn 10 000 người đã tham gia lễ rửa tội, tức là tăng 45 % so với năm 2024 (mặc dù tổng số người được rửa tội tiếp tục giảm). Điều gây bất ngờ là nhiều người trong số đó ở trong độ tuổi trưởng thành, là những người trẻ từ 18-25 tuổi. Nhiều người trước đây không theo tôn giáo nào, nhưng đã tìm đến Công giáo.

Phải chăng, những nỗ lực của Giáo hội Công Giáo, hiện đại hoá truyền thông đã tạo ra thành quả ? Ông Charles Mercier nhận định : “Tôi không rõ liệu là những người Công giáo đang tự làm mới mình để thu hút giới trẻ, hay liệu chính giới trẻ đang quay trở lại với Công giáo. Tôi cho rằng những người Công giáo đã làm những gì đặc biệt để thu hút họ. Dù sao đi nữa, đó là lập trường của các giám mục Pháp. Họ nói rằng vào là thời điểm mà Giáo hội Công giáo tại Pháp đang bị rung chuyển bởi các vụ bê bối ấu dâm và lạm dụng tình dục, vậy mà giới trẻ vẫn tìm đến mà không cần lý do rõ ràng. Ngay cả khi họ không cần làm gì, họ vẫn thu hút được tín đồ, vì theo góc nhìn của một người có đức tin thì, chính Chúa là người thúc đẩy những thay đổi này. Một số bộ phận của Công giáo đã triển khai các chiến lược truyền thông kỹ thuật số và đổi mới cách lan tỏa thông điệp tôn giáo, phần nào lấy cảm hứng từ mô hình của các phong trào Tin Lành. Những điều chỉnh này có thể cũng đã góp phần làm thay đổi cách Công giáo được nhìn nhận tại Pháp trong bối cảnh hiện nay.”

Các đại diện của Hội đồng Giám mục Pháp (CEF) được trích dẫn bởi kênh truyền hình Pháp TF1, cho rằng sự gia tăng này phản ánh nhu cầu tìm kiếm “lý do để hy vọng”, các “mốc định hướng” và “đoàn thể” trong đời sống tinh thần, đặc biệt trong bối cảnh xã hội nhiều áp lực và thay đổi.

Ông Philippe Orliange, phó tế (diacre) tại Nhà thờ Saint-Paul Saint-Louis, tại quận 4 ở Paris, cho biết số lượng đăng ký xin rửa tội tại nhà thờ năm nay cũng gia tăng theo khuynh hướng này. Ông nói : “Điều mới mẻ mà tôi thấy trong những lời thỉnh cầu xin rửa tội, là một số người đến từ những gia đình không còn truyền thống Kitô giáo hoặc hoàn toàn không theo Kitô giáo. Việc truyền bá đức tin ngày nay đang diễn ra theo một cách khác so với 15 hoặc 20 năm trước. Mười lăm hoặc hai mươi năm trước, hầu như không có người trưởng thành nào xin rửa tội”.

Theo ông, họ đi theo Công giáo thường là “vì lựa chọn cá nhân”, thường sau một thời gian tìm hiểu hay trải nghiệm, chứ không chỉ bởi vì cha mẹ hay người thân đã là tín đồ, ông đồng thời giảm nhẹ vai trò của mạng xã hội

Thế giới thế tục "trống rỗng"

Những buổi lễ thánh diễn ra mỗi Chủ Nhật ở nhà thờ Saint-Paul Saint-Louis, thường kín chỗ, đủ mọi lứa tuổi. Tại đây, RFI Tiếng Việt đã gặp một kỹ sư trẻ, 32 tuổi, xin ẩn danh. Sinh ra trong một gia đình theo Công giáo, anh kể rằng đã rũ bỏ đức tin khi 12 tuổi, chuyển sang chủ nghĩa vô thần, tin rằng khoa học là lời giải duy nhất cho thế giới, sống một cuộc đời hoàn toàn tách biệt với đức tin.

Tuy nhiên, ở ngưỡng cửa 30, anh cho biết đã nghe thấy tiếng gọi của chúa, để anh nhận ra rằng thế giới thế tục, dù đầy rẫy tiện nghi và công nghệ, vẫn để lại một khoảng trống tâm hồn mà chỉ tình yêu Thiên Chúa mới có thể lấp đầy. Từ hai ba năm trở lại đây, anh thường xuyên có mặt tại nhà thờ, phụng sự, hỗ trợ trong các buổi lễ thánh.

Anh chia sẻ : “Có một cụm từ trong tiếng La Tinh  là "memento mori," tức là nhận thức rằng một ngày nào đó chúng ta sẽ chết, và bởi vì tôi đã từ bỏ Chúa, nên điều tốt đẹp không tồn tại đối với tôi. Tôi vẫn nhận thấy rằng có nhiều điều xấu vẫn tồn tại, tôi cảm nhận được nó trong cuộc sống của mình, ngay cả trong công việc, trong các mối quan hệ, trong kinh doanh, sự theo đuổi lợi nhuận không ngừng nghỉ bằng cách bóc lột người khác, sự chà đạp kẻ yếu, sự tàn phá thiên nhiên, chiến tranh, vv. Có những lúc tôi nghĩ, nếu một ngày tôi phải chết, thì chắc tôi sẽ xuống địa ngục. Và tôi thấy rằng thế giới vô thần thật trống rỗng và chỉ có tình yêu của chúa mới có thể lấp đầy.”