Vroege Vogels

Waterteunisbloem verdringt inheemse flora in de Biesbosch. Staatsbosbeheer test drijvende schermen om de verspreiding te stoppen. Becoming Bird, Just Look Up, Nuisance Bear, welke natuurdocumentaires draaien er nog meer op het IDFA filmfestival. Dit bespreken we met Laura van Halsema. En verder in de uitzending: Achter de schermen tijdens de tv-opnames op Schiermonnikoog, najaarsbloemen, VN-Biodiversiteitstop, icoonlandschappen, vuursalamanders in Blijdorp en de infra-plannen van Karremans. De column is van Dolf Jansen. Presentatie: Menno Bentveld.

De vier grootste natuurorganisaties tellen samen zo’n 1,7 miljoen leden. Toch blijft de biodiversiteit in ons land achteruitgaan en lijkt een omslag voorlopig niet in zicht. Hoe kan de natuurbeweging meer bereiken? Limburg is de provincie van de landslakken. Dat komt door de unieke geologie van het landschap waardoor er slakkensoorten voorkomen die nergens anders in Nederland leven. Parasieten zijn een belangrijke schakel in ecosystemen. En verder in de uitzending: veengrond, Hortus Haren bestaat 400 jaar, IVN Jong en Tiny Forest. De column is van Bibi Dumon Tak. Presentatie: Menno Bentveld.

Chemische stoffen zijn zo verweven geraakt met ons dagelijks leven dat we er nauwelijks nog bij stilstaan. Maar hoe zijn we in deze situatie beland? Ook in Vlaanderen gaat het beroerd met de patrijs. Vogelbescherming Vlaanderen wil de Vlaamse overheid dagvaarden en eist een stop op het afschieten van deze iconische plattelandsvogel. In 2024 is de gemeente Nijmegen begonnen met een langjarige monitoring van de biodiversiteit binnen haar stadsgrenzen. Een van soortgroepen die onderzocht worden zijn de paddenstoelen. En verder in de uitzending: VN-biodiversiteitstop (COP17) in Armenië, gaai van dichtbij, steeds meer vogels dragen westnijlvirus en vleermuizen. De column is van Jelle Reumer. Presentatie: Jan van Poppel.

Veel vogelaars vragen zich af of we dit jaar weer eens een invasie van notenkrakers krijgen. Onder bepaalde omstandigheden kunnen deze zeldzame vogels ons land namelijk massaal aandoen. Regelmatig komen ze in het nieuws: dieren die de schuld krijgen van vertraging bij bouw- of infraprojecten. Dit soort situaties kunnen echter vrij eenvoudig worden voorkomen wanneer beter rekening wordt gehouden met de natuur. Het grootste deel van de jeneverbesstruiken ging verloren tijdens de brand die afgelopen augustus bij Oostrum woedde. Hoe ziet het herstel van deze soort en de rest van het natuurgebied eruit? En verder in de uitzending: Rechten voor de natuur, Explosie van veldmuizen, Appels en peren, Otters, Maaien met een zeis en Boeken met Alexander Reeuwijk. De column is van Nikki Dekker, presentatie Menno Bentveld

Onze taal is dieronvriendelijk, gewelddadig en niet duurzaam. Zo begint het boek Dierbare Taal, geschreven door Ingrid Visseren-Hamakers. Ruim 15 jaar gaan de libellensoorten van vennen achteruit. Voor een groot deel is dit te wijten is aan lage zuurstofgehaltes in het water. Een knorgel is een interactief muziekinstrument bedacht door kunstenaar Pinopotato om varkens extra afleiding en vermaak te bieden. Werkt het? En verder in de uitzending: palmolie uit Zuid-Papoa, gat in een Texelse dijk, mossen van Paulien Cornelisse en droogte in de bossen. De column is van Dolf Jansen. Presentatie: Jan van Poppel.

