Arayüz

Arayüz’ün 10. bölümü, yani “Ben demiştim” bölümü! 4. bölümde dark pattern’ları konuşmuş ve yapay zekâya özgü yenilerinin ortaya çıkıp çıkmadığını sormuştum. Bu bölümde Center for Democracy & Technology’nin (CDT) yayımladığı “Dark Patterns in AI Chatbots” raporunu konuşuyoruz.

“Aramızda kalsın” diye yemin eden botlardan, sizi sohbette tutmak için tasarlanmış mola ekranlarına; yalakalık yapan yapay zekâdan, vedalaşırken sizi suçlu hissettiren companion uygulamalarına kadar hepsine bakıyoruz.

Bölümün sonunda raporun tasarımcılar için önerilerini ve benim eleştirilerimi bulabilirsiniz.

Bolum ilham videosu: Lost çok bozdu

Makale linkleri:

• Joshi, R., Adjagbodjou, A. ve Luria, M. (2026). Dark Patterns in AI Chatbots: A Taxonomy to Inform Better Design. Center for Democracy & Technology.
• Gray, C. M. ve diğerleri (2018). The Dark (Patterns) Side of UX Design. CHI ‘18.

İntro müziğimi yapay zekâyla yaptığımı söylemeseydim fark eder miydiniz? Peki söyleyince güveniniz değişti mi?

Bu bölümde araştırmaların gösterdiği tuhaf gerçeği konuşuyoruz: İnsanlar yapay zekâ kullandığını açıkla diyor, ama açıkladığın an güvenleri düşüyor. Gizleyip başkası tarafından ifşa edilmek ise çok daha beter.

Nielsen Norman Group'un PACED çerçevesiyle tasarımda şeffaflığı ne zaman ve nasıl yöneteceğimizi konuştuk.

Bölüm adı ilham videosu: https://www.youtube.com/watch?v=9Z3ivKvfLEM

Makale: When Should You Disclose AI Use? The PACED Framework

Yetişkinlerin %71'i evlerinin yakınlarına AI veri merkezi kurulmasına karşı çıkıyor. Nükleer santrallere karşı çıkarların oranı %53. Aynı kişiler ChatGPT'yi elinden bırakamıyor.

Peki ya çocuklar? Bu bölümde MIT Technology Review'un Eylül/Ekim 2026 sayısından yola çıkarak iki çarpıcı meseleyi konuşuyoruz: yetişkinlerin yapay zekaya duyduğu o sevgi-nefret ilişkisi ve çocukların AI ile arasına yetişkinlerden çok daha sağlıklı sınırlar koyabilme becerisi.

Yapay zeka tasarımında kontrolü ve şeffaflığı kaybettiğimizde ne oluyor? Yetişkinlerin çocuklardan öğreneceği neler var?

Bölümde bahsettiğim yazıların özet notlarını ve cheat sheet 'ini edinmek isterseniz Instagram'dan (@arayuzpodcast) bana mesaj atabilirsiniz.

Kaynak: MIT Technology Review Sep/Oct 2026

Yazılar:

1. People really hate AI, so why can’t they get enough?

2. How kids feel about AI, in their own words

Bazı gençler yapay zekayla sadece konuşmuyor, ona gerçekten bağlanıyor. Arkadaş, sevgili, hatta aile figürü olarak görüyor. Peki bir yapay zeka modeli neden bu kadar vazgeçilmez hale geliyor?

Bu bölümde gençlerin yapay zekayla kurduğu bu duygusal bağa, bu bağın nasıl bağımlılığa dönüşebildiğine ve tasarımcıların burada neyi yanlış yapabileceğine bakıyoruz.

Makale: Understanding Teen Overreliance on AI Companion Chatbots Through Self-Reported Reddit Narratives

Instagram: @arayuzpodcast

Suno prompt:

Create a short, sophisticated modern jazz intro for a design and technology podcast.

Warm upright bass, brushed drums, Rhodes electric piano, muted trumpet, and subtle acoustic piano. Begin with a distinctive jazz piano chord progression, followed by a playful trumpet motif and a tight rhythmic groove. The sound should feel curious, intelligent, slightly unexpected, and effortlessly stylish.

Think intimate late-night jazz club meets contemporary editorial design. Organic instruments, subtle room ambience, warm analog recording texture, sophisticated harmony, and a memorable melodic signature.

No vocals, no lyrics, no big-band sound, no cheesy cocktail-bar jazz, no excessive improvisation. Keep the arrangement minimal and recognizable.

