Het stedenbouwkundig ontwerp voor Merwede in Utrecht, de grootste autovrije buurt van Nederland, en het onlangs gepubliceerde onderzoek Low-carbon urbanism, waarin Merwede ook figureert, staan centraal in deze podcast. Het gesprek met stedenbouwkundige Marco Broekman van BURA is wat langer dan anders omdat we echt diep op de materie ingaan.

Merwede – overzicht stadsblokken eerste fase 

Merwede – overzicht landschapsontwerpen eerste fase

Van de bijna 6.000 woningen die Merwede uiteindelijk krijgt, worden er in de eerste fase nu ruim 4.000 gebouwd. Met de vaststelling van de ontwerpen voor de eerste fase, het beeld dat we daarmee van de buurt hebben, is het interessant om een eerste, tussentijdse balans op te maken voor het gebied. Welke kwaliteiten krijgt deze buurt, die uit meer dan 200 panden zal bestaan, verschillende pleinen zal krijgen, en langs het Merwedekanaal een park krijgt? Hoe wordt de mobiliteit in de buurt georganiseerd? En wat zou in het vervolg nog beter kunnen?

BURA en MerwedeLab hebben zelf een aantal ‘lessons learned’ rond de eerste fase uitgewerkt. Op een aantal daarvan zoomen we in de podcast in, zoals het beperkte aantal biobased gebouwen in het gebied, wat lijkt te komen doordat biobased materialen iets meer geveldiepte vragen en daardoor bij de strikte sturing op BVO minder aantrekkelijk zijn. Dat blijkt een complex vraagstuk.

In sommige buurten in Seoul wordt gewerkt met ‘incentives’, dus beloningen. Voeg je publiek programma in de plint toe? Dan kun je hoger bouwen! Bouw je duurzamer? Dan kun je hoger bouwen! Enzovoorts. NEXT architects heeft daar een goed boekje over geschreven: Seoulutions. Zou dat een denkrichting kunnen zijn? Dus niet de stok, maar de wortel?

Samen met LEVS architecten en Urban Climate Architects heeft BURA de afgelopen jaren onderzoek gedaan naar Low-Carbon Urbanism en dat gevat in een zeer leeswaardige publicatie die als PDF gratis te downloaden is. Kijkend vanuit het perspectief van materiaalgebonden CO2-uitstoot blijkt een villawijk niet gunstig (want relatief veel infrastructuur), maar ook een torenwijk niet gunstig (want relatief zware constructies). Een hoogstedelijke buurt zonder hoogbouw komt eigenlijk als beste naar voren. Een buurt dus zoals Merwede.

In het onderzoek zijn zeven buurten bestudeerd en is voor allemaal uitgerekend wat de materiaalgebonden CO2-uitstoot is bij traditionele bouw, hybride bouw en volledig biobased bouw. Dat is ook bij Merwede uitgerekend en daarbij bleek de materiaalgebonden CO2-uitstoot bij volledig biobased bouw nog eens gehalveerd te kunnen worden.

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC over hoe geluidwerend glas is opgebouwd. De aansluiting op de kozijnen en openingen zoals suskasten vragen daarbij altijd extra aandacht.

Het beeld bij de podcast toont een woonstraat in Merwede en is gemaakt door LOLA Landscape Architects.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is architect, ontwikkelaar en bouwer Nanne de Ru, (mede)oprichter van Powerhouse Company, RED Company en Construction Company.

Onderwerp van gesprek is het beheersen van hoogbouw van initiatief tot oplevering. We bespreken hoogbouw als architectonische typologie, en het feit dat een hoog gebouw zowel van veraf als van dichtbij overtuigend moet zijn. We praten over Nanne’s eerste hoogbouwproject, de Amstel Tower in Amsterdam, en hoe hij betrokken raakte bij een hele serie hoge gebouwen in zijn thuisstad Rotterdam. 

We spreken over de start van RED Company, het ontwikkelbedrijf dat hij samen met Niels Janssen startte. De meeste ontwikkelaren beginnen klein, maar RED Company begon tien jaar geleden direct met twee initiatieven voor woontorens: de Bunker Toren in Eindhoven en de Baan Toren in Rotterdam, die op dit moment in aanbouw is. 

Nanne vertelt over de keuze om naast ontwikkelaar ook bouwer te worden. Hij legt uit hoe hij de kwaliteit van het gebouw beter kan controleren, en hoe hij kansen ziet om met hetzelfde bouwteam van de Baantoren ook te werken aan de bouw van de Codrico Toren en Rise. 

