TUMAC

16 Şubat 2019 Cumartesi günü Türkiye Tarihi Evleri Koruma  Derneği TÜRKEV’in katkılarıyla Dede Efendi Evi'nde gerçekleşen Türk Müziği Akademik Çevresi Bilim-Sanat Etkinlikleri'nin ikincisinde, Ankara Müzik ve  Güzel Sanatlar Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Okan Murat Öztürk, “Nazarî Modeller Işığında Makam: Kavramsal ve Tarihsel Dönüşümler”  başlıklı bir sunum yaptı.  

SUNUM HAKKINDA

Makam, Şark dünyasının mûsikî  ameliyatı ve nazariyatının temel kavramlarından biri olarak, bir yandan  kültürel bir çeşitlilik sergilemekte, diğer yandan da özellikle  nazariyat düzleminde, tarihsel değişim ve dönüşümlere uğramış  görünmektedir. Osmanlı dünyasında  şekillenen mûsikî nazariyatı çalışmalarında da başat bir konumda bulunan  makam kavramı açısından, nazariyat tarihinde öne çıkan belli başlı  nazarî modeller, bu çalışmanın odak noktasını teşkil etmektedir. Nazariyat alanı, hiç  kuşkusuz, ortaya çıkışı ve gelişimi ve yaygınlaşması bakımından,  ‘nazariyatçı’ olarak nitelendirilen özel bir mûsikîşinas veya ‘ilim  erbabı’ kimselere ihtiyaç gösterir. Tarihsel açıdan bakıldığında mûsikî  alanında ‘nazariyatçı’ nitelikleriyle öne çıkan kimseler arasında  mutasavvıflar, ilahiyatçılar, devlet veya din adamları, tarihçiler,  sanatkârlar, âlimler ve ariflerin yer aldıkları görülür. Bu yönüyle  mûsikîye nazarî düzlemde bakan kimselerin, yetişmeleri, eğilimleri,  bilgi ve tecrübeleri itibarıyla farklı hususiyetlere sahip oldukları bir  hakikattir. Bu nitelik, mûsikî nazariyatı alanında ortaya konulan  çeşitli nazariyelerin, sadece ‘bilim’ –özellikle de ‘pozitif bilim’–  temelinde şekillenmediğini; bundan çok daha etkili olmak üzere, sembolik  nitelikteki kavrayışların, nazariyat çalışmalarına çoğu zaman etkili  birer zemin temel teşkil etmiş olduğunu açıkça göstermektedir. Neticede  nazariyatçı, mûsikîye ‘bakar’ iken sadece ‘orada olan’a bakmak ve ‘orada  olup biten’i anlama ve açıklamaya çalışmakla yetinmemektedir. Bundan  daha fazla olarak ‘öğrendiği’, ‘önemsediği’, ‘bağlandığı’ veya  ‘inandığı’ kavram, sembol, işaret veya rumuzlar üzerinden, geniş bir  ‘yorumlama/tevil’ faaliyetinde bulunmakta ve böylelikle de mûsikî  nazariyatı alanının çok-boyutlu unsur ve değişkenlere dayalı olarak  gelişimine katkı sağlamaktadır. Etkinlikte, Osmanlı makam  nazariyatı alanında yaşanan dört önemli kavramsal ve tarihsel değişim ve  dönüşüm dönemine ışık tutulmakta; aralarındaki muhtelif bağlantılar ve  değişimde etkili olan hususlar, aydınlatılmaya çalışılmaktadır. Böylece,  ‘devir’, ‘makam’, ‘seyir’ ve ‘dizi’ temelli nazarî modellerin  gelişimleri ve temellendirildikleri esaslar belirlenerek, nazariyat  alanına bakışın muhtemel boyutları üzerinde, yeni yorumlamaların  gerekliliğine dikkat çekilmektedir. 

Doç. Dr. Okan Murat Öztürk

Sanatçı ve akademisyen. Temel  çalışma konularını makam nazariyatı, müzik analiz yöntemleri ve Türk  modernleşmesi sürecinin mûsikî alanında yol açtığı değişimleri muhtelif  boyutlarıyla ele alma oluşturuyor. Bugüne değin gerçekleştirdiği tüm  sanatsal ve akademik çalışmalarında mûsikî alanındaki temel meselelere  daima ‘daha iyi anlama’ya dönük bir çabayla yaklaşmayı ve sanatsal  düzlemde de ‘nitelikli temsil’ konusuna önem vermeyi ilke edinmiştir.  ICTM ve MÜYORBİR üyesi olup, halen, Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar  Üniversitesi Müzikoloji Bölümü’nde öğretim üyesi olarak görev  yapmaktadır.

