Thông điệp mừng năm mới của lãnh đạo các nước phản ánh bức tranh địa chính trị năm 2026 đầy rủi ro ; Quân đội Miến Điện tổ chức cuộc bầu cử để hợp pháp hóa quyền lãnh đạo dù đất nước chìm trong khủng hoảng ; Biểu tình lớn ở Iran phản đối vật giá leo thang ; New York có tân thị trưởng theo đạo Hồi, với lập trường chống Trump... Trên đây là những chủ đề chính trong mục tạp chí thế giới đó đây tuần này.

Thế giới chính thức bước sang năm 2026, lãnh đạo các nước từ khắp các châu lục gửi thông điệp chúc mừng năm mới đến người dân, mong một năm mới ổn định. Những lời chúc phản ánh bối cảnh toàn cầu hiện nay, kêu gọi hòa bình tại những vùng chiến sự, nhưng cũng cho thấy những nguy cơ leo thang xung đột trong năm mới.

Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố có thể giành chiến thắng trong cuộc chiến tại Ukraina. Lãnh đạo chính quyền Kiev Volodymyr Zelensky thì khẳng định mong muốn hòa bình, nhưng không phải « với bất cứ giá nào », trong bối cảnh đàm phán qua trung gian của tổng thống Donald Trump vẫn chưa có hồi kết. Chủ tịch Bắc Triều Tiên Kim Jong Un, về phần mình, ca ngợi các binh sĩ đã củng cố “liên minh bất khả chiến bại” với Nga, đồng thời kêu gọi họ chiến đấu “vì nhân dân Nga anh em”. 

Khi được hỏi về động lực của năm 2026, tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định mục tiêu của ông là « hòa bình trên thế giới ». Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres kêu gọi các lãnh đạo khắp thế giới, « hãy nghiêm túc đứng về phía người dân, với Trái đất này, thay vì lựa chọn nỗi đau ». Ông Guterres nhắc lại một năm 2025 đầy biến động đã khép lại, với tổng kết chi tiêu quân sự toàn cầu tăng vọt lên 2,7 ngàn tỷ đô la.

Trong thông điệp năm mới đầu tiên kể từ khi nhậm chức Giáo hoàng Lêô XIV đặt trọng tâm vào « Hòa bình không vũ trang và giải trừ vũ khí », kêu gọi thế giới từ bỏ « logic chiến tranh » và các tín hữu « giải trừ vũ khí trong tâm hồn » để chấm dứt vòng xoáy bạo lực.

Căng thẳng giữa Đài Loan và Trung Quốc càng trở nên rõ rệt hơn trong bài phát biểu mừng năm mới của chủ tịch Tập Cận Bình. Lãnh đạo Trung Quốc nhấn mạnh ý định sáp nhập Đài Loan : “Chúng ta, những người Hoa ở cả hai bên eo biển Đài Loan, có chung quan hệ huyết thống, và họ hàng,…, thống nhất đất nước là xu hướng của thời đại và là điều không thể ngăn cản”. Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức cam kết chống lại “tham vọng bành trướng” của Trung Quốc và gia tăng khả năng tự vệ, răn đe của hòn đảo. 

Trung Quốc và tham vọng chiếm lại Đài Loan bằng vũ lực

Trung Quốc đã kết thúc năm 2025 bằng cuộc tập trận « Sứ mệnh Công lý 2025 », trong hai ngày hồi đầu tuần này, điều động nhiều vũ khí hạng nặng, mô phỏng cuộc phong tỏa Đài Loan. Trong một bài đăng trên trang mạng xã hội Weibo của Trung Quốc, Bộ Tư lệnh Chiến khu Đông Bộ, đặc trách khu vực eo biển Đài Loan, đã tuyên bố mạnh mẽ rằng: « Tất cả những kẻ âm mưu giành độc lập sẽ bị tiêu diệt khi chạm trán với lá chắn công lý! » Cuộc tập trận này diễn ra không lâu sau khi Hoa Kỳ phê duyệt thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan, trị giá hơn 1 tỷ đôla.

Giảng viên tại đại học Sciences Po Lyon Stéphane Corcuff nhận định cuộc tập trận này cho thấy « Trung Quốc đã ra quyết định và đang làm những gì cần thiết để đạt được mục tiêu quân sự, đủ khả năng tiến hành xâm chiếm Đài Loan », hòn đảo mà Trung Quốc luôn coi là một phần lãnh thổ của mình. Ông nói thêm : 

« Rào cản thực sự hiện nay chính là yếu tố răn đe, tức khả năng Hoa Kỳ sẽ can thiệp. Đó là điều có thể rút ra từ các tuyên bố của các bên liên quan. Tuy nhiên, theo tôi, tổng thống Trump đã nhận thức rõ, ngay cả trước khi trở lại cầm quyền, rằng một cuộc chiến liên quan đến Đài Loan sẽ dẫn đến sự sụp đổ của trật tự thế giới hiện nay, và sẽ gây tổn hại nghiêm trọng tới Hoa Kỳ, từ vị thế bá quyền cho tới sức mạnh kinh tế.

