We hebben wat te melden

Aflevering 2 – Tevredenheid: wanneer ‘het gaat goed’ leren in de weg zit

Je Key Performance Indicators (KPI’s) staan op groen. Acties worden netjes afgerond. Het aantal incidenten is laag. Mooi toch?

Zeker. Successen moet je vieren. Maar tevredenheid kan ook een risico worden als ‘het gaat goed’ langzaam verandert in ‘dus we hoeven niet verder te kijken’.

In deze aflevering onderzoeken we hoe je als organisatie blijft leren wanneer er op het eerste gezicht weinig aan de hand lijkt. Hoe voorkom je dat je alleen zichtbare problemen oplost? Hoe herken je onderliggende patronen? En hoe spreek je iemand aan op gedrag zonder dat het gesprek onmiddellijk op slot gaat?

Dit komt voorbij

• Waarom groene KPI’s niet automatisch betekenen dat een organisatie goed leert.
• Het verschil tussen een directe oorzaak, underlying causes en root causes.
• Line of fire als voorbeeld van een patroon dat achter verschillende incidenten kan zitten.
• Waarom we liever naar meerdere samenhangende oorzaken en patronen in het systeem kijken dan naar dé ene root cause.
• Hoe cultuur en sociale normen gedrag beïnvloeden.
• Single- en double-loop learning: los je het probleem op of onderzoek je ook waarom het kan ontstaan?
• Hoe 5 Why, een eenvoudige checklist en vooral nieuwsgierig doorvragen kunnen helpen om een laag dieper te komen.
• Waarom psychologische veiligheid nodig is om de informatie boven tafel te krijgen die je nodig hebt om werkelijk te leren.
• Hoe je iemand aanspreekt op gedrag zonder meteen weerstand op te roepen.
• En waarom vooruitgang zichtbaar maken mensen kan motiveren om verder te leren.

Het stoplichtmodel: groen, oranje of rood?

KPI’s worden vaak weergegeven met de kleuren van een stoplicht: groen, oranje en rood. Groen betekent dat de afgesproken norm of doelstelling wordt gehaald, oranje vraagt aandacht en rood geeft aan dat een KPI niet op het gewenste niveau zit.

Dat maakt prestaties snel zichtbaar, maar er zit ook een risico aan. Als de bollen op groen staan, kan gemakkelijk het gevoel ontstaan: het gaat goed, dus we zijn klaar. Terwijl een groene KPI niet automatisch betekent dat onderliggende patronen of oorzaken zijn weggenomen.

Een actie naar aanleiding van een incident kan bijvoorbeeld keurig op tijd zijn afgerond, waardoor de KPI groen wordt. Maar als alleen de directe oorzaak is aangepakt, kan hetzelfde onderliggende patroon later bij een ander incident opnieuw zichtbaar worden.

Groen betekent dus niet automatisch dat je bent uitgeleerd.

Praktisch: iemand aanspreken op gedrag

We beloven in de aflevering dat we onze tips voor aanspreken in de shownotes zetten. Dus bij deze.

Observeer eerst van een afstand, tenzij er direct gevaar is. Bij acuut gevaar grijp je uiteraard direct in.

1. Blijf rustig en respectvol.
2. Geef feedback zo snel mogelijk nadat het gedrag zich heeft voorgedaan.
3. Stel jezelf voor als iemand je niet kent en vertel waarom je hem of haar aanspreekt.
4. Ga uit van je eigen observatie: ‘Ik zie…, ik vind… en ik wil graag…’
5. Vraag welke gevaren of risico’s de ander zelf ziet.
6. Stel open vragen: wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe?
7. Luister aandachtig en zonder direct je eigen conclusie in te vullen.
8. Vraag de ander om suggesties voor een oplossing en vertel ook wat jij belangrijk vindt.
9. Spreek samen af wat er anders gaat gebeuren en controleer of jullie elkaar goed hebben begrepen.

Het doel van aanspreken is tenslotte niet dat jij hebt gezegd wat je ervan vindt, maar dat je daadwerkelijk impact hebt op wat er daarna gebeurt.