Tenslotte hebben we het over zijn ambities om in New York voet aan de grond te krijgen. Wat kunnen ze in dé hoogbouwstad leren uit Nederland? Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: [email protected]

De bij de podcast gebruikte foto van de in aanbouw zijnde Baan Toren in Rotterdam is gemaakt door architect / partner Stefan Prins van Powerhouse Company.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is architect Florian Idenburg, medeoprichter van Solid Objectives Idenburg Liu (SO-IL).

Aanleiding voor het gesprek is toren The CubeHouse, die deze week wordt geopend op de Amsterdamse Zuidas. The CubeHouse is een opmerkelijk kantoorgebouw en het eerste gebouw op de Zuidas met een houten draagstructuur. We praten over het ontstaan van het ontwerp, over de toren als gebouwtype om in te werken en over Florians fascinatie voor werkomgevingen – een (ten onrechte) onderbelicht thema in de architectuur. We praten over de betekenis van werk en werkomgevingen, en over de toekomst van het kantoor. En we hebben het over de bijzondere tussenzones tussen binnen en buiten die SO-IL in The CubeHouse ontwierp.

We praten ook over de woontorens die Florian ontwerpt in New York, waar zijn bureau ook gevestigd is. We hebben het over de noodzaak van het creëren van diversiteit in massawoningbouw en wat voor bouwsysteem hij daarvoor in New York gebruikt. We bespreken twee recente woningbouwprojecten van SO-IL: 9 Chapel en 450 Union – gebouwen met bijzondere buitenruimtes, set-backs en gelaagde overgangen tussen binnen en buiten. Florian vertelt over het ontstaan van deze gebouwen en het belang van de woongemeenschappen, diversiteit en goede plattegronden in hoge gebouwen. Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: [email protected]

De bij de podcast getoonde foto van The CubeHouse is gemaakt door fotograaf Iwan Baan.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is Bart van der Vossen, directeur Ruimte bij de gemeente Utrecht.

Onderwerp van gesprek is verdichting en hoogbouw in Utrecht. We hebben het over de zachtaardige stad die Utrecht is, en op wat voor manier er aan de stad wordt gewerkt. We praten over de overstap die Bart maakte van partner bij Rijnboutt naar zijn nieuwe rol binnen de gemeente – want wat doet een directeur Ruimte nu eigenlijk? En we praten over de verwachte groei van de stad, en hoe de stad daarop voorsorteert met verdichting, en ongelijk investeren voor gelijke kansen.  

Bart legt uit hoe Utrecht het idee van de 10 minuten stad toepast, en wat de ‘barcode’ is waarmee in Utrecht de programmaonderdelen van de stad worden vastgelegd. We hebben het over de ambitieuze plannen voor de bebouwing van de polder Rijnenburg: past deze ontwikkeling wel binnen de ambitie om binnenstedelijk te verdichten? En hoe worden de 25.000 woningen en 12.500 arbeidsplaatsen in dit gebied straks ontsloten? Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
 Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: [email protected]

Deze week is de 100e en laatste column van architect Joost Ector verschenen. Een goede aanleiding voor een gesprek over opiniërend schrijven over architectuur, over hoe zijn column zijn eigen ontwerpbenadering heeft aangescherpt, en over het ontwerpen van de ontmoetingen tussen mensen, om zo kennisuitwisseling en kennisontwikkeling te faciliteren.

Ruim tien jaar geleden benaderde Joost Ector, architect en partner bij Ector Hoogstad Architecten, de redactie van Architectenweb met het idee voor een maandelijkse column. Hij had eerder veel geschreven en zocht naar een manier om dat weer op te kunnen pakken. Achterliggend idee was dat het hem zou helpen om gedachten echt af te maken, iedere maand weer. Terugkijkend concludeert hij dat de column voor hem ook zo heeft uitgepakt.

Duurzaamheid had Joost altijd gezien als een vanzelfsprekend onderdeel van zijn ontwerpen, maar ook niet meer dan dat. Met het schrijven van de columns ontdekte hij echter dat duurzaamheid een plek meer op de voorgrond verdiende. Toen hij op het bureau voorstelde om de duurzaamheid van hun projecten explicieter te maken, werd daar direct enthousiast op gereageerd. Zo hebben de columns er uiteindelijk voor gezorgd dat de ambitie rond duurzaamheid op het bureau is aangescherpt.

