Aan Tafel!

Europa viert in 2025 80 jaar vrijheid. Vrijheid die allesbehalve vanzelfsprekend is, getuige een oorlog in Oekraïne en Gaza, een onvoorspelbare Amerikaanse president die kwistig strooit met handelsbeperkingen en oplopende energie- en voedselprijzen. Wat betekent dit voor de voedselzekerheid en natuur in Nederland?

In deze aflevering van AAN TAFEL! x PdZ d.d. 27 mei 2025 gaan Hanneke van Ormondt (directeur Urgenda) en Hermen Vreugdenhil (directeur Agrarisch Collectief Rivierenland) aan de hand van moderators Maria Geuze (Directeur Slow Food Youth Network Nederland) en Wim Groot Koerkamp (founder AAN TAFEL!) in gesprek.

Al snel blijkt dat Hanneke en Hermen elkaar in het midden vinden en dezelfde ambitie delen. Hanneke: ‘Het probleem zit helemaal niet bij de boeren, die willen echt wel veranderen. De politiek en de top van de boerenorganisaties moeten bewegen.’ Hermen ziet een samenwerking wel zitten, aangezien Urgenda erin slaagt buiten de politiek fondsen te werven om meer agrarisch natuurbeheer mogelijk te maken. Zo wordt een selecte groep boeren gedurende 10 jaar door Urgenda geholpen met een bijdrage van 1.000 euro per hectare. Hermen: ‘Wat we nodig hebben is een Deltaprogramma Agrarische Natuur om de omslag te maken. Dat moeten we tien jaar volhouden, zonder politieke bemoeienis.’

Er ontvouwt zich een mooie dialoog AAN TAFEL!, maar ook met volop interactie met alle gasten in de zaal, w.o. het perspectief van de lelieteelt in Nederland. En waarom lukt de landbouwtransitie in Denemarken ogenschijnlijk wel? Het bekijken meer dan waard!

De maatschappelijke onrust over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de landbouw groeit. In natuurgebieden en woongebieden in Drenthe en Gelderland zijn pesticiden in lucht en eikenbladeren aangetroffen. Een collectief van meer dan 600 artsen maken zich zorgen over de gezondheidsrisico’s van pesticiden. Lelieteelt nabij woongebieden wordt verboden. De overheid benadrukt dat zolang de wettelijke regels gevolgd worden, goedgekeurde pesticiden veilig zijn.

De berichten zijn tekenend voor de toenemende zorgen van burgers over het gebruik van pesticiden of zoals in de landbouw wordt gebezigd: gewasbeschermingsmiddelen. Het Ctgb, het college voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden, moet beoordelen wat kan en mag, maar nu gaat de rechter ook toetsen. Hoe blijft dit werkbaar?

Wat is de rol van de media in dit complexe thema en in haar scoringsdrift? Hoe gaan wetenschappers om met polarisatie? Wie onderzoekt de onderzoeker? Beschermt de overheid mens en natuur voldoende? Hoe blijven we in verbinding? Wat is het toekomstperspectief voor het gebruik van pesticiden en biociden? Is het gebruik van chemie eindig? Heeft het Ctgb voldoende oog voor de betrouwbaarheid van de risicobeoordeling van de middelen en de gezondheidsrisico’s?

Wat is de juiste transitiekoers: verbieden of verbinden?

Wie denkt dat stikstof het enige probleem is dat de Nederlandse landbouw en economie in een houdgreep houdt, komt bedrogen uit. Ook broeikasgas methaan is een punt van zorg. Het merendeel van de methaanuitstoot in Nederland is afkomstig van koeien. Koeien zijn herkauwers, dus het merendeel van de methaanuitstoot is afkomstig uit de bek van de koe en dus niet zoals je zou verwachten uit de kont.

Hoogleraar Roel Veerkamp van Wageningen University & Research (WUR) ziet goede mogelijkheden om door middel van een gericht fokkerijbeleid de methaanuitstoot te minderen. Hoe? Door simpelweg koeien en stieren met een lage methaanuitstoot-vererving met elkaar te kruisen. Zo kan ieder jaar de methaanuitstoot ruim 1 procent worden verlaagd, aldus Veerkamp. In een tijdsbestek van 25 jaar kan de reductie oplopen tot maar liefst 35 procent.

Goed nieuws zou je denken, maar hoe zit het met de rechten van de koe? Is een dergelijk fokkerijprogramma wel in het belang van de koe? Wat wordt de koe daar beter van? Vragen die leven bij Marjolein de Rooij namens de Vakbond voor Dieren. Zij vindt dat de rechten van alle ‘werkende dieren’ in de veehouderij onvoldoende zijn gewaarborgd. Hoe kunnen we de dieren die onderdeel zijn van ons voedselsysteem beter behandelen?

