En nia magazino, temas pri la malkovro de la tombo de Tutanĥamono kaj la legenda malbeno de la faraono.

La historio de la plej fama arkeologia malkovro en la mondo komenciĝas ne per oro, sed per sablo, polvo kaj ekstrema persisto. Howard Carter estis brita arkeologo naskita en mil ok cent sepdek kvar, kiu komencis sian karieron en Egiptio kiel juna artisto. Li havis mirindan kapablon kopii antikvajn pentraĵojn, sed lia vera pasio estis la elfosado. En la jaro mil ok cent naŭdek naŭ, li fariĝis ĉefa inspektisto de antikvaĵoj por Supra Egiptio, sed lia forta karaktero ofte kaŭzis konfliktojn kun la aŭtoritatoj. Fine li restis sen laboro, sed kun fiksa ideo en la kapo. Li estis konvinkita, ke en la Valo de la Reĝoj ankoraŭ kaŝiĝas unu netuŝita tombo, tiu de la malmulte konata faraono Tutanĥamono.

Tutanĥamono regis antaŭ proksimume tri mil tri cent jaroj, dum la tiel nomata dek oka dinastio. Li estis juna reĝo, kiu mortis kiam li estis nur proksimume deknaŭjara, kaj tial lia tombo estis relative malgranda kaj rapide forgesita. Dum miloj da jaroj, derompaĵoj de aliaj tomboj kaj inundoj kovris lian finan ripozejon, protektante ĝin kontraŭ la tombŝtelistoj, kiuj prirabis preskaŭ ĉiun alian monumenton en la valo.

Por realigi sian sonĝon, Carter bezonis monon. Li trovis sian mecenaton en George Herbert, la kvina grafo de Carnarvon. Sinjoro Carnarvon estis riĉa aristokrato, kiu venis al Egiptio por sia sano post grava aŭto-akcidento en mil naŭ cent unu. Li komencis financi elfosadojn kiel hobion, sed baldaŭ li kaj Carter fariĝis serioza teamo. De la jaro mil naŭ cent sep, ili kune serĉis en la Valo de la Reĝoj. Pasis jaro post jaro: mil naŭ cent dek sep, mil naŭ cent dek ok, mil naŭ cent dek naŭ. La tero estis milfoje traserĉita, sed ili trovis nenion krom kelkaj fragmentoj de potoj kaj malplenaj truoj en la roko.

En mil naŭ cent dudek du, la pacienco de la grafo de Carnarvon tute elĉerpiĝis. Li jam elspezis grandegan riĉaĵon sen rezulto. Li alvokis Carter al sia familia sidejo en Anglio kaj anoncis, ke li ĉesigos la financadon. Sed Carter, kun la tuta forto de sia konvinko, faris lastan proponon. Li petis pri nur unu plia sezono de elfosado. Li eĉ proponis pagi la kostojn mem se ili trovos nenion. La grafo, tuŝita de tia persistemo, konsentis financi unu finan provon.

Carter revenis al la valo kaj decidis fosi en areo, kiun li antaŭe preterpasis, rekte sub la tombo de Ramzeso la sesa. La kvara de novembro, mil naŭ cent dudek du, estis tago, kiu por ĉiam ŝanĝis la historion de arkeologio. Matene, juna knabo, kiu portis akvon por la laboristoj, Hussein Abdel-Rasoul, trovis ŝtonan ŝtupon kaŝitan sub la rubo de antikvaj laboristaj kabanoj. Carter estis tuj informita. Kiam ili komencis purigi la sablon, aperis pliaj ŝtupoj. Antaŭ la fino de la tago, ili malkovris dek ses ŝtupojn kondukantajn al murita pordo. Sur la pordo estis sigeloj de la reĝa nekropolo.

Carter sentis, ke li estas proksime al la plej granda malkovro de sia vivo, sed li montris mirindan disciplinon. Li ordonis al la laboristoj rekovri la ŝtuparon per sablo por kaŝi ĝin, kaj li sendis urĝan telegramon al la grafo de Carnarvon en Anglio. La telegramo tekstis: Fine ni faris mirindan malkovron en la valo, grandioza tombo kun sigeloj netuŝitaj. Atendas vian alvenon por malfermo. Gratulojn. Pasis pli ol du semajnoj ĝis la grafo kaj lia filino, sinjorino Evelyn Herbert, alvenis al Luksoro la dudek trian de novembro.

