Tạp chí đặc biệt

Tòa án Tối cao Mỹ, ngày 21/02/2026, ra phán quyết bác bỏ chính sách áp đặt thuế quan, trong gần một năm qua, đã được tổng thống Donald Trump sử dụng như một phương tiện làm mưa làm gió chủ yếu để bắt chẹt các quốc gia, các nhóm nước yếu hơn. Suốt tuần qua, Nhà Trắng gia tăng áp lực quân sự, để ngỏ khả năng tấn công Iran, trong bối cảnh ông Trump vừa bị đòn đau về thuế quan, và đàm phán tại Genève không mang lại kết quả mà Washington mong đợi.

Tròn 4 năm Nga xâm lược Ukraina trên quy mô lớn. Trong lúc khả năng đạt thỏa hiệp hòa bình còn xa vời, các đồng minh châu Âu tiếp tục khẳng định hậu thuẫn Ukraina. Tuy nhiên, có khác biệt lớn trong nội bộ châu Âu: Anh Quốc muốn hậu thuẫn Ukraina « giành chiến thắng », trong lúc nhiều nước khác, trong đó có Pháp, chủ trương vừa hậu thuẫn Ukraina, vừa mở cánh cửa đàm phán, tìm thỏa hiệp với Nga.

Chủ trương phát triển quốc phòng châu Âu của tổng thống Pháp Emmanuel Macron, để khẳng định sự tự chủ về chiến lược, trong một thời gian dài bị coi là ảo tưởng, đã có thêm một số ủng hộ mới. Pháp, Đức, Ý, Ba Lan và Vương quốc Anh đạt thỏa thuận phát triển hệ thống drone phòng thủ bầu trời châu Âu.

Theo một khảo sát của Đại học King's College London, các mô hình hàng đầu của Trí tuệ Nhân tạo, từ OpenAI đến Anthropic và Google, đã lựa chọn sử dụng vũ khí hạt nhân trong 95% trường hợp, trong các mô phỏng « trò chơi chiến tranh ». Trên đây là các chủ đề chính của tạp chí Thế giới Đó đây tuần này.

Thất bại chính trị đối với người tự coi đứng trên tất cả

Ngay sau khi Tối cao Pháp viện Mỹ ra phán quyết bác bỏ chính sách thuế quan, ông Trump lại ban hành chính sách áp thuế quan toàn cầu 10% mới, trong thời hạn tối đa 150 ngày, mở ra một giai đoạn căng thẳng khác với thương mại quốc tế.

Chính sách thuế quan gọi là « đối ứng » từng được tổng thổng Trump quảng bá rầm rộ vào « Ngày giải phóng » (02/04/2025), được coi là sẽ giúp nước Mỹ trở lại với thời kỳ « vàng son », tái cân bằng quan hệ thương mại với các nước mà theo ông, đã lợi dụng Hoa Kỳ trong nhiều thập niên.

• Đọc thêm : TT Mỹ ra sắc lệnh mới áp thuế 10 % với hàng nhập khẩu, ngay sau khi Tòa Án Tối Cao bác "thuế đối ứng"

Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ không mang lại ngay lập tức các tác động lớn đối với thương mại quốc tế, bởi Nhà Trắng đã đạt được thỏa thuận song phương với nhiều nước trong thời gian qua, nhờ các đe dọa thuế quan, bên cạnh sắc thuế trả đũa mới (10%). Nhiều nước lo sợ bị trả đũa, không dám đòi Washington xét lại thỏa thuận, đã phải thông qua trong hoàn cảnh bị ép buộc.

Tuy nhiên, thực tế này không thể che lấp được thất bại chính trị lớn của tổng thống Trump, người thường xuyên khẳng định đứng trên mọi thể chế, định chế. Trả lời New York Times, ngày 07/01/2026, ông Trump khẳng định « giới hạn duy nhất » với tổng thống là « tinh thần cá nhân », « đạo lý riêng của bản thân », « luật pháp quốc tế không có nghĩa lý gì »… (« My own morality. My own mind. It's the only thing that can stop me». « I don't need international law »).

• Đọc thêm - Trump: « Đỉnh cao quyền lực » trong một thế giới chia rẽ và thù địch

Quyền áp thuế của Trump giờ đây bị thu hẹp đáng kể

Ông Pascal Lamy, cựu chủ tịch Tổ chức Thương mại Quốc tế (WTO), nhà điều phối mạng lưới các cơ sở tư vấn Jacques Delors, giải thích vì sao phán quyết nói trên của tòa là một thất bại đau đớn với tổng thống Mỹ (trả lời Đài Phát thanh Truyền hình Thụy Sĩ RTS, ngày 22/02/2026) :

« Đây là một chiến thắng đối với những ai cảm thấy rằng ông Trump đã mở rộng quyền lực hành pháp của mình đến mức không còn phù hợp với nền dân chủ Mỹ nữa.  Vì vậy, tất cả những ai trong xã hội chúng ta, gắn bó với nền dân chủ — tức một hệ thống chính trị có sự kiểm soát và đối trọng quyền lực —, đều chỉ có thể hoan nghênh ý nghĩa của phán quyết này về mặt Hiến pháp.

• Đọc thêm – « Ngày Giải phóng » : Mỹ tăng thuế quan với toàn thế giới

Có điều quan trọng cần nhớ là, nước Mỹ ra đời từ một cuộc chiến thương mại. Hiến pháp đã trao cho Quốc Hội quyền áp đặt thuế quan, ngoại trừ trong một số trường hợp nhất định, bao gồm trường hợp có đe dọa nhãn tiền đối với an ninh quốc gia. Tòa án Tối cao phán quyết rằng ông Trump đã sai, khi coi thâm hụt thương mại hiện tại là mối đe dọa với an ninh của nước Mỹ.

Phán quyết của Tối cao Pháp viện Mỹ cùng với một loạt những thất bại mà ông Trump phải gánh chịu trong tháng qua, như làn sóng phản đối cảnh sát di trú sau hai vụ bắn chết người ở Minnesota, việc đề cử Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang, và vụ Groenland, cho thấy đây không phải là một tháng tốt lành đối với ông Trump.

• Đọc thêm - Vụ chủ quyền Groenland: TT Mỹ mềm nắn, rắn buông với châu Âu

Cơ hội, mà ông Trump từng có, khi nhắm đến đơn phương áp thuế đối với hàng hóa nhập khẩu toàn thế giới vào Hoa Kỳ, thoạt tiên rất lớn, giờ đã bị thu hẹp đáng kể. Về cơ bản, tôi cho rằng chủ nghĩa tư bản thị trường hiện tại, sẽ tự điều chỉnh được, nếu các rào cản thuế quan chẳng hạn ở mức 10 hoặc 12% với Mỹ, giống như cách thị trường tự điều chỉnh tùy theo sự thay đổi của giá dầu, hoặc mức lương tối thiểu ở Trung Quốc. Hoàn toàn không có chuyện thuế quan của Mỹ có thể gây đảo lộn được nền kinh tế toàn cầu, thương mại toàn cầu, như điều mà ông Trump tuyên truyền ».  

Tại Iran, kẻ mong đàm phán có kết quả, người chờ Mỹ tấn công

Trong tuần qua tại Iran, trước khi Mỹ - Israel khai hỏa tấn công Iran ngày hôm nay, thứ Bảy, 28/02/2026, nhiều hy vọng đặt vào các đàm phán tại Geneve giữa Teheran và Washington. Ngay cả một thỏa thuận hạn chế cũng có thể cho phép ngăn chặn nguy cơ chiến tranh, nhưng nếu đàm phán thất bại, chiến tranh là khó tránh khỏi.

Thông tín viên Shivos Ghazi tường trình từ Teheran :

« Chúng tôi gặp Behrouz, một người đàn ông Iran khoảng 40 tuổi, điều hành một cửa hàng quần áo trong khu chợ nhỏ ở Teheran. Nhiều tuần nay, khách hàng rất ít, việc kinh doanh gần như đình trệ. Người chủ cửa hàng nói: “Chợ đóng cửa hoàn toàn vì mọi người đều đang chờ đợi. Liệu chúng ta đang hướng tới chiến tranh, hay sẽ có một thỏa thuận? Không ai dám mạo hiểm cả. Thông thường vào thời điểm này trong năm, trước dịp Tết Năm mới cổ truyền của Iran, chúng tôi có rất nhiều khách hàng, và chúng tôi đặt mua rất nhiều sản phẩm, cửa hàng đầy ắp. Năm nay, chúng tôi chỉ đặt hàng bằng 10% so với mọi năm. Chúng tôi đã có kinh nghiệm về cuộc chiến 12 ngày hồi tháng Sáu. Họ tấn công vào ban đêm, và chúng tôi phải đóng cửa hàng trong 12 hoặc 13 ngày. Hiện tại, mọi người chỉ đang cố gắng để lo cho đời sống hàng ngày của gia đình mình.”

Bất ổn và lo âu đã là một phần của cuộc sống hàng ngày. Nhiều người mơ về một thỏa thuận giúp tránh được chiến tranh, nhưng nhiều người khác, đặc biệt là những người đã biểu tình vào đầu tháng Giêng, lại hy vọng Mỹ can thiệp. »

Chế độ Hồi giáo Iran đàn áp phong trào đòi dân chủ, hồi tháng 1/2026, khiến ít nhất hàng ngàn người chết, và thậm chí hàng chục ngàn. Cuộc thảm sát này và sự tàn bạo của chế độ thần quyền tại Iran từ nhiều thập niên khiến việc can thiệp quân sự của Mỹ, mang lại hy vọng lật đổ chế độ, trở thành mong mỏi của nhiều người dân Iran. 

Tròn 4 năm cuộc xâm lăng: Anh kiên định hỗ trợ Ukraina giành chiến thắng

Ngày 24/02/2026 là tròn 4 năm Nga tấn công Ukraina trên quy mô lớn. Nhiều lãnh đạo châu Âu có mặt tại Kiev vào dịp này để khẳng định sự ủng hộ mạnh mẽ và lâu dài với Ukraina. Anh Quốc là một quốc gia đứng hàng đầu châu Âu trong các hậu thuẫn Ukraina.

Thông tín viên Nguyễn Giang tường trình từ Luân Đôn :

« Sang thăm Kiev vào dịp 4 năm cuộc chiến của Nga đánh Ukraina, ngoại trưởng Anh Yvette Cooper đã công bố thêm 300 biện pháp trừng phạt mới của Anh nhắm vào các cá nhân, doanh nghiệp Nga, đặc biệt trong ngành dầu khí. Trong số này có tập đoàn đường ống dẫn dầu khí lớn nhất thế giới của Nga PGSC Transneft. Cùng ngày, thủ tướng Anh Keirr Stamer đã cùng toàn bộ nội các mặc áo đen dự họp chính phủ và tưởng niệm các nạn nhân cuộc chiến.

Ông nói nước Anh sẽ tiếp tục sát cánh cùng người Ukraina ‘‘vì tự do và vì một nền hòa bình công bằng và bền vững’’. Cho tới nay Anh đã chi gần 21,8 tỷ bảng Anh, gồm 13 tỷ cho quân sự trong khuôn khổ một đối tác chiến lược giữa hai nước. Ngoài các khoản viện trợ nhân đạo cấp thời, Anh còn đảm bảo tín dụng để Ukraina có thể tiếp cận hàng trăm tỷ đô la của ngân hàng thế giới. Trên thực tế, Anh đã chi nhiều trăm triệu đô la bốn năm qua để nhà nước Ukraina có thể trả lương cho công chức và quân nhân.

Điều đáng chú ý là chính sách ủng hộ Kiev và chống lại chế độ của tổng thống Putin khiến Anh khác hẳn với Hoa Kỳ vốn đang tìm cách đạt thỏa thuận, thậm chí mặc cả với Nga về cuộc chiến này. Đây là lý do mà nửa năm qua thì nước Nga đã coi Anh là ‘‘kẻ đầu trò xấu xa’’, thay thế Hoa Kỳ để duy trì cuộc chiến của NATO ở Ukraina.

Một khảo sát vào tháng 2 năm nay cho thấy, sau 4 năm chiến tranh, so với các nước trong Liên Âu, dư luận tại Anh tiếp tục muốn ủng hộ Ukraina ‘‘giành chiến thắng’’ ở mức 70%, cao hơn hẳn. Ở Đức, tỉ lệ này là 51%, ở Pháp tỉ lệ là 45%, Tây Ban Nha 40% và Ý 32% (thăm dò của YouGov, trích ''Four years into the Ukraine war, where does Western European opinion stand?'', 20/02/2026).

Sự ủng hộ mạnh của người dân khiến cho chính phủ Anh có thể tiếp tục chọn cách đi của mình khác hẳn Mỹ. Và có lẽ là mạnh mẽ hơn châu Âu, vốn có chia rẽ nội bộ. Anh Quốc coi an ninh của Ukraina gắn bó chặt chẽ với chiến lược an ninh của Vương quốc Anh trên thế giới trong suốt 4 năm qua và còn trong nhiều năm nữa. »

Xây dựng nền công nghiệp quốc phòng tự chủ châu Âu: Những đột biến

Các cường quốc quân sự châu Âu gia tăng phối hợp để thúc đẩy hợp tác quốc phòng của châu Âu và hậu thuẫn Ukraina. Ngày 20/02 vừa qua, tại thành phố Krakow, Ba Lan, 5 nước Pháp, Đức, Ý, Ba Lan và Vương quốc Anh khẳng định « Đảm bảo chủ quyền và an ninh lâu dài của Ukraina phải là một phần không thể thiếu của thỏa thuận hòa bình, bất luận với giải pháp nào ». Năm quốc gia tham dự cuộc họp, là bộ phận nòng cốt của « Liên minh các nước tình nguyện vì Ukraina », thông qua kế hoạch phát triển drone giá rẻ, để bảo vệ không phận châu Âu, trong khuôn khổ ​​chương trình LEAP (Low-cost Effectors and Autonomous Platforms). Kế hoạch này nhằm mục đích phát triển các nền tảng drone tự động hóa, bổ trợ cho hệ thống phòng thủ tên lửa đất đối không, vốn đòi hỏi chi phi rất lớn.

Hôm 17/02, Ireland mở đàm phán với Pháp về đơn hàng mua xe bọc thép, theo chủ trương châu Âu ưu tiên mua hàng sản xuất tại châu Âu. Bộ trưởng quốc phòng Đức, Pháp, Anh, Ý, Ba Lan và Thụy Điển, ngày 12/02, đã ký một ý định thư về One Way Effector 500 Plus, thỏa thuận hợp tác phát triển drone cảm tử chi phí thấp với trọng lượng dưới 50 kg, tầm tấn công vượt quá 500 km, chi phí dưới 100.000 euro, với đích nhắm là các mục tiêu có giá trị cao, bao gồm hệ thống phòng không, trung tâm chỉ huy, cơ sở hậu cần của đối phương.

Cuộc xâm lăng Ukraina của Nga đã phơi bày nhiều điểm yếu của châu Âu về quốc phòng. Kể từ năm 2022, châu Âu đã có những tiến bộ vượt bậc. Quá trình tái vũ trang của châu Âu được đẩy nhanh, với ngân sách quốc phòng dự kiến ​​tăng trung bình 80% vào năm 2025. Đảm nhiệm 99% viện trợ cho Ukraina sau khi Mỹ rút. Khoảng 80% người châu Âu ủng hộ xây dựng một nền quốc phòng chung của châu lục (thăm dò Eurobaromètre mùa thu 2025). Xây dựng châu Âu « độc lập », chủ trương của cố tổng thống Pháp Charles de Gaulle những năm 1960 nay được chính thủ tướng Đức Frederic Merz thúc đẩy (diễn đàn an ninh Munich 2/2026). 

« Chiến tranh cường độ cao »: Trí tuệ nhân tạo thường tư vấn dùng vũ khí hạt nhân

Nguy cơ vũ khí hạt nhân được sử dụng trong các xung đột vũ trang là rất lớn, nếu các nhà ra quyết định nghe theo tư vấn của Trí tuệ nhân tạo. Theo một khảo sát của Kenneth Payne, một nhà nghiên cứu tại Đại học King's College London, được báo chí Pháp dẫn lại, dựa trên việc thử nghiệm ba mô hình mới nhất của OpenAI, Anthropic và Google (GPT-5.2, Claude Sonnet 4 và Gemini 3 Flash), với các kịch bản chiến tranh đặc biệt căng thẳng. Các mô phỏng bao gồm xung đột biên giới, tranh giành nguồn tài nguyên khan hiếm và các mối đe dọa đối với sự tồn vong của một chế độ.

Đối mặt với xung đột ở mức cao, các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến nhất dường như thống nhất về việc cần sử dụng vũ khí hạt nhân. Nhà nghiên cứu Tong Zhao, Đại học Princeton, nhận định « Các cường quốc đã và đang sử dụng trí tuệ nhân tạo trong các cuộc tập trận kiểu này », mặc dù vẫn chưa rõ mức độ tích hợp các công cụ này « vào các quy trình ra quyết định quân sự thực tế » như thế nào.

Thông tin nói trên khớp với mối lo ngại lớn lâu nay của nhiều chuyên gia về nguy cơ Trí tuệ Nhân tạo có thể đẩy con người đến các quyết định hủy diệt, không thể vãn hồi.

 

Đàm phán giữa Nga và Ukraina nhằm tìm giải pháp chấm dứt chiến tranh đột ngột kết thúc ; Nguy cơ xung đột vũ trang Mỹ - Iran tăng cao khi Washington ồ ạt huy động chiến đấu cơ đến Trung Đông ; Donald Trump có kế hoạch lập căn cứ quân sự ở Gaza ? Phải chăng Trung Quốc đã thật sự bí mật thử hạt nhân ? Trên đây là những chủ đề thời sự đáng chú ý trong tuần.

Vì sao đàm phán Nga – Ukraina đột ngột kết thúc ?

Thứ Ba, ngày 17/02/2026, Matxcơva, Kiev và Washington tiến hàng vòng đàm phán thứ hai tại Geneve, Thụy Sĩ, nhằm tìm kiếm hòa bình cho Ukraina. Tuy nhiên, đến ngày đàm phán thứ hai, thứ Tư 18/02, cuộc thương lượng của các bên đã đột ngột bị rút ngắn mới sau hai giờ bắt đầu mà không cho một kết quả khả quan nào. Cho đến hiện tại, không một chi tiết nào về cuộc họp được tiết lộ. Phát biểu trước báo giới, phía Nga nói đến một cuộc đàm phán « khó khăn nhưng chuyên nghiệp ». Đoàn đàm phán Ukraina thì tuyên bố là có « tiến bộ ».