Veerkamp en De Rooij gaan AAN TAFEL! in de skybox van onderzoeksboerderij Dairy Campus in Leeuwarden; dé uitgelezen plek dicht bij de melkkoeien - de achterban van Veerkamp én De Rooij - voor een mooie dialoog over dierethiek!

De gevolgen van klimaatverandering voor de visserij op de Noordzee zijn complex en omvatten zowel ecologische als economische uitdagingen. Veranderingen in visbestanden, verstoring van mariene ecosystemen, meer extreme weersomstandigheden en economische onzekerheid zijn belangrijke problemen waarmee de sector wordt geconfronteerd.

AAN TAFEL! gaan Johan Nooitgedagt, voorzitter Nederlandse Vissersbond en Christien Absil, Sustainable Oceans and Seafood Expert Marine Stewardship Council (MSC). MSC's missie is het tegengaan van overbevissing. Nooitgedagt en Absil kennen elkaar goed. Samen bespreken ze de toekomst van de Nederlandse visserij op de Noordzee. Nooitgedagt beschrijft de situatie kort en duidelijk: ‘Het is alle hens aan dek’, waarna hij met uitstekende hand zijn blik op zijn tafelgast richt: ‘Waar zijn we het wél over eens?’

Absil is uitgesproken en ziet kansen voor Nederlandse vissers, onder andere door de komst van warmteminnende soorten. ‘Een flexibele en proactieve benadering van visserijbeheer en internationale samenwerking zal cruciaal zijn om de negatieve impact van klimaatverandering te minimaliseren en de toekomst van de visserij in de Noordzee veilig te stellen. 'Langetermijnbeheerplannen en transparantie zijn essentieel voor een duurzame visserij’, aldus Absil. ‘Dat geeft duidelijkheid voor alle betrokkenen, waaronder de vissers. Ze weten waar ze aan toe zijn en kunnen hun plannen en investeringen hierop aanpassen.’

Absil: ‘We willen in elk geval dat mensen vis blijven eten,’ wat een brede glimlach op het gezicht van Nooitgedagt tovert.

In dit achtste AAN TAFEL! gesprek gaan wetenschappers Wim de Vries en Jaap Hanekamp aan tafel om te bespreken hoe Nederland uit de stikstofimpasse kan komen.

Donderdag 29 februari jl. was een bonusdag voor verbinding. Op deze extra dag in dit schrikkeljaar gingen Anne Hilhorst (Directeur Wakker Dier) en Helma Lodders (Voorzitter Vee&Logistiek Nederland) met elkaar AAN TAFEL! Een op voorhand controversieel gesprek gezien de tegengestelde zienswijzen en actueel bovendien gegeven het op stapel staande Convenant Diervriendelijke Veehouderij.

 Zonder tussenkomst van een presentator ontvouwde zich een open dialoog tussen Anne en Helma. Logischerwijs waren ze het op meerdere onderwerpen niet eens met elkaar, maar tegelijk zochten ze beide constructief naar oplossingen en ideeën om dichter bij elkaar te komen. Van het totaal afzweren van vlees eten tot consuminderen, maar ook: ‘Wat kan de sector doen om het dierwelzijn verder te optimaliseren?’. Anne heeft weinig geduld; de leefomstandigheden voor dieren in de veehouderij moeten nù verbeterd worden. Helma vraagt om tijd om de gewenste aanpassingen meetbaar en financieel haalbaar in de praktijk toe te kunnen passen. Omdat het Convenant Diervriendelijke Veehouderij niet precies voorschrijft wat onder dierwaardig wordt verstaan, is het bovendien juridisch moeilijk toetsbaar.

Kan Nederland zonder kunstmest? Daar ging het AAN TAFEL! gesprek over tussen Fides Lapidaire en Reinier Gerrits. Fides Lapidaire is Social Designer en Initiatiefneemster van Broodje Poep, een project waarbij het doel is om met menselijke ontlasting de kringloop te sluiten. Reinier Gerrits en Directeur Meststoffen Nederland. Beiden kijken ze met hun eigen perspectief naar het gebruik van kunstmest in Nederland.

Waar Fides vindt dat we de menselijke ontlasting moeten gebruiken in plaats van kunstmest, ziet Reinier dat anders. Maar zoals ze zelf zeggen: 'Een schepje poep, een snufje kunstmest en een scheutje nederigheid'. Luister snel.

Media. Polariserend of Verbindend? Daar ging het allereerste AAN TAFEL gesprek over tussen Linda Verriet en Rens Turk. Linda is voorzitter van de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV) en Rens is journalist en verslaggever bij RTL Nieuws en RTV Noord.

Beiden hebben ze hun mening over polarisatie en verslaglegging in de media. Lukt het de tafelgasten om verbinding te maken? We horen het (in de allereerste aflevering van) AAN TAFEL!