La dudek sesan de novembro, mil naŭ cent dudek du, okazis la momento, kiun ĉiu arkeologo sonĝas sperti. Post kiam la laboristoj denove elpurigis la ŝtuparon kaj forigis la unuan pordon, ili trovis longan koridoron plenan de ŝtonoj kaj rubo. Post kelkaj tagoj da malfacila laboro, ili staris antaŭ dua pordo. Howard Carter prenis sian ĉizilon kaj faris malgrandan truon en la supra maldekstra angulo. Li puŝis kandelon tra la truo por testi la aeron pri danĝeraj gasoj kaj por vidi kio estas interne. Komence, li vidis nenion, ĉar la varma aero el la tombo igis la flamon flagri. Sed kiam liaj okuloj alkutimiĝis al la mallumo, formoj komencis aperi.

La grafo de Carnarvon, starante malantaŭ li en la silento de la koridoro, ne povis elteni la atendon kaj demandis ĉu li vidas ion. Carter respondis per la nun famaj vortoj: Jes, mirindaj aferoj. Kion li vidis, estis tute nekredebla. En la unua ĉambro, kiun ili nomis la antaŭĉambro, estis amasigitaj centoj da objektoj. Estis oraj litoj en la formo de strangaj bestoj, orumitaj ĉaroj, kiuj brilis en la lumo de la kandelo, alabastraj vazoj kaj du nigraj vivgrandaj statuoj de la faraono, kiuj gardis alian muritan pordon. Oro estis ĉie.

Tamen, la laboro de Carter nur ĵus komenciĝis. Kontraste al multaj tiutempaj trezorĉasistoj, Carter estis sciencisto. Li sciis, ke ĉiu objekto devas esti dokumentita en sia origina loko. Li dungis teamon de spertuloj, inkluzive de la fotisto Harry Burton, kiu faris milojn da mirindaj nigrablankaj fotoj, kaj la kemiisto Alfred Lucas, kiu devis trovi manierojn konservi la delikatajn materialojn. La tuta procezo de malplenigo de la tombo daŭris dek jarojn, de mil naŭ cent dudek du ĝis mil naŭ cent tridek du. En la tombo troviĝis pli ol kvin mil objektoj.

En februaro de mil naŭ cent dudek tri, ili finfine malfermis la muritan pordon inter la du statuoj. Interne ili trovis la sepultkambron, kiun preskaŭ tute plenigis giganta, orumita ligna kesto, speco de sanktejo. Entute estis kvar tiaj sanktejoj, unu ene de la alia. Kiam ili finfine malfermis la lastan, ili malkovris sarkofagon el kvartzito. Ene de la sarkofago estis tri sinsekvaj ĉerkoj. La lasta, plej interna ĉerko, estis farita el masiva oro kaj pezis pli ol cent dek kilogramojn.

Kiam Carter levis la oran kovrilon de la tria ĉerko, li trovis la mumion de la juna reĝo. La vizaĝo de Tutanĥamono estis kovrita de la nun mondaŭre konata ora masko, inkrustita per lazurito kaj aliaj altvaloraj ŝtonoj. Ĝi estas eble la plej bela artaĵo iam trovita de la antikva mondo. Apud la sepultkambro estis alia malgranda ĉambro, kiun ili nomis la trezorejo. Tie staris la kanopa sanktejo, kiu enhavis la internajn organojn de la reĝo, gardata de kvar statuoj de diinoj kun etenditaj brakoj. La kvanto de informoj, kiujn la arkeologoj kolektis pri la vivo, la religio kaj la teknologio de la antikva Egiptio, estis tute senprecedenca. Ili trovis ĉion, de ludiloj kaj vestaĵoj ĝis manĝaĵoj kaj eĉ la harfadenon de la avino de Tutanĥamono. Ĉiu objekto rakontis historion pri la homoj, kiuj vivis antaŭ tri mil jaroj.