Báo Thụy Sĩ Le Temps, dẫn lời Thomas Greminger, giám đốc Trung tâm Chính sách An ninh tại Geneve, giải thích ba nguyên nhân cho việc kết thúc đột ngột cuộc đàm phán. Thứ nhất là lập trường cứng rắn từ Nga. Ông Greminger cho biết ông không ngạc nhiên về việc không đạt được tiến bộ quan trọng nào trong vế chính trị của cuộc đàm phán, do các bên vẫn còn nhiều bất đồng. Về nguyên tắc, nhà ngoại giao Thụy Sĩ này cho rằng « những tiến bộ về kỹ thuật » là vẫn có thể, chủ yếu ở hai trục, được cho là trọng tâm của cuộc thảo luận : Vấn đề quân sự và Lợi ích kinh tế.

Nhưng sự trở lại của ông Vladimir Medinski, cố vấn của tổng thống Nga, nhà tư tưởng học nổi tiếng với những lời phát biểu được cho là xuyên tạc lịch sử, rất có thể đã làm gián đoạn sự năng động của các cuộc thương lượng về quân sự – vốn dĩ đã có những tiến triển trong vòng họp thứ nhất ở Abu Dhabi – bằng cách đưa trở lại bàn đàm phán các vấn đề nhạy cảm như tiếng Nga và Giáo hội Chính thống Nga. Một lựa chọn đã khiến các bên tham gia cảm thấy khó chịu. Theo nhận định của Thomas Greminger, « các yêu cầu của Nga mang tính cực đoan hơn dự đoán ».

Thứ hai, theo Le Temps, còn có sự chia rẽ trong nội bộ đoàn đàm phán Ukraina. Theo báo Anh The Economist, một bên do cựu lãnh đạo cơ quan tình báo Ukraina Kyrylo Budanov đứng đầu, đánh giá một thỏa thuận nhanh chóng – ngay cả khi không hoàn hảo – vẫn sẽ tốt hơn trước khi cơ hội vụt mất, bên kia, vẫn còn chịu tác động từ cựu chánh văn phòng Andriy Yermark, tỏ ra ít khoan nhượng hơn. Điều này buộc tổng thống Volodymyr Zelensky phải tìm cách dung hòa hai bên, trong khi vẫn phải chịu áp lực cả từ trong và ngoài nước để tổ chức một cuộc bầu cử tổng thống.

Cuối cùng, khuôn khổ các cuộc đàm phán dường như vượt quá khả năng bộ đôi nhà ngoại giao Mỹ, Steve Witkoff và Jared Kushner. Cùng trong một quãng thời gian này, hai đặc sứ Mỹ còn phải đàm phán với Iran về hồ sơ hạt nhân của Teheran  thông qua trung gian Oman. Theo phân tích của Thomas Greminger, « trước đây, họ đã thành công trong việc thu hẹp khoảng cách chính trị, nhưng họ đã đánh giá thấp chuyên môn cần thiết để đạt được một thỏa thuận vững chắc ».

Như ví von của một nhà ngoại giao Iran, xin ẩn danh, được Reuters dẫn lại : Cách tiếp cận này của Mỹ chẳng khác gì với việc « tại phòng cấp cứu, một bác sĩ duy nhất với hai bệnh nhân nghiêm trọng và không thể chăm chút lo cho người này hay người kia, nên có nhiều nguy cơ đi đến thất bại ! ».

Tấn công Iran : Quân đội Mỹ đã trong tư thế sẵn sàng ?

Cũng tại Geneve, Thụy Sĩ, cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran liên quan đến chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Teheran vẫn chưa cho kết quả như tổng thống Mỹ Donald Trump mong muốn. Ngày 19/02/2026, tổng thống Mỹ Donald Trump trong lễ khai mạc phiên họp đầu tiên Hội đồng Hòa bình do ông sáng lập, ra tối hậu thư, Iran chỉ có 15 ngày để từ bỏ chương trình hạt nhân, và ký kết thỏa thuận.

Như để gia tăng sức ép đối với Iran, ngoài chiếc hàng không mẫu hạm USS Lincoln đã hiện diện trong khu vực, Hoa Kỳ thông báo điều thêm chiếc mẫu hạm thứ hai USS Ford từ vùng biển Caribê đến Trung Đông. Áp lực quân sự tăng thêm một nấc, khi chỉ trong vòng 24 giờ, theo các hình ảnh vệ tinh, Mỹ triển khai bổ sung một phi đội hùng hậu khoảng 50 chiến đấu cơ từ F-22, F-16 đến F-15, cùng 100 máy bay tiếp liệu và nhiều máy bay trinh sát đến các căn cứ quân sự chính của Mỹ trong khu vực.

Quy mô quân sự triển khai lớn đến mức, có khả năng phát động một chiến dịch quân sự lớn chống Iran, khiến truyền thông Mỹ hôm thứ Năm 19/02, hoạt động hết công suất. Nhật báo kinh tế Pháp Les Echos cho biết, các kênh truyền hình CNN và CBS đưa tin rằng quân đội đã sẵn sàng tấn công Iran ngay trong cuối tuần này nếu tổng thống Trump ra lệnh, trong khi tờ Wall Street Journal giải thích đây là lần đầu tiên Mỹ phô trương uy lực không quân lớn đến như vậy kể từ cuộc xâm lược Irak năm 2003.

Theo nhận định của đô đốc Nicolas Vaujour, tham mưu trưởng Hải quân Pháp và là tác giả tập sách « Những cuộc chiến trên biển » (Les Guerres des Mers, NXB Tallandier), những động thái quân sự này của Mỹ diễn ra vào một thời điểm chiến lược thú vị, vào lúc các cuộc đàm phán không đi đến kết quả, bất chấp việc triển khai tầu sân bay USS Lincoln. Hành động này của Washington làm sống lại cuộc đối thoại chiến lược, và đây chính là mục đích của tầu sân bay, « một công cụ quyền lực, công cụ thể hiện chủ quyền quốc gia, chứng minh ý chí chính trị của một quốc gia ».

Trả lời RFI Tiếng Pháp ngày 17/02/2026, đô đốc Nicolas Vaujour, còn nhấn mạnh rằng kiểu « ngoại giao tầu sân bay » này khẳng định mong muốn áp dụng học thuyết « Hòa bình thông qua sức mạnh » của chính quyền Trump được trình bày trong Chiến lược Quốc phòng công bố hồi tháng 01/2026.  

« Gọi đó là ngoại giao tàu sân bay thì chưa hẳn, trước hết đó là một công cụ quyền lực. Mỹ phô trương sức mạnh và Mỹ minh chứng cho ý chí chính trị bằng công cụ này, vốn có nhiều đặc điểm độc đáo : ưu thế trên biển, khả năng tấn công và trên hết là khả năng tiếp cận ngay cả khi một số quốc gia không muốn quý vị hoạt động từ lãnh thổ của họ, thì quý vị vẫn có thể hoạt động từ tàu sân bay của mình.

Người Mỹ muốn thực hiện học thuyết mà họ đã thiết lập, được gọi là "hòa bình thông qua sức mạnh". Điều này rõ ràng là một minh chứng cho mong muốn giải quyết một số xung đột, và nếu cần thiết, sẽ đẩy nhanh quá trình này, và do vậy, "tôi trưng bày các công cụ và tôi phô trương sức mạnh của mình để giải quyết vấn đề càng nhanh càng tốt" ».

Mỹ có kế hoạch mở căn cứ quân sự ở Gaza ?

Ngày 19/02/2026, tổng thống Mỹ Donald Trump chủ trì phiên họp đầu tiên Hội đồng Hòa bình do chính ông thành lập. Khoảng gần 50 quốc gia tham dự phiên họp nhưng không một quốc gia thành viên thường trực Hội Đồng Bảo An nào tham dự, ngoài Mỹ.

Khai mạc phiên họp, nguyên thủ Mỹ loan báo đã có chín nước thành viên cam kết đóng góp 7 tỷ đô la viện trợ nhân đạo cho Gaza. Nhiều nước khác như Albani, Kosovo, Kazakhstan, hay Ai Cập được cho là đã hứa sẽ gởi quân đội đến hỗ trợ lực lượng ổn định quốc tế và huấn luyện cảnh sát địa phương.

Tuy nhiên, theo nhiều tài liệu được nhật báo Anh The Guardian tham khảo, chính quyền Trump dường như đang nghiên cứu dự án mở một căn cứ quân sự trên một diện tích rộng hơn 141 ha, và có khả năng tiếp nhận đến 5.000 người ở Gaza. Tờ báo Anh khẳng định, căn cứ này sẽ được xây dựng theo từng giai đoạn, « được bao bọc bởi 26 tháp canh bọc thép di động và được trang bị trường bắn súng hạng nhẹ, hầm trú ẩn, và kho chứa thiết bị quân sự. Một hàng rào dây thép gai để bảo vệ toàn bộ căn cứ ».

Cũng theo tờ báo Anh này, căn cứ này sẽ được đặt tại một vùng khô cằn ở phía nam Gaza. Theo một nguồn tin ẩn danh với The Guardian, « một nhóm nhỏ doanh nghiệp xây dựng quốc tế có kinh nghiệm tại các vùng chiến sự đã có thể đến khảo sát khu vực ». Về số binh sĩ được triển khai, bản kế hoạch này không nhằm để triển khai quân đội Mỹ, thay vào đó là các thành viên của Lực lượng Bình ổn Quốc tế ISF tương lai.

Việc thành lập lực lượng này được quyết định trong khuôn khổ bản kế hoạch hòa bình 20 điểm do ông Trump đề xuất, sau đó đã được Liên Hiệp Quốc thông qua. Trong bối cảnh này, tờ New York Times, nhắc lại « một số nước đã cam kết điều hàng ngàn binh sĩ tham gia ISF », với nhiệm vụ « gìn giữ an ninh » theo lời của Donald Trump.

Nhật báo Mỹ cẩn trọng lưu ý rằng, theo các nguồn tin ẩn danh, « các quan chức Mỹ vẫn đang trong quá trình thảo luận về việc xây dựng một căn cứ quân sự cho ISF tại khu vực do Israel kiểm soát ở phía nam Gaza ». Kế hoạch này đã không được ông Trump nhắc đến trong buổi khai mạc phiên họp đầu tiên Hội đồng Hòa bình hôm 19/02/2026 tại Washington.

Trung Quốc bí mật thử hạt nhân ?

Một thời kỳ căng thẳng hạt nhân mới giữa các đại cường. Vào tháng 6/2020, Hoa Kỳ từng cáo buộc Trung Quốc bí mật thử nghiệm hạt nhân. Hơn bốn năm sau, ngày 17/02/2026, Christopher Yeaw, thứ trưởng Ngoại Giao Mỹ, phụ trách kiểm soát vũ khí và không phổ biến vũ khí hạt nhân, tại hội thảo của Viện Hudston, trụ sở ở Washington, tuyên bố, Hoa Kỳ sẵn sàng tiến hành các vụ thử hạt nhân có sức công phá thấp và chấm dứt lệnh cấm kéo dài hàng thập kỷ để phù hợp với các vụ thử bí mật được cho là của Trung Quốc và Nga.

Thông tín viên Clea Broadhurt tại Bắc Kinh tường thuật :

« Hoa Kỳ tuyên bố rằng tín hiệu địa chấn được phát hiện vào tháng 6 năm 2020 gần bãi thử hạt nhân Lop Nur ở phía tây Trung Quốc tương ứng với một vụ nổ hạt nhân có công suất thấp. Theo Washington, dữ liệu này không tương ứng với động đất hay hoạt động khai thác mỏ, mà là một vụ thử bí mật có chủ đích, có thể được thiết kế để né tránh các hệ thống giám sát và kiểm chứng quốc tế.

Bắc Kinh kiên quyết phủ nhận điều này và cáo buộc Hoa Kỳ bóp méo sự thật để biện minh cho chiến lược hạt nhân của riêng mình. Tuy nhiên, các chuyên gia quốc tế vẫn thận trọng : Các tín hiệu được ghi nhận quá yếu để khẳng định chắc chắn đó là một vụ thử hạt nhân, do thiếu bằng chứng kỹ thuật đầy đủ.

Nhưng vấn đề không chỉ dừng lại ở vấn đề khoa học hay kỹ thuật thuần túy. Lời cáo buộc xuất hiện trong bối cảnh việc kiểm soát vũ khí hạt nhân bị bỏ trống, sau khi hiệp ước lớn cuối cùng hạn chế kho vũ khí chiến lược của các đại cường hạt nhân đã hết hạn.

Washington hiện đang nêu lên khả năng nối lại các vụ thử của riêng mình, nhân danh sự cân bằng chiến lược. Đối với nhiều nhà phân tích, rủi ro là rõ ràng : sự mất lòng tin ngày càng tăng và viễn cảnh leo thang giữa các cường quốc hạt nhân là hiện thực. »

Giữa sự uy nghiêm cung đình và văn hóa dân gian, từ vật dụng thường nhật đến nghi lễ thiêng liêng, Bảo tàng Quai Branly ở Paris có cuộc triển lãm phong phú và độc đáo về « Rồng », một sinh vật được cho là lai tạo, thống trị thế giới động vật siêu nhiên của Trung Quốc trong hàng thiên niên kỷ.

Mở cửa đến ngày 01/03/2026, khách tham quan, những người đam mê nghệ thuật Trung Quốc tại Paris lần đầu tiên có dịp khám phá hình tượng « Rồng » trong truyền thuyết Trung Hoa. Khác xa với hình ảnh Rồng phương Tây, hung hãn và phun lửa, sinh vật siêu nhiên Trung Quốc, có thú vui săn tìm ngọc lửa, có số 9 là con số may mắn và toàn bộ vũ trụ là nhà. Sinh vật này, biểu tượng của hoàng cung, còn là hiện thân của sức sống, sức mạnh của vũ trụ, nhưng cũng là cầu nối giữa con người với thế giới thần linh.

Trư Long, Thao Thiết : Những phiên bản Rồng nguyên thủy

Hiện hữu trong tâm thức dân gian với chiều dài lịch sử hơn 5 thiên niên kỷ, muôn hình vạn trạng của Rồng được thể hiện qua các tác phẩm chạm khắc từ trên chiếc bình gốm đến mũ đội đầu, từ vạc ba chân đến chiếc nghiên mực. Sự hiện diện của những hiện vật này tại Paris là kết quả của một chương trình hợp tác giữa hai bảo tàng, theo như giải thích từ Julien Rousseau, đồng phụ trách triển lãm với RFI Pháp ngữ, : « Một bên là Bảo tàng Quai Branly Jacques Chirac tại Paris và bên kia là Bảo tàng Cố cung Quốc gia Đài Bắc, bên đưa ra ý tưởng ban đầu về cuộc triển lãm và đã đề xuất với chúng tôi như một phần của thỏa thuận trao đổi, hợp tác giữa hai bên. »

Lúc thuở ban sơ, ngay từ thời đồ đá mới, hình ảnh Rồng đã được thể hiện qua các đồ trang sức bằng ngọc bích được tìm thấy trong các ngôi mộ của những người quá cố có địa vị cao. Hình dạng của Rồng thời kỳ đó không có vẻ ngoài đẹp như người ta thấy hiện nay, mà là « Trư Long », một con Lợn-Rồng, có mõm và đôi tai nhỏ trên một trong những vật thể đầu tiên mô tả Rồng, có niên đại khoảng 3000 năm trước Công nguyên.

Gần hai thiên niên kỷ sau, Rồng bắt đầu có hình dạng quen thuộc hơn. Mô típ mặt nạ phàm ăn, Thao Thiết, được khắc trong chiếc thau đồng trưng bày ở triển lãm. Ra đời từ sự kết hợp của hai con rồng nhìn nghiêng với đôi mắt to lồi, các vật dùng bằng đồng khắc hình Thao Thiết có từ thời nhà Chu, đặc biệt là nhà Thương (1554 – 1064 TCN), theo chú thích, thường được dùng trong các nghi thức tang lễ, cúng bái người quá cố. Đây là một phương tiện để giao tiếp với tổ tiên.

Chữ viết xuất hiện thời kỳ đó cho thấy các ký tự để miêu tả Rồng có thể mang tới 268 hình dạng khác nhau (thể hiện Rồng không sừng, thân cong, hoặc ở dạng côn trùng). Được ban cho sức mạnh tiên tri, những ký tự này được sử dụng để dâng sớ lên Ngọc Hoàng.

Rồng, sự phối hợp của 9 con vật, kết nối con người với giới siêu nhiên

Dần dần, quái vật lai trở thành một trong những linh thú nổi bật trong kho tàng động vật huyền thoại Trung Quốc. Đến thế kỷ thứ 2 sau Công nguyên, triết gia Vương Phụ đã đưa ra hình dạng của Rồng là một linh vật có « sừng hươu, đầu lạc đà, mắt thỏ, thân rắn, bụng sò ốc, vảy cá chép, móng vuốt đại bàng, chân hổ và tai bò ». Một sự kết hợp của 9 loài vật khác nhau.

Theo Julien Rousseau, sự tổng hợp đó mang ý nghĩa của khía cạnh vũ trụ học : « Rồng được cho là bao gồm chín yếu tố động vật, vì nghệ thuật Trung Hoa, ngay từ thuở ban đầu, đã rất quan tâm đến vấn đề siêu nhiên này. Ít nhất đó là những gì chúng ta biết từ các di tích khảo cổ được bảo tồn ngày nay, đặc biệt là các đồ đồng. Và đó không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên, vì số chín đồng âm với vô cực trong tiếng Hoa, và số chín cũng là một con số may mắn. »

Khả năng biến hóa của Rồng tăng lên qua từng triều đại, và hình dạng của Rồng cũng vì thế cũng nhân lên gấp bội. Rồng có thể nhỏ như con tằm nhưng cũng có thể to lớn như cầu vồng. Với đủ kích cỡ, Rồng là vật cưỡi của các vị tiên, có thể « làm mưa làm gió », có khả năng bay xuyên chín tầng trời, hay đi sâu vào lòng đất. Rồng ôm lấy những chiếc bình rượu, ve vãn mây trên những chiếc gương đồng, khép mình trên hiện vật tráng men hay cưỡi mây đi về phía biển Tây…, như  những gì các bức họa minh chứng.

Không chỉ hiện diện trong dân gian, Đạo giáo, Nho giáo và Phật giáo, ba đạo giáo định hình nền tư tưởng Trung Quốc, mỗi trường phái có cách giải thích riêng về Rồng. Khi liên kết với mùa xuân, lửa mang tính dương, Đạo giáo xem Rồng là một trong bốn sinh vật cơ bản, cùng với rùa đen phương Bắc, hổ trắng phương Tây và phượng hoàng đỏ phương Nam. Còn Phật giáo lại đồng nhất Rồng với Naga, rắn thần trong huyền thoại Ấn Độ.

Rồng : Biểu tượng quyền lực chính trị

Mãi đến triều đại Liêu (907-1125), rồng mới được gắn liền với hoàng đế, dưới hình thức rồng năm móng. Màu vàng rực rỡ của nó tô điểm cho cuộc sống thường nhật của nhà vua. Như đã đề cập, số chín là con số hoàn hảo nhất trong nền văn minh Trung Hoa. Những biểu tượng hài hòa này thấm đẫm mọi chi tiết của hoàng gia. Chín con rồng bay lượn trên y phục triều đình có 81 vảy (9 bình phương). Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh chẳng hạn được cấu tạo từ các công trình có 9 xà, 81 cột và 270 viên ngói, tổng cộng 9.990 phòng. Tất cả những biến thể này đều xoay quanh bình phương của số ba, tượng trưng cho tam hợp trời, đất và người.

