Metabertsoaren inguruko elkarrizketak ugaritu egiten dira Internet sareko mundu birtualak aurrera egiten duen neurrian. Orain bi hamarkada telebista serieetan aurre ikusten zena, egia bihurtu da eta mundu birtualean erosketak egin edo eta sentsazio bidezko esperientzia bila dabiltzan pertsonak gero eta gehiago dira. Egia birtual horrek, jakina egoera berriak sortzen ditu. Adibidez, mundu birtualean hiltzea, delitua ote da? Horren arian hitz egin du Eneko Axpek, Zientzia eta Pazientzia podcastaren atal honetan. 

Eta beroa, bero saparik ba ote da mundu birtualean? Galdera hori sortu zaigu, Uxune Martinezek klima aldaketaren inguruan Juanma Gallego ikerlariaren ikerketaren berri eman eta gero. Bero sapa guztiak ez dira kontutan hartu azken hamarkadatan.

Asko dira buruko ilea galtzeko arrazoiak. Arrazoia genetikoak izan litezke, edo gaixotasuna, edo botikak, edo infekzioak, edo batek daki. Alopezia zabalduagoa dago gizonetan emakumeetan baino eta "alopezia areata" deritzanaren kasuan Europan daude kasuen portzentaia handiena. Hori horrela, itxaropen handia zabaldu du AEB-n bertako medikuntza agentzia nagusiak (FDA) onetsi duen buru soiltasunaren kontrako botikak. "New England journal medicine" aldizkarian argitaratu den ikerketa lanak erakusten du erabiltzaileen kasuen erdiari berriz atera zaiola ilea. Eneko Axpek ekarri digu ikerketa lana "Zientzia eta pazientzia" podcastaren atal honetara. 

Science aldizkariak bere aldetik Jirafen lepoa zergatik luzatu den horren beste frogatu ahal izan du. Zuhaitz garaietako adaxkak jateko aukera da arrazoietako bat, ez ordea bakarra. Arrazoi sexualak ere badaude tartean egungo Jirafa eta jirafa fosilak erkatuz egin den ikerketak erakutsi duenez, Uxune Martinezek azaldu digun bezala.

Edari energetikoak gero eta leku gehiago hartzen ari dira gure gizartean, gazte eta nerabeen artean bereziki. Eta bakarrik edo eta alkoholarekin nahastuta kontsumitzen dituzte.  Azukre kopuru handia ez ezik, edari hauek kafeina eta beste osagai estimulagarri batzuk ere badituzte osagaien artean eta horrek albo-kalteak eragiten dituela erakutsi dute azken ikerketa zientifikoa. Uxune Martinezek azaldu dizkigu datuak eta emaitzak. Erresuma Batuan, adibidez, edari hauek kontsumitzen dituzten gazteen artean jarrera oldarkorra, menpekotasuna eta lo egiteko arazoak zehaztu dituzte ikerlariek. 

Eneko Axpek bere aldetik, CSIC erakundeak argitara eman duen Espainiako emakume zientzialari onenen zerrenda azpimarratu nahi izan digu Zientzia eta Pazientzia podcastaren atal honetan, zerrendako lehen postuan dauden ikerlari Euskaldunen izenak azpi-marratzeko. Raquel Urtasun (adimen artifiziala), Miren Dorronsoro (dieta eta minbiziaren arteko lotura), Amelia Marti (jakiak eta gizentasuna), Carmen Perez-Rodrigo (haurren elikadura) eta Maite Garaigordobil (ziberbullyinga) puntako ikerlariak dira, CSIC eko zerrendak erakusten duen bezala.

Munduko osasun erakundearen arabera, kutsadura atmosferikoaren ondotik, zarata da gizakiari osasunean kalterako eragiten dion bigarren faktorea. Muturreko egoeratan heriotz goiztiarra eragin dezaken arrazoia da zarata, nahi gabeko soinua.  Izan ere, deskantsuari eragiten dio eta zaratak loa galerazteak, zuzenean eragiten dio osasunari estresa eraginez edo eta buruko osasuna kaltetuz. Bilbon, zaratari neurria hartzeko ezarri dituzten sonometroei buruz hitz egin digu Uxune Martinezek. 

Sexuak berriz, onerako eragian du pertsonarengan. Hala erakusten dute, plazerarekin edo orgasmoekin gure gorputzak sortzen dituen osagai neurokimikoek, Eneko Axpek eman ditu azalpenak Zientzia eta Pazientzia podcastean.

Martitzerako bidaia prestatzen ari dira NASAn eta bidaia luze hori ondo prestatu beharra dago. Artemis proiekturako aurrera pausoak azaltzen dizkigu Eneko Axpek Zientzia eta Pazientzia podcastean. Atal honetan, hirurogeiko hamarkadan Apolo espazio ontziek Ilargitik Lurrera ekarritako arean landatu dituzte berro haziak Floridako Unibertsitateko ikerlariek eta berriak sortzea lortu dute 12 gramo are erabilita. Ilargiko balizko baratzeetan patatak landatzea jotzen dute egokiena hango baldintzak aintzat hartuta.

Bluetooth sistemari buruz ere aritu gara, 1998an sortutako baliabide elektronikoa da.

Klima Aldaketaren zantzuak gero eta zientifikoagoak dira. Fenologiak, fenomeno biologikoak aztertzen ditu eta udaberriari lotuta egin diren azken azterketek garbi erakusten dute, urtaroak aldatu egin direla, animalia eta landarediaren portaera aldatu arte. Gure inguruan, negu gordinik ez dago eta izotz eta antzigar egunak nabarmen gutxitu dira. Ondorioz, kaska beltzaren errunaldia eta txitatzea, adibidez, hilabete aurreratu da eta kukua lehenago hasten da kantari. Uxune Martinezek eman dizkigu azalpenak Zientzia eta Pazientzia podcastean. 

Eneko Axpek berriz, Panamako kanalaren obraz aritu zaigu podcastean. Izan ere , 1914an amaitutako kanala, munduko zazpi mirarietako bat da.  Hornos lurmutureko arriskuak uxatuz eta zortzi mila egin beharra saihesteko bidea ematen duen eraikuntza, azpimarratzekoa da mende bat  igarota ere. Hogeita bost mila lagun hil ziren zuzenean eta zeharka, 100 metro zabal eta 80 kilometro luze den kanala egiten.

Perun, Machu picchu-ra abiatzear da Eneko Axpe eta Sirotxea edo mendiko gaitzak eragingo ote dion kezkarekin. Inkek, k.o 1.400. urte inguruan 2430 metroko garaieran egin zuten herriaz hitz egin digu Zientzia eta Pazientzia podcastaren atal honetan, eraiki zuten denaiaz eta arkitektura aurreratuaz, besteak beste. 

Bere aldetik Uxune Martinez zientzia dibulgatzaileak, udaberri sasoian areagotzen diren prozesu alergikoez eta horien zergatiaz mintzatu zaigu. Klima aldaketaren albo kalte bat gehiago da.

Zientzia eta Pazientzia podcastaren atal honetan txoriak eta intsektuak dituzte hizpide Eneko Axpe eta Uxune Martinezek. Uxunek, kukuari buruz hitz egin digu; txori bizkarroiaz. Izan ere kukuak errundutako arraultzak besteren habian jartzen ditu arraultzak berotu eta txitak beste txori batek aurrera atera ditzan. Hogeita bosten bat arraultza jartzen ditu kuku emeak beste horrenbeste habietan, bertan dauden arraultzen itxura imitatuz beti ere. Nola nahi, beste espezietako txoriak ari dira moldatzen kukuaren amarruari aurre egiteko. 

Eltxoek berriz, malaria, dengea edo eta sukar horia bezalako gaitz hilkorrak barraiatzen dituzte eta geneen bidez ari dira zientzialariak egoera horri aurre egiten. Urtero  miloi bat pertsona hiltzen dira eltxoek ekarritako gaitzen ondorioz. Eneko Axpek azaldu dizkigu xehetasunak.

Oxfordeko Unibertsitatea eta Suediako Kalolinska institutuko ikerlari talde batek usainaren inguruan egin duten ikerketa berezi baten emaitzak ekarri dizkigu Uxune Martinezek Zientzia eta Pazientzia podcastaren atal honetara. Usainon eta txarraren pertzepzioa kultura eta tradizioek baldintzatzen ote zuten jakin nahi zuten eta munduko  talde ezberdinetako pertsonei galdetu zieten. Lau pertsona taldek ehiztari-bilatzaile gisara ateratzen dute aurrera bizi modua, beste bost taldek lehen sektoreari lotuta, arrantzale eta nekazari gisara. Mexiko eta New Yorkeko biztanle hiritarrek ere erantzun dute. Ohitura eta bizi modu ezberdinekoak izanda ere, bitxia da atsegin dituzten eta ez dituzten usainak beretsuak direla ikerketaren arabera. Hala nola banilla edo lore usainak dira atsegin, adibidez, kultura guztietan eta aldiz, izerdia, esne galdua edo patata ustelaren usaina ez da gustagarria inon.      

Bestalde, Baionako lema zer den badakizu? Itsas ontziak gidatzeko ardatz zaharra da ba, Txinatarrek k.a. lehen menderako erabiltzen zutenaren gisakoa. Eneko Axpek eman dizkigu azalpenak.

Klima aldaketak zuzeneko eragina du jaten dugun horretan eta irensten ditugun elikagaiak sortzeko behar den ur ugaria aintzat hartuta, arazoa biderkatu egiten da. Izan ere ur eza urria da eta munduan bizi garen pertsonak 7 mila milioitik gora. Ur edangarriaren hirurik bi elikagaiak sortzera bideratzen dugunez, oso baliagarria izan likete Cordobako unibertsitatean sortu duten App-a. Ekoizleari landareak zenbat ur, noiz eta nola zehazten bait dio. Uxune Martinezek eman dizkigu xehetasunak. Bere aldetik Eneko Axpek, Hidrogenotropoak zer diren azaldu digu Zientzia eta pazientzia podcastean. Espazioan elikagaiak sortzeko balio handia izan dezaketen mikro organismo hauen behaketan ari da Eneko NASAn, Marte-ra iritsi ahal izateko ikerketa espazialaren barruan. Gai interesgarria, benetan.