Over momenten in de opera dat spreken een sterker effect heeft dan zingen, over nachtmerries en de schreeuw als bron van muziek, Beethovens Fidelio, Wagners Parsifal, Schopenhauer, Hegel en Rousseau.

00:00 Intro

00:36 Grensoverschrijding en randverschijnselen
03:17 Bliksemflits, bijlslag of koude douche?
05:14 Beethoven: Fidelio
12:44 Wagner en de getemde schreeuw
19:15 Schreeuwend ontwaken
22:29 Het helderziende onbewuste: Schopenhauer
24:09 Kreten en interjecties: Hegel, Rousseau
30:10 Zinnige nonsens

Muziekfragmenten:

01:13 G. Puccini: Tosca. Maria Callas, Tito Gobbi, La Scala, De Sabata. EMI 1953.
05:14 L. van Beethoven: Fidelio, Ouverture, Chamber Orchestra of Europe, Harnoncourt, Teldec 1995.
05:39 L. van Beethoven: Fidelio, Aria O wär ich schon, Ingeborg Hallstein, Gottlob Frick, Philharmonia Orchestra, Klemperer, Columbia 1962.
07:48 L. van Beethoven: Fidelio, Nr. 14 Der Tod sei dir geschoren, Angela Denoke, Berliner Philharmoniker, Rattle, EMI 2003.
11:12 L. van Beethoven: Fidelio, Nr. 14 Ach! Du bist gerettet! Margiono, Chamber Orchestra of Europe, Harnoncourt, Teldec 1995.
13:47 R. Wagner: Tannhäuser, Act 1 Kehrst du nicht wieder, Birgit Nilsson, Wolfgang Windgassen, Deutsche Oper Berlin, Gerdes, DGG 1969.
17:58 R. Wagner: Parsifal, Act 2 (scream). Christa Ludwig, Wiener Philharmoniker, Solti, Decca 1973.
20:33 idem, Waltraut Meier, Berliner Philharmoniker, Barenboim, Teldec 1991.
26:20 R. Wagner, Die Walküre, Act 3 Weh!, Symphonieorchester Des Bayerischen Rundfunks, Haitink, EMI 2008.
28:47 R. Wagner, Das Rheingold, Garstig glatter glitschriger Glimmer, Theo Adam, Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks, Haitink, EMI 2008.
29:17 R. Wagner, Das Rheingold, Weia waga, Julie Kaufman, Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks, Haitink, EMI 2008.
30:20 R. Wagner, Der fliegende Holländer, Hohoje, Chor der Deutschen Staatsoper Berlin, Staatskapelle Berlin, Barenboim, Teldec 2002.
31:00 R. Wagner, Tristan und Isolde, Ha he ha he, Margaret Price, Rundfunkchor Leipzig, Staatskapelle Dresden, Kleiber, DGG 1982.

For sources and more extensive discussion, see Lodewijk Muns, Schopenhauer, Wagner (3): Screaming, Clairvoyant Dreams and Parsifal.

Zingen bij wijze van spreken is de regel, maar er zijn niet-uitzonderlijke uitzonderingen: wanneer zingen zingen voorstelt, of spreken spreken.

00:00 Intro
00:36 Zingen bij wijze van zingen
05:27 Orpheus
18:34 Spreken bij wijze van spreken
19:56 Melodrama
22:18 Méhul: Ariodant

Muziekfragmenten:

• 02:31, 09:36 W.A. Mozart, Le nozze di Figaro: arietta Voi che sapete. Cecilia Bartoli, Wiener Staatsopernchor, Wiener Philharmoniker, Claudio Abbado DGG 477 9124 (1995)
• 06:27, 10:35 Chr. W. von Gluck, Orfeo ed Euridice: Deh placatevi. Bernarda Fink, RIAS Kammerchor, Freiburger Barockorchester, René Jacobs HMY2921742.43 (2014)
• 13:38, 15:56 R. Wagner, Die Meistersinger von Nürnberg, Morgenlich leuchtend in rosigem Schein (Akte III). Ben Heppner, Chor der Bayerischen Staatsoper, Bayerisches Staatsorchester, Wolfgang Sawallisch (1993) EMI 7390182
• 20:53 Casablanca (film). Ingrid Bergman, Humphrey Bogart. Warner Brothers (1943)
• 25:56 E.-N. Méhul, Ariodant: Quelle fureur barbare! Véronique Gens, Les Talens Lyriques, Christophe Rousset, Virgin 50999 070927 2 5 (2011)