Trên đài RFI, Julien Rousseau giải thích tiếp : « Đó là con số hoàn hảo, vì nó là bình phương của 3. Con số này đại diện cho sự tóm gọn của vũ trụ. Đây là điều quan trọng cần phải hiểu để có thể hiểu về Rồng : Số 3 là bộ ba của Thiên-Địa-Nhân, nghĩa là người, đất, trời, là nền tảng của vũ trụ và vũ trụ học Trung Quốc. Vì vậy, con số 3 này là một con số đặc biệt quan trọng, tóm tắt toàn bộ thế giới quan, và đó là lý do tại sao Rồng được liên kết với số 9 và nhiều số khác nữa. »

Là nền tảng của sự cân bằng vũ trụ, Rồng đóng vai trò là bên trung gian, cũng như hoàng đế. Những họa tiết thêu trên long bào hoàng đế Nhà Thanh (1644 – 1911) cho thấy sự hài hòa phổ quát mà quyền lực hoàng đế phải đảm bảo. Hình ảnh những ngọn núi nhô lên giữa những đại ngàn nguyên thủy, xen kẽ 5 dải màu, đại diện cho năm yếu tố của tự nhiên : Màu xanh dương của Mộc, màu đỏ của Hỏa, vàng của Thổ, trắng của Kim và đen của Thủy. Rồng hoàng cung với năm móng vuốt bay lượn trên những đám mây báo hiệu những cơn mưa màu mỡ.

Sự cân bằng các yếu tố tự nhiên

Truyền thuyết kể rằng, với vai trò là người bảo vệ sự hài hòa của thế giới, rồng bay lên trời « vào xuân phân rồi lại lao xuống vực sâu vào thu phân ». Theo phong thủy, « mạch máu » của rồng nuôi dưỡng núi non và ban năng lượng cho chúng. Đây là một khái niệm cơ bản để hiểu về tranh phong cảnh Trung Quốc, đặc biệt là tranh phong cảnh thời nhà Thanh (1644-1911), một số cuộn tranh tuyệt đẹp được trưng bày ở triển lãm. Để hiểu rõ hơn về khái niệm này, một video tương tác hấp dẫn thậm chí cho phép trẻ em bay lượn giữa những đỉnh núi đá ngàn từ một trong những bức tranh phong cảnh bằng mực và kết nối với năng lượng của rồng.

Triển lãm khép lại với mô hình Rồng bằng giấy to lớn mầu sắc sặc sỡ, được dùng để biểu diễn múa Rồng trong các dịp Tết đến hay trong những sự kiện đặc biệt. Vẫn theo ông Julien Rousseau, múa Rồng vượt lên trên cả biểu tượng nghệ thuật cũng như hành trình tìm kiếm viên ngọc lửa thần kỳ, điệu múa này một lần nữa thể hiện tầm nhìn vũ trụ của người Trung Quốc : Sự cân bằng của các yếu tố tự nhiên:

 « Điệu múa Rồng chủ yếu liên quan đến điều mà chúng ta gọi là phong thủy, tức là địa lý học, những quy tắc góp phần vào sự lưu thông đúng đắn của năng lượng tự nhiên ở một nơi. Vì vậy, nó quyết định quy hoạch đô thị, kiến ​​trúc, v.v… một chút về cây xanh trong nhà, nhưng nó còn hơn thế nữa.

Đó đơn giản là sự cân bằng của các yếu tố tự nhiên và cũng liên quan đến vị trí của các lăng mộ cổ, đây là một điều quan trọng trong phong thủy. Nhưng trong bất kỳ trường hợp nào, đo rồng được liên kết với năng lượng sống vũ trụ, nó tạo điều kiện thuận lợi cho dòng chảy này. Người ta nói núi chẳng hạn là động mạch của rồng, là kênh dẫn lưu thông năng lượng sống và có lợi này. Do đó, điệu múa rồng tạo điều kiện thuận lợi cho dòng chảy năng lượng lành mạnh này, vì sức khỏe của cư dân. »

Tết Nguyên đán hay Tết Âm lịch ở Hàn Quốc, người Hàn gọi là Seollal (설날), cũng là một ngày lễ quen thuộc với các nước thuộc khu vực văn hóa Đông Á, như Việt Nam, Trung Quốc và Mông Cổ...  Nhưng có một điều ít người biết là đã có một thời gian dài Tết Seollal phải được giữ trong lặng lẽ, người dân Hàn gần như phải “ăn Tết trong nhà” để tránh rắc rối.

Để Tết Seollal được công nhận trở lại đúng tên, đúng vị thế của một ngày lễ truyền thống, xã hội Hàn Quốc đã trải qua một hành trình giằng co kéo dài gần một thế kỷ — từ triều vua cuối cùng quyết định chuyển sang lấy Tết Dương lịch là chính, Tết Âm lịch ngày càng ít quan trọng hơn về mặt chính thức, rồi bị cưỡng bức từ bỏ dưới thời Nhật Bản đô hộ, qua giai đoạn hậu giải phóng ưu tiên Tết Dương lịch, cho đến khi tiếng nói của người dân đủ mạnh để “trả lại” Tết Seollal cho đời sống xã hội.

Những điều thông tín viên Trần Công, từ Seoul, thuật lại sau đây, ít được biết đến ngay tại xứ Hàn. Việc những chuyện này ít được nhắc lại trên truyền thông hiện nay có thể do những ký ức đầy uẩn khúc liên quan đến việc bài trừ Tết Seollah trong giai đoạn Nhật Bản đô hộ hoặc giai đoạn độc tài quân sự.

“Seollal”: Sự mới mẻ, điểm khởi đầu

Trong tiếng Hàn, từ “설” thường gắn với cảm giác mới mẻ, mở đầu, đồng thời cũng hàm ý rằng qua Tết là thêm một tuổi, theo quan niệm dân gian. Vì thế, nói đến “Seollal” không chỉ là gọi đúng tên một ngày lễ, mà còn là cách người Hàn trả lại phẩm giá cho Tết Âm lịch sau những giai đoạn từng bị hạ thấp. Trong Tết Seollal, tteokguk — canh bánh gạo — là món “khai niên” kinh điển: ăn một bát tteokguk như một nghi thức bước sang tuổi mới, khởi đầu năm mới bằng sự tròn đầy, may mắn và lời chúc bình an.

Tết Seollal cũng là dịp người Hàn hướng về gia đình và tổ tiên. Buổi sáng ngày Tết thường có charye (차례) — lễ cúng tổ tiên để nhắc nhớ gốc rễ; sau đó nhiều gia đình đi seongmyo (성묘) — tức tảo mộ, như một cách nối lại ký ức với đất tổ. Không khí đoàn tụ thể hiện rõ nhất trong sebae (세배): con cháu cúi lạy chúc Tết, người lớn đáp lễ, mừng tuổi và trao lời dặn dò cho năm mới. Bên cạnh nghi lễ, Tết cũng là thời gian của niềm vui: cả nhà chơi yutnori (윷놀이), một trò chơi cá ngựa, để “lấy hên”, dự đoán vận may; cùng các hoạt động dân gian như thả diều, nhảy bập bênh hay hội chơi ở làng/nhà văn hóa — tạo nên một cái Tết vừa trang nghiêm, vừa ấm áp và rộn ràng.

Cuối thế kỷ 19: Triều vua Cao Tông đột ngột chuyển sang Lịch Dương

Cuối thế kỷ 19, làn sóng “văn minh phương Tây” tràn vào, đã kéo theo một thay đổi tưởng như kỹ thuật, cách người ta đo thời gian, nhưng lại chạm thẳng vào nếp sống của xã hội. Sự kiện đầu tiên đánh dấu việc giới cầm quyền Hàn Quốc xa rời ngày Tết cổ truyền diễn ra vào triều đại cuối cùng của Hàn Quốc. Dưới triều vua Cao Tông, nhà nước bắt đầu chính thức hóa việc dùng Dương lịch như một dấu mốc của “hiện đại hóa” và quản trị mới. Việc “đổi lịch” diễn ra đột ngột đến mức chỉ sau một đêm, xã hội đã bước sang năm mới theo Dương lịch. Đó là vào lúc ngày 16/11/1895 theo Âm lịch vừa khép lại, thì ngày kế tiếp đã được ấn định là 01/01/1896 theo dương lịch.

Việc đổi lịch diễn ra trong bối cảnh ảnh hưởng Nhật Bản gia tăng tại Triều Tiên, buộc vương triều vua Cao Tông (Gojong) tiến hành nhiều cải cách (*). Tháng 4/1895, đế quốc Nhật ký hiệp ước Shimonoseki với Nhà Thanh, sau cuộc chiến Trung – Nhật (1894-1895), chấm dứt việc Triều Tiên là phiên thuộc của Nhà Thanh. 

Nhưng việc “đổi lịch” không đồng nghĩa “đổi Tết” ngay lập tức. Trong nhiều năm, ở Hàn Quốc tồn tại tình trạng song lịch: trường học, cơ quan, giao thông… vận hành theo lịch dương để đồng bộ với hệ thống hiện đại; còn các nghi lễ, giỗ chạp, lễ tiết – bao gồm Trung Thu, Tết âm – vẫn bám chặt vào lịch truyền thống.

Sau khi triều đình Cao Tông mở đường cho việc dùng dương lịch sau cú nhảy lịch nổi tiếng, xã hội Triều Tiên bước vào tình trạng “song lịch”: nhà nước – trường học – cơ quan hiện đại dần dần dùng Dương lịch, còn nghi lễ gia đình vẫn bám vào Âm lịch. Nhưng thói quen này đã thực sự đổi hẳn chỉ khi bán đảo trở thành thuộc địa.

Thuộc địa của Nhật Bản: Tết âm thành “Tết cũ”, bị coi là “mê tín”

Từ khi bị Nhật bản đô hộ và “phủ thống đốc Choson" thiết lập bộ máy cai trị (1910–1945), việc chuẩn hóa thời gian không còn là “khuyến nghị hiện đại hóa”, mà trở thành một phần của chính sách đồng hóa: Dương lịch được đẩy lên vị trí chính thống trong đời sống công cộng, và mồng 1/1 Dương lịch được định danh là “năm mới” theo chuẩn Nhật. Các tài liệu về lịch sử cũng chỉ ra rằng chính giai đoạn thuộc địa là lúc Dương lịch có được “sức mạnh quyết định” trong quản trị và sinh hoạt công cộng.

Đi kèm với thay đổi hành chính là thay đổi cách gọi. “Tết âm” (설날/Seollal) bị đẩy sang bên lề bằng một nhãn dán đầy định kiến: “구정” – ‘Tết cũ’, đối lập với “신정” – '‘Tết mới'’ (tức Tết dương lịch). Bản thân cách gọi “구정” được nhiều tài liệu học thuật ghi nhận là sản phẩm của thời kỳ này, mang sắc thái hạ thấp truyền thống và tạo ấn tượng rằng Tết âm chỉ là thứ tập tục “lạc hậu” cần thay thế.

Quan trọng hơn, chính quyền thuộc địa không chỉ “đổi tên”, mà còn định nghĩa lại Tết âm như một dạng “hủ tục/mê tín” để hợp thức hóa việc hạn chế và triệt tiêu. Nhiều nghiên cứu/biên khảo về lịch – lễ tục mô tả rõ lập luận này: khi Âm lịch bị gắn với “mê tín”, các phong tục theo mùa tự động trở thành mục tiêu bị “bài trừ”.

Tết âm, cuộc kháng cự bảo vệ ký ức và bản sắc

Vì thế, đối với người dân, ăn Tết âm dần biến thành chuyện phải “lách”. Giữ trong phạm vi gia đình, “đi sớm về muộn”, xin nghỉ không chính thức, hoặc chuyển nghi lễ sang ngày gần đó để tránh va chạm với lịch học/lịch làm của bộ máy thuộc địa. Một số bài viết học thuật còn ghi nhận rằng đến cuối thập niên 1930, tập quán “nới tay” cho người Triều Tiên về sớm vào dịp Tết âm ở trường học/cơ quan cũng bị siết lại; thậm chí có nơi còn dùng biện pháp hành chính để ngăn tụ tập và cắt đứt nhịp lễ tục.

Nhưng chính nghịch lý đó lại tạo ra một lớp nghĩa mới: Tết âm không chỉ còn là ngày đoàn tụ, mà trở thành biểu tượng của ký ức và bản sắc. Một số nguồn tài liệu diễn giải rằng trong bối cảnh bị ép phải theo lịch Nhật, việc cố giữ Tết âm trong gia đình từng được cảm nhận như một kiểu “kháng cự văn hóa” — không phải bằng khẩu hiệu, mà bằng việc không chịu bỏ ngày Tết của mình.

Giải phóng: Tết âm tiếp tục bị ngăn cản

Sau giải phóng, chính quyền Hàn Quốc muốn nhanh chóng “chuẩn hóa” nhịp sống theo quỹ đạo quốc tế và bộ máy hành chính mới. Một dấu mốc sớm là năm 1949, nhà nước quy định Tết Dương lịch đầu năm là ngày nghỉ chính thức (thậm chí nghỉ liền vài ngày), trong khi Tết Âm lịch thì không được đối xử như một kỳ lễ chính thức.

Nhưng “xóa Tết âm” trên giấy tờ không đồng nghĩa xóa bỏ được Tết này trong đời sống. Vì vậy, thay vì chỉ “không công nhận”, nhà nước bắt đầu tạo áp lực để xã hội không được nghỉ theo Tết âm. Tài liệu lưu trữ cho thấy năm 1954, có chủ trương mang tính “ngăn chặn ăn Tết âm”, coi việc ăn Tết theo Âm lịch là gây lãng phí thời gian/vật chất và đề xuất các biện pháp như đảm bảo cơ quan hoạt động bình thường, hạn chế/không để xảy ra tình trạng nghỉ việc – đóng cửa diện rộng.

Công nghiệp hóa: Nhà nước vận động ăn Tết dương, dân giữ Tết âm

Giành được chủ quyền không đồng nghĩa với việc khôi phục được tập tục ăn Tết truyền thống. Vì sao?

Thời tổng thống Syngman Rhee và sau đó đến giai đoạn công nghiệp hóa dưới Park Chung-hee, khi áp lực càng mạnh hơn, khi nền kinh tế chuyển sang nhịp nhà máy – trường học –công sở, Tết âm bị xem là “thói quen lạc hậu/không phù hợp xu thế” và thường được gói vào lập luận quen thuộc là ăn Tết hai lần là lãng phí. Trong các hồ sơ/ấn phẩm thời kỳ này còn ghi nhận cả những chiến dịch tuyên truyền như khẩu hiệu, thông điệp vận động “ăn Tết dương lịch”, cho thấy đây không chỉ là lựa chọn cá nhân mà là một định hướng nhà nước muốn xã hội đi theo.

Nhưng chính ở đây, sức bền của truyền thống lộ rõ: dù bị gây khó, người dân vẫn giữ Tết theo cách của mình. Không nghỉ công khai thì xin phép, đổi ca, nghỉ phép năm, “tranh thủ về quê”, và kết quả là cảnh chen chúc ở nhà ga/bến xe dịp “Tết Âm lịch” vẫn xuất hiện dày đặc trong ảnh tư liệu các thập niên 1960–1970.

Rút cục tết âm lịch Seollal dần dần trở lại trong thập niên 80. Quá trình này diễn ra như thế nào?  

Điểm rẽ lớn nhất đến vào giữa thập niên 1980, khi làn sóng dân chủ hóa và sức ép bầu cử khiến chính giới không thể tiếp tục “quản” thói quen văn hóa của đa số. Dù nhà nước nhiều năm khuyến khích chỉ ăn Tết Dương lịch với lý do “tránh ăn Tết hai lần”, thực tế là người dân vẫn coi Tết âm là Tết thật và vẫn tìm mọi cách về quê, cúng lễ, sum họp.

Seollal được khôi phục hoàn toàn

Trong bối cảnh đó, Đảng dân chủ chính nghĩa từng đưa việc “cho nghỉ Tết âm” thành cam kết chính trị, và đến giữa tháng 12/1984 đã chính thức kiến nghị chính phủ công nhận Tết âm là ngày nghỉ. Sau thảo luận ở cấp chính phủ, năm 1985 Tết âm được cho nghỉ 1 ngày, nhưng nhà nước tránh gọi thẳng là Seollal mà dùng tên thỏa hiệp “Ngày dân gian” (cũng có lúc xuất hiện đề xuất kiểu “Ngày tổ tiên”).

Tuy nhiên, những cái tên nửa vời không xoa dịu được cảm giác rằng đây vẫn là một truyền thống bị “đặt ra ngoài lề”. Rồi đến 1989, nhà nước chính thức trả lại tên “Seollal” và mở rộng thành 3 ngày nghỉ (trước – trong – sau Tết âm). Nhiều tài liệu nhắc mốc 24/01/1989 như thời điểm quyết định này được công bố rộng rãi, còn về mặt quy định hành chính thì việc đổi tên/đổi chế độ nghỉ đã được ghi nhận qua các điều chỉnh trước đó. 

Tết Seollal : Ba ngày là đủ

Khác với Việt Nam hay Trung Quốc — nơi mà kỳ nghỉ Tết có thể kéo dài từ một tuần đến mười ngày — Seollal ở Hàn Quốc thường gói trong khoảng 3 ngày. Quỹ thời gian vừa đủ này giúp người Hàn vẫn giữ được truyền thống và bản sắc, nhưng đồng thời cũng nhanh chóng quay lại guồng công việc để bắt nhịp với sự vận hành liên tục của kinh tế toàn cầu, đặc biệt là các thị trường châu Âu và Hoa Kỳ.

Và cũng vì ngắn gọn như vậy, Seollal ở Hàn Quốc thường không đặt trọng tâm vào chuyện ăn nhậu kéo dài, mà nghiêng nhiều hơn về đoàn tụ gia đình, thăm hỏi – cúng lễ, rồi nghỉ ngơi và hồi phục sau một năm bận rộn: ăn vài bữa cơm nhà, ngủ bù, dọn dẹp, trò chuyện, và nạp lại năng lượng trước khi trở lại nhịp sống thường ngày.

-

(*) https://contents.history.go.kr, Viện Quốc gia Lịch sử Hàn Quốc - National Institute Of Korea History. 

Hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa Mỹ và Nga chính thức hết hiệu lực ; Washington và Teheran bắt đầu đàm phán tại Oman về chương trình hạt nhân của Iran ; Đàm phán ba bên Nga, Mỹ và Ukraina tại Abu Dhabi tìm cách chấm dứt chiến tranh Ukraina. Trên đây là những chủ đề thời sự đáng chú ý trong tuần qua.

Mỹ – Iran « so găng » trước khi đàm phán

Thứ Sáu, ngày 06/02/2026, Hoa Kỳ và Iran chính thức bước vào cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Teheran tại Muscat, thủ đô Oman. Trên đài RFI, chuyên gia về Iran, Clement Therme, trước hết giải thích vì sao Vương quốc Oman lại được chọn làm địa điểm cho cuộc đàm phán Mỹ - Iran.

« Qatar là nơi đặt trụ sở Bộ Chỉ huy Quân sự Mỹ cho vùng Trung Đông. Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên của NATO. Do vậy, tác nhân được Cộng hòa Hồi giáo Iran coi là trung lập nhất là Vương quốc Oman, và điều này còn được giải thích bởi mức độ bảo mật mà Vương quốc Oman đảm bảo cho các cuộc thảo luận. Ví dụ như kênh liên lạc Mỹ - Iran, vốn tạo điều kiện cho thỏa thuận hạt nhân năm 2015, đã được giữ bí mật trong suốt giai đoạn 2013-2014, và chỉ được tiết lộ rất lâu sau đó.

Vì vậy, khả năng duy trì tính bảo mật các cuộc thảo luận cũng rất quan trọng trong quyết định của các bên khi đồng ý họp tại vương quốc Oman. Vương quốc này có mối quan hệ lâu đời với Iran và có truyền thống muốn duy trì các mối quan hệ hữu hảo với tất cả các bên. Có thể nói, vương quốc Oman là tiền thân của chủ nghĩa đa liên kết mà chúng ta thấy ngày nay, bởi vì, quốc gia vùng Vịnh này có khả năng duy trì quan hệ tốt không chỉ với tất cả các nước trong khu vực mà còn với tất cả các đại cường. »

Cuộc đàm phán này diễn ra trong bối cảnh chế độ Iran mất đồng minh Bachar Al Assad ở Syria, phe Hezbollah ở Liban và Hamas ở Gaza bị suy yếu, rồi Hoa Kỳ cùng Israel hồi tháng 6/2025 đã oanh tạc ba cơ sở hạt nhân của Teheran trong cuộc chiến 12 ngày giữa Iran và Israel, cùng với các cuộc biểu tình trên toàn quốc làm rung chuyển chế độ thần quyền Iran nhưng đã bị đàn áp đẫm máu, khiến hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn người thiệt mạng (theo nhiều tổ chức phi chính phủ) và nhiều nghìn người khác bị bắt giữ.

Theo AP, hiện tại phạm vi của cuộc đàm phán vẫn chưa rõ ràng. Phía Iran khẳng định chỉ thảo luận về chương trình hạt nhân, nhưng Hoa Kỳ cho biết họ cũng muốn đề cập đến chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, và rộng hơn là sự hỗ trợ của Iran đối với các nhóm dân quân trong khu vực Trung Đông.

Đàm phán diễn ra trong bầu không khí căng thẳng khi Hoa Kỳ điều hàng không mẫu hạm USS Abraham Lincoln cùng nhiều tiêm kích, tầu chiến đến Trung Đông, đe dọa tấn công quân sự Iran nếu không đạt thỏa thuận. Chính quyền Iran cũng tỏ ra cứng rắn, tuyên bố sẵn sàng đáp trả nếu bị tấn công.

Vào lúc các nước trong khu vực lo âu nguy cơ leo thang xung đột vũ trang Mỹ - Iran có thể biến thành cuộc chiến tranh khu vực mới, tại Iran, người dân tại Teheran tỏ ra hoài nghi về kết quả cuộc đàm phán. 

« Ngay trước khi nối lại đàm phán giữa Teheran và Washington, dư luận bị chia rẽ và có rất nhiều người dân không tin vào một bước đột phá thực sự như khẳng định của Ali, 38 tuổi. 

Anh nói : "Tôi không nghĩ điều gì đó đặc biệt sẽ diễn ra. Rồi cũng sẽ giống như tất cả cuộc đàm phán khác trong quá khứ. Chuyện gì sẽ xảy ra sau đó, chỉ có Thượng Đế mới biết được. Nếu có một thỏa thuận để chúng tôi có thể sống tốt hơn thì sẽ tốt thôi, nhưng tôi không tin rằng sẽ đạt được điều đó. Ví dụ, Hoa Kỳ muốn hạn chế tầm bắn của tên lửa Iran, nhưng Iran sẽ không chấp nhận điều đó vì Israel."

Nhiều người cũng tin rằng thời điểm hiện tại không thích hợp để Hoa Kỳ bắt đầu đàm phán với Iran sau việc hàng ngàn người chết và bị thương trong các cuộc biểu tình gần đây làm rung chuyển đất nước kể từ cuối tháng 12/2025.

Đây là trường hợp của Sanaz, một phụ nữ Iran 26 tuổi, người buộc phải bán sô cô la nóng vị dâu tây cùng với bạn mình để kiếm sống. Cô không nghĩ sẽ có kết quả cụ thể nào hoặc tình hình sẽ được cải thiện. "Tất cả mọi người đều buồn bã và đau khổ. Họ không cảm thấy an tâm. Tất cả đều chán nản, lòng nặng trĩu. Không ai có cảm giác tốt về các cuộc đàm phán."

Nhưng mọi người đều đang chờ đợi với nỗi sợ hãi và lo lắng, và nhiều người không tin rằng tình hình sẽ được cải thiện trong những tháng tới. »

New Start hết hạn và nguy cơ chạy đua vũ khí hạt nhân Nga – Mỹ

Thứ Năm, ngày 05/02/2026, Hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa Nga và Mỹ chính thức hết hạn và không được hai bên tiếp tục gia hạn. Được ký kết vào năm 2010, quy định mỗi bên ký kết giới hạn ở mức 800 dàn phóng tên lửa và oanh tạc cơ hạng nặng, cùng 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược được triển khai với một cơ chế kiểm soát.

Một hiệp ước mà theo chỉ trích của tổng thống Trump đã được Mỹ dưới thời tổng thống Barack Obama « đàm phán kém » và đã bị « vi phạm nghiêm trọng ». Trên mạng xã hội Truth Social, nguyên thủ Mỹ bác bỏ đề xuất của Nga gia hạn hiệp ước thêm một năm, và đề nghị cả hai nước « cùng nghiên cứu một văn bản mới được cải thiện và hiện đại hóa, có thể tồn tại lâu dài trong tương lai ».

Trả lời AFP, nhà nghiên cứu Georgia Cole, chuyên gia về chương trình an ninh quốc tế tại Chatham House, trụ sở tại Luân Đôn, nhận định rằng, « một cuộc chạy đua vũ trang chắc chắn là có thể xảy ra. Ông Trump đã nói rằng ông ấy muốn ký một hiệp ước mới, tốt hơn, nhưng thật không may là điều đó khó có thể diễn ra trong thời gian ngắn. Vì vậy, điều chúng ta đang chứng kiến ​​hiện nay là một khoảng thời gian dài không có hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân nào giữa hai cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới. »

Cũng theo quan điểm của nhà nghiên cứu Georgia Cole, cuộc chiến tranh tại Ukraina đã làm gia tăng căng thẳng giữa Nga và phương Tây. Trong suốt cuộc chiến này, tổng thống Nga Putin nhiều lần dọa dùng vũ khí hạt nhân, điều này giải thích lý do vì sao Nga đình chỉ việc tham gia hiệp ước ngay từ đầu cuộc chiến. « Vì vậy, cho đến khi có một giải pháp, tôi nghĩ rằng ông Putin vẫn muốn giữ lực lượng hạt nhân của mình trong tay để đe dọa sử dụng hoặc trong trường hợp xấu nhất là sử dụng. Vì vậy, có lẽ cần phải có một giải pháp cho cuộc chiến tranh trước khi có thể đạt được bất kỳ tiến bộ nào ».

Ngoài ra, Hoa Kỳ từ lâu muốn đưa Trung Quốc vào tất cả các cuộc thảo luận tương lai. Thứ trưởng Ngoại Giao Mỹ phụ trách Kiểm soát Vũ khí, Thomas DiNanno, tại Hội nghị Giải trừ Vũ khí của Liên Hiệp Quốc ở Geneve tuyên bố : « Việc Nga liên tục vi phạm Hiệp ước New START, sự gia tăng kho dự trữ hạt nhân toàn cầu, và những thiếu sót trong thiết kế cũng như thực thi hiệp ước này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với Hoa Kỳ trong việc đòi hỏi một cấu trúc mới (…) Hiện nay, toàn bộ kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc là không bị giới hạn, thiếu minh bạch, không được công khai và không được kiểm soát. »

Tuy nhiên, đòi hỏi này của Mỹ khó thể thực hiện. Trung Quốc tuyên bố nước này sẽ không tham gia vào việc kiểm soát vũ khí hạt nhân chính thức cho đến khi nào đạt được sự cân bằng với Mỹ và Nga, vốn dĩ được dự kiến không thể xảy ra trước năm 2035. Trong toàn cảnh này, chuyên gia Georgia Cole cảnh báo :

« Điều này báo hiệu rằng các cường quốc hạt nhân đang từ bỏ sự kiềm chế và các quốc gia hạt nhân khác sẽ theo dõi sát sao, rõ ràng là Trung Quốc, nhưng cả Anh và Pháp cũng vậy, những nước sẽ lo ngại về tình hình an ninh toàn cầu và có thể cho rằng họ cũng cần tăng cường năng lực hạt nhân của riêng mình, đặc biệt nếu Nga và Trung Quốc cũng làm điều tương tự. »

Đàm phán Nga – Ukraina : Abu Dhabi, địa điểm đàm phán lý tưởng

Cùng ngày Hiệp ước New Start hết hạn, Nga và Ukraina kết thúc vòng đàm phán thứ hai qua trung gian của Hoa Kỳ tại Abu Dhabi, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất, nhưng chưa cho thấy một kết quả khả quan nào để chấm dứt chiến tranh tại Ukraina do đôi bên vẫn còn bất đồng về vấn đề lãnh thổ.

Trên đài RFI, Hasni Abidi, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Thế giới Ả Rập và Địa Trung Hải, trụ sở tại Geneve, Thụy Sĩ, trước hết giải thích việc chọn Abu Dhabi làm địa điểm đàm phán giữa Nga và Ukraina không phải là điều ngẫu nhiên :

« Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất được tiếp cận khá tự do. Không giống như nhiều quốc gia khác trong vùng và các nước châu Âu, những nước đã thực hiện các lệnh trừng nghiêm khắc nhắm vào các công dân Nga, tài sản Nga và giao thương của Nga, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất không có một lập trường như thế bất chấp các yêu cầu của Mỹ và châu Âu. Và để cân bằng mối quan hệ này với Nga, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất ngay lập tức đã đề nghị cung cấp hỗ trợ nhân đạo, y tế, xã hội, giáo dục với Ukraina. Ả Rập Xê Út cũng duy trì mối quan hệ hữu hảo với Matxcơva, nhưng Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập được coi là điểm đến an toàn, trước hết là cho các nhà tài phiệt Nga và thứ đến là cho các trao đổi kinh tế giữa hai nước ».

Minnepoalis : Chống trả ICE cả bằng âm thanh

Chính quyền Hoa Kỳ hôm qua, 04/02/2026, thông báo rút ngay lập tức 700 cảnh sát di trú khỏi Minneapolis sau nhiều tuần căng thẳng tại thành phố này, nơi hai công dân đã bị nhân viên công lực bắn chết. Tổng thống Donald Trump cho biết sẽ có cách « tiếp cận mềm dẻo hơn » về vấn đề này, song nhiều cư dân thành phố vẫn chưa thực sự cảm thấy yên tâm.

Tại Minneapolis, sự phản kháng vẫn tiếp diễn, cả bằng âm thanh và âm nhạc. Hàng trăm người biểu tình bên ngoài các khách sạn nơi các nhân viên nhập cư cư trú, sử dụng còi và gõ nồi niêu xoong chảo cho đến 2 giờ sáng, như mô tả của tờ Minnesota Reformer, để ngăn cản nhân viên liên bang ngủ. Những người biểu tình cũng hát bài « Killing in the Name » của ban nhạc Rage Against the Machine. Trang NME ngày 31/01/2026 cho biết, tay guitar của ban nhạc, Tom Morello, thậm chí đã tổ chức một « buổi hòa nhạc đoàn kết và phản kháng để bảo vệ Minnesota » vào những ngày cuối cùng của tháng 01/2026 tại Minneapolis, cùng với ca sĩ Bruce Springsteen.

Tháng 1/2026 vừa qua là một thời khắc đặc biệt với chính trị thế giới. Mâu thuẫn nội bộ khối phương Tây dâng lên tột độ sau đe dọa của tổng thống Mỹ Donald Trump xâm chiếm đảo Groenland, thuộc chủ quyền Đan Mạch. Tại Diễn đàn thường niên của giới lãnh đạo kinh tế toàn cầu ở Davos, Thụy Sĩ, ông Trump xuống giọng, tạm thời từ bỏ tham vọng chiếm đoạt. Thăm dò dư luận châu Âu mới nhất cho thấy đa số người châu Âu coi can thiệp Mỹ tại Groenland là xâm lược.

Tại Davos, tổng thống Mỹ loan báo kế hoạch thành lập một Hội đồng Hòa bình, do ông làm chủ tịch trọn đời, có mục tiêu giải quyết các xung đột trên giới, nằm ngoài khuôn khổ Liên Hiệp Quốc. Cũng tại diễn đàn này, thủ tướng Canada Mark Carney có bài diễn văn gây chấn động, đoạn tuyệt với chính sách ngoại giao truyền thống, vốn gắn chặt Canada với nước Mỹ. Nhân loại chưa bao giờ gần Tận Thế như hiện nay theo « đồng hồ Tận thế » (Doomsday Clock), sáng kiến của nhà bác học Einstein từ năm 1947. Trên đây là các chủ đề chính của tạp chí Thế giới Đó đây tuần này.

Vụ chủ quyền Groenland: TT Mỹ mềm nắn, rắn buông với châu Âu

Sau chiến dịch tấn công chớp nhoáng bắt tổng thống Venezuela đưa về Mỹ, Nhà Trắng đe dọa chiếm Groenland với lý do an ninh quốc gia, để ngăn chặn tham vọng của Nga và Trung Quốc, và đặt thời hạn hai tháng. Các nước châu Âu, sau ít ngày đầu choáng váng, đã có nhiều phản ứng phối hợp để ngăn cản tham vọng của Donald Trump. Tại diễn đàn Davos, tổng thống Mỹ rút cục gạt sang một bên chủ trương dùng vũ lực.

• Đọc thêm : Tổng thống Mỹ từ bỏ sử dụng vũ lực thâu tóm Groenland, dừng đánh thuế trả đũa các nước châu Âu ủng hộ Groenland 

Vì sao tổng thống Mỹ lùi bước ? Bà Muriel Domenach, thành viên của hội đồng tư vấn Globsec (cơ sở tổ chức GLOBSEC Bratislava Forum một trong những diễn đàn an ninh quốc tế hàng đầu thế giới) và viện tư vấn Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, cựu đại sứ Pháp tại NATO (2019 – 2024) đưa ra một số lý giải:

« Châu Âu đã thành công, thứ nhất thể hiện thái độ kiên quyết, bao gồm cả việc chấp nhận rủi ro, thứ hai là tinh thần đoàn kết tập thể trong nội bộ châu Âu. Và tôi muốn bổ sung thêm sự tham gia của Canada. Và một điểm quan trọng khác là tôi tin rằng cộng đồng doanh nghiệp ở châu Âu, bao gồm cả ở Pháp, đã thể hiện sẵn sàng ủng hộ.

Trái ngược với thái độ dè dặt hồi mùa xuân năm ngoái, trong thời gian đàm phán về thỏa thuận thương mại Mỹ-Liên Âu. Lần nay, cộng đồng doanh nghiệp thể hiện sẵn sàng, không chỉ với đe dọa áp dụng các biện pháp liên quan đến hàng nhập khẩu từ Mỹ với tổng trị giá 93 tỷ euro, mà còn cả với việc Liên Âu đe dọa kích hoạt các biện pháp trả đũa « chống cưỡng ép thương mại ».

Bên cạnh đó, là việc triển khai các lực lượng vũ trang, dù chỉ mang tính biểu tượng, ở Groenland, điều đó góp phần làm tăng cái giá phải trả, nếu Nhà Trắng quyết định can thiệp quân sự. Và cả yếu tố ngoại giao khéo léo, hoặc thậm chí là sự tâng bốc mà tổng thư ký NATO đã thể hiện, khi đưa ra một lối thoát, để tránh làm cho tổng thống Mỹ mất mặt, nhằm giảm leo thang, nhưng đây là điều mà tôi e chỉ là tạm thời. »

• Đọc thêm - Dựa Mỹ để bảo vệ Ukraina hay bảo vệ Groenland chống Mỹ: Châu Âu bị đẩy vào thế đường cùng

Bảo vệ hòa bình: Trump vừa khen ngợi « tiềm năng » của LHQ, vừa phá hủy LHQ

Một mặt đe dọa xâm chiếm Groenland, một mặt tổng thống Mỹ khẳng định mình là người nỗ lực bảo vệ hòa bình thế giới. Cũng tại diễn đạn Davos, ngày 22/01/2026, ông Trump rầm rộ thông báo thành lập Hội đồng hòa bình, không chỉ cho Gaza, như dự kiến ban đầu, mà là cho toàn thế giới.  

Phát biểu tại Davos, tổng thống Mỹ khẳng định như người thiết tha với hòa bình, và sẽ phối hợp với Liên Hiệp Quốc trong sứ mạng này : « Chúng tôi sẽ làm điều đó phối hợp với Liên Hiệp Quốc. Các bạn biết đấy, tôi luôn nói rằng Liên Hiệp Quốc có tiềm năng rất lớn, nhưng họ chưa sử dụng hết tiềm năng đó. Về tám cuộc chiến mà tôi đã chấm dứt, tôi chưa bao giờ nói chuyện với Liên Hiệp Quốc. Tôi cho rằng họ đã cố gắng trong một số cuộc chiến, nhưng họ đã không làm đủ, nhưng Liên Hiệp Quốc có tiềm năng rất lớn. Và tôi nghĩ sự kết hợp giữa Liên Hiệp Quốc và Hội đồng Hòa bình có thể tạo ra một điều gì đó rất, rất độc đáo cho thế giới. »

Trên thực tế, kể từ khi lên cầm quyền, tổng thống Mỹ đã tấn công một cách hệ thống vào các định chế quốc nói chung, và Liên Hiệp Quốc nói riêng. Không chỉ cắt hay giảm đóng góp tài chính, đầu tháng này, Nhà Trắng tuyên bố rút khỏi hơn 60 tổ chức quốc tế, trong đó có 31 « tổ chức Liên Hiệp Quốc », như các ủy ban về kinh tế, các cơ quan nhân đạo phụ trách giải quyết hậu quả của các xung đột vũ trang, và đặc biệt phải kể đến Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC), hiệp ước nền tảng của tất cả các thỏa thuận quốc tế khác về khí hậu.