De ambitie van het bureau op dat vlak wordt goed geïllustreerd in het ontwerp van het nieuwe Veiligheidscentrum in Apeldoorn. Alle duurzame trefwoorden zijn daarop van toepassing: circulair, biobased, natuurinclusief, klimaatadaptief en energieneutraal. Bijzonder is dat de materialen van het gebouw dat nu op de locatie staat, hergebruikt worden in het nieuwe gebouw. 

Een ander goed voorbeeld is het houten gemeentehuis in de Krimpenerwaard dat Ector Hoogstad Architecten samen met DOOR architecten heeft ontworpen. Richting de toekomst ziet Joost weinig beperkingen in het opschalen van het bouwen met hout. De iets dikkere constructie en het wat kleinere stramien levert in plattegronden wat hem betreft geen problemen op. Terwijl de voordelen van bouwen met hout voor iedereen evident zijn en (toekomstige) gebruikers er zonder uitzondering enthousiast over zijn.

Onder Joosts leiding heeft Ector Hoogstad Architecten zich ontwikkeld tot een architectenbureau met een brede portefeuille met als een van de zwaartepunten het ontwerp van gebouwen voor onderwijsinstellingen, onderzoeksinstellingen en kennisinstellingen. Een speerpunt van het bureau daarbij is het stimuleren van ontmoetingen, zodat er kennisuitwisseling en kennisontwikkeling plaats kan vinden. In de podcast is Joost stellig in dat die ontmoetingen te ontwerpen zijn.

Het gaat erom routes door gebouwen te ontwerpen en bijvoorbeeld op kruispunten dan ontmoetingsplekken te maken, legt Joost uit. Onderin een atrium, op de plek waar de trappen daaruit samenkomen, is vaak een goede plek voor ontmoeting. Maar iedere opgave is anders en vraagt om eigen antwoorden, legt hij uit. In het ontwerpproces ontstaat vaak een idee over wat het ontwerp een organisatie zou kunnen bieden, wat voor routes en ontmoetingsplekken. De kansen die hij met zijn team ziet, probeert hij dan in het ontwerp te verzilveren. 

Het componeren van ruimtes, daar gaat het voor Joost uiteindelijk om. Hoe daglicht in de ruimte valt, hoe de ruimte zich verhoudt tot andere ruimtes, hoe je er doorheen beweegt, hoe de ruimte klinkt, hoe die gematerialiseerd is… er zijn zoveel aspecten die een rol spelen. Dat maakt het architectenvak voor Joost zo boeiend.

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC over hoe je als architect het kleurbeeld van glas kunt ontwerpen. De combinatie van dubbel en triple glas in een gevel vraagt daarbij extra aandacht.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is Marco Peppel, directievoorzitter van bouwer J.P. van Eesteren en bestuurslid van Stichting Hoogbouw.

Met Marco zoomen we in op de realisatie van hoge gebouwen. Wat zijn de belangrijkste uitdagingen waar je tegenaan loopt bij de uitvoering van hoogbouw? We praten over de historie van bouwbedrijf J.P. van Eesteren. Hoe komt het dat het bedrijf al vroeg een portfolio met hoge gebouwen had, en waar komt die drang naar complexe bouwprojecten vandaan?

Marco vertelt over de complexiteit van binnenstedelijke hoogbouwprojecten, waarbij veiligheid één van de grootste uitdagingen vormt – zoals bij het project KJ-plein in Den Haag, naast een van de drukste stations van Nederland. Bij binnenstedelijke bouwprojecten vormt den bouwlogistiek ook een puzzel. Bij de realisatie van Justus in de Amsterdamse Sluisbuurt heeft J.P. van Eesteren innovatieve oplossingen daarvoor in de praktijk gebracht.

Daarnaast gaat Marco in op het project HAUT, dat we eerder ook bespraken met architect Do Janne Vermeulen en constructeur Mathew Vola. Wanneer is hout nu een goede oplossing bij hoge gebouwen?

Tenslotte hebben we het over haalbaarheid. “De meeste hoogbouwplannen sneuvelen op de tekentafel”, zegt Marco. “Dus bij hoogbouwprojecten moet je de juiste keuzes maken, vanaf het begin.” Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: [email protected]

De foto bij de podcast is gemaakt door Ernst van Raaphorst en toont de door de Architekten Cie. ontworpen woontoren Justus in de Sluisbuurt van Amsterdam.

