Zihin Gezgini

Søren Kierkegaard'ı kendi ağzından dinlediğiniz kurgusal bir anlatı: babasının laneti, Regine Olsen, Hegel'le savaşı, The Corsair linci ve kiliseyle kopuşu. Konforun ruhu yavaş yavaş öldüren tatlı bir zehir oluşu; cepteki ekran, beğeni bağımlılığı ve kendi olamama hastalığı. Ekranı kapattığınızda geriye ne kalıyor?

Video: https://youtu.be/qsoWa7pkrkk

Bugün, etrafıma bakıyorum ve her şeyin aslında ne kadar “kırılgan” olduğunu düşünmeden edemiyorum. “Kırılgan” diyorum ama elimi masaya vurduğumda hissettiğim o sertlik, atomların içindeki koskoca boşlukla tezat gibi görünüyor. Garip. Bu his, elektromanyetik kuvvetlerin bir mucizesi—ya da belki bir oyunu—sayesinde ortaya çıkıyor. Gerçeklik dediğim şey, bu kadar basit ama bir o kadar da inanılmaz bir temele dayanıyor.

Yazının tamamı Substack'ta: https://bugunundersleri.substack.com/p/soluk-mavi-noktann-kuantum-dans

Melankolik filozof Arthur Schopenhauer'in zihninde bir yolculuk. Dünya kör ve doymak bilmez bir “İrade” tarafından yönetiliyorsa mutluluk, acı ile can sıkıntısı arasındaki kısacık bir an mı? Maya peçesi, kör irade, sanat, şefkat ve iradenin yadsınması; sürekli gürültü çağına dair çarpıcı bir kehanet.

Video: https://youtu.be/hhewbiULR4k

Bu sabah kaos teorisi aklıma takıldı. Kelebek etkisi de var tabii—bir kelebeğin kanat çırpması, kilometrelerce ötede bir fırtınaya yol açabilir. Metafor mu, gerçek mi, orasını bilim insanlarına bırakalım. Ama hayatın rastlantısallığını düşünmek için ilginç bir fikir. Mesela, geçen sene Galatasaray-Fenerbahçe maçında ben stadyumda olmasaydım, maç başka türlü biter miydi? Garip ama düşündürücü bir soru.

Yazının tamamı Substack'ta: https://bugunundersleri.substack.com/p/stadyumdaki-kelebek-etkisi-bir-islk

Kaos mu görüyorsun? Hegel'e göre o, Aklın Kurnazlığının sesi. Savaşlar, acılar, devrimler… hepsi diyalektiğin döngüsünde daha aklî bir sonuca akar. “Akla uygun olan gerçektir”in doğru anlamı, efendi–köle diyalektiği, özgürlük ve devlet, “yangından sonra filizlenen orman” metaforuyla tarih felsefesi.

Video: https://youtu.be/iAMNBSGynLA

Evrenin bir düzen içinde işlediğini söyleyenler var. Sebep-sonuç ilişkisi, her şeyin belirli bir plana göre ilerlediği fikri… Ama gerçekten böyle mi? Yoksa biz mi öyle görmek istiyoruz? Çünkü bazen her şey anlamlı ve mantıklı görünürken, bazen de tüm bu düzenin içinde kaosun yankılarını duyuyorum.

Yazının tamamı Substack'ta: https://bugunundersleri.substack.com/p/spinozann-evreni-mi-camusnun-kaosu

Felsefenin dev ismi Immanuel Kant kendi ağzından anlatıyor: katı rutinlerinin ardındaki insani korkular, felsefedeki Kopernik Devrimi, kategorik imperatif ve ebedi barış projesi. Kant'ı hiç tanımadığınız yönleriyle keşfedin.

Video: https://youtu.be/3o7nv6CeyCs

Gece yarısı kapın çalınıyor; elinde bıçak olan bir adam, evine sığınan arkadaşını soruyor. Kant'a göre burada bile yalan söylememelisin. Neden?

Bu bölümde Kant'ın en çok tartışılan yazısına bakıyoruz: Benjamin Constant'la 1797'deki tartışması, "herkes böyle yapsaydı" sorusu, insanın asla yalnızca bir araç olmaması. Sonra kendi küçük, beyaz yalanlarımıza; en sonda da Kant'a yöneltilen itirazlara geliyoruz.

Bölümler

00:00 Kapıda bir katil

00:57 Saat gibi bir adam

02:41 Herkes yapsaydı

04:23 Küçük yalanlar

05:46 Ama kapıdaki adam

06:53 Bir düşünce deneyi

07:39 Kapanış

Kaynaklar

Immanuel Kant, İnsan sevgisinden yalan söyleme hakkı olduğu sanısı üzerine (1797)

Benjamin Constant, Des réactions politiques (1797)

Immanuel Kant, Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi (1785)

Immanuel Kant, Pragmatik Açıdan Antropoloji (1798)

Alıntılar Almanca ve Fransızca asıldan kendi çevirimizdir.

Bu bölümün çizimli videosu YouTube'da:

Zihin Gezgini: https://youtu.be/niHzsS06SEQ

#felsefe #kant #etik #zihingezgini

Tam olarak nereden aklıma geldi bilmiyorum ama akorlarla kuantum süperpozisyonunu birleştirmek istedim. Belki de müzikteki huzurun, kuantumdaki kaosla bir tezat oluşturması hoşuma gitti. Ya da belki de piyanonun başında bir akor çalarken, kuantum fiziğiyle kafayı bozmuş biri gibi hissettiğim için.

Yazının tamamı Substack'ta: https://bugunundersleri.substack.com/p/muzikte-superpozisyon-kuantumla-ayn

İskoç Aydınlanması'nın asi çocuğu, felsefeyi göklerden yeryüzüne indiren David Hume kendi sesinden anlatıyor: neden-sonuç ilişkisi bir alışkanlık, ahlak ise bir his mi? Meşhur şüpheci bakışıyla günümüzün yankı odalarına bıraktığı vasiyet.

Video: https://youtu.be/zVJ67mwmwdw