جلد دوم تاریخ جهانگشا تاریخ خوارزمشاهیان را مرور می‌کند.

کار خوارزمشاهیان از آنجا شروع می‌شود که بلکاتکین، یکی از امرای دولت سلجوق، غلامی می‌خرد از غرجستان به نام نوشتگین غرجه. رابطه بلکاتکین-نوشتگین با سلجوقیان شباهتی دارد با رابطهٔ البتکین-سبکتکین با دربار سامانی و برآمدن غزنویان. (سبکتکین پدر محمود غزنوی غلام البتکین بود که خود البتکین غلام سامانیان و سپاهسالار خراسان بود که بعدا علیه آنها شورید)

نوشتکین غرجه در دستگاه سلجوقیان رشد می‌کند و به «طشت‌دارخانه» راه پیدا می‌کند و از آنجا شحنه خوارزم می‌شود و پسرش قطب‌الدین محمد اولین خوارزمشاه می‌شود و پسر او اتسز که خوارزمشاهی را از پدر ارث برده بوده علیه سلجوقیان عاصی می‌شود و خوارزم جدا می‌شود.