Thủ tướng Canada chống lại Trump, đề xuất « con đường thứ ba »

Tại Davos, bài phát biểu của thủ tướng Canada Mark Carney gây nhiều chú ý, khi nhấn mạnh đến « sự tan vỡ của trật tự quốc tế », và khởi đầu của một « hiện thực tàn khốc », nơi chuyện cá lớn nuốt cá bé ngày trở thành thực tế phổ biến. Bài phát biểu trực diện lên án đường lối của tổng thống Trump cũng đề xuất một con đường thứ ba cho nhân loại, không đứng về phía các đại cường hành xử theo luật rừng, cũng không chấp nhận thân phận nạn nhân của kẻ chiếu dưới :

« Hôm nay tôi sẽ nói về sự sụp đổ của trật tự thế giới, sự kết thúc của một ảo tưởng dễ chịu, và sự khởi đầu của một thực tế tàn khốc, nơi hành xử địa chính trị của các đại cường không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ giới hạn nào.

Nhưng tôi cũng muốn chỉ ra rằng các quốc gia khác, đặc biệt là các cường quốc bậc trung như Canada, không phải là bất lực. Các quốc gia này có khả năng xây dựng một trật tự mới bao gồm các giá trị của chúng ta, như tôn trọng nhân quyền, phát triển bền vững, tình đoàn kết, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia.

Những thế lực yếu hơn sở dĩ có được sức mạnh trước hết nhờ ở sự trung thực. »

Đồng hồ báo nguy của Einstein:  Nhân loại gần giờ Tận Thế hơn bao giờ hết

Cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa các đại cường, các chuẩn mực quốc tế hình thành từ sau Thế chiến thứ Hai ngày càng bị chà đạp : Thế giới đứng trước các đại hiểm họa chưa từng có. Cách nay gần 80 năm, năm 1947, trong bối cảnh vũ khí hạt nhân đe dọa sự tồn vong của nhân loại, các nhà khoa học nguyên tử (Bulletin of the Atomic Scientists - BAS) Mỹ, theo sáng kiến của nhà bác học Albert Einstein, đã lập ra chiếc đồng hồ biểu tượng để báo động nhân loại trước đe dọa sống còn.

Hàng năm đồng hồ điều chỉnh kim vào tháng 1. Ngày 27/01 năm nay, kim đồng hồ chỉ còn cách nửa đêm (tức giờ Tận Thế) có 85 giây, gần hơn 4 giây so với năm ngoái. Hơn cả thời điểm nguy cơ chiến tranh hạt nhân bùng nổ giữa Mỹ và Liên Xô trong thập niên 1950, khi hai bên liên tục thử bom nhiệt hạch. Bà Alexandra Bell, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành của Bulletin of the Atomic Scientists, cơ sở phụ trách Đồng hồ Tận Thế, giải thích về việc điều chỉnh năm nay:

« Rủi ro hiện nay là lớn hơn bao giờ hết. Vì vậy, chúng tôi phải đẩy chiếc kim đồng hồ lên. Đồng hồ Ngày Tận thế là một công cụ để truyền đạt mức độ gần kề của chúng ta với thời khắc thế giới bị hủy diệt bằng chính những công nghệ do con người tạo ra. Những rủi ro mà chúng ta phải đối mặt, từ vũ khí hạt nhân, biến đổi khí hậu đến các công nghệ đột phá, hiện tại đều đang gia tăng.

Mỗi giây còn lại đều quý giá, mà quỹ thời gian của chúng ta đang cạn kiệt.  Đây là một sự thật khó lòng chấp nhận, nhưng đó là thực tế mà chúng ta phải đối mặt. Bây giờ chỉ còn 85 giây nữa là đến nửa đêm, tức thời khắc Tận Thế. Đây là thời điểm mà thế giới tiến gần đến thời khắc Tận Thế nhất từ ​​trước đến nay. »

Thông báo của BAS nhấn mạnh đến việc Nga, Trung Quốc, Hoa Kỳ và các quốc gia lớn khác « ngày càng trở nên hung hăng, thù địch và dân tộc chủ nghĩa hơn », « các thỏa thuận quốc tế khó khăn lắm mới đạt được đang sụp đổ, đẩy nhanh cuộc cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc theo kiểu ‘‘kẻ thắng ăn cả”, làm suy yếu sự hợp tác quốc tế cần thiết để giảm thiểu rủi ro của chiến tranh hạt nhân, biến đổi khí hậu, lạm dụng công nghệ sinh học, mối đe dọa tiềm tàng của trí tuệ nhân tạo và các mối nguy hiểm tận thế khác ».

Nhà báo điều tra Philippines Maria Ressa, giải Nobel Hòa bình 2021, nhấn mạnh đến cuộc « khủng hoảng thông tin, được tiếp sức bởi các công nghệ mang tính hủy diệt, làm lan truyền những lời dối trá nhanh hơn sự thật và kiếm lợi từ sự chia rẽ của chúng ta », khiến giờ « Tận Thế » càng thêm đến gần.

« Thời khắc Groenland »: Sự hung hãn của Trump khiến nội bộ cực hữu châu Âu phân hóa

Các chính sách bạo lực hung hãn của tổng thống Mỹ gây bất bình mạnh mẽ tại châu Âu, theo một thăm dò dư luận tại bốn nước châu Âu (Pháp, Đức, Ý và Tây Ban Nha), của Eurobazooka, cho trang mạng Le Grand Continent, chuyên về chính trị quốc tế. Sau Venezuela và Groenland, 73% người châu Âu hiện tin rằng Liên Hiệp Châu Âu phải hoàn toàn dựa vào bản thân để bảo vệ nền độc lập. Người châu Âu tuyên bố sẵn sàng sử dụng vũ lực để làm điều đó, kể cả chống lại đồng minh lịch sử Hoa Kỳ. 81% tin rằng chiến dịch quân sự tấn công Groenland là « một hành động chiến tranh chống lại châu Âu », 63% ủng hộ việc đưa quân đến hòn đảo này để phòng thủ.

Một kết luận khác được rút ra từ cuộc thăm dò dư luận này, theo Le Grand Continent, « chính quyền Trump, tự coi là lực lượng tiên phong của chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa bảo thủ quốc tế, đang gây hiệu ứng ngược lại với những gì họ dự định với châu Âu ». Cụ thể là thái độ hung hãn đe dọa xâm lăng của Nhà Trắng gây « phân hóa sâu sắc », một mặt « làm rối loạn nội bộ các đảng phái cực hữu », trước « thời khắc Groenland » vốn tin tưởng nhiều vào Donald Trump, và mặt khác khiến các lực lượng chính trị ôn hòa, vốn thường chia rẽ theo ranh giới tả hữu truyền thống, nay có nhiều khả năng đoàn kết lại. Le Grand Continent cũng để ngỏ vấn đề : Tương lai sắp tới của chính sách đối ngoại Mỹ sẽ quyết định liệu sự phân hóa ghê gớm nói trên « chỉ mang tính thời điểm hay sẽ trở thành một tác nhân định hình đời sống chính trị tại các nước châu Âu ».

Trong bối cảnh này, chuyến đi Paris của tỉ phú công nghệ Peter Thiel, thường được coi là nhà tài trợ quan trọng, và người góp phần đáng kể vào việc xác lập tư tưởng chống lại các định chế Nhà nước truyền thống của phe cánh Donald Trump, là điều được nhiều nhà quan sát chú ý. Một số phương tiện truyền thông Pháp gọi Peter Thiel là một trong các lãnh đạo theo chủ nghĩa phát xít công nghệ (Le techno-facisme à l'Académie, Radio France, ngày 28/01). Ngày 26/01, ông Peter Thiel được mời phát biểu tại Viện Hàn Lâm Pháp, qua sự giới thiệu của tư tưởng gia Công giáo Chantal Delsol, người nỗ lực tìm cách thống nhất cánh hữu và cực hữu Pháp. Chuyến đi của Thiel được giữ bí mật đến phút chót.

• Đọc thêm - Hiểm họa lớn nhất 2026: ''Cách mạng chính trị'' của phe Trump phá vỡ nền dân chủ Mỹ

Peter Thiel là một doanh nhân, tỉ phú người Mỹ, sinh năm 1967, nổi tiếng với vai trò đồng sáng lập dịch vụ thương mại điện tử  PayPal và dịch vụ phân tích dữ liệu lớn Palantir Technologies, chuyên cung cấp cho các cơ quan an ninh, tình báo. Peter Thiel là một nhân vật quan trọng của trung tâm công nghệ Mỹ Silicon Valley ủng hộ Donald Trump sớm nhất, ngay từ chiến dịch tranh cử năm 2016, cả về tài chính và chính trị. Peter Thiel cũng là cố vấn chính trị và người cung cấp tài chính cho J.D. Vance, đương kim phó tổng thống Mỹ.

 

Nguy cơ Tận Thế và lối thoát cho nhân loại: Thái độ trung thực là sinh lộ

« Mối đe dọa hạt nhân, sự sụp đổ khí hậu, những rủi ro liên quan đến trí tuệ nhân tạo: không vấn đề nào trong số này có thể được giải quyết, nếu không xây dựng lại trước tiên THỰC TẠI CHUNG CỦA CHÚNG TA. Thời gian đang cạn dần. » là nhận định của giải Nobel Hòa bình, nhà báo Philippines, Maria Ressa, khi nói về nguy cơ Tận thế đang đến gần với nhân loại. 

Giải Nobel Hòa bình, nhà báo Philippines, nói về « THỰC TẠI CHUNG CỦA CHÚNG TA » là điều kiện tiên quyết giúp nhân loại hướng đến hóa giải được các thách thức sống còn. Thủ tướng Canada nói về « sự trung thực », nguồn gốc sức mạnh của các bên yếu thế. Nhiều nước tuyến đầu trong Liên Hiệp Châu Âu chấp nhận đối mặt với sự thật về tham vọng lãnh thổ của nước Mỹ Donald Trump và quyết định không lùi bước.

Trước các hiểm họa, thái độ trung thực, sẵn sàng đối mặt với sự thực là sinh lộ cho nhân loại. Trong một thế giới toàn cầu hóa, các hiểm họa cũng toàn cầu hóa, không quốc gia nào có thể một mình giải quyết. Định chế Liên Hiệp Quốc đã được lập ra như một cơ chế cho phép nhân loại cùng đối mặt với CÁC THÁCH THỨC CHUNG. Chính nhờ Liên Hiệp Quốc, nhờ Công ước khung về Biến đổi khí hậu, mà cộng đồng quốc tế đã có được các cơ sở để đi đến thống nhất được MỘT CÁI NHÌN CHUNG về các năng lượng hóa thạch, thủ phạm chính của biến đổi khí hậu (điều mà phe cánh cầm quyền của tổng thống Mỹ Donald Trump phủ nhận), và có thể hướng đến CÁC NỖ LỰC TẬP THỂ nhằm hóa giải nguồn cội của hiểm họa trong lĩnh vực này, cho dù nỗ lực còn dưới xa mức cần có.

• Đọc thêm : Phong trào QAnon - Trump và mối đe dọa thường trực với nền dân chủ (hủy bỏ mọi khả năng về « MỘT THẾ GIỚI CHUNG » mà mọi người có thể chia sẻ) - Phần cuối trong bài 

Tại diễn đàn Davos vừa qua, chủ tịch Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc Annalena Baerbock nhấn mạnh : « trong một thế giới mà kẻ mạnh thống trị, sẽ chỉ có một hệ quả duy nhất : đó là hỗn loạn và chiến tranh ». Nói đến « sự sụp đổ của một trật tự thế giới cũ », như thủ tướng Canada, không có nghĩa là phủ nhận vai trò của Liên Hiệp Quốc, định chế đa phương quốc tế, đang bị tấn công từ mọi phía. Mà ngược lại, nhìn nhận sự thật cạnh tranh tàn khốc, xu thế độc tài dùng bạo lực để áp đặt, là để không đầu hàng, là để hướng đến « xây dựng một trật tự mới bao gồm các giá trị của chúng ta, như tôn trọng nhân quyền, phát triển bền vững, tình đoàn kết, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia », cũng chính là các tôn chỉ của Hiến chương Liên Hiệp Quốc.

Trước nguy cơ Tận Thế, thái độ trung thực là sinh lộ cho nhân loại. « Lan truyền những lời dối trá nhanh hơn sự thật và kiếm lợi từ sự chia rẽ » khiến giờ « Tận Thế » càng thêm đến gần (giải Nobel Hòa bình Maria Ressa).

Quan hệ xuyên Đại Tây Dương rạn nứt vì những tham vọng của tổng thống Mỹ Donald Trump đối với Groenland ; Tại Việt Nam, Tô Lâm tái đắc cử tổng bí thư đảng Cộng Sản, và trước ngưỡng cửa quyền lực tuyệt đối ; Nga, Mỹ và Ukraina lần đầu tiên đàm phán ba bên tại Abu Dhabi. Trên đây là những chủ đề thời sự đáng chú ý trong tuần.

Trump : Đồng minh « điên rồ », châu Âu lao đao

Từ một tuần nay, châu Âu và người dân Groenland sống theo nhịp độ các lời dọa dẫm của tổng thống Mỹ Donald Trump, từ việc tuyên bố sử dụng vũ lực chiếm đảo Groenland đến dọa áp thuế đối với 8 nước châu Âu, những nước đã phản đối các tham vọng của ông mua lại đảo tự trị của Đan Mạch. Đặc biệt là với Pháp, tổng thống Mỹ đe dọa áp thuế 200% đối với rượu vang và sâm banh nhập khẩu vào Mỹ.

Hôm 22/01 Trump bất ngờ đổi giọng, tuyên bố không sử dụng vũ lực chiếm Groenland, và dừng đe dọa áp thuế. Với những tuyên bố trên, châu Âu và Groenland tạm thời thở phào nhẹ nhõm. Theo nhận định từ truyền thông và giới chuyên gia tại châu Âu, việc Donald Trump đột ngột « hạ nhiệt » căng thẳng với các đồng minh trước hết là do áp lực từ thị trường tài chính và từ các chính phủ châu Âu. Trên đài RFI, Philippe Etienne, cựu đại sứ Pháp tại Mỹ giai đoạn 2019-2023, giải thích :

« Tôi nghĩ rằng những diễn biến kinh tế, đặc biệt là xu hướng thị trường, đã góp phần gây ra những thay đổi đột ngột này. Giá cổ phiếu, kể cả trên thị trường Phố Wall, đã giảm mạnh vào thời điểm căng thẳng leo thang xung quanh khả năng Mỹ hành động chống lại Groenland, và tôi nghĩ điều này rất quan trọng đối với tổng thống Trump và bộ trưởng Tài Chính của ông.

Rồi còn có một mối liên hệ khác – và đây là bài học cho chúng ta – là châu Âu đã nhất trí tuyên bố rõ ràng rằng họ không chỉ phản đối việc sử dụng vũ lực chống lại Groenland, mà còn phản đối cả việc chuyển giao chủ quyền của Groenland cho Hoa Kỳ.

Và điểm thứ ba giải thích cho sự lùi bước này dường như là nhờ vào hành động của tổng thư ký NATO. Ông Mark Rutte đã làm mọi thứ có thể để tìm ra các giải pháp trong đó Hoa Kỳ vẫn cam kết đảm bảo an ninh châu Âu và hỗ trợ Ukraina. »

Theo mô hình quy chế Anh Quốc ở Síp

Mặt khác, trong phát biểu, nguyên thủ Mỹ nhắc đến việc đạt được một thỏa thuận khung với NATO. Theo giải thích từ trang L’Humanité, thỏa thuận này dự trù việc thực thi chủ quyền của Mỹ đối với các căn cứ quân sự của họ trên lãnh thổ Groenland, dựa theo mô hình hai căn cứ quân sự Akrotiri và Dhekelia có chủ quyền của Anh trên đảo Síp.

Vậy mô hình đó là gì ? Thông tín viên đài RFI, Emeline Vin, tại Luân Đôn giải thích cụ thể : « Vương quốc Anh đã sở hữu hai vùng lãnh thổ trên đảo Síp kể từ khi quốc đảo này giành độc lập năm 1960 : Tổng cộng 250 km vuông, nằm ở phía nam của đảo, thuộc phần lãnh thổ Cộng hòa Síp, nơi đặt các căn cứ quân sự Akrotiri và Dekhelia.

Những căn cứ này, nằm trên bờ biển, được bao phủ bởi mạng lưới đường sá tấp nập khách du lịch – không có hải quan, không có trạm kiểm soát… Nhưng không thể không nhận thấy là tên đường rất đậm chất Anh như Phố Queen và King, Đường Albion, Hẻm Jubilee… Trên thực tế, điện thoại cũng tự động chuyển sang giờ Luân Đôn.

Sự hiện diện này không đơn thuần mang tính biểu tượng. Chính từ những căn cứ này, quân đội Anh đã phát động các chiến dịch chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo IS ở Irak và Syria, và là nơi tổ chức các hoạt động cứu trợ nhân đạo cho Gaza trong suốt cuộc chiến.

Bị Síp tranh chấp, sự hiện diện của Anh trên đảo vẫn phải tuân thủ các điều kiện được thiết lập bởi thỏa thuận năm 1960, nghĩa là không được phát triển các căn cứ cho mục đích nào khác ngoài quân sự, không được thiết lập biên giới, và không được xây dựng sân bay hoặc khu thương mại. Những điều kiện này có thể được dùng làm mô hình cho một thỏa thuận giữa Hoa Kỳ và Groenland. »

Theo giải thích của New York Times được L’Humanité dẫn lại, trong bản ghi nhớ ký kết giữa Mỹ và NATO còn bao gồm các điều khoản : Đề nghị Đan Mạch nhượng một phần lãnh thổ cho Washington để họ có thể lập các căn cứ quân sự mới ở đó, Đan Mạch cam kết đàm phán về quyền ưu tiên tiếp cận các nguồn tài nguyên khoáng sản quan trọng của Greenland, và cuối cùng, hệ thống Golden Dome (lá chắn tên lửa), hiện vẫn đang trong giai đoạn lập kế hoạch, sẽ được mở rộng đến Groenland.

Và theo sáng kiến ​​của Mark Rutte, Đan Mạch sẽ đưa ra các cam kết « đảm bảo rằng Nga và Trung Quốc không bao giờ có thể thiết lập sự hiện diện kinh tế hoặc quân sự trên đảo ». Dù vậy, chính quyền Đan Mạch và vùng lãnh thổ tự trị đã cảnh báo, NATO trong bất kể trường hợp nào cũng « không có quyền đàm phán về bất cứ điều gì mà không có sự tham dự của người Groenland ».