Geselecteerde bronnen:

• Abbate, Carolyn. Unsung Voices: Opera and Musical Narrative in the Nineteenth Century. Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1991.
• Betzwieser, Thomas. Sprechen und Singen: Ästhetik und Erscheinungsformen der Dialogoper. Springer-Verlag, 2016.
• Cone, Edward T. Music, a View from Delft : Selected Essays. Chicago : University of Chicago Press, 1989.
• Kühn, Ulrich. Sprech-Ton-Kunst: Musikalisches Sprechen und Formen des Melodrams im Schauspiel- und Musiktheater (1770-1933). Tübingen: Max Niemeyer, 2001.
• Marx, Adolf Bernhard. Gluck und die Oper. Berlin: Janke, 1863.
• Méhul, Etienne Nicolas, en François Benoît Hoffman. Ariodant: opera en 3 actes. Paris: Imbault, 1811.

Een vervolg op aflevering 24, met een antwoord op de vraag: waarom zou je zingen als je ‘t kunt zeggen? Daarbij als voorbeeld de monoloog van Armide uit de gelijknamige opera van Lully, een meningsverschil tussen Rousseau en Rameau, en Glucks opera op hetzelfde libretto.

00:00 Intro
00:36 Zingen alsof het gesproken is
06:36 Absurde conventies
10:21 De ideale eenheid van zingen en spreken
12:56 Een land waar zingen de natuurlijke taal is
18:25 Gezongen declamatie
21:01 Lully: Armide (1686)
28:26 Gluck: Armide (1777)
37:25 Een tweede stem

Muziekfragmenten:

• 01:55 W.A. Mozart. Cosí fan tutte: Soave sia il vento (No. 10). Bernarda Fink, Véronique Gens, Pietro Spagnoli, Concerto Köln, René Jacobs. Harmonia Mundi HMC95 1663/5 (1999)

Voornaamste bronnen:

• Diderot, Denis, and Jean Baptiste Le Rond d’Alembert, eds. Encyclopédie, ou dictionnaire raisonné des sciences, ses arts et des métiers. A Paris: chez Briasson …, 1751-1780. https://encyclopedie.uchicago.edu/

Over de menselijke stem, de spraakmelodie, het recitatief, en Jean Cocteaus La voix humaine als opera en gesproken drama.

00:00 Intro 
00:37 Het spreek-zingvermogen 
07:41 De spraakmelodie 
09:38 Vormen van betekenis 
13:01 Prosodie: tonen en glijders 
17:42 Iets ertussenin? 
19:39 Declamatie, recitatie, recitatief 
22:23 La voix humaine 

Muziek- en geluidsfragmenten:

02:17, 06:52 Luciano Berio. Sequenza III. Tony Arnold (2006) Naxos 8.557661-63 
03:29, 15:47, 26:25 Francis Poulenc. La voix humaine. Denise Duval (1959) Warner Classics 0190295738105 
05:43 Roepende maki’s (lemuren)  https://www.youtube.com/watch?v=4d3vFI5UpIc 
12:13 Wolfgang Amadeus Mozart. Kwartet in g KV 478* 
16:26 Frédéric Chopin. Prélude op. 28 nr. 4 in e* 
21:53 Jacopo Peri. L’Euridice. Françoise Masset, Les Arts Baroques, Mireille Podeur (1993) Maguelone MAG 358.415 
27:44 Gaby Morlay in La voix humaine (1955). Decca FMT 163622 http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb38075247b 
28:29 Anna Magnani in La voce umana (L’amore), Roberto Rossellini (1948). PSV7807 
29:15 Ingrid Bergman in The Human Voice (1960). Caedmon Records-TC 1118 
*Lodewijk Muns, piano 

Geciteerde tekst:

A. Barker. Greek Musical Writings Vol. 2, Harmonic and Acoustic Theory. Cambridge 1989. 
S. Buckland and M. Chimènes. Francis Poulenc: Music, Art and Literature. Aldershot 1999. 
J.F.Rochlitz. Blicke in das Gebiet der Künste und der praktischen Philosophie. Gotha 1796.