Begrippen & wetenschap uit deze aflevering

Chris Argyris – single- en double-loop learning
Bij single-loop learning corrigeer je binnen de bestaande werkwijze. Bij double-loop learning onderzoek je ook de achterliggende aannames, normen en patronen: waarom doen we dit eigenlijk zo?

5 Why
Door meerdere keren door te vragen op het ‘waarom’ kun je voorbij de eerste zichtbare oorzaak komen. Daarbij is het belangrijk niet één rechte oorzaak-gevolglijn te forceren: oorzaken kunnen vertakken. Blijf dus open onderzoeken en check aannames met feiten.

Systeemdenken
Gedrag en incidenten ontstaan meestal niet door één geïsoleerde oorzaak. Kijk naar de samenhang tussen bijvoorbeeld werkwijze, middelen, leiderschap, cultuur, sociale normen, communicatie en omstandigheden.

Peter Senge – de lerende organisatie
Senge verbindt leren in organisaties onder andere aan systeemdenken: niet alleen afzonderlijke gebeurtenissen bekijken, maar ook de patronen en structuren erachter.

Amy Edmondson – psychologische veiligheid
Om onderliggende oorzaken te kunnen vinden, moeten mensen zich voldoende veilig voelen om vragen te stellen, fouten en twijfels te bespreken en informatie te delen. Als mensen verwachten dat openheid tegen hen wordt gebruikt, wordt werkelijk leren een stuk moeilijker.

Edgar Schein – Humble Inquiry
Niet het gesprek ingaan vanuit ‘ik weet wat hier fout gaat’, maar vanuit oprechte nieuwsgierigheid. Stel vragen waarvan je het antwoord nog niet weet en luister zonder oordeel.

Hoe kom je van single-loop naar double-loop?

Een methode kan helpen, maar nieuwsgierigheid is belangrijker dan het perfecte model.

Betrek de mensen die bij de situatie betrokken zijn en vraag bijvoorbeeld:

Wat gebeurde hier? Waardoor kon dit gebeuren? Zie je dit vaker? Welke omstandigheden maken dit gedrag logisch? Wat hebben jullie nodig om dit anders te kunnen doen?

Een eenvoudige checklist kan helpen om bewust verder te kijken dan de directe oorzaak. Denk bijvoorbeeld aan:

werkwijze – middelen – leiderschap – cultuur – sociale normen – communicatie – prioriteiten – organisatie-inrichting.

Gebruik zo’n checklist als hulpmiddel, niet als afvinklijst. Houd ruimte voor oorzaken en patronen die je vooraf zelf helemaal niet had bedacht.

Tot slot: vooruitgang motiveert

Gerrianne haalt in deze aflevering een inzicht aan van Harm Veling, hoogleraar op het gebied van motivatie, besluitvorming en gedragsverandering.

Alleen zeggen ‘het gaat goed’ geeft weinig aanleiding om in beweging te komen. ‘Het kan beter’ kan al snel voelen alsof wat je tot nu toe hebt gedaan niet goed genoeg was.

Een andere vraag is:‘Kijk eens wat we samen beter hebben gemaakt. Wat hebben we bereikt en wat wordt onze volgende stap?’

Vooruitgang zichtbaar maken geeft energie om verder te gaan.

En misschien is dat wel de belangrijkste boodschap van deze aflevering:

Vier je successen. Maar blijf nieuwsgierig naar wat er nóg te leren valt.

Genoemd in deze aflevering

• Chris Argyris – Single- en Double-Loop Learning
• Peter Senge – The Fifth Discipline / de lerende organisatie
• Amy Edmondson – ...

Aflevering 1 — Waarom mensen regels overtreden 

De regels zijn duidelijk. Iedereen kent ze. En tóch gebeurt het weer. 

Waarom doen mensen iets anders dan is afgesproken, terwijl ze prima weten wat de bedoeling is? In deze aflevering duiken we in gedrag, context en de omstandigheden die onze keuzes beïnvloeden. 

Want als je gedrag echt wilt veranderen, helpt het om niet alleen te kijken naar wat iemand doet, maar vooral te begrijpen waarom dat gedrag op dat moment logisch is. 

Een gesprek over regels, gedrag en de vraag waarom nóg een keer uitleggen lang niet altijd de oplossing is. 