Türk Müziği Akademik Çevresi Bilim ve Sanat  Etkinlikleri'nin ilki 26 Ocak 2019 Cumartesi günü Dede Efendi Evi'nde  başladı. Yoğun ilgi gösterilen etkinlikler serisinin ilkinde İTÜ TMDK  Müzikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ozan Baysal'ın "Ferahfeza  Mevlevi Ayini'nde Perdenin Ötesi" başlıklı sunumunun ardından Prof. Rûhî  Ayangil yönetimindeki TUMAC İcrâ Heyeti Dede Efendi'nin Ferahfezâ  Mevlevî Âyîni'ni icra etti. 

TUMAC İcrâ Heyeti 

Rûhî Ayangil (Kanun / Gûyende) 

Aslıhan Eruzun Özel (Kemençe) 

Korkutalp Bilgin (Tanbûr) 

Burçin Bahadır Güner (Ud) 

Ahmet C. Altınkaynak (Ney) 

Bâkî Enis Balakbabalar (Kudûm / Bendîr) 

Memduh Özyalvaç (Naathân / Âyinhân)

Türk Müziği Akademik Çevresi Bilim ve Sanat Etkinlikleri'nin ilki 26 Ocak 2019 Cumartesi günü Dede Efendi Evi'nde başladı. Yoğun ilgi gösterilen etkinlikler serisinin ilkinde İTÜ TMDK Müzikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ozan Baysal, "Ferahfeza Mevlevi Ayini'nde Perdenin Ötesi" başlıklı bir sunum yaptı.  

SUNUM HAKKINDA 

Türk mûsikîsinin en sanatlı formu olan Mevlevî Âyîn repertuarı hakkında birçok ulusal ve uluslararası çalışma bulunsa da, müzik içerisindeki yapısal unsurların ayinin programatik yapısı ve güftelerin anlamı ile birlikte ele alındığı incelemeler son yıllarda ortaya çıkmaya başlamıştır. Hammâmîzâde İsmail Dede Efendi’nin Ferahfezâ Mevlevî Âyîni’ndeki müzikal akış ve sözel anlam arasındaki ilişkilerin inceleneceği bu sunumda öncelikle makam müziğinde kullanılabilecek yeni bir yapısal analiz modeli tanıtılacaktır. Zaman-Makam Analiz Modeli olarak adlandırdığımız bu model çizgisel bir zaman ölçeği üzerinde makamsal değişim ve dönüşümleri farklı katmanlardan oluşan yatay bir olaylar şeması şeklinde sergileyerek, eser içerisinde yer alan tikel müzikal an’ları, tümel bir bütünlük içerisinde yansıtmayı ve incelenen eserdeki farklı zaman bölgeleri arasındaki yapısal bağlantıları görülebilir kılmayı hedeflemektedir. Sunumumuz, bu modelin sağladığı analiz perspektifinin kullanıldığı Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (Tübitak) tarafından desteklenen “Mevlevi Ayinlerinde Söz Boyama” başlıklı araştırma projesinin bazı önemli sonuçlarını özetlerken, Ferahfezâ Mevlevî Âyîni’nde kullanılan güftelerin anlamı da dikkate alındığında ortaya çıkan olaylar şeması ile Dede Efendi’nin tasavvuf anlayışının varoluşsal bir programa nasıl dönüştüğünü perdeye yansıtacaktır.  

Doç. Dr. Ozan Baysal

İstanbul Teknik Üniversitesi Müzikoloji Bölümü’nde öğretim üyesidir. Yüksek Lisans ve Doktora derecesini Istanbul Teknik Üniversitesi Müzik İleri Araştırmalar Merkezi’nde (MIAM) tamamlamıştır. Çalışmalarında özellikle zaman ve hareket teorileri üzerine yoğunlaşan, ve bu alandaki farklı perspektifleri müzik algısı ve hafıza teorileri ile harmanlayarak “Döngüsel Analiz Modeli” ve “Zaman-Makam Analiz Modeli” gibi çeşitli müzik analiz modelleri sunmuş olan Baysal, aynı zamanda Müzik Teorileri Tarihi üzerine araştırmalarını devam etmektedir.