Over de onweerstaanbare effecten van Mendelssohns Frühlingslied, deuntjes die van de straat komen aanwaaien, en het nostalgisch modernisme van Charles Ives. Het onderwerp heeft aanknopingspunten met eerder besproken thema’s: citaat (5, 6), metamuziek (12), en Darling They’re Playing Our Tune (2).

00:00 Intro
00:36 Herinnering, herhaling
03:48 Muziek rond 1900
05:11 That Mesmerizing Mendelssohn Tune
10:27 Herman, Let’s Dance That Beautiful Waltz
13:06 The Song That Stole My Heart Away
16:13 Ives: Memories
24:05 Ives: Central Park in the Dark

Muziekfragmenten:

02:46 Robert Schumann, Fantasie in C op. 17 (piano)*
05:11 Irving Berlin, That Mesmerizing Mendelssohn Tune. Collins and Harlan. Victor 16472 (1910)
07:19 Felix Mendelssohn Bartholdy, Lied ohne Worte op. 62 nr. 6, ‘Frühlingslied’ (piano)*
11:13 Ted Snyder, Herman, let's dance that beautiful waltz. Ada Jones. Zonophone 5735 (ca. 1910).
13:31 Nelson Kneass, Ben Bolt. John McCormack (1914/15). Naxos 8.111315
14:48 Harry von Tilzer, The Song That Stole My Heart Away. Irving Gillette (= Henry Burr) (ca. 1916). Pathe B.5015
16:13 Charles Ives, Memories: B. Rather Sad (piano)*
19:11 Charles Ives, Memories: A. Very Pleasant. Julia Sophie Wagner, Steffen Schleiermacher. In The Alley: Songs And Chamber Music MDG 613 2178-22
20:06 Charles Ives, Memories: B. Rather Sad. Zie voorgaande.
23:36 Charles Moreland, My mother's old red shawl. Vernon Dalhart, Murray Kellner (violin), Carson Robison (guitar) (1926) Columbia 15062-D
25:14 Charles Ives, CPD. James Sinclair, Northern Sinfonia. Naxos 8.559087
26:16 Joseph E. Howard and Ida Emerson, Hello, Ma Baby. 1923 Autopiano Player Piano. Player Piano Classics Vol 1. Carlisle Music Co.
34:55 Maurice Ravel, Valses nobles et sentimentales*
37:13 Charles Ives, Frühlingslied (piano, arr. Lodewijk Muns) * **

*Lodewijk Muns, piano

** Ca. 1897. Oorspronkelijk op tekst van Heinrich Heine (Die blauen Frühlingsaugen), gepubl. in 114 Songs (1922) met tekst van William Wordsworth (I travelled among unknown men).

Bronvermelding:

J. P. Burkholder. All Made of Tunes: Charles Ives and the Uses of Musical Borrowing. New Haven etc.: Yale University Press, 1995.
Ch. E. Ives, Memos. New York: Norton, 1972.
Overige verwijzingen in: L. Muns, That Mesmerizing Mendelssohn Tune (blog).

Over muziek die muziek voorstelt zoals iemand die zich herinnert (bestaat er zoiets?). Aan de orde komen onder meer de beroemde flashback in de film Casablanca, Schumanns Carnaval, muzikale ‘souvenirs’ en ‘réminiscences’. Met een complete opname van Liszts (ietwat muffe?) etude Ricordanza. Het thema sluit aan bij de afleveringen 2 (Darling they’re playing our tune), 6 (Muzikale aanhalingstekens) en 19 (Metamuziek).

00:00 Intro
00:35 Herinnerde muziek
01:53 Flashback: Casablanca
09:26 Herhaling en herinnering
12:32 Schumann, alias Florestan
18:03 Muzikale souvenirs
23:29 Réminiscences
25:23 Liszt: Ricordanza

Muziekfragmenten:

01:53 e.v. Casablanca (film). Ingrid Bergman, Humphrey Bogart. Warner Brothers 1943
11:03 L. van Beethoven, An die ferne Geliebte. F. Wunderlich, H. Schmidt. Philips 420.852-2
12:41 R. Schumann, Carnaval op. 9: Florestan*
17:15 R. Schumann, Carnaval op. 9: Florestan. Ch. Rosen 1983 (bijlage bij The Romantic Generation, 1995)
19:37 C. Wieck, Souvenir de Vienne*
22:03 M. Glinka, Souvenir d'une mazurka*
27:09 F. Liszt, Ricordanza. Etudes d'exécution transcendante No. 9 (compleet; slot volgens de door Busoni aanbevolen versie in Lina Ramanns Liszt-Pädagogium, 1901.)*