NATO khủng hoảng nội bộ, Nga – Trung hài lòng

Tất nhiên, đây là một giải pháp cực kỳ có lợi cho Mỹ. Nhưng trong bối cảnh Nga và Trung Quốc đang nỗ lực gia tăng ảnh hưởng trong vùng Bắc Cực trước sự cạnh tranh từ Hoa Kỳ, sự hỗn loạn trong liên minh là có lợi cho Nga và Trung Quốc. Theo quan sát của thông tín viên Clea Broadhurst tại Bắc Kinh, « từ nhiều năm nay, đầu tư của Trung Quốc tại Groenland đã bị Hoa Kỳ và Đan Mạch ngăn chặn. Điều quan trọng là hiệu ứng domino : sự suy yếu của quan hệ xuyên Đại Tây Dương và những rạn nứt trong nội bộ NATO, một cột trụ an ninh của phương Tây. Trong mắt Bắc Kinh, mỗi hành động thể hiện quyền lực của tổng thống Mỹ Donald Trump đều làm suy yếu cấu trúc của các liên minh phương Tây, trở ngại chính cho sự trỗi dậy của Trung Quốc. Đây là một lợi thế chiến lược cho Bắc Kinh mà không cần đối đầu trực tiếp. »

Đối với Nga, những lời đe dọa liên tục của Donald Trump đòi sáp nhập đảo Groenland là một quà quý giá, theo như tường thuật của thông tín viên Anissa El Jabri tại Matxcơva :

« Việc Donald Trump tuyên bố chủ quyền đối với Greenland, trước hết và trên hết, là một cơ hội rõ ràng để Matxcơva hợp thức hóa luận điệu của mình về các vùng lãnh thổ Ukraina mà họ cũng tuyên bố chủ quyền. Hôm thứ Tư 21/01, ngoại trưởng Nga tuyên bố : "Như Trump đã nói, Groenland rất quan trọng cho an ninh của Hoa Kỳ. Crimée cũng quan trọng cho an ninh của Nga không kém gì Groenland đối với Mỹ."

Chỉ có một lập luận từ chủ nhân Nhà Trắng nhận được phản hồi tiêu cực : Đó là mối đe dọa từ Nga đối với lãnh thổ này. Họ nói rằng mối đe dọa đó không tồn tại ở Matxcơva.

Về cơ bản, Nga quan sát mối quan tâm quân sự này của Mỹ ở Bắc Cực với sự nghi ngờ. Nga tự coi mình là cường quốc thống trị ở đó, và do đó, có quyền phân bổ các lời kêu gọi tùy theo lợi ích của riêng mình.

Đây là những gì đã diễn ra trong nhiều năm qua với Trung Quốc, thông qua tuyến đường biển phía Bắc và các tàu phá băng kết nối Nga với Trung Quốc. Điều đó vẫn đúng vào năm 2025 khi đưa ra đề nghị với Washington về việc cùng khai thác các nguồn năng lượng của vùng Bắc Cực thuộc Nga.

Nhưng cuối cùng, điều đó vẫn chưa mấy quan trọng ở giai đoạn này, vì căng thẳng trong NATO là một màn kịch làm hài lòng Nga. Châu Âu, trong khi đang tìm cách phản ứng, cũng sẽ ít quan tâm đến Ukraina hơn. »

Có thể nói, lần đầu tiên trong 80 năm lịch sử quan hệ xuyên Đại Tây Dương, châu Âu phải nhọc nhằn đối mặt với một « đồng minh điên rồ » như hàng tít lớn trên trang nhất báo L’Humanité !

Hội đồng Hòa bình cạnh tranh với Liên Hiệp Quốc ?

Cũng tại Diễn đàn Davos, tổng thống Mỹ thông báo thành lập Hội Đồng Hòa Bình do chính ông điều hành nhằm giải quyết các xung đột trên thế giới và cạnh tranh với Liên Hiệp Quốc. Lễ ký kết Hiến Chương thành lập Hội đồng diễn ra tại Davos ngày 22/01 với sự tham dự của khoảng 20 quốc gia.

Không giống như Liên Hiệp Quốc, mỗi thành viên có một tiếng nói, và 5 đại cường có quyền phủ quyết, Hội đồng Hòa bình này không những chỉ do Mỹ điều hành mà đích thân Donald Trump là người có tiếng nói sau cùng. Trả lời AFP, nhà quan sát Daniel Forti thuộc tổ chức International Crisis Group, nhận định : « Rõ ràng là Trump muốn lách luật bằng cách bỏ qua các quyền phủ quyết khác trong Hội đồng Bảo an và thiết lập một tổ chức quốc tế mà trong đó ông ấy và chính phủ Mỹ sẽ có ảnh hưởng đáng kể đến các vấn đề lớn về hòa bình và an ninh quốc tế. »

Đối với nhà chính trị học Ian Hurd, trường đại học Northwestern, Hội đồng Hòa bình của Trump sẽ không thể cạnh tranh với Liên Hiệp Quốc : « Donald Trump có rất ít tính chính đáng, không có nền tảng thể chế và không có lịch sử tổ chức. Trump không xây dựng một cơ quan quyền lực hợp pháp lâu dài có thể tồn tại sau khi ông ấy qua đời. Những gì ông đang xây dựng chỉ là sự tuân thủ ngắn hạn, mang tính giao dịch đối với các yêu cầu được đưa ra dưới sự đe dọa. Ngay khi những lời đe dọa đó biến mất, người đưa ra chúng cũng sẽ biến mất, và sẽ không còn lòng trung thành nào đối với dự án đó nữa. »

Chiến tranh Ukraina : Đàm phán ba bên đầu tiên

Sáng ngày 23/01/2026, điện Kremlin xác nhận cuộc đàm phán ba bên đầu tiên giữa Nga, Mỹ và Ukraina, bắt đầu ngay trong ngày tại Abu Dhabi, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất. Thông báo được đưa ra sau cuộc gặp tại Matxcơva giữa tổng thống Nga Vladimir Putin với đặc sứ Steve Witkoff của tổng thống Mỹ và Jared Kushner, con rể ông Trump.

Cuộc đàm phán trực tiếp đầu tiên giữa Nga và Ukraina được dự báo đầy khó khăn. Vài giờ trước khi bước vào cuộc thương lượng, Nga đòi Ukraina phải rút quân khỏi vùng Donbass. Phát ngôn viên điện Kremlin Dmitri Peskov khẳng định, « đây là một điều kiện quan trọng. Nếu không giải quyết được vấn đề lãnh thổ (...) thì việc hy vọng đạt được một thỏa thuận lâu dài là vô ích ».

Điều gây bất bình cho giới bình luận ở Pháp là hôm qua, tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky, tại Davos, trong một động thái hiếm hoi đã công khai chỉ trích các nước đồng minh châu Âu của mình, khi cho rằng khu vực này vẫn là « một bức tranh muôn màu muôn vẻ nhưng rời rạc của các quốc gia nhỏ và vừa » với « những tranh chấp nội bộ không ngừng và những vấn đề không nói ra » ngăn cản « sự đoàn kết của châu Âu. »

Và ông kết luận : « Châu Âu trông như đang lạc lối khi cố gắng thuyết phục tổng thống Mỹ thay đổi. Châu Âu thích bàn luận về tương lai, nhưng lại tránh hành động ngay hôm nay. »

Việt Nam : Tô Lâm trước ngưỡng cửa quyền lực tuyệt đối

Ngày 23/01/2026, đảng Cộng Sản Việt Nam đã nhất trí tuyệt đối bầu ông Tô Lâm, 68 tuổi, tiếp tục giữ chức tổng bí thư khóa 14, nhiệm kỳ 5 năm. Thông tin được truyền thông chính thức tại Việt Nam đăng tải vào hôm nay, 23/01/2026.

Vị cựu bộ trưởng Công An đại diện cho phe an ninh, ủng hộ cảnh sát, đối lập với phe bảo thủ, thân quân đội. Với kết quả bầu chọn, phe của ông Lâm chiếm ưu thế trong số 19 thành viên của Bộ Chính Trị mới và đối thủ gần nhất là bộ trưởng Quốc Phòng Phan Văn Giang bị đẩy xuống vị trí thứ bảy. Theo nhận định của nhà nghiên cứu Nguyễn Khắc Giang, Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore, với hãng tin AFP, « cách thức trình bày danh sách và hình ảnh mà nó truyền tải cho thấy rõ ràng là ông Tô Lâm đang ở vị thế nắm giữ hai chức vụ », nghĩa là kiêm thêm chức chủ tịch nước.

Còn theo nhà phân tích khác, Tuong Vu, hình ảnh ông Lâm tươi cười đắc thắng được bao quanh bởi những người thân cận như Trần Thanh Mẫn, Trần Cẩm Tú và Lê Minh Hùng, ba thành viên cao cấp khác của Bộ Chính Trị, cho thấy ông « Tô Lâm đã thành công trong việc củng cố quyền lực, quyền lực cá nhân và sự thống trị của mình đối với Bộ Chính Trị. Không ai có thể ngăn cản ông. Và ông đã đạt được điều mình muốn ».

Theo khẳng định của Nhà Trắng hôm 15/01/2026, do tổng thống Donald Trump đe dọa là sẽ có hành động mạnh mẽ và rằng chế độ Teheran sẽ hứng chịu những hậu quả nghiêm trọng nếu tiếp tục đàn áp, giết hại người biểu tình, nên chính quyền Iran đã đình chỉ hành quyết 800 người biểu tình. Trước đó 2 ngày, trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cổ vũ người biểu tình Iran và hứa là « rất nhiều sự trợ giúp đang đến », dù không nêu rõ chi tiết.

Trong khi đó, theo thông tin ngày 14/01 từ phóng viên của News Nation tại Nhà Trắng, Kellie Meyer, nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln của Hoa Kỳ, vừa tới Biển Đông đã được điều đến Trung Đông.

Nếu can thiệp vào Iran, liệu Mỹ có tiến hành các vụ oanh tạc như hồi tháng 06/2025 nhắm vào các cơ sở hạt nhân của Iran không ? Trên đài RFI ngày 14/01, phó chủ tịch của viện đào tạo Temiis, chuyên về các vấn đề hòa bình và an ninh, đại tá Peer de Jong, cũng là giảng viên hợp tác với Trường Chiến tranh Kinh tế, phân tích :

 « Nếu Mỹ dùng đến giải pháp này, mà tôi cho là mang tính quân sự mạnh mẽ, thì cần phải tạo được một hiệu ứng gây chấn động. Và cơn chấn động này cần phải tạo ra được chỉ sau ít giờ đồng hồ, ví dụ như chỉ sau một đêm, giống như điều Mỹ đã làm ở Venezuela. 

Nhưng thật là tiếc cho Mỹ, hoặc là không may cho người biểu tình Iran : Iran là một quốc gia rộng lớn với 87 triệu dân, nên chúng ta có thể hiểu được tại sao tổng thống Mỹ Donald Trump một lần nữa đang trong giai đoạn chờ đợi và quan sát. Chắc chắn Mỹ đang tính toán các hệ quả, được xem là vô cùng nghiêm trọng, bởi vì vị trí địa lý có vai trò quyết định.

Chúng ta có thể thấy rõ là Iran nằm ở rìa Vịnh Ba Tư, có các tên lửa có tầm phóng sang Ả Rập Xê Út, tất cả các tàu của các nước châu Âu và quốc tế ở Vịnh Ba Tư. Iran có thể kiểm soát eo biển Hormuz. Điều này có thể tác động trực tiếp đến giá dầu lửa. Hiện tại, giá một thùng dầu hỏa là 62 đô la. Nếu giá tăng lên thành 100, 150, thậm chí 200 đô la/thùng, thì đó sẽ là một thảm họa.

Như vậy, chúng ta hình dung rằng sẽ có hàng loạt hậu quả cực kỳ nghiêm trọng, có thể nói là sẽ dẫn đến một tình trạng bất ổn và một nước Iran hỗn loạn ».

Về phía các nước dầu mỏ vùng Vịnh, do lo sợ về « các tác động dây chuyền », Ả Rập Xê Út, Qatar và Oman đã tích cực vận động để chính quyền Mỹ không tấn công quân sự Iran. Chuyên gia Peer de Jong phân tích tiếp về nguy cơ các nước Trung Đông đồng minh của Mỹ hứng đòn trả đũa của Iran :

« Thứ nhất, Hoa Kỳ có quân đội riêng được triển khai ở Địa Trung Hải và các khu vực khác. Hoa Kỳ có sự hiện diện quân sự cực kỳ mạnh mẽ, ví dụ ở Djibouti và các nơi khác nữa. Thứ hai, Hoa Kỳ có một mạng lưới liên minh cực kỳ mạnh mẽ với Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất và nhất là với Ả Rập Xê Út. Điều này có nghĩa là Hoa Kỳ có sẵn các căn cứ để hỗ trợ, tấn công, hoặc dự trữ … ở các nước Trung Đông.

Trên thực tế, có thể sẽ xảy ra các hoạt động trả đũa của quân đội Iran, nhưng quân đội Iran lại không được trang bị tốt, không đủ năng lực, thiếu khả năng tác chiến. Iran có rất ít máy bay, chỉ có khoảng 40 phi cơ hoàn toàn đã lỗi thời. Iran không có lực lượng không quân. Thế nhưng, vấn đề đối với Ả Rập Xê Út và các đối tác của Mỹ là Iran sở hữu một số lượng lớn drone, ví dụ drone tấn công Shahed. Ngoài ra, Teheran có một kho tên lửa rất đáng kể. Quý vị đừng quên là năm ngoái Iran đã bán hơn 300 tên lửa cho Nga.

Iran sở hữu các tên lửa tầm trung có khả năng phóng đến hàng loạt quốc gia ở Trung Đông. Thế nên, đúng là hiện giờ Iran có khả năng trả đũa nhiều quốc gia ở Trung Đông, bao gồm cả các căn cứ của Mỹ ».

Áp lực thôn tính của Hoa Kỳ đưa Groenland và Đan Mạch xích lại gần nhau hơn ?

Sau cuộc họp hôm 14/01 với phó tổng thống Mỹ J.D. Vance, ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, và thủ tướng Groenland, Jens-Frederik Nielsen, trên mạng Facebook ngày 15/01, thủ tướng Đan Mạch, Mette Frederiksen, cho biết « đã có sự bất đồng cơ bản » với Mỹ về tương lai của lãnh thổ tự trị Groenland. Bà khẳng định « tham vọng của Mỹ về việc chiếm Groenland vẫn không thay đổi ».

Dù đôi bên không đạt tiến triển, nhưng trên đài RFI ngày 13/01, giáo sư chính trị học Marc Lanteigne, đại học Bắc Cực ở Tromso, Na Uy, nhắc lại là trong những ngày qua, mỗi bên đã có chiến thuật riêng của mình :

« Một chiến thuật mà chúng tôi quan sát thấy rõ ở Hoa Kỳ là việc Washington tuyên bố rằng Đan Mạch đã không biết cách quản lý đảo Groenland một cách phù hợp, và điều này tạo cảm tưởng rằng Hoa Kỳ đang cố gắng gieo rắc bất hòa giữa chính phủ Groenland và chính quyền trung ương Đan Mạch.

Nhưng theo tôi, việc Hoa Kỳ gây áp lực đối với Groenland như hiện nay lại đang đưa Groenland và Đan Mạch xích lại gần nhau hơn, khi mà cả Groenland và Đan Mạch đều nói « Không, đó không phải là điều chúng tôi muốn ». Cũng từ góc nhìn này, tôi nghĩ rằng thủ tướng Groenland đã xử lý tình huống rất tốt.

Trước hết, ông ấy thực sự cố gắng truyền tải suy nghĩ rằng đang tồn tại một mặt trận thống nhất giữa các đảng chính trị chính của Groenland và Đan Mạch. Một điều khác mà ông ấy muốn truyền tải : người dân Groenland mong muốn là cuối cùng thì sẽ được độc lập trong khi vẫn duy trì quan hệ tốt với Hoa Kỳ. Thông điệp là « Chúng tôi sẵn sàng hợp tác thương mại và quốc phòng với Hoa Kỳ, nhưng chúng tôi không muốn trở thành một vùng lãnh thổ của Mỹ ».

Anh có thuyết phục được Hoa Kỳ chọn phương án mềm với Đan Mạch về Groenland ?

Tuần qua, trước những diễn biến mới nhất như cuộc họp tại Nhà Trắng của lãnh đạo ngành ngoại giao Đan Mạch và Groenland với phó tổng thống Mỹ JD Vance, ngoại trưởng Marco Rubio không đạt kết quả gì, Anh quốc đã quyết định tham gia cuộc diễn tập quân sự cùng Đan Mạch và các nước NATO châu Âu để tỏ tình đoàn kết với Đan Mạch. Thế nhưng, việc Anh chỉ cử đúng một sĩ quan trinh sát cấp thấp, dự cuộc diễn tập, đặt ra nhiều câu hỏi Luân Đôn muốn làm gì để bảo vệ NATO ở châu Âu mà Anh là thành viên, trước nguy cơ Groenland thuộc Đan Mạch bị Hoa Kỳ dọa chiếm bằng vũ lực.

Thông tín viên Nguyễn Giang có bài phân tích gửi về từ Luân Đôn :

« Sự kiện Anh chỉ cử đúng một sĩ quan trinh sát dự cuộc diễn tập quân sự Arctic Endurance, cùng Pháp, Đức và các đồng minh trong NATO ở Bắc Âu đã gây là những đồn đoán rằng Luân Đôn sẽ chỉ phản ứng lấy lệ, một cách hình thức nếu Đan Mạch có va chạm với Mỹ mạnh hơn về Groenland.

Một mặt, Anh tỏ tình đoàn kết với châu Âu tại NATO và giữ quan điểm tương lai đảo Groenland phải do người dân ở đó quyết định và các báo Anh đăng nhiều điều tra dư luận nói đa số người dân không muốn trở thành công dân Mỹ, trước tin Hoa Kỳ có thể hoặc mua đứt, hoặc đem quân chiếm Groenland, bất chất nước chủ nhà Đan Mạch muốn hay không.

Mặt khác, về ngoại giao, thủ tướng Anh đã 2 lần điện đàm với tổng thống Donald Trump về Groenland và muốn giúp Mỹ tăng cường phòng thủ vùng Bắc Cực để ngăn sự “xâm nhập của Nga”.

Nữ nhà báo Anh Katherine Butler viết rằng “rất có thể nước Anh sẽ đóng vai trò tích cực hơn để giải tỏa khủng hoảng” (we may see the UK play a more active role to defuse this crisis). 

Chính phủ Starmer, theo bà, đang hy vọng làm trung gian để châu Âu đạt được một “quy chế hòa hoãn” (modus vivendi) với Washington. Đó cũng là lý do Anh không muốn làm phật lòng Mỹ và gần như không lên tiếng sau vụ Mỹ bắt ông Maduro ở Venezuela.

Anh làm vậy để Mỹ không còn cớ tự mình chiếm Groenland về quân sự. Bởi nếu Hoa Kỳ đi tới quyết định đơn phương đó thì NATO ở châu Âu coi như tan vỡ, khi Hoa Kỳ, thành viên chủ chốt của liên minh quân sự này, tấn công Đan Mạch, một thành viên khác.