Dum la arkeologoj laboris silente en la malvarmeto de la tombo, ekstere komenciĝis tute alia historio. La malkovro de Tutanĥamono fariĝis monda sensacio. Ĝi estis la unua fojo, kiam amaskomunikiloj raportis pri arkeologia evento en preskaŭ reala tempo. Egiptomanio kaptis la mondon, influante modon, arkitekturon kaj eĉ muzikon. Sed kune kun la famo, venis io pli malhela: la onidiro pri la malbeno de la faraono.

La malbeno naskiĝis el tragedia koincido. En aprilo de mil naŭ cent dudek tri, nur kelkajn monatojn post la malfermo de la tombo, la grafo de Carnarvon mortis en Kairo. La kaŭzo de la morto estis tute banala: moskito piki lian vangon, li hazarde tranĉis la pikon dum razado, kaj la vundo infektiĝis, kondukante al sangoveneniĝo kaj pneŭmonito. Tamen, por la mondaj ĵurnalistoj, tio estis tro simpla klarigo. La gazetoj, precipe tiuj, kiuj ne havis ekskluzivan rajton raporti pri la elfosado, komencis inventi rakontojn pri malbeno skribita sur la muroj de la tombo, minacante per morto ĉiun, kiu ĝenos la dormon de la faraono. Fakte, neniu tia skribaĵo estis iam trovita en la tombo de Tutanĥamono.

La legendo kreskis kiam oni raportis, ke la kanario de Howard Carter estis manĝita de kobro, la simbolo de la egiptaj reĝoj, ĝuste en la tago de la malkovro. Poste, kiam ajn iu persono, kiu vizitis la tombon aŭ havis rilaton kun ĝi, mortis pro iu ajn kaŭzo, la gazetaro klamis pri la venĝo de la reĝo. Mortis la financisto George Jay Gould, mortis la princo Ali Kamel Fahmy Bey, mortis eĉ la radiologo Archibald Douglas Reid, kiu radiografe ekzamenis la mumion.

Tamen, se ni rigardas la faktojn malvarme, la malbeno tute malaperas. Howard Carter, la viro kiu estis la unua kiu eniris la tombon kaj kiu plej multe ĝenis la ripozon de la reĝo, tute ne estis frapita de fulmo aŭ mistera malsano. Li vivis ĝis la jaro mil naŭ cent tridek naŭ kaj mortis pro naturaj kaŭzoj en la aĝo de sesdek kvar jaroj, dek sep jarojn post la malkovro. Sinjorino Evelyn Herbert, kiu ankaŭ ĉeestis la malfermon, vivis longan kaj sanan vivon. Statistika studo farita jarojn poste montris, ke la averaĝa aĝo de la homoj, kiuj partoprenis en la malfermo de la tombo, estis tute normala por tiu epoko.

Sciencistoj hodiaŭ proponas pli raciajn klarigojn pri la malsanoj de iuj vizitantoj. Estas konate, ke en hermetike fermitaj tomboj povas kreski toksaj fungoj aŭ bakterioj, kiuj povus kaŭzi spirajn problemojn al homoj kun jam malforta sano, kiel estis la kazo de la grafo de Carnarvon. Sed plejparte, la malbeno estis kreaĵo de la homa imago kaj de la deziro de la gazetaro vendi pli da kopioj.

Hodiaŭ, la heredaĵo de Tutanĥamono estas pli vivanta ol iam ajn. La trezoroj de lia tombo nun ripozas en la Granda Egipta Muzeo, kie miloj da homoj admiras ilin ĉiutage. Modernaj esploristoj uzas altnivelan teknologion, inkluzive de ekzamenoj de do no a, por malkovri la sekretojn de lia familio kaj la kaŭzon de lia frua morto. Ni nun scias, ke li verŝajne suferis de malario kaj ostmalsano, kio igis lian vivon malfacila. Tutanĥamono, la forgesita knabo-reĝo, atingis ion, kion neniu alia faraono povis: li fariĝis senmorta en niaj mensoj. Ne pro potenco aŭ militoj, sed pro la beleco de sia tombo kaj la nekredebla rakonto pri kiel li estis retrovita sub la sabloj de la tempo.

Ni dankas pro via aŭskultado de ĉi tiu rigardo al unu el la plej grandaj misteroj de la historio.