Genoemd in deze aflevering 

• Aubrey Daniels / Organizational Behavior Management (OBM) – gedrag wordt sterk beïnvloed door de consequenties die direct op het gedrag volgen.  
• Directe versus toekomstige consequenties – wat je nú ervaart, heeft vaak meer invloed op gedrag dan een mogelijk gevolg ver in de toekomst.  
• Positieve bekrachtiging – een positieve consequentie na gewenst gedrag vergroot de kans dat iemand dit gedrag opnieuw laat zien.  
• Gewoontes en routines – ingesleten gedrag verander je niet automatisch door een regel nog een keer uit te leggen.  
• Triggers – een bord, waarschuwing of andere prikkel kan zijn werking verliezen wanneer mensen eraan gewend raken.  
• Weten – willen – kunnen – doen – een praktisch denkkader om te onderzoeken waarom gewenst gedrag wel of niet tot stand komt.  
• Todd Conklin / Context beïnvloedt gedrag – omstandigheden kunnen gedrag uitlokken of in stand houden, óók wanneer iemand de regels kent.  

Heb jij iets te melden? 

Heb je een vraag of opmerking naar aanleiding van deze aflevering? Of een onderwerp waarvan je vindt dat wij er eens in zouden moeten duiken? 

📩 [email protected] 

En heb jij zelf een ervaring, visie of verhaal over leiderschap, gedrag en impact in organisaties, bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid, gezondheid, milieu of kwaliteit? En denk je dat anderen daar iets aan kunnen hebben? 

Dan komen we graag met je in gesprek. Misschien schuif jij wel een keer bij ons aan in de podcast. 

Teaser 2 – Wat komt eraan?

De eerste opnames zitten erop. Tijd voor John en Gerrianne om elkaar even te bellen: wat hebben we eigenlijk gemaakt, wat komt eraan en waarom vinden we zo’n tweede teaser belangrijk?

In deze tweede teaser van We hebben wat te melden blikken John en Gerrianne vooruit op de wat er komen gaat:

• De eerste aflevering komt er bijna aan. Deze verschijnt vanaf oktober 2026 en gaat over; Waarom mensen regels soms niet volgen. Want weten wat de regel is, betekent nog niet automatisch dat mensen hem ook volgen. Wat zit daarachter?
• Wat ze zelf de afgelopen tijd op HSE-vlak hebben meegemaakt.
• De komende opnames met verschillende interessante gasten.
• En een boekentip van John: Even tussen mij en mij van Elke Wiss, over zelfreflectie en het onderzoeken van je eigen denken.

Een voorproefje dus van de gesprekken die eraan komen over gedrag, leiderschap, veiligheid en alles wat daar in de praktijk tussendoor fietst.

🎙️ We hebben wat te melden
Vanaf oktober 2026 te beluisteren en bekijken via Spotify, Apple Podcasts en YouTube.

Waarom lukt verandering soms wel en soms totaal niet? Welke invloed heb je als leider op gedrag? En waarom doen mensen in organisaties soms iets waarvan iedereen weet dat het niet de bedoeling is? Wat kun je al leider leren van hoe je werknemers lastige situaties oplossen en tot een goed en veilig einde brengen? 

Wij, John van Schie en Gerrianne Veenstra, praten daar al jaren over. Dus dachten we: daar moeten we misschien eens een microfoon tussen zetten. 🎙️ 

Vanaf oktober starten we met We hebben wat te melden. 

Een maandelijkse podcast over leiderschap, gedrag en impact in organisaties, met regelmatig een raakvlak met veiligheid, gezondheid, milieu en kwaliteit. We combineren wetenschap met situaties die we in organisaties tegenkomen — en we zijn het gelukkig ook niet altijd met elkaar eens. 😉 

En we willen niet alleen met elkaar praten. We nodigen ook gasten uit met een verhaal, ervaring of zienswijze waar anderen iets van kunnen leren. 

🎧 Vanaf oktober via Spotify, Apple Podcasts en YouTube. 

Heb jij iets te melden en lijkt het je leuk om een keer aan te schuiven? Mail ons via [email protected].