Length: 10–15 seconds.
Tempo: around 100 BPM.
End with a crisp musical resolution suitable for a spoken podcast title or tagline.

Tam otonom yapay zekâ ajanlarını konuşuyoruz.Sadece cevap veren değil; plan yapan, karar alan, kod yazan ve bizim adımıza harekete geçen sistemleri.

“Kırmızı hapı” seçersek ne oluyor? Kontrol gerçekten bizde mi kalıyor, yoksa konfor uğruna yavaş yavaş devrediyor muyuz?

Bir akademik makaleden yola çıkarak; doğruluk, güven, güvenlik gibi diğerleri ve otonomi seviyelerini tek tek inceliyoruz. Yapay zekânın sunduğu hızın ve kolaylığın arkasındaki görünmeyen riskleri masaya yatırıyoruz.

Makale linki:

Fully Autonomous AI Agents Should Not be Developed

Bu bölümde, vibe coding’in tasarım sürecini nasıl değiştirdiğini konuşuyoruz. Birkaç prompt yazarak çalışan arayüzler ve kodlar üretmek kulağa harika geliyor… peki bu hız bize gerçekten iyi tasarımlar mı kazandırıyor?

Vibe coding’in sunduğu kolaylıkları, gizli risklerini ve “eh, bu da olur” noktasına nasıl gelindiğini; bir akademik makale ve kişisel deneyimler üzerinden ele alıyoruz.

Kısacası, yapay zekâyla tasarlarken işi mi hızlandırıyoruz, yoksa fark etmeden tasarımı autopilot’a mı alıyoruz?

Makale linki:

Vibe Coding for UX Design: Understanding UX Professionals' Perceptions of AI-Assisted Design and Development

Benim yazıdığım minik makale:

Yapay Zekâ ile, Tasarımda Yeni Bir Dönem: Vibe Coding Nedir?

Vibe coding araçları:

Cursor

Lovable

v0 by vercel

Bu bölümde, dark pattern’ların ne olduğunu, neden bu kadar tanıdık hissettiklerini ve yıllar içinde nasıl evrildiklerini konuşuyoruz.
Clickbait’lerden abonelik tuzaklarına, arayüz oyunlarından yapay zekâya uzanan bu yolculukta, tasarımın karanlık tarafına yakından bakıyoruz.

Ve en kritik soru:
Yapay zekâ ile birlikte, artık sadece tıklamalarımız mı yönlendiriliyor, yoksa düşünme biçimimiz mi?

Makale linki: The Dark (Patterns) Side of UX Design

Yapay zekâ her sorumuza cevap veriyor ama bu cevaplar gezegene neye mal oluyor?

Bu bölümde, yapay zekânın görünmeyen karbon ayak izini; model eğitiminden, her gün yazdığımız promptlara, veri merkezlerinden donanım üretimine kadar ele alıyoruz. Yapay zekânın gerçekten gezegenle kavga edip etmediğini ve bu kavganın nasıl barışa dönüşebileceğini konuşuyoruz.

Ted Talk Daily:

We're doing AI all wrong. Here is how to get it right | Sasha Luccioni

Makale Referansı:

⁠Hype, Sustainability, and the Price of the Bigger-is-Better Paradigm in AI⁠

Suno Prompt:

A podcast intro song that is instrumental. Make it in classical music genre. Make it energising.

Yapay zekayı neden insanlaştırmaya bu kadar meyilli olduğumuzu konuşuyoruz. AI’ya insan özellikleri atfederken aslında kendi zihnimizi, duygularımızı ve “insana özgü” sandığımız kavramları nasıl yeniden düşündüğümüzü iki akademik makale üzerinden inceliyoruz.

Kısacası, AI’yı anlatırken biraz da kendimize bakıyoruz.

Makale linkleri:

The Double-Edged Sword of Anthropomorphism in LLMs

Large Language Models Have Divergent Effects on Self-Perceptions of Mind and the Attributes Considered Uniquely Human

Instagram: @arayuzpodcast

Bu bölümde önce kısaca kendimden bahsediyorum, ardından “Why Johnny Can’t Prompt?” makalesini ele alıp kullanıcıların prompt yazarken nerelerde zorlandığını ve bunun tasarımcılar için ne ifade ettiğini konuşuyoruz.

Why Johnny Can’t Prompt: How Non-AI Experts Try (and Fail) to Design LLM Prompts: Makale linki

Instagram: @arayuzpodcast