TurboHistoria

II wojna światowa zakończyła się ponad 80 lat temu, ale jej psychologiczne konsekwencje mogą być odczuwalne również przez kolejne pokolenia. Rodzinne tajemnice, przemilczane doświadczenia przemocy i nierozpoznane traumy wpływały na sposób funkcjonowania wielu polskich rodzin. O tym, jak wojenne doświadczenia mogą kształtować życie współczesnych Polaków, mówiła w Polskim Radiu 24 reportażystka Katarzyna Surmiak-Domańska.

Czy potęga Prus była również konsekwencją błędów popełnianych przez polskich władców? Jaką rolę w upadku Rzeczypospolitej odegrały ambicje dynastii Hohenzollernów i rywalizacja z Habsburgami? Historia polsko-niemieckiego sąsiedztwa to nie tylko dzieje wojen, lecz także politycznych sojuszy, konfliktów interesów i decyzji, których skutki odczuwano przez stulecia. O genezie potęgi Prus, okolicznościach rozbiorów i mitach narosłych wokół stosunków Polski z Niemcami Krzysztof Grzybowski rozmawia z prof. Andrzejem Chwalbą, historykiem i współautorem książki "Nie będzie Niemiec… Polska-Niemcy. Tysiąc lat wojny i pokoju".

Wojna domowa w Hiszpanii, która wybuchła w 1936 roku, stała się jednym z najważniejszych konfliktów poprzedzających II wojnę światową, a jej przebieg kształtowały zarówno wewnętrzne podziały, jak i zaangażowanie zagranicznych mocarstw. Czy hiszpańska Republika miała szansę pokonać siły generała Francisco Franco i jaką rolę odegrały pomoc Związku Radzieckiego, wsparcie nazistowskich Niemiec i faszystowskich Włoch? W 90. rocznicę wybuchu konfliktu jego polityczne i militarne uwarunkowania przeanalizuje historyk dr Marcin Mleczak.

Lata 90. były w Polsce czasem gwałtownych przemian, wielkich nadziei i równie wielkich rozczarowań. Podczas gdy jedni budowali fortuny i korzystali z nowych możliwości, nie zawsze zresztą uczciwie, inni tracili pracę, poczucie bezpieczeństwa i dotychczasowy sposób życia. O blaskach i cieniach polskiej transformacji, jej społecznych kosztach oraz drodze do wymarzonego Zachodu opowie historyk Michał Przeperski, autor książki "Prawie Zachód. Historie polskiej transformacji".

Powojenny Wałbrzych kusił czarnym i białym złotem - kopalniami węgla i fabrykami porcelany, oferując młodym ludziom pracę i perspektywę stabilnego życia. O mieście rozwijającym się w rytmie wielkich zakładów pracy, pokoleniu wychowanym w PRL i konsekwencjach upadku tego świata mówi prof. Marta Kurkowska-Budzan, historyczka i autorka książki "Pokolenie, któremu obiecano przyszłość. Historia (nie tylko) wałbrzyska".

Do zbiorów Instytutu Pileckiego trafiły niepublikowane wcześniej wspomnienia niemieckiego urzędnika, który podczas II wojny światowej pracował w administracji cywilnej Generalnego Gubernatorstwa. Jak wyglądała codzienność niemieckich funkcjonariuszy w okupowanej Polsce? Co myśleli o Polakach i jak traktowali terror oraz zbrodnie, których byli świadkami? Krzysztof Grzybowski porozmawia o wyjątkowym źródle pokazującym okupację z perspektywy jej uczestnika z dr Joanną Nikel, historyczką z Ośrodka Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego.

Cedynia, Krzyżacy, zabory i koszmar II wojny światowej. Czy rzeczywiście tak wyglądało tysiąc lat polsko niemieckiej historii? A może w tej historii było znacznie więcej współpracy, wzajemnych fascynacji i wspólnych interesów, niż podpowiada zbiorowa pamięć? O mitach, konfliktach i błędnych decyzjach, które kształtowały relacje obu narodów, Krzysztof Grzybowski rozmawia z prof. Andrzejem Chwalbą, historykiem, wykładowcą Uniwersytetu Jagiellońskiego i współautorem książki "Nie będzie Niemiec... Polska-Niemcy. Tysiąc lat wojny i pokoju".

Dlaczego okupanci wybrali Kraków na stolicę Generalnego Gubernatorstwa i jak wyglądało codzienne życie jego mieszkańców podczas II wojny światowej? Kim był Hans Frank i jak niemiecka obecność zmieniła miasto? Krzysztof Grzybowski rozmawia z Janem Jakubem Grabowskim, historykiem, przewodnikiem po Krakowie i autorem książki "Okupowany Kraków. Przewodnik po dawnej stolicy Generalnego Gubernatorstwa".

W PRL-u prawo do wypoczynku było zapisane w Konstytucji, a organizacja urlopów stała się częścią państwowego systemu. Gdzie wypoczywali robotnicy i chłopi, dokąd wyjeżdżała inteligencja, a jakie ośrodki były zarezerwowane dla partyjnych elit? Jak działał Fundusz Wczasów Pracowniczych i co architektura sanatoriów oraz domów wczasowych mówi o ówczesnym społeczeństwie? Krzysztof Grzybowski rozmawia z Błażejem Ciarkowskim, historykiem architektury i autorem książki "Remontownia ciał i dusz. Domy wczasowe i sanatoria w PRL-u".

Koniec II wojny światowej przyniósł Polakom ulgę i nadzieję na nowe życie, ale także przemoc, chaos i głęboką niepewność. Gwałty, bezkarność radzieckich żołnierzy, wojenne traumy, bieda i problemy ze znalezieniem swojego miejsca tworzyły rzeczywistość pierwszych powojennych lat. Jak naprawdę wyglądała Polska po 1945 roku i jak społeczeństwo próbowało odnaleźć się w nowej rzeczywistości? O powojennym kryzysie i jego długotrwałym dziedzictwie Krzysztof Grzybowski rozmawia z prof. Marcinem Zarembą, historykiem i autorem książki "Wielka Trwoga. Polska 1944-1947. Ludowa reakcja na kryzys".