Vì vậy, mục tiêu của ông là làm mọi cách để tránh kịch bản đó, bằng việc răn đe Trung Quốc lâu nhất có thể. Do đó, ông buộc phải đối thoại với Trung Quốc, thể hiện vai trò là một bên đối thoại trực tiếp với chủ tịch Tập Cận Bình, đồng thời phân chia vai trò rõ ràng: ông giữ vị thế trung gian, không trực tiếp nhấn mạnh cam kết bảo vệ Đài Loan trong trường hợp Trung Quốc tấn công, mà giao trọng trách này cho ngoại trưởng, nhà ngoại giao cao nhất, và bộ trưởng Quốc Phòng.

Tuy nhiên, các tài liệu chiến lược của Hoa Kỳ hiện nay, kể từ khi ông Trump nắm quyền, đã nêu rõ rằng ưu tiên số một, sau việc bảo vệ lãnh thổ và lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ, chính là ngăn chặn Trung Quốc tấn công Đài Loan. »

Kinh tế Miến Điện ngày càng suy yếu sau 5 năm nội chiến

Vẫn tại châu Á, hồi đầu tuần này, 29/12/2025, đảng thân với chính quyền quân sự ở Miến Điện tuyên bố đã giành chiến thắng trong đợt một của cuộc bầu cử lập pháp. Kết quả cuối cùng sẽ được công bố sau hai đợt bầu cử kế tiếp, dự trù vào cuối tháng Giêng. Nhiều nước và các nhà quan sát quốc tế đã chỉ trích cuộc tuyển cử này, lên án tình trạng đàn áp, dọa nạt người dân tham gia vào một cuộc bỏ phiếu với kết quả đã được định đoạt trước.

Chính quyền quân đội Miến Điện muốn tổ chức cuộc bầu cử này để hợp pháp hóa quyền lãnh đạo đất nước, 5 năm sau khi tiến hành đảo chính lật đổ chính quyền dân sự của Aung San Suu Kyi. Miến Điện chìm trong nội chiến đẫm máu giữa quân đội và các nhóm phiến quân, bị cô lập trên trường quốc tế. Không chỉ bất ổn về chính trị, nước này còn đối mặt với khủng hoảng kinh tế.

Kinh tế của Miến Điện phụ thuộc vào ngành dệt may, chủ yếu để xuất khẩu, vốn đã phát triển mạnh trong hơn 10 năm “dân chủ”.  Đòn thuế quan của tổng thống Mỹ đã giáng mạnh vào nền kinh tế mong manh sau cuộc đảo chính. Trả lời RFI Pháp ngữ, bà Elsa Lafaye de Micheaux, giảng viên về kinh tế chính trị Đông Nam Á tại trường INALCO, cho biết : “Donald Trump đã áp đặt mức thuế quan rất cao đối với hàng nhập vào Mỹ từ khắp nơi trên thế giới, đặc biệt là Đông Nam Á. Cam Bốt và Việt Nam đã có thể đàm phán để hạ thấp mức thuế này, nhưng Miến Điện và cả Lào đều không thể làm được điều đó. Cho nên, trên thực tế, nước này phải chấp nhận một mức thuế rất cao.”

Miến Điện cũng trở thành tâm điểm chú ý gần đây “nhờ” nền kinh tế phi chính thức. Các trung tâm lừa đảo qua mạng, lợi dụng sự bất ổn chính trị, thiếu kiểm soát an ninh, đã mọc lên khắp các khu vực biên giới. “Mọi người đều cho rằng các trung tâm lừa đảo này do mafia Trung Quốc đầu tư tiền để thành lập. Nhưng chúng tôi cũng phải nêu ra khả năng các trung tâm này, để hoạt động, phụ thuộc vào mối quan hệ với chính quyền địa phương. Vì vậy, có khả năng là quản lý của các trung tâm đó đưa tiền cho cho chính quyền hoặc các nhóm vũ trang để được phép hoạt động ở đó”.

Miến Điện đã trải qua một năm 2025 không dễ dàng. Đặc biệt là trận động đất hồi tháng Ba, xảy ra tại miền trung nước này, khiến 1600 người bỏ mạng.

Biểu tình lớn tại Iran phản đối giá cả leo thang

Nhìn sang khu vực Trung Đông, tại Iran, các cuộc biểu tình phản đối lạm phát tăng cao, đồng tiền mất giá, đã bắt đầu từ Chủ Nhật tuần trước và kéo dài trong suốt tuần qua, hiện đã lan rộng khắp cả nước. Theo trung tâm thống kê Iran, trong tháng 12, giá cả đã tăng trung bình 52 % so với cùng kỳ năm ngoái, đặc biệt là các mặt hàng thiết yếu tăng đến hơn 70 %. Vào thứ Ba tuần này, đồng rial cũng đã tuột dốc, chạm mức thấp kỷ lục.

