
Sign up to save your podcasts
Or


İki hasta aynı risk puanını alıyor. Ama dosyalarını açtığınızda birinin çok daha hasta olduğu ortaya çıkıyor. Makine bozulmadı; yalnızca kendisine sorulan soruyu yanıtladı.
Bir karar algoritmadan geldiğinde onu neden daha tarafsız bulabiliyoruz? Peki aynı algoritma hata yaptığında neden bazen insanlardan daha hızlı vazgeçiyoruz?
Bu bölümde otomasyon yanlılığını, algoritmalara duyulan güvenin değişen yüzünü ve bir sağlık sisteminde harcamanın ihtiyaç yerine kullanılmasının sonuçlarını konuşuyoruz. Sonunda, bir cevabın düzgün görünmesiyle güvenilir olması arasındaki farkı ve kendi kararlarımızı nasıl kontrol edebileceğimizi sorguluyoruz.
Siz bir cevaba en son ne zaman doğru olduğunu bildiğiniz için değil, güvenilir göründüğü için inandınız?
Özel Ders Alanı
Bir yarış oyununda babasının yıllar önce kaydettiği hayalet arabayla karşılaşan bir genç düşünün. Onu geçebilir; ama bitiş çizgisinden hemen önce durur.
Biz öldükten sonra hesaplarımıza, fotoğraflarımıza ve ses kayıtlarımıza ne oluyor? Bir yapay zekâ, geride bıraktığımız mesajlardan bizi ne kadar tanıyabilir? Ve geride kalanların bizim adımıza buna karar verme hakkı var mı?
Bu bölümde dijital mirasın hukuki ve duygusal taraflarını, kaybolan internet hatıralarını ve ölen insanları taklit eden yas botlarını konuşuyoruz. Bir yandan da bugün atabileceğimiz küçük adımlara bakıyoruz: hesaplarımızı planlamak, değerli anıları yedeklemek ve isteklerimizi sevdiklerimize anlatmak.
Sizden geriye tek bir dijital iz kalacak olsa, hangisi olsun isterdiniz?
https://www.ozeldersalani.com
Pazar günü, koltuktasınız, filmi açtınız. Yirminci dakikada aklınıza düşüyor: O mesaja cevap vermedim. Sonra diş randevusu, yarım kalan dosya, üç haftadır aramadığınız anneniz. Film devam ediyor, siz artık filmde değilsiniz.
Bu bölümde zihnimizde açık kalan sekmeleri konuşuyoruz. Yüz yıldır anlatılan Zeigarnik etkisi neden büyük ihtimalle yanlış anlatılıyor? Bir işi bitirdiğimiz halde aklımız neden hâlâ orada? Boş vakti israf sayan insanlar neden kısa bir kedi videosundan bile daha az keyif alıyor? Bir sekmeyi susturmak için işi bitirmek gerçekten şart mı?
Garson efsanesinden dikkat kalıntısına, zn yazılan yapılacaklar listesine, OliverBurkeman'ın dört bin haftasına kadar uzanıyoruz. Sonunda bu akşam deneyebileceğiniz beş küçük hamle var.
Açıklama: Bölümde, bu fikir üzerine kendi geliştirdiğimiz unclosed uygulamasından da söz ediyoruz.
Zihninizde en uzun süredir açık olan sekme hangisi? Kaç gündür açık?
https://www.ozeldersalani.com
29 Ekim 1923, saat 20.30. Ankara'da 158 milletvekili aynı karara "evet" diyor ve Cumhuriyet ilan ediliyor.
29 Ekim 1969, saat 22.30. Kaliforniya'da bir öğrenci internetin atasından ilk mesajı göndermeye çalışıyor. "LOGIN" yazacak. İki harf gidiyor, sistem çöküyor. İnternetin ilk sözü: "LO".
Aynı gün, 46 yıl arayla iki doğum. Cumhuriyet'in 103. yaşında bu iki doğum gününü birleştiren soruyu soruyoruz: Beynimiz 150 kişilik gruplar için evrilmişken, birbirini hiç tanımayan milyonlarca insan nasıl olur da aynı dili konuşur?
Bu bölümde:
- Bilgisayarlar nasıl anlaşır ve internet neden bir gün herkesle birlikte yeni bir dile geçti
- Harf Devrimi'ni bir ülkenin yazı dilinin değişmesi olarak düşünmek
- Millet Mektepleri'nde 1 milyondan fazla yetişkinin okuma yazma öğrenmesi
- Alaturka saatten metreye: kimsenin fark etmediği görünmez altyapı
- Birlikte yürüyen ve şarkı söyleyen insanlar neden daha çok işbirliği yapar
- Ateşte yürüyenlerle yakınlarının kalp atışları neden aynı ritimde atar
- Bağlantı ile bağ arasındaki fark
Bu 29 Ekim'de sizi milyonlarca yabancıyla aynı anda, aynı şeyi hissettiren şey ne olacak? Yorumlarda anlatın.
Cumhuriyet'in 103. yaşı kutlu olsun!
Saat 23.40. Günün bitmiş, sen de bitmişsin. Telefona bir mesaj düşüyor: "Müsait misin? Bir şey danışacağım, uzun sürmez." İçinden "yarın konuşsak?" demek geçiyor ama ekrana yazılan şu oluyor: "Tabii, söyle." Bir saat sonra karşı taraf rahatlamış, sen ise boşalmış bir pil gibisin. Hem iyi bir şey yapmışsın hem de içinde küçük, sessiz bir öfke var.
Bu bölümde "iyi insan" olmanın kimsenin görmediği yükünü konuşuyoruz. Nazik, anlayışlı, ulaşılabilir ve yardımsever olma baskısı ne zaman tükenmişliğe dönüşür? Sınır koymak neden bize bencillik gibi gelir? Ve "hayır" demek neden beş harflik bir kelime olduğu halde bu kadar ağırdır?
Bölümde konuştuklarımız:
- Savaş, kaç ve donma tepkisinin yanındaki dördüncü tepki: tehdidin gözüne girmeye çalışmak, yani yaranma
- Hosteslerin gülümsemesinden doğan "duygusal emek" kavramı ve hissetmediğin duyguyu yüzüne takmanın bedelini gösteren 95 çalışmalık meta-analiz
- Başkalarını önemserken kendini dışarıda bırakmanın sağlık üzerindeki izleri
- Eşiyle tartışırken susan kadınlarla ilgili on yıllık Framingham verisinin şaşırtıcı sonucu
- Empati ile şefkat arasındaki fark: beyinde biri acı ağlarını, diğeri bağlanma ve ödül ağlarını çalıştırıyor
- "İyi insanlar gerçekten sonuncu mu gelir?" sorusunu maaş verileriyle cevaplayan çalışma
- Kimsenin özgeçmişine yazılmayan işler ve bu işlerin neden hep aynı kişilere sorulduğu
- Davet reddetmenin bedelini neden olduğundan çok daha büyük sandığımız
- Verenlerin başarı merdiveninin hem en altında hem en tepesinde olmasının sırrı
- Ve yarın sabah deneyebileceğin yedi somut adım
Sınır koymak bir duvar örmek değil, bir kapı takmaktır. Duvar insanları dışarıda bırakır, kapı ise kimin ne zaman gireceğine senin karar vermeni sağlar.
Bize destek olmak ve daha fazlası için: https://www.ozeldersalani.com
"Ne iş yapıyorsunuz?" sorusuyla başlayan tanışmalar, kol saatini takmayı bırakan bir kasaba ve yapay zekânın kapımızı çaldığı bir gelecek...
Yapay zekâ işlerimizi elimizden alırsa, sadece maaşımızı mı kaybederiz; yoksa sabah kalkma nedenimizi, kimliğimizi ve toplumdaki yerimizi de mi? Bu bölümde, çalışmanın arkasındaki gizli psikolojiyi ve teknolojinin dönüştürdüğü dünyada "insan kalabilmenin" yollarını ele alıyoruz.
Bu bölümde öne çıkan başlıklar: • Marienthal Deneyi: Bir fabrika kapandığında zaman hissini ve yaşam enerjisini nasıl kaybederiz? • Maaşın Görünmeyen 5 Hediyesi: İş bize paradan başka neler veriyor? • Yapay Zekâ ve 'Yara İzi Etkisi': Neden işsizliğe kolay kolay alışamıyoruz? • İşizm ve Kimlik: Kimliğimizi tek bir mesleğe yaslamak ne kadar güvenli? • Keynes’in Kehaneti: Boş zaman bir hediye mi, yoksa öğrenilmesi gereken bir beceri mi?
Gelecekte makineler birçok işi devralabilir; ancak yeni beceriler kazanmak, kendinize yatırım yapmak ve kimliğinizi tek bir alana hapsetmemek tamamen sizin elinizde.
👉 Kendinizi geliştirmek, yeni bir yetkinlik kazanmak ve öğrenme yolculuğunuza yön vermek için: ozeldersalani.com
Bir sabah düşünün. Servis birazdan gelecek, banyonun kapısı hâlâ kapalı. Lavabonun üstünde temizleyici, tonik, serum ve bir serum daha. İçerideki çocuk henüz on bir yaşında ama yaşlanma karşıtı bir ürüne ihtiyacı olup olmadığını düşünüyor.
Henüz büyürken, yaşlanmaktan endişe etmeyi nereden öğreniyoruz?
Bu bölümde kozmetikoreksiyayı konuşuyoruz: kusursuz cilt arayışını, giderek uzayan bakım rutinlerini ve bazen aynanın karşısından ayrılmayı zorlaştıran kaygıyı. Çocukların TikTok videolarından yetişkinlerin görünüş endişelerine, filtreli yüzlerle kurduğumuz karşılaştırmalardan bir kez daha kontrol etme isteğine uzanıyoruz.
Bölümde konuştuklarımız:
Kozmetikoreksiya ne demek, bilimsel olarak nerede duruyor?
Bakım alışkanlığı ile zorunluluk hissi arasındaki fark
Çocukların bakım videolarını inceleyen araştırmanın bulguları
Filtreler ve sürekli karşılaştırmanın kendimize bakışımızdaki yeri
Daha fazla ürün kullanmanın cilt için taşıyabileceği riskler
Sosyal medya, pazarlama ve eksik kalan rutin hissi
Çocuklarla bu konuyu konuşmak ve gerektiğinde destek almak
Kendimize bakmak için yaptıklarımız, kendimizle daha rahat yaşamamıza yardım ediyor mu? Yoksa aynanın karşısında geçirdiğimiz zaman, yaşamak istediğimiz hayattan mı alıyor?
https://www.ozeldersalani.com
Bir şarkı çalıyor, nakarata az kaldı. Müzik bir an susuyor ve tam o notada ensenizden aşağı bir elektrik iniyor. Kollarınızdaki tüyler kalkıyor, belki gözleriniz doluyor.
Bu duygunun bir adı var: frisson. İşin tuhaf tarafı şu: o anda vücudunuz, soğukta üşüyen ya da tehlike sezen bir kedinin yaptığını yapıyor. Ama ortada ne soğuk var ne tehlike. Sadece birkaç nota.
Bu bölümde beynimizin neden bir şarkıyı tehlike gibi, üşümek gibi, hatta birine kavuşmak gibi hissettiğini konuşuyoruz. Doruk noktası gelmeden önce salınan dopaminden, hüzünlü şarkıların annesinden ayrı düşen bir yavrunun sesine benzemesine, göğsün ortasını gerçekten ısıtan "kama muta" duygusundan, bazı insanların neden hiç ürpermediğine kadar.
Bu bölümde:
- Tüylerimiz neden kalkar ve bu refleks bize kimden kaldı
- Beyin neden beklenmedik bir notayı önce tehlike sanır
- Dopamin neden iki kez gelir: doruğu beklerken ve doruk geldiğinde
- En güçlü ürpertiler neden hüzünlü şarkılardan gelir
- Bazı insanlar neden hiç ürpermez
- Artık neden eskisi kadar ürpermiyoruz viriz
Bu hafta bir şarkıyı sadece onu dinlemek nuna, gözleriniz kapalı.
https://www.ozeldersalani.com
22 Eylül sabahı Manisa Turgutlu'da bir lisenin önünde 11 öğrenci yaralandı. Saldırıdan bir gün önce aynı okulun önünde bir kavga vardı. Onu kaç kişi gördü?
Bu bölümde bir silahı ya da bir yasayı değil, hepimizin içindeki bir refleksi konuşuyoruz: bir şeyin ters gittiğini görüp "başkası söyler" diye susmayı.
ABD Gizli Servisi okul saldırılarını tek tek inceledi ve şunu buldu: saldırganların tamamı önceden işaret vermişti, çoğu da niyetini birine açmıştı. Peki bu işaretler neden bir yetişkine ulaşmıyor? Dumanla dolan bir odada anketini doldurmaya devam eden öğrencilerden, 38 tanık efsanesinin gerçek hikayesine, "gammazcı" damgasının bedelinden, zorbalığı yüzde 30 azaltan Fin modeline kadar seyirci etkisini konuşuyoruz.
Bu bölümde:
- Okul saldırıları neden hiçbir zaman "birden bire" olmaz
- Kalabalıkta sorumluluk nasıl buharlaşır
- İspiyonlamak ile endişeyi paylaşmak arasındaki fark
- Kötü örnek neden bulaşıcıdır ve saldırganın adını neden anmıyoruz
- Kapıdaki önlemler ile okuldaki bağlar
- Veli, öğretmen ve öğrenci olarak seyirc
Yaralanan çocuklara ve ailelerine geçmiş
Etrafınızda endişelendiğiniz biri varsa okulun rehberlik servisiyle konuşun. Acil bir tehlike varsa 112'yi arayın.
E-posta geliyor: "Sizinle görüşmek isteriz." Yıllardır istediğiniz şey. Cevap yazmaya başlıyorsunuz: "Teşekkür ederim ama sanırım doğru zaman değil." Göndermiyorsunuz, taslakta kalıyor, fırsat sessizce kapanıyor. Ve içinizde küçük, tuhaf bir rahatlama var.
Bu bir başarısızlık hikayesi değil. Sınava girip kalmadınız, mülakata gidip elenmediniz. Kapıya hiç vurmadınız.
Bu bölümde başarısızlık korkusundan çok daha derinde çalışan bir şeyi konuşuyoruz: seçilmeye layık olmadığımız inancını. Neden bir fırsat gerçekten önümüze geldiğinde geri çekiliriz? "Nasıl olsa olmayacak" cümlesi neden bu kadar rahatlatıcıdır? Ve neden seçilmeme korkusu, seçilmemenin en garantili yoludur?
Bölümde konuştuklarımız:
- Beynin reddedilmeyi neden fiziksel acıyla aynı devrede işlediği, ve sıradan bir ağrı kesicinin incinmişlik hissini azalttığını gösteren çalışma
- 1978 Princeton deneyi: öğrenciler sınavdan hemen önce kendi elleriyle neden performans düşüren ilacı seçti
- Reddedilme hassasiyeti ve kendini doğrulayan kehanet: reddedilmeyi bekleyen insan onu nasıl bizzat üretir
- Seçilince de bitmiyor: kendini yetersiz gören insanların kendilerini yetersiz gören partnerleri tercih ettiğini gösteren on yedi replikasyon
- "Erkekler yüzde 60'ta başvurur, kadınlar yüzde 100 bekler" istatistiğinin altından çıkan asıl sebep
- Kapıyı en az çalanların, çaldıklarında en çok açılanlar olduğunu gösteren veri
- Yabancılardan bir şey istediğinizde evet deme olasılığını neden yarı yarıya düşük tahmin ettiğiniz
- Yüz gün boyunca reddedilmeyi arayan girişimcinin öğrendiği şey
- Ve kapıyı çalmanın altı somut yolu
Reddedilmek, bir insanın sizin hakkınızdaki fikridir. Seçilmemek için kendinizi geri çekmek ise sizin kendiniz hakkındaki fikrinizdir. İkincisi çok daha kalıcıdır.
Bize destek olmak ve daha fazlası için: https://www.ozeldersalani.com
From the publisher's feed