Về pháp lý, Anh cũng muốn đóng vai trò thúc đẩy Hoa Kỳ áp dụng các điều khoản đã có trong Hiệp định quân sự với Đạn Mạch ký năm 1951 để triển khai thêm quân, từ một căn cứ hiện nay, ra những nơi Mỹ muốn, mà không phải chiếm hòn đảo.

Đây là phương án đỡ xung đột nhất nhưng chứa đựng rủi ro, trong khi Pháp muốn làm mạnh hơn để gửi thông điệp tới chính quyền Mỹ về tính tự chủ của châu Âu.

Trên thực tế thì thủ tướng Anh không phải chỉ cử một sĩ quan dự tập trận “Arctic Endurance” của NATO châu Âu - cuộc diễn tập hình thức, không rõ ngày bắt đầu và ngày kết thúc - mà đã cử nữ ngoại trưởng Yvette Cooper, nhân vật cao cấp trong đảng Lao Động, thăm Na Uy tuần qua, để đánh giá tình hình. 

Bà Cooper không tới Đan Mạch để không gây căng thẳng với Hoa Kỳ mà trả lời phỏng vấn báo chí hôm 15/01 nói Anh muốn ủng hộ hoạt động “Canh gác Bắc Cực” (Arctic Sentry) của NATO, gồm Groenland để phòng ngừa Nga.

Thế nhưng, các nhà bình luận ở Anh cho rằng trong khi nói tới nhu cầu “chống lại Nga”, Anh cần xem xét mình sẽ dám đi xa tới đâu để chống lại Mỹ nếu ông Trump vẫn muốn “ra quân” chiếm Groenland. Có ý kiến nói chính thủ tướng Starmer nên thăm Groenland để tỏ ra quyết tâm đứng về phía Đan Mạch.

Mọi tính toán của Anh, dù với tinh thần xây dựng và dụng ý tốt, đều có thể không hiệu quả gì khi mà quan hệ Mỹ và châu Âu đang ngày càng rạn nứt. 

Tổng thống Mỹ vẫn muốn nói về “quyền sở hữu” (ownership) với đảo Groenland dù mới nhất đây lại nói về “thỏa thuận vào đó” (a deal), còn Pháp và Đức muốn tỏ ra cứng rắn hơn với Mỹ.

Cựu phó thủ tướng Đức, ông Robert Habeck, mới đây có bài viết trên báo Anh về nhu cầu trở lại ‘machtpolitik’ (power politics - chính trị bằng sức mạnh) của thời kỳ đối đầu Đông-Tây, còn Pháp thì tham gia ngày càng sâu vào việc hỗ trợ quân sự trực tiếp cho Đan Mạch sau khi đã mở lãnh sự quán ở Groenland. 

Căng thẳng hai bờ Đại Tây Dương như thế chắc chắn sẽ còn tiếp tục và vai trò trung gian hòa giải của Anh được chấp nhận tới đâu sẽ tùy vào các biến động sắp tới.

Trung Quốc 2025: Thặng dư kỷ lục nhưng tiêu dùng bấp bênh

Xuất khẩu được xem là một trong những động lực của nền kinh tế Trung Quốc nhưng đối với nhiều đối tác thương mại của Bắc Kinh khắp nơi trên thế giới, đây lại là nguồn gây lo ngại, ví dụ Liên Âu sợ nguy cơ biến thành thị trường tiêu thụ lượng hàng hóa dư thừa của Trung Quốc. Trên thực tế, năng lực xuất khẩu vô song của Trung Quốc còn phản ánh sự bấp bênh của nhu cầu tiêu dùng trong nước.

Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurst ngày 14/01 gửi về bài tường trình :

« Năm 2025, Trung Quốc ghi nhận thặng dư thương mại lớn chưa từng có trong lịch sử kinh tế thế giới : giá trị xuất siêu lên đến 1,19 ngàn tỷ đô la, tăng 20% ​​chỉ trong một năm.

Kỷ lục này có được nhờ sự kết hợp gây hiệu ứng : giá trị đồng tiền cố tình được làm yếu đi, năng lực sản xuất công nghiệp dư thừa quá nhiều và tiêu dùng nội địa đình trệ. Từ vài năm nay, Bắc Kinh thúc đẩy chiến lược tự cung tự cấp, nhằm thay thế nhập khẩu bằng sản xuất trong nước. Trong khi đó, sự sụp đổ của thị trường bất động sản tại Trung Quốc đã làm cạn kiệt khoản tiết kiệm của các gia đình, khiến họ phải hạn chế mua sắm, kể cả hàng hóa Trung Quốc.

Do thiếu thị trường đầu ra ngay trong nước, các nhà máy chuyển hướng sang xuất khẩu. Bất chấp thuế quan của Mỹ, các công ty Trung Quốc lách hàng rào thuế quan bằng cách vận chuyển quá cảnh qua Đông Nam Á hoặc châu Phi. Kết quả là thị trường thế giới đầy rẫy sản phẩm của Trung Quốc và nhiều ngành công nghiệp của các nước khác trên thế giới bị suy yếu.

Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế (IMF) lo ngại khi thấy nền kinh tế quy mô lớn của Trung Quốc lại phụ thuộc ngày càng nhiều vào xuất khẩu như vậy. IMF cũng cho rằng điều này càng làm gia tăng căng thẳng thương mại. Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn chần chừ, do dự trong việc điều chỉnh lại giá trị đồng tiền của mình. Trong khi đó, việc làm trong ngành công nghiệp vẫn được Trung Quốc xem là chỗ dựa vững chắc để đối phó với cuộc khủng hoảng về bất động sản, một canh bạc kinh tế có thể phải trả giá đắt ».

Phản đối hiệp định EU - Mercosur, nông dân Pháp đưa máy kéo đến biểu tình trước tòa nhà Hạ Viện

Tuần này, tại Pháp, phong trào biểu tình của nông dân phản đối việc Liên Âu ký Hiệp định tự do thương mại với 4 nước Nam Mỹ trong khối Mercosur vẫn tiếp diễn tại nhiều tỉnh thành, trong bối cảnh vào ngày 17/01, sau 25 năm thương lượng giữa Liên Âu và Mercosur, chủ tịch Ủy Ban Châu Âu đến Paraguay ký hiệp định với 4 nước thuộc khối này.

Riêng tại Paris, nông dân đưa hơn 350 máy kéo từ các tỉnh thành đến, đi dọc theo đại lộ Champs-Elysées đến tập trung biểu tình quanh tòa nhà Quốc Hội từ chiều 13/01 và « đóng chốt » ở đó suốt đêm. Theo các nghiệp đoàn nông dân Pháp phản đối Hiệp định EU - Mercosur, nông phẩm giá rẻ sẽ tạo ra một cuộc cạnh tranh không lành mạnh, theo hướng bất lợi cho nông dân Pháp, thậm chí « giết chết » ngành nông nghiệp Pháp.

Vấn đề là tại các nước Nam Mỹ, các tiêu chí về sử dụng hóa chất, thuốc trừ sâu diệt cỏ … không chặt chẽ, nghiêm ngặt như ở Liên Âu nói chung và Pháp nói riêng. Ví dụ, theo AFP, hồi cuối tháng 11/2025, Brazil cho phép sử dụng 320 loại thuốc thực vật, nhưng 60% số này không được chấp nhận trong sản xuất nông nghiệp ở Liên Âu.

Để xoa dịu nỗi phẫn nộ của nông dân, bộ trưởng Nông Nghiệp Annie Genevard hôm 15/01 đã thông báo ý định tăng cường các cuộc thanh tra thực phẩm nhập khẩu. Trước đó 2 ngày, thủ tướng Sébastien Lecornu đã phải công bố một « đạo luật nông nghiệp khẩn cấp ».

Sự kiện gây chấn động công luận thế giới trong tuần qua là vụ lực lượng Mỹ hôm 03/01/2026 đột kích Venezuela bắt cóc vợ chồng tổng thống Nicolas Maduro về Mỹ xét xử và Washington tuyên bố « quản trị » Venezuela. Bất chấp những nghi vấn về tính hợp pháp của vụ đột kích và bắt cóc ông Maduro, đại đa số cộng đồng người Venezuela lưu vong tại Hoa Kỳ hoan nghênh quyết định của Donald Trump.

Thông tín viên Vincent Souriau có cuộc trao đổi với một người từng là nhà hoạt động chống chủ nghĩa Chavez và gửi về bài tường thuật từ Washington ngày 08/01 :

« Người phụ nữ này tên là Maria Gonzalez, 25 tuổi. Trước khi đến Hoa Kỳ vào năm 2023, cô Maria Gonzalez là thành viên của một đảng đối lập ở Venezuela. Cô rất vui khi thấy Nicolas Maduro bị giam giữ ở New York.

Maria Gonzalez nói : « Tôi nghĩ ông ta sẽ phải cảm nhận và trả giá cho tất cả những nỗi đau khổ mà người dân Venezuela đã phải chịu đựng. Ở đất nước chúng tôi, có rất nhiều tù nhân chính trị bị tra tấn, không được bác sĩ khám bệnh. Có quá nhiều người đã chết trong tù. Dĩ nhiên, ở đây (Hoa Kỳ) thì sẽ không giống như vậy. Ông ta (Maduro) sẽ có những đặc quyền, như được tiếp cận chăm sóc sức khỏe, thực phẩm, những thứ mà các tù nhân ở Venezuela không được hưởng. Nhưng chúng tôi cảm thấy nhẹ nhõm khi thấy rằng lần đầu tiên công lý được thực thi ».

Những phát biểu của Donald Trump, việc Nhà Trắng điều hành Venezuela cũng không làm cô Maria Gonzalez quá choáng váng. Trái lại, cô hy vọng ông Trump sẽ siết chặt lên vòng vây để Venezuela có một quá trình chuyển đổi chính trị thực sự.

Cô nói tiếp : « Không, thành thật mà nói, tôi nghĩ rằng chúng tôi đang nằm trong tay tổng thống Mỹ Donald Trump và ông ấy đang làm điều đúng đắn cùng với ngoại trưởng Marco Rubio. Điều chúng tôi chờ đợi là họ đàm phán để chấm dứt sự tồn tại của chế độ Maduro. Và đó là niềm hy vọng của người dân Venezuela chúng tôi. Chúng tôi hy vọng một cuộc đàm phán sẽ diễn ra để một quá trình chuyển giao quyền lực phù hợp có thể diễn ra và Edmundo Gonzalez, vị tổng thống mà tất cả người dân Venezuela đã bầu chọn vào ngày 28/07/2025 có thể trở về nước ».

Nỗi sợ hãi duy nhất của cô Maria Gonzalez là ông Trump sẽ quyết định trục xuất tất cả di dân Venezuela, khi mà giờ đây Nicolas Maduro không còn nắm quyền ở đất nước mình nữa.

Washington « quản trị » Caracas, Bắc Kinh có thể đành xóa nợ cho Venezuela

Cùng với Nga, Trung Quốc là nước liên đới có thể gánh chịu nhiều tác động từ vụ Mỹ bắt giữ Maduro và kiểm soát ngành dầu mỏ Venezuela. Từ Bắc Kinh, thông tín viên Cléa Broadhurst giải thích về nguy cơ Trung Quốc phải xóa nợ cho Venezuela :

« Trong suốt nhiều năm, mối quan hệ giữa Trung Quốc và Venezuela dựa trên một giao dịch đơn giản : dầu mỏ đổi lấy tiền. Bắc Kinh đã bơm hơn 100 tỷ đô la vào nền kinh tế Venezuela, chủ yếu thông qua các khoản vay được bảo đảm bằng xuất khẩu dầu thô.

Nhưng mô hình này đã sụp đổ. Sản lượng sụt giảm, các lệnh trừng phạt của Mỹ, thiếu khả năng thanh toán : Caracas vẫn còn nợ Trung Quốc khoảng 10 tỷ đô la. Khả năng chi trả của Venezuela càng trở nên bất định từ khi Nicolas Maduro bị Hoa Kỳ bắt.

Đối mặt với cú sốc chính trị này, Bắc Kinh đã yêu cầu các ngân hàng Trung Quốc đánh giá mức độ ảnh hưởng. Đó là một tín hiệu rõ ràng cho thấy Trung Quốc đang chuẩn bị cho nguy cơ mất tiền, đặc biệt là khi chính quyền Washington thời Donald Trump hiện giờ cho thấy họ muốn giành quyền kiểm soát lĩnh vực dầu mỏ của Venezuela.

Liệu Trung Quốc có thể thu hồi lại tiền của mình ? Có lẽ là phần nào, nếu các lệnh trừng phạt của quốc tế được dỡ bỏ và dầu được khai thác trở lại. Nhưng Bắc Kinh hiện không còn lệ thuộc nhiều vào dầu thô như hồi đầu những năm 2000. Do đó, Trung Quốc có thể sẽ đồng ý xóa bỏ một phần nợ để tránh một cuộc đối đầu trực tiếp với Hoa Kỳ và khép lại một canh bạc năng lượng đã trở thành vấn đề địa chính trị ».

Bắc cực : Trận mới giữa Nga - Trung và Mỹ ?

Quốc tế chưa hết bất ngờ về vụ biệt kích Mỹ xâm nhập, bắt cóc tổng thống Venezuela, thì nỗi lo ngại lại dấy lên do tổng thống Mỹ một lần nữa công khai đòi thâu tóm lãnh thổ tự trị Groenland của Đan Mạch, hòn đảo nằm ở vùng Bắc Cực. Lý do ông Trump đưa ra là để chống các tham vọng của Trung Quốc và Nga ở Bắc cực. 

Trả lời câu hỏi liệu trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, Bắc cực có thể trở thành mặt trận mới giữa Nga - Trung và Mỹ hay không, Hervé Baudu, giáo sư về hàng hải, thành viên Viện Hàng Hải, khẳng định là Không. Trên đài RFI ngày 07/01, ông phân tích trên đài RFI ngày 07/01, phân tích về các lợi ích chiến lược tại vùng Bắc cực :

« Không có thách thức nào liên quan đến việc chiếm hữu các nguồn tài nguyên, dù đó là tài nguyên biển và đã được biết đến, bởi vì chúng thuộc về các quốc gia, theo Công ước Luật Biển của Liên Hiệp Quốc. Công ước này trao cho mỗi quốc gia quyền đối với tài nguyên trên một khu vực rất rộng lớn. Vì vậy, không có căng thẳng nào liên quan đến tài nguyên.

Trái lại, có thể nói là có những căng thẳng ở cận Bắc Cực : căng thẳng giữa các cường quốc lớn, như với Trung Quốc và Nga.

Đây không phải những căng thẳng nghiêm trọng như thời Chiến tranh Lạnh, chúng ta có thể thấy rõ điều đó qua các cuộc đàm phán mà tổng thống Putin hiện đang cho tiến hành.

Nhưng vấn đề nằm ở các phát biểu của ông Trump : thực chất đó là sự căm ghét khi thấy Trung Quốc ngày càng chiếm dụng không gian này cho nhu cầu phát triển tuyến hàng hải, và cho mục đích nghiên cứu, như chúng ta đã biết, đặc biệt là với các tàu phá băng, đang hiện diện rất nhiều ở Bắc Cực. Đó là điều khiến Trump khó chịu. Trung Quốc cũng hiện diện mạnh mẽ trên các phương tiện truyền thông. Do đó, vấn đề Trump đưa ra là lập luận chính trị hơn là một thực tế khách quan.

Ngoài ra, còn có Nga, quả thực quốc gia này mong muốn có thể tạo ra cái gọi là « một pháo đài », một hệ thống ngăn chặn tiếp cận, ví dụ để bảo đảm sự tự do di chuyển của họ ».

Chiến tranh Ukraina : Cảng Odessa, mục tiêu tấn công chiến lược của Nga

Các cuộc đàm phán vẫn tiếp diễn bên phía Ukraina và các đồng minh, gần đây nhất là tại Paris, Liên minh tình nguyện hỗ trợ Ukraina, gồm 35 quốc gia, hôm 06/01 đã đạt thỏa thuận tham gia bảo đảm an ninh cho Ukraina, với sự « hậu thuẫn » của Mỹ, một khi Kiev và Nga đạt được thỏa thuận hòa bình.

Trên thực địa, Nga vẫn tiếp tục tấn công dồn dập Ukraina, nhắm vào các thành phố và cơ sở hạ tầng của đối phương. Người ta nói nhiều đến hệ thống điện bị tác động, nhưng trên thực tế toàn bộ hệ thống kinh tế của Ukraina đều bị ảnh hưởng : đường sắt, đường bộ và cảng biển … Thành phố Odessa, cách chiến tuyến 150 km, là nơi đặt khu phức hợp cảng lớn nhất toàn quốc. Hầu hết hàng xuất khẩu của Ukraina đều được chuyên chở qua đây, chủ yếu là ngũ cốc hay quặng sắt. Chính vì thế, trong năm 2025, thành phố Odessa với một triệu dân đã phải hứng chịu nhiều cảnh báo không kích hơn là thủ đô Kiev.

Thông tín viên Théo Renaudon ngày 07/01 gửi về bài tường trình từ Odessa :

« Odessa là một thành phố đang sống với nỗi lo sợ bị tấn công. Mục tiêu đó chính là cảng biển nằm ngay gần trung tâm thành phố. Cảng Odessa đóng vai trò kinh tế quan trọng, nên dĩ nhiên thu hút các drone và tên lửa của Nga, ngày cũng như đêm. Các cuộc không kích diễn ra thường xuyên. Đây là khu vực cực kỳ quan trọng của Ukraina, các nhà báo không thể tiếp cận.

Hàng đêm, và đôi khi cả ban ngày, cảng Odessa đều bị các drone tấn công cảm tử như Shahed nhắm đến, như trong video tôi đang quay. Trong một video khác, do một công nhân bến cảng quay, bom bay rớt xuống các cần cẩu, tàu chở hàng và kho chứa ngũ cốc.

Ở phía bên kia, pháo phòng không của Ukraina cố gắng bắn hạ drone Nga, nhưng thường thì không thành công. Vào dịp Giáng Sinh vừa qua, 8 công nhân làm việc tại cảng đã thiệt mạng do tên lửa của Nga (…).

Cảng Odessa cũng là một cảng quân sự. Nơi đây là căn cứ của hải quân Ukraina, lực lượng có ưu thế đáng kể so với quân đội Nga trên chính lãnh thổ của mình. Hắc Hải nằm trong tay Ukraina, thế nhưng điều này không ngăn cản Vladimir Putin đe dọa phong tỏa tuyến đường nối từ cảng Odessa ra Hắc Hải ».

Anh quốc tịch thu điện thoại của người nhập cư trái phép “để truy tìm băng đảng buôn người”

Tuần qua, câu chuyện thuyền nhân và di dân đã trở lại báo chí Anh sau khi chính phủ của đảng Lao động nói luật mới, có hiệu lực từ đầu năm nay (2026), trao cho họ thẩm quyền tịch thu điện thoại và thẻ SIM của thuyền nhân vượt biển vào Anh nhằm thu thập thông tin, dữ liệu để chống “nạn buôn người”. Nhưng đây có phải là một tiến triển trong chính sách mà Luân Đôn đưa ra để cắt giảm số người di cư bằng xe thùng và đường biển từ châu Âu ?