Những người biểu tình hô vang các khẩu hiệu, thường được thấy nhiều nhất là “Tôi không hy sinh mạng sống của mình, vì Iran, hay cho Gaza, hay Liban”. Nhiều người biểu tình phản đối sự ủng hộ của chế độ Hồi giáo ở Teheran đối với lực lượng Hamas ở Gaza và Hezbollah ở Liban. Họ cho rằng các liên minh này không mang lại lợi ích cho Iran, mà huy động nguồn lực của nước này “hy sinh nhu cầu trong nước”, trong khi Iran đang phải trải qua khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng. Lực lượng Vệ Binh Cách Mạng kiểm soát 60 % kinh tế của đất nước, vốn đã suy yếu do các lệnh trừng phạt của phương Tây từ nhiều thập kỷ qua do chương trình hạt nhân của Iran.

Để tìm ra lối thoát của cuộc khủng hoảng này, chuyên gia về Iran, Bernard Hourcade, trả lời RFI Pháp ngữ giải thích :

Có những giải pháp cụ thể cho nền kinh tế Iran, về giá dầu, nước và lương thực thiết yếu. Tuy nhiên, mấu chốt của vấn đề là nền kinh tế Iran đã phải chịu nhiều lệnh trừng phạt trong nhiều năm, đặc biệt là từ năm 2018 khi Hoa Kỳ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân. Nói cách khác, một quốc gia chịu lệnh trừng phạt quốc tế như Iran khó có thể tồn tại. Vì vậy phải đàm phán với Hoa Kỳ để qua đó mở khóa nền kinh tế Iran và sau đó người dân Iran sẽ có thể làm những gì họ muốn về mặt chính trị. Nói cách khác, điều cần thiết là làm cho tất cả các phe phái trong chính phủ hiểu rằng Teheran phải hành động.

Chính quyền Iran đã ra lệnh đóng cửa các cơ quan hành chính, ngân hàng, trường học, viện dẫn lý do là thời tiết lạnh và cần tiết kiệm năng lượng. Nhiều cuộc đụng độ giữa cảnh sát và người biểu tình đã xảy ra. Tính đến ngày 01/01, ít nhất 6 người đã thiệt mạng. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã dọa sẽ can thiệp vào nước này, “để bảo vệ người dân”, nếu Teheran “xả súng vào những người biểu tình ôn hòa như thường lệ”.

Thách thức của tân thị trưởng New York

Tại Hoa Kỳ, một trong những sự kiện đáng chú ý trong tuần này là New York có tân thị trưởng với lập trường “chống Trump”. Được bầu vào tháng 11/2025, ông chính thức nhậm chức vào ngày 01/01/2025 với nhiệm kỳ 4 năm và trở thành thị trưởng New York đầu tiên theo đạo Hồi. Với ít kinh nghiệm trên chính trường, Zohran Mamdani sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện các lời hứa tranh cử của mình, vốn đã tạo ra kỳ vọng lớn trong công chúng. 

Từ New York, thông tín viên Loubna Anaki tường trình :

“Hãy bắt đầu làm việc ! Đó là tuyên bố của Zohran Mamdani trong một trong những video mà ông đăng tải gần đây. Nói đến công việc thì tân thị trưởng New York Mamdani có rất nhiều. Những cử tri ủng hộ Mamdani hy vọng có thể sớm thực thi chương trình mà ông đề ra khi tranh cử. Một người đàn ông cho hay : «  Tôi hy vọng thành phố sẽ có những thay đổi mang tính quyết định, liên quan đến đời sống đắt đỏ và chênh lệch giàu nghèo. Tôi hy vọng Mandani sẽ có thể khẳng định rằng những người dân bình thường quan trọng hơn người giàu ».

Ông Mandani đã hứa hẹn về nhà ở với giá phải chăng, về những siêu thị của thành phố đưa ra mức giá rẻ hơn, cũng như là miễn phí gửi trẻ và miễn phí xe buýt. Những người ủng hộ ông nhận định : « Tôi hy vọng ông ấy có thể giữ lời hứa. Tôi đã nghe nói nhiều về xe buýt miễn phí. Trong chiến dịch tranh cử, tôi lúc nào cũng thấy ông ấy đi xe buýt. Sẽ thật tuyệt vời nếu điều này được thực hiện. » Một người phụ nữ khác nói thêm : « Tôi phải đi quãng đường xa đến Manhattan, tàu và xe buýt trễ giờ có thể làm đảo lộn hoàn toàn cả ngày của tôi. Tôi hy vọng điều này sẽ được khắc phục, và tôi hy vọng New York nói chung sẽ trở nên dễ sống hơn.”

Một số lời hứa của chính khách theo xu hướng xã hội dân chủ này có thể khó thực hiện, chẳng hạn như đánh thuế những người rất giàu. Thời gian 100 ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thị trưởng sẽ rất quan trọng để chứng tỏ khả năng thực sự của ông.