*Lodewijk Muns, piano

Bronvermelding:

L. Muns, Music Remembered – in Music (2). 
F. Busoni: Zum hundertsten Geburtstage Franz Liszt's: Sechs Klavier-Abende von Ferruccio Busoni [Berlin] 1911 (programmatoelichting).

Whydonate biedt o.m. iDEAL. Buymeacoffee (sandwich) werkt met Stripe. 

https://whydonate.com/nl/fundraising/voorbij-de-oren 

https://www.buymeacoffee.com/lodewijkm

Over de vraag of en hoe muziek een verhaal kan ‘vertonen’ of vertellen. Met muziek van Debussy (prélude La sérénade interrompue), Liszt (Die Loreley) en Chopin (ballades).

00:00 Intro
00:36 Fictie
02:49 La sérénade interrompue
10:00 ‘Programmamuziek’
11:29 Kan muziek een verhaal vertellen?
12:19 Die Loreley
24:48 Een muzikale verteltoon?
29:47 Chopins ballades
35:39 De muzikale verteller

Muziek:

02:55 C. Debussy, Prélude Livre I No. 9, La serenade interrompue (compl.)*
12:50 F. Liszt, Die Loreley S. 532 (2e versie) (compl.)*
26:18 R. Schumann, Fantasie op. 17 (fragment)*
27:24 F. Silcher, Die Loreley (fragment)*
28:34 F. Liszt, Die Loreley S. 531 (1e versie) (fragment)*
30:28 F. Chopin, Ballade No. 4 op. 52 (fragment)*
32:59 D.-F.-E. Auber, Fra Diavolo, Romance. Mesplé, Soustrot, Orchestre Philharmonique de Monte-Carlo. His Master's Voice EX 157 27 0068 3
34:46 F. Chopin, Ballade No. 3 op. 47 (fragment)*

*Lodewijk Muns, piano

Zie verder:

L. Muns. Concert Song and Concert Speech around 1800. Music & Letters 98, no. 3 (2017): 365–93 .
———. Fiction, Truth, and Lies: The Nonassertion Theory of Fiction, Quotation, and Music as Fiction, 2021.
———. Who’s “I” in Music?: Unmasking the Musical Persona, 2021.

Het maken van deze podcast vergt wat inspiratie, veel werk, een leven lang ervaring en een beetje geld. Als je enthousiast bent, kun je overwegen om een eenmalige of terugkerende donatie te doen.

Whydonate biedt o.m. iDEAL. Buymeacoffee (sandwich) werkt met Stripe. 

https://whydonate.com/nl/fundraising/voorbij-de-oren 

https://www.buymeacoffee.com/lodewijkm

Over abstracte en ‘absolute’ muziek, de kaleidoscoop van Eduard Hanslick, het oercontrapunt van Heinrich Schenker, en de fuga’s van Bach. 

Met een geschreven bijlage: ‘Art playing with itself’: the anti-contrapuntal prejudice.

00:00 Intro 
00: 36 Twee dogma’s 
04:56 Muziek zonder toevoegselen 
06:16 De auditieve kaleidoscoop 
08:40 ‘Kunst die met zichzelf speelt’ 
13:03 Complementariteit: harmonie en contrapunt 
18:02 Die Kunst der Fuge 
24:42 Metacontrapunt 
27:55 Heinrich Schenker 
35:11 Bach: Preludium en fuga in F BWV 880 

Muziekfragmenten:

• 03:51 J.S. Bach, Sinfonia Nr. 1 BWV 787 
• 13:48 Melodie en harmonisaties 
• 16.42 J.S. Bach, Präludium F dur BWV 880, Das wohltemperierte Klavier II nr. 11 
• 20:43 J.S. Bach, Contrapunctus I, Die Kunst der Fuge BWV 1080 
• 26:23 H. Schenker, Zweistimmige Invention op. 5 nr. 1 
• 35:41 J.S. Bach, Präludium und Fuge F dur BWV 880, Das wohltemperierte Klavier II nr. 11 

Bronvermelding: zie ‘Art playing with itself’

Het maken van deze podcast vergt wat inspiratie, veel werk, een leven lang ervaring en een beetje geld. Als je enthousiast bent, kun je overwegen om een eenmalige of terugkerende donatie te doen.

Whydonate biedt o.m. iDEAL. Buymeacoffee (sandwich) werkt met Stripe. 

https://whydonate.com/nl/fundraising/voorbij-de-oren 

https://www.buymeacoffee.com/lodewijkm

Recital als aanvulling op aflevering 18 over het thema ‘metamuziek’. Met dansfantasieën van Schubert-Liszt, Schumann en Ravel. 

00:00 Intro 
00:37 Gesproken toelichting 
03:57 F. Liszt, Soirees de Vienne. Valses-Caprices d’après Fr. Schubert. No. 6 (eerste versie, 1852) 
10:27 R. Schumann, Papillons op. 2 (1832) Introduzione. Moderato – I. – II. Prestissomo – III. – IV. Presto – V. – VI. – VII. Semplice – VIII. – IX. Prestissimo – X. Vivo – XI. – XII. Finale 
23:47 M. Ravel, Valses nobles et sentimentales (1911) I. Modéré – très franc – II. Assez lent – avec une expression intense – III. Modéré – IV. Assez animé – V. Presque lent – dans un sentiment intime – VI. Vif – VII. Moins vif – Épilogue. Lent 
38:07 Afkondiging

Lodewijk Muns, piano

Het maken van deze podcastvergt wat inspiratie, veel werk, een leven lang ervaring en een beetje geld. Als je enthousiast bent, kun je overwegen om een eenmalige of terugkerende donatie te doen.

Whydonate biedt o.m. iDEAL. Buymeacoffee (sandwich) werkt met Stripe. 

https://whydonate.com/nl/fundraising/voorbij-de-oren 

https://www.buymeacoffee.com/lodewijkm

Een concertwals is een wals. Maar het is geen wals om te dansen. Is het dan nog wel een wals? Het is een wals die zelf walst. Het is een voorstelling van een wals, muziek die muziek voorstelt, en een voorbeeld van wat je 'metamuziek' zou kunnen noemen. 

00:00 Intro 
00:37 De zelf-walsende wals 
01:42 ‘Meta-’ 
03:22 Muziek die muziek voorstelt 
06:50 Niet-meer-functionele muziek 
08:41 Wals en metawals 
11:06 Weber: Aufforderung zum Tanz 
13:45 Schumann: Papillons 
18:30 Grenzen van ‘meta’ 
19:54 Ravel: Valses nobles et sentimentales 
22:15 Muziek als herinnerde muziek 
27:18 Een opgestapeld verleden 

Muziekfragmenten: 

00:37 F. Chopin, Grande valse brillante op. 18 
04:20 L. van Beethoven, Sonate in d op. 31 nr. 2, Largo - Allegro 
06:33 F. Chopin, Sonate in bes op. 35, Marche funèbre 
07:42 Begrafenisprocessie Margaret Thatcher https://www.youtube.com/watch?v=c2AmgZSIFY4 
09:51 F. Schubert, Valses nobles op. 77 D969 no. 10 
10:28 F. Liszt, Soirees de Vienne No. 6 
11:49 C.M. von Weber, Aufforderung zum Tanz op. 65 
14:06, 16:05 R. Schumann, Papillons op. 2 
17:46 C. M. von Weber: Der Freischütz (Berliner Philharmoniker, Harnoncourt) Teldec 4509-97758-2  
21:20, 22:43 M. Ravel, Valses nobles et sentimentales  
26:16 F. Liszt, Soirees de Vienne No. 6 

Voor meer toelichting en tekstbronnen zie: Lodewijk Muns, On 'metamusic'.

Het maken van deze podcast vergt wat inspiratie, veel werk, een leven lang ervaring en een beetje geld. Als je enthousiast bent, kun je overwegen om een eenmalige of terugkerende donatie te doen.

Whydonate biedt o.m. iDEAL. Buymeacoffee (sandwich) werkt met Stripe. 

https://whydonate.com/nl/fundraising/voorbij-de-oren 

https://www.buymeacoffee.com/lodewijkm