Thông tín viên Nguyễn Giang từ Luân Đôn cho biết : 

« Trong tuần làm việc đầu tiên của năm mới, bộ Nội Vụ Anh thông báo với công luận rằng luật mới về an ninh biên giới và di cư cho phép giới chức khám tư trang và thu điện thoại của những người tới Anh trái phép bằng đường biển từ Pháp và châu Âu.

Phía Anh giải thích rằng số liệu thu thập từ điện thoại sẽ được tải xuống ở trại tạm cư để xác định các tuyến đưa người lậu vào Anh, giúp phá các án buôn người và “chống nô lệ thời hiện đại”. 

Theo thứ trưởng chuyên trách về an ninh biên giới (border security), ông Alex Norris hôm 05/1/2026, thủ tục này được áp dụng ban đầu tại trại tạm cư Manston ở hạt Kent, có biên giới biển giáp nước Pháp, và là điểm đến đầu tiên của đa số người di cư qua eo biển từ Pháp và Bỉ sang Anh. 

Đây là một thay đổi quan trọng trong cách đối xử với người vượt biên vào Anh. Vì theo luật cũ, ai vào Anh không có thị thực đều bị cho là “nhập cư trái phép”, nhưng cũng luật Anh cho phép ai đặt chân tới Anh được xin tỵ nạn, và ngay lập tức, mọi quyền của họ, gồm quyền bất khả xâm phạm về thân thể, quyền không bị khám tư trang, hành lý, thu điện thoại, được bảo đảm. 

Thủ tục mới này, theo giới chức Anh, không xâm phạm các quyền đó của người xin tỵ nạn mà chỉ có tính chất hành chính, để nhà chức trách tăng hiệu năng của công tác chống buôn người. 

Ngay lập tức, các nhóm nhân quyền nói rằng việc thu điện thoại và SIM card sẽ khiến người xin tỵ nạn mất liên lạc với thân nhân của họ và như thế, nước Anh trở nên thiếu tình người (compassion) với di dân. Đáp lại chỉ trích này, các quan chức Anh cho hay họ có nhiệm vụ phải “phá vỡ các đường dây buôn người” (human trafficking) và những cải tổ nói trên sẽ giúp việc xác định cách người ta vào Anh trái phép để nhanh chóng trục xuất. 

Anh cũng bắt đầu áp dụng luật nặng tay hơn, phạt tù tới 14 năm với ai cung cấp động cơ cho xuồng máy, thuyền phao đưa người di cư trái phép từ Pháp, Bỉ sang Anh. 

Sức ép lên chính phủ từ một phần dư luận Anh vẫn tăng sau khi số liệu chính thức nói trong năm 2025 có  41.472 người di cư vào Anh không giấy tờ qua eo biển La Manche, cao thứ nhì sau năm 2022 (45.774 người). 

Anh quốc cũng đang cố gắng đẩy nhanh việc trục xuất người bị bác đơn xin tỵ nạn, để giải tỏa con số 400 khách sạn trưng dụng vào làm chỗ tạm cư cho thuyền nhân từ châu Âu tới, với hóa đơn 9 triệu bảng một ngày trong năm 2023. 

Hiện nay, theo bộ Nội Vụ Anh, cả nước chỉ còn 200 khách sạn như vậy và từ khi lên cầm quyền vào tháng 07/2024, chính phủ của đảng Lao Động đã trục xuất tới 50 nghìn người xin tỵ nạn không thành, cũng như người vi phạm luật di trú và cả tội phạm là công dân nước ngoài.

Các biện pháp ngày càng nặng tay này vẫn không làm thỏa mãn dư luận, vốn có tới 80% người được YouGov thăm dò ý kiến trong năm 2025 cho rằng “chính phủ xử lý kém vấn đề nhập cư”. 

Sức ép lên chính phủ của đảng Lao động và cá nhân Thủ tướng Keir Starmer trong năm nay sẽ không hề giảm ở hồ sơ di dân, vì đây sẽ là chủ đề chính để các đảng giành phiếu trong kỳ bầy cử vào 136 quận hạt địa phương ở xứ Anh (England) vào tháng 05/2026. Trên truyền thông Anh, cuộc chạy đua của các đảng chính trị để tỏ ra cứng rắn trong vấn đề ngăn chặn dòng người vào Anh sẽ còn tăng độ nóng chứ không hề giảm đi ».

Thông điệp mừng năm mới của lãnh đạo các nước phản ánh bức tranh địa chính trị năm 2026 đầy rủi ro ; Quân đội Miến Điện tổ chức cuộc bầu cử để hợp pháp hóa quyền lãnh đạo dù đất nước chìm trong khủng hoảng ; Biểu tình lớn ở Iran phản đối vật giá leo thang ; New York có tân thị trưởng theo đạo Hồi, với lập trường chống Trump... Trên đây là những chủ đề chính trong mục tạp chí thế giới đó đây tuần này.

Thế giới chính thức bước sang năm 2026, lãnh đạo các nước từ khắp các châu lục gửi thông điệp chúc mừng năm mới đến người dân, mong một năm mới ổn định. Những lời chúc phản ánh bối cảnh toàn cầu hiện nay, kêu gọi hòa bình tại những vùng chiến sự, nhưng cũng cho thấy những nguy cơ leo thang xung đột trong năm mới.

Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố có thể giành chiến thắng trong cuộc chiến tại Ukraina. Lãnh đạo chính quyền Kiev Volodymyr Zelensky thì khẳng định mong muốn hòa bình, nhưng không phải « với bất cứ giá nào », trong bối cảnh đàm phán qua trung gian của tổng thống Donald Trump vẫn chưa có hồi kết. Chủ tịch Bắc Triều Tiên Kim Jong Un, về phần mình, ca ngợi các binh sĩ đã củng cố “liên minh bất khả chiến bại” với Nga, đồng thời kêu gọi họ chiến đấu “vì nhân dân Nga anh em”. 

Khi được hỏi về động lực của năm 2026, tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định mục tiêu của ông là « hòa bình trên thế giới ». Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres kêu gọi các lãnh đạo khắp thế giới, « hãy nghiêm túc đứng về phía người dân, với Trái đất này, thay vì lựa chọn nỗi đau ». Ông Guterres nhắc lại một năm 2025 đầy biến động đã khép lại, với tổng kết chi tiêu quân sự toàn cầu tăng vọt lên 2,7 ngàn tỷ đô la.

Trong thông điệp năm mới đầu tiên kể từ khi nhậm chức Giáo hoàng Lêô XIV đặt trọng tâm vào « Hòa bình không vũ trang và giải trừ vũ khí », kêu gọi thế giới từ bỏ « logic chiến tranh » và các tín hữu « giải trừ vũ khí trong tâm hồn » để chấm dứt vòng xoáy bạo lực.

Căng thẳng giữa Đài Loan và Trung Quốc càng trở nên rõ rệt hơn trong bài phát biểu mừng năm mới của chủ tịch Tập Cận Bình. Lãnh đạo Trung Quốc nhấn mạnh ý định sáp nhập Đài Loan : “Chúng ta, những người Hoa ở cả hai bên eo biển Đài Loan, có chung quan hệ huyết thống, và họ hàng,…, thống nhất đất nước là xu hướng của thời đại và là điều không thể ngăn cản”. Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức cam kết chống lại “tham vọng bành trướng” của Trung Quốc và gia tăng khả năng tự vệ, răn đe của hòn đảo. 

Trung Quốc và tham vọng chiếm lại Đài Loan bằng vũ lực

Trung Quốc đã kết thúc năm 2025 bằng cuộc tập trận « Sứ mệnh Công lý 2025 », trong hai ngày hồi đầu tuần này, điều động nhiều vũ khí hạng nặng, mô phỏng cuộc phong tỏa Đài Loan. Trong một bài đăng trên trang mạng xã hội Weibo của Trung Quốc, Bộ Tư lệnh Chiến khu Đông Bộ, đặc trách khu vực eo biển Đài Loan, đã tuyên bố mạnh mẽ rằng: « Tất cả những kẻ âm mưu giành độc lập sẽ bị tiêu diệt khi chạm trán với lá chắn công lý! » Cuộc tập trận này diễn ra không lâu sau khi Hoa Kỳ phê duyệt thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan, trị giá hơn 1 tỷ đôla.

Giảng viên tại đại học Sciences Po Lyon Stéphane Corcuff nhận định cuộc tập trận này cho thấy « Trung Quốc đã ra quyết định và đang làm những gì cần thiết để đạt được mục tiêu quân sự, đủ khả năng tiến hành xâm chiếm Đài Loan », hòn đảo mà Trung Quốc luôn coi là một phần lãnh thổ của mình. Ông nói thêm : 

« Rào cản thực sự hiện nay chính là yếu tố răn đe, tức khả năng Hoa Kỳ sẽ can thiệp. Đó là điều có thể rút ra từ các tuyên bố của các bên liên quan. Tuy nhiên, theo tôi, tổng thống Trump đã nhận thức rõ, ngay cả trước khi trở lại cầm quyền, rằng một cuộc chiến liên quan đến Đài Loan sẽ dẫn đến sự sụp đổ của trật tự thế giới hiện nay, và sẽ gây tổn hại nghiêm trọng tới Hoa Kỳ, từ vị thế bá quyền cho tới sức mạnh kinh tế.

Vì vậy, mục tiêu của ông là làm mọi cách để tránh kịch bản đó, bằng việc răn đe Trung Quốc lâu nhất có thể. Do đó, ông buộc phải đối thoại với Trung Quốc, thể hiện vai trò là một bên đối thoại trực tiếp với chủ tịch Tập Cận Bình, đồng thời phân chia vai trò rõ ràng: ông giữ vị thế trung gian, không trực tiếp nhấn mạnh cam kết bảo vệ Đài Loan trong trường hợp Trung Quốc tấn công, mà giao trọng trách này cho ngoại trưởng, nhà ngoại giao cao nhất, và bộ trưởng Quốc Phòng.

Tuy nhiên, các tài liệu chiến lược của Hoa Kỳ hiện nay, kể từ khi ông Trump nắm quyền, đã nêu rõ rằng ưu tiên số một, sau việc bảo vệ lãnh thổ và lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ, chính là ngăn chặn Trung Quốc tấn công Đài Loan. »

Kinh tế Miến Điện ngày càng suy yếu sau 5 năm nội chiến

Vẫn tại châu Á, hồi đầu tuần này, 29/12/2025, đảng thân với chính quyền quân sự ở Miến Điện tuyên bố đã giành chiến thắng trong đợt một của cuộc bầu cử lập pháp. Kết quả cuối cùng sẽ được công bố sau hai đợt bầu cử kế tiếp, dự trù vào cuối tháng Giêng. Nhiều nước và các nhà quan sát quốc tế đã chỉ trích cuộc tuyển cử này, lên án tình trạng đàn áp, dọa nạt người dân tham gia vào một cuộc bỏ phiếu với kết quả đã được định đoạt trước.

Chính quyền quân đội Miến Điện muốn tổ chức cuộc bầu cử này để hợp pháp hóa quyền lãnh đạo đất nước, 5 năm sau khi tiến hành đảo chính lật đổ chính quyền dân sự của Aung San Suu Kyi. Miến Điện chìm trong nội chiến đẫm máu giữa quân đội và các nhóm phiến quân, bị cô lập trên trường quốc tế. Không chỉ bất ổn về chính trị, nước này còn đối mặt với khủng hoảng kinh tế.

Kinh tế của Miến Điện phụ thuộc vào ngành dệt may, chủ yếu để xuất khẩu, vốn đã phát triển mạnh trong hơn 10 năm “dân chủ”.  Đòn thuế quan của tổng thống Mỹ đã giáng mạnh vào nền kinh tế mong manh sau cuộc đảo chính. Trả lời RFI Pháp ngữ, bà Elsa Lafaye de Micheaux, giảng viên về kinh tế chính trị Đông Nam Á tại trường INALCO, cho biết : “Donald Trump đã áp đặt mức thuế quan rất cao đối với hàng nhập vào Mỹ từ khắp nơi trên thế giới, đặc biệt là Đông Nam Á. Cam Bốt và Việt Nam đã có thể đàm phán để hạ thấp mức thuế này, nhưng Miến Điện và cả Lào đều không thể làm được điều đó. Cho nên, trên thực tế, nước này phải chấp nhận một mức thuế rất cao.”

Miến Điện cũng trở thành tâm điểm chú ý gần đây “nhờ” nền kinh tế phi chính thức. Các trung tâm lừa đảo qua mạng, lợi dụng sự bất ổn chính trị, thiếu kiểm soát an ninh, đã mọc lên khắp các khu vực biên giới. “Mọi người đều cho rằng các trung tâm lừa đảo này do mafia Trung Quốc đầu tư tiền để thành lập. Nhưng chúng tôi cũng phải nêu ra khả năng các trung tâm này, để hoạt động, phụ thuộc vào mối quan hệ với chính quyền địa phương. Vì vậy, có khả năng là quản lý của các trung tâm đó đưa tiền cho cho chính quyền hoặc các nhóm vũ trang để được phép hoạt động ở đó”.

Miến Điện đã trải qua một năm 2025 không dễ dàng. Đặc biệt là trận động đất hồi tháng Ba, xảy ra tại miền trung nước này, khiến 1600 người bỏ mạng.

Biểu tình lớn tại Iran phản đối giá cả leo thang

Nhìn sang khu vực Trung Đông, tại Iran, các cuộc biểu tình phản đối lạm phát tăng cao, đồng tiền mất giá, đã bắt đầu từ Chủ Nhật tuần trước và kéo dài trong suốt tuần qua, hiện đã lan rộng khắp cả nước. Theo trung tâm thống kê Iran, trong tháng 12, giá cả đã tăng trung bình 52 % so với cùng kỳ năm ngoái, đặc biệt là các mặt hàng thiết yếu tăng đến hơn 70 %. Vào thứ Ba tuần này, đồng rial cũng đã tuột dốc, chạm mức thấp kỷ lục.

Những người biểu tình hô vang các khẩu hiệu, thường được thấy nhiều nhất là “Tôi không hy sinh mạng sống của mình, vì Iran, hay cho Gaza, hay Liban”. Nhiều người biểu tình phản đối sự ủng hộ của chế độ Hồi giáo ở Teheran đối với lực lượng Hamas ở Gaza và Hezbollah ở Liban. Họ cho rằng các liên minh này không mang lại lợi ích cho Iran, mà huy động nguồn lực của nước này “hy sinh nhu cầu trong nước”, trong khi Iran đang phải trải qua khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng. Lực lượng Vệ Binh Cách Mạng kiểm soát 60 % kinh tế của đất nước, vốn đã suy yếu do các lệnh trừng phạt của phương Tây từ nhiều thập kỷ qua do chương trình hạt nhân của Iran.

Để tìm ra lối thoát của cuộc khủng hoảng này, chuyên gia về Iran, Bernard Hourcade, trả lời RFI Pháp ngữ giải thích :

Có những giải pháp cụ thể cho nền kinh tế Iran, về giá dầu, nước và lương thực thiết yếu. Tuy nhiên, mấu chốt của vấn đề là nền kinh tế Iran đã phải chịu nhiều lệnh trừng phạt trong nhiều năm, đặc biệt là từ năm 2018 khi Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân. Nói cách khác, một quốc gia chịu lệnh trừng phạt quốc tế như Iran khó có thể tồn tại. Vì vậy phải đàm phán với Hoa Kỳ để qua đó mở khóa nền kinh tế Iran và sau đó người dân Iran sẽ có thể làm những gì họ muốn về mặt chính trị. Nói cách khác, điều cần thiết là làm cho tất cả các phe phái trong chính phủ hiểu rằng Teheran phải hành động.

Chính quyền Iran đã ra lệnh đóng cửa các cơ quan hành chính, ngân hàng, trường học, viện dẫn lý do là thời tiết lạnh và cần tiết kiệm năng lượng. Nhiều cuộc đụng độ giữa cảnh sát và người biểu tình đã xảy ra. Tính đến ngày 01/01, ít nhất 6 người đã thiệt mạng. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã dọa sẽ can thiệp vào nước này, “để bảo vệ người dân”, nếu Teheran “xả súng vào những người biểu tình ôn hòa như thường lệ”.

Thách thức của tân thị trưởng New York

Tại Hoa Kỳ, một trong những sự kiện đáng chú ý trong tuần này là New York có tân thị trưởng với lập trường “chống Trump”. Được bầu vào tháng 11/2025, ông chính thức nhậm chức vào ngày 01/01/2025 với nhiệm kỳ 4 năm và trở thành thị trưởng New York đầu tiên theo đạo Hồi. Với ít kinh nghiệm trên chính trường, Zohran Mamdani sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện các lời hứa tranh cử của mình, vốn đã tạo ra kỳ vọng lớn trong công chúng. 

Từ New York, thông tín viên Loubna Anaki tường trình :

“Hãy bắt đầu làm việc ! Đó là tuyên bố của Zohran Mamdani trong một trong những video mà ông đăng tải gần đây. Nói đến công việc thì tân thị trưởng New York Mamdani có rất nhiều. Những cử tri ủng hộ Mamdani hy vọng có thể sớm thực thi chương trình mà ông đề ra khi tranh cử. Một người đàn ông cho hay : «  Tôi hy vọng thành phố sẽ có những thay đổi mang tính quyết định, liên quan đến đời sống đắt đỏ và chênh lệch giàu nghèo. Tôi hy vọng Mandani sẽ có thể khẳng định rằng những người dân bình thường quan trọng hơn người giàu ».

Ông Mandani đã hứa hẹn về nhà ở với giá phải chăng, về những siêu thị của thành phố đưa ra mức giá rẻ hơn, cũng như là miễn phí gửi trẻ và miễn phí xe buýt. Những người ủng hộ ông nhận định : « Tôi hy vọng ông ấy có thể giữ lời hứa. Tôi đã nghe nói nhiều về xe buýt miễn phí. Trong chiến dịch tranh cử, tôi lúc nào cũng thấy ông ấy đi xe buýt. Sẽ thật tuyệt vời nếu điều này được thực hiện. » Một người phụ nữ khác nói thêm : « Tôi phải đi quãng đường xa đến Manhattan, tàu và xe buýt trễ giờ có thể làm đảo lộn hoàn toàn cả ngày của tôi. Tôi hy vọng điều này sẽ được khắc phục, và tôi hy vọng New York nói chung sẽ trở nên dễ sống hơn.”

Một số lời hứa của chính khách theo xu hướng xã hội dân chủ này có thể khó thực hiện, chẳng hạn như đánh thuế những người rất giàu. Thời gian 100 ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thị trưởng sẽ rất quan trọng để chứng tỏ khả năng thực sự của ông.