Nog vijf titels zijn in de race voor de prijs voor het beste Natuurboekenprijs van 2026! Tijdens de extra feestelijke uitzending maken we de winnaar bekend vanaf Landgoed Oostbroek in de Bilt waar aansluitend het Vroege Vogels Festival plaats vindt. En verder in de uitzending: De publieksprijs, Neanderthalers, Street Bird Art, Utrechts landschap bijna 100 jaar, Bodemdierendagen, Paardenmosselen op de Doggersbank en de fenolijn. De columns zijn van Bibi Dumon Tak en Laura van Dolron. Presentatie Menno Bentveld.

Volgens Tim van Deursen kunnen drones, slimme camera’s en kunstmatige intelligentie (AI) de natuur helpen redden. In zijn boek ‘Hack the Planet’ laat hij zien hoe deze technologie kan worden ingezet. We spreken de schrijvers van twee genomineerde boeken voor de Natuurboekenprijs 2026. Andrea Kieskamp schreef 'In lange rok de koraalriffen op. Anna Weber-van Bosse (1852-1942)' en Dirk Hilbers en Constant Swinkels schreven 'Crossbill Natuurgids Nederland deel 1 en 2'. We spreken Kars Veling van de Vlinderstichting over de invloed van een hete, droge zomer op de nazomerse vlindergeneratie. Verder in de uitzending: Klimaatboomers, Achteruitgang van trekvogels, Jaime van Essen, Muurvogels, Hans de Kroon. De column is van Jean-Pierre Geelen. Presentatie: Menno Bentveld.

Wat kunnen we van dieren leren over het vrouwenlichaam en -brein? Wetenschapsjournalist Ellemiek de Wit onderzoekt dit in haar boek 'Hormonaal als een garnaal'. Hoe bescherm je wandelaars die langs een nest van de Europese hoornaar lopen? Duizenden mensen lopen dit weekend mee in de Klimaatmars in Amsterdam. Aan de vooravond van Prinsjesdag klinkt vanuit verschillende milieubeweging een duidelijke boodschap aan het kabinet. Verder in de uitzending: Alchemistentuin in Alkmaar, Meester in het paradijs, Archief van mogelijk verlies, boomvalk en de Muggenradar. De column is van Dichtwater. Presentatie: Menno Bentveld

De reuzenstern trekt in het najaar onder andere via Nederland naar Afrika. Jonge vogels leren van hun vader hoe ze naar dit overwinteringsgebied moeten vliegen. Al sinds de jaren tachtig zoekt Jaap de Vlas regelmatig bij de grond naar kleine beestjes in kwelders. Zo kreeg hij een inkijkje in dit ecosysteem langs de kust. In zijn nieuwe boek volgt tuin- en plantenkenner Romke van de Kaa het spoor van de walnoot. Achter de geribbelde noot schuilt een fascinerend verhaal van wilde bossen, oude handelsroutes en eeuwenoude culturen. Verder in de uitzending: nieuwe klimaatprijs, Miniatuurwereld, Nieke redt duiven, Schothorst van vroeger en deguldenroede. De column is van Dolf Jansen.
Presentatie: Menno Bentveld

De jury van de Natuurboekenprijs 2026 maakt de shortlist bekend tijdens de uitzending. Ze hebben de boeken van de longlist verslonden en zijn tot een top 5 gekomen. De Waddenzee is een belangrijke plek voor migrerende steltlopers. Volgens filmer Folkert Jan Hoogstra is augustus is dé maand om ze te zien. In het Reevediep wordt een pilot uitgevoerd voor biodiversiteitsonderzoek met behulp van lucht-eDNA. De methode is gebaseerd op het feit dat alle levende organismen, via huidcellen, urine of pollen, hun DNA achterlaten. Verder in de uitzending: de valse wolfspin, Drentse flora, egelopvang, veencongres, natuurbeweging is te mild en flora Rothmaler. De column is van Bibi Dumon Tak. Presentatie: Menno Bentveld.