Bij MVRDV is de afgelopen vijf jaar onderzoek gedaan naar de materiaalgebonden CO2-uitstoot van gebouwen. Daaruit heeft het bureau verschillende strategieën en tools ontwikkeld die het graag in de branche wil delen. Een gesprek met architecten Sanne van der Burgh en Boudewijn Thomas van MVRDV.

Poster: MVRDV Carbon Guidelines

Tool: CarbonSpace by MVRDV

Bij MVRDV staan Sanne van der Burgh en Boudewijn Thomas aan het hoofd van de afdeling MVRDV NEXT, waarbij dat laatste een afkorting is voor New Experimental Technologies. Het is de afdeling waar het parametrisch ontwerpen op het bureau steeds een stap verder gebracht wordt en waar momenteel ook de nieuwste toepassingen van AI worden getest. Maar vijf jaar geleden is daar ook gestart met een onderzoek naar de materiaalgebonden CO2-uitstoot van gebouwen. Dat startte met hoe dat het beste te meten is, waarbij het eigen portfolio is doorgerekend, en eindigde met het vaststellen van de strategieën hoe de uitstoot stapsgewijs is te verlagen.

In de podcast vertellen Sanne en Boudewijn in detail over wat ze allemaal geleerd hebben. Enkele opvallende bevindingen: een grote uitkraging, zoals bij het woongebouw aan het Westerpark in Amsterdam, of een grillige vorm, zoals bij Valley ook in Amsterdam verhoogt de materiaalgebonden CO2-uitstoot maar met 3%. Fundamenteler zijn de keuzes rond de hoofddraagconstructie en de grootte van de kelder.

Uit hun onderzoek kwam uiteindelijk naar voren dat er een relatie is tussen het gewicht van een gebouw en de materiaalgebonden CO2-uitstoot ervan. Hoe zwaarder een gebouw, hoe hoger de materiaalgebonden CO2-uitstoot, en vice versa. De eerste strategie binnen het bureau is daarom nu om het gewicht van gebouwen te verminderen. Tot 2030 wil het bureau iedere maand zijn portfolio 3 kg / m2 lichter maken. De inzet op biobased materialisering is daarin belangrijk. Net als een streven om ondergrondse parkeergarages te verkleinen en waar mogelijk achterwege te laten.

Een tweede strategie binnen het bureau is om vanaf de start van het ontwerpproces te rekenen aan de materiaalgebonden CO2-uitstoot. Voor de eerste berekeningen bij de start van het ontwerpproces heeft het een eigen tool ontwikkeld – CarbonSpace – dat nu door iedereen gratis te gebruiken is. In deze tool wordt gewerkt met realistische aannames rond de materialisering van gebouwen, waardoor ontwerpers uitgedaagd worden het ontwerp op een fundamenteel niveau door te denken. Kan er meer van het bestaande hergebruikt worden? Kan er meer biobased uitgevoerd worden? Kan het gebouw niet toch iets kleiner? Is die grote kelder wel echt nodig? 

Bij het ontwerp van een bedrijvenpark rond AI in Heilbron heeft het bureau gewerkt met carbon budgetten voor de verschillende gebouwen. Het betekende in de praktijk dat er naast een kostencalculatie ook een materiaalgebonden CO2-calculatie meeliep met het ontwerpproces. Op die manier kon op beide gestuurd worden. Het is een manier van werken die het bureau vaker wil toepassen.

Denkend vanuit materiaalgebonden CO2-uitstoot is het vanzelfsprekend om alles wat er al is zoveel mogelijk her te gebruiken. Het beeld bij deze podcast, gemaakt door fotograaf Xia Zhi, toont het Shenzhen Women & Children’s Center, waarbij  MVRDV erin geslaagd is om een bestaand casco her te gebruiken en zo enorm veel tijdwinst te behalen maar ook enorm veel materiaalgebonden CO2-uitstoot te besparen. 

Deze podcast wordt mede mogelijk gemaakt door AGC. Halverwege de podcast vertelt Anton Peters van AGC over hun Project Volta waarbij de CO2-uitstoot bij de productie van glas met maar liefst 74% wordt gereduceerd.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is architect en stedenbouwkundige Marianne Loof, medeoprichter van LEVS architecten, en Spoorbouwmeester.

Marianne vertelt over de inzichten die vier jaar Spoorbouwmeesterschap haar hebben opgeleverd. En natuurlijk over de vraag: wat doet een Spoorbouwmeester eigenlijk? Maar we gaan vooral in op het onderwerp van verdichten en hoogbouw rondom stationslocaties. 

Bij en rondom veel stations in Nederland wordt verdicht door het stapelen van complexe programma’s op de ‘postzegel’ rondom het spoor. Kan dat niet simpeler?

Marianne vertelt ook over de noodzaak tot ‘ademruimte’ rondom het spoor: leidt de verdichting van vandaag niet tot fysieke en infrastructurele problemen rondom het spoor in de stad van morgen? 

We hebben over de woningbouwtypologie in de verdichtingsplannen, en het type hoogbouw dat daar nu ontstaat. En we praten over de relatie tussen investeringen in binnenstedelijke verdichting en de investeringen in infrastructuur. Want is Nederland nu eigenlijk een treinland, of een autoland? Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen

Reacties: [email protected]

De luchtfoto bij deze podcast toont Den Haag Centraal en omgeving. Het copyright van de foto ligt bij de gemeente Den Haag.

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is stedenbouwkundige Stephan Sliepenbeek, hoofdontwerper bij gemeente Amsterdam. 

Onderwerp van gesprek is een nieuw hoogstedelijk gebied in Amsterdam: Amstel III. Dit kantorenpark uit de jaren tachtig wordt in hoog tempo getransformeerd tot een gemengd stuk stad, met hoogbouw als belangrijkste typologie. In de podcast spraken we al eerder over Amstel III met supervisor Don Murphy en architect Aldo Trim.

Dit gesprek gaat nadrukkelijk in op het stedenbouwkundig plan van Amstel III. Stephan vertelt over het ontstaan van de plannen voor het gebied en hoe de rol van de gemeente daarin veranderde van faciliterend naar meer richtinggevend. Hij vertelt over de relatie, de werkwijze en het belang van vertrouwen tussen gemeente en marktpartijen. En hij legt uit dat er een relatief licht pakket van eisen wordt gebruikt in het sturen op kwaliteit.

We hebben het ook over de programmamix en de voorzieningen: hoe verhouden de woninggroottes zich tot de rest van de stad, en hoe zit het met het aanbod in de plinten? En we bespreken hoe andere hoogstedelijke gebieden kunnen leren van de experimentele werkwijze in Amstel III. Luisteren dus!

Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: [email protected] 

Toren van Babel is een maandelijkse serie binnen de Architectenweb Podcast. Hierin praat architect Daan Roggeveen (MORE Architecture) met ontwerpers, ontwikkelaars en andere experts die allemaal hun eigen perspectief hebben op hoogbouw. Doel is het antwoord vinden op de vraag: hoe maak je nu een echt goed hoog gebouw? De gast deze maand is Ellen van Bueren, hoogleraar Urban Development Management aan de Faculteit Bouwkunde van de TU Delft.

Ellen vertelt over de brede oriëntatie van haar leerstoel aan de TU Delft, waarin processen van sturing en besluitvorming centraal staan. We praten over het proces van gebiedsontwikkeling en over de rol van nieuwe ‘ingrediënten’, zoals water en energie, bij stedelijke ontwikkelingen. En we praten over de ‘chef-koks’ die bij gebiedsontwikkeling in de spreekwoordelijke keukens staan. 

We bespreken de woningbouwopgave in Nederland en in hoeverre hoogbouw daar de oplossing voor is. We praten over ‘net-niet hoogbouw’ in middelgrote steden, en over het belang van openbare ruimte. 

En we hebben het over het openbaar vervoer als drager voor gebiedsontwikkeling en verdichting. Over de termijn waarop we steden plannen, en waarom er in Nederland wordt gepland op zo’n korte termijn. We hebben het over de Nederlandse kruideniersmentaliteit en de lange termijn waarop in landen als Spanje en Denemarken wordt geïnvesteerd in openbaar vervoer. 

En we hebben het over living labs: de stad als laboratorium voor onderzoek en experiment. Kunnen we op die manier ook naar hoogbouw kijken…? Luisteren dus!

De podcast wordt mede mogelijk gemaakt door Stichting Hoogbouw.

 
Idee & Presentatie: Daan Roggeveen (MORE Architecture)
Productie & Techniek: Lieven Heeremans
Muziek: Job Roggeveen
Reacties: [email protected]

Het beeld​ bij de podcast toont het project LEAD in Leiden, ontworpen door Powerhouse Company en DELVA Landscape Architecture & Urbanism. Het beeld zelf is gemaakt door Beauty and the Bit.