ในนวนิยายเรื่องหนึ่งของ บ๋าว นิญ นักเขียนชื่อดังชาวเวียดนาม ใช้เสียงร้องไห้คร่ำครวญของ "ผีสงคราม" วิญญาณเร่ร่อนของเหล่าทหารที่ตายอย่างศพไร้ญาติในป่า เป็นสัญลักษณ์แทนความโศกเศร้าจากสงครามเวียดนามในใจของคน ความเศร้านี้มีอยู่จริงในครอบครัวชาวเวียดนามนับพันที่ยังหาศพสมาชิกในครอบครัวที่ออกรบในป่าเขาแล้วไม่กลับมาได้พบ ด้วยความเชื่อว่าถ้าปราศจากการทำพิธีศพที่ถูกต้องแล้ว วิญญาณของพวกเขาจะร่อนเร่น่าเวทนาไปชั่วนิรันดร์ คนจำนวนมากจึงฝากความหวังไว้ที่ร่างทรงผู้มีญานพิเศษให้ติดต่อกับโลกของคนตาย ช่วยชี้ทางให้พวกเขาได้ทำหน้าที่ส่งดวงวิญญานของผู้เป็นที่รักสู่สุคติ

โหราศาสตร์กับดาราศาสตร์คือศาสตร์เดียวกันในยุคพันปีก่อนคริสตกาล ก่อนค่อย ๆ แยกทางเมื่อโลกตะวันตกหันเข้าหาเหตุผลเป็นทางนำของชีวิต แม้เทคโนโลยีจะก้าวล้ำ และการพัฒนาทางเศรษฐกิจเปลี่ยนสังคมสู่วัตถุนิยม ประวัติศาสตร์ชี้ว่าบทบาทของโหรและหมอดูยั่งยืนต่อเนื่องมาในอุษาคเนย์มานับร้อยปี คนทุกฐานะชนชั้นยังมีโหราศาสตร์เป็นหนึ่งในเครื่องปลอบใจยามชีวิตไม่แน่นอน หมอดูปรากฏตัวอยู่ทุกที่รวมทั้งในปราสาทราชวังและศูนย์กลางอำนาจการเมือง อยู่เคียงข้างผู้นำบางคนในการตัดสินใจที่ส่งผลต่อประเทศชาติ

"เมอราปี" หนึ่งในภูเขาไฟที่ดุร้ายที่สุดของอินโดนีเซีย มีตำนานเล่าขานกันมานับพันปีในฐานะภูเขาไฟศักดิ์สิทธิ์ของอาณาจักรชวาโบราณ ปัจจุบันแม้กาลเวลาจะเปลี่ยนไป เมอราปียังเป็นภูเขาไฟที่มีนายทวาร หรือมนุษย์ผู้ทำหน้าที่สื่อสารทางจิตวิญญาณกับมัน ปกป้องผู้คนจากความโกรธเกรี้ยวของภูเขาไฟด้วยการเซ่นสรวงบูชา ชวนฟังเรื่องของนายทวารผู้พิทักษ์วิญญานของเมอราปีผู้หนึ่งที่ยืนยันทำหน้าที่ของตนจนตัวตาย

คำประกาศของกระทรวงสาธารณสุขที่ให้ยกเลิกโควิด-19 จากการเป็นโรคติดต่ออันตรายและกำหนดให้เป็นโรคที่ต้องเฝ้าระวัง ตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคมนี้เป็นต้นไป สอดคล้องกับทิศทางของประเทศอาเซียนที่พร้อมโบกมือลาฝันร้าย แล้วเปิดประตูรับโอกาสทางเศรษฐกิจให้ประชาชนได้ลืมตาอ้าปากอีกครั้งหนึ่ง แต่การจากไปของโควิด-19 ไม่ได้หมายถึงการจากไปของอุปสรรคอื่น ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งสงครามยูเครน และสงครามการค้าจีน-สหรัฐฯ ที่ส่งผลกระทบต่อชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนถ้วนหน้า วัดฝีมือรัฐบาลประเทศอาเซียนว่าจะนำพาประชาชนให้ผ่านพ้นอุปสรรคยุคหลังโควิด-19 ได้อย่างมีประสิทธิภาพเพียงใด

ประเทศเอเชียตะวันออกฉียงใต้ส่วนใหญ่ยกเว้นประเทศไทยตกเป็นเมืองขึ้นของมหาอำนาจตะวันตกในช่วงครึ่งแรกของศตวรรษที่ 20 บางประเทศผ่านสงครามต่อต้านเจ้าอาณานิคมที่โหดร้ายยาวนาน โลกเปลี่ยนไปหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ลัทธิล่าอาณานิคมตกสมัย ดินแดนใต้อาณานิคมทยอยประกาศเอกราชก่อตั้งประเทศมีระบบการปกครองที่ต่างกันออกไปและเก็บความทรงจำทางประวัติศาสตร์เป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์ตน ความบอบช้ำมาถึงอีกระลอกพร้อมสงครามเย็นที่แบ่งแยกโลกออกเป็นสองขั้ว ความเติบโตมาถึงเมื่ออาเซียนเปลี่ยนจากสังคมเกษตรกรรมเป็นอุตสาหกรรม เผชิญความท้าทายของโลกยุคใหม่ไม่จบสิ้น ประวัติศาสตร์การก่อร่างสร้างตัวเป็นประเทศของอาเซียนถูกย้ำเตือนในวันชาติ เพื่อไม่ให้สูญหายไปจากความทรงจำของคนรุ่นใหม่

คอร์รัปชันเปรียบเหมือนรูรั่วในกระเป๋า ที่แม้มีเงินมากแค่ไหนก็มักรั่วไหลไปสู่มือลึกลับที่ไม่อาจระบุได้ ดัชนีชี้วัดระดับการทุจริตให้คะแนนสิงคโปร์สูงสุดในฐานะประเทศปลอดคอร์รัปชัน ส่วนกัมพูชาครองแชมป์ยอดแย่ติดกันมาหลายปี ในขณะที่ประชาชนอีกหลายประเทศมองว่าการทุจริตในประเทศของตนเองมีแต่จะเลวร้ายลง ลีลาทุจริตในประเทศอาเซียนเหมือนหรือต่างกันอย่างไร ฟังตัวอย่างของมาเลเซียและกัมพูชา เข้าใจเพื่อนบ้านแล้วย้อนคิดเข้าใจตน

ขณะที่บางอาชีพอาจหายไปตามกาลเวลา แต่อาชีพสายลับยังอยู่ยงคงกระพัน ดูได้จาก "โหยว จุน เว่ย" (Yeo Jun Wei) หรือ ดิ๊กสัน โหยว (Dickson Yeo) นักศึกษาปริญญาเอกชาวสิงคโปร์ ผู้รับจ๊อบหาข่าวกรองให้จีนในวัย 30 กว่า ๆ ใช้ฉากหน้าของความเป็นนักวิชาการล้วงความลับในวอชิงตัน ดีซี แต่พลาดท่าถูกจับติดคุกทั้งในสหรัฐฯ และสิงคโปร์บ้านเกิด ลีลาการสร้างเครือข่ายหาข่าวกรองของเขาชี้ถึงความสำคัญของโซเชียลมีเดียที่กลายเป็นเครื่องทุ่นแรงของแทบทุกอาชีพ ไม่เว้นแม้แต่สายลับ

รอสมาห์ มันโซร์ (Rosmah Mansor) ภรรยาอดีตนายกรัฐมนตรี นาจิบ ราซัก แห่งมาเลเซีย เจ้าของฉายา "สุภาพสตรีหมายเลขหนึ่งแห่งการชอปปิง" ตกที่นั่งลำบากเมื่อศาลสูงสุดตัดสินจำคุกสามีของเธอเป็นเวลา 12 ปี โดยคดีอื่น ๆ อีกหลายสิบกำลังจะตามมา ตัวเธอเองอาจเผชิญชะตากรรมเช่นเดียวกันจากคดีทุจริตหลายคดี รวมทั้งคดีประวัติศาสตร์ 1MDB ที่สามีเป็นจำเลยใหญ่ ครั้งหนึ่งรอสมาห์มีอำนาจวาสนา ใช้ชีวิตหรูหรา และว่ากันว่าเป็นผู้ไม่รีรอที่จะแสดงอิทธิพลต่อการตัดสินใจทางการเมือง เป็นเหตุผลที่แท้จริงในการนำพานาจิบ ราซัก และเศรษฐกิจมาเลเซียดิ่งลงเหว

ปราโมทยา อนันตา ตูร์ แห่งอินโดนีเซีย เป็นนักเขียน นักต่อสู้ และเป็นตำนาน นวนิยายชุดจตุรภาคเกาะบูรูของเขาส่งให้เขาเป็นนักเขียนอินโดนีเซียและนักเขียนจากเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เพียงผู้เดียวที่ได้รับการเสนอชื่อเข้ารับรองวัลโนเบลสาขาวรรณกรรมหลายครั้ง ในขณะที่จตุรภาคเกาะบูรูเล่าเรื่องชีวิตจริงของบิดาแห่งการหนังสือพิมพ์แห่งประเทศ วิธีอันแยบคายที่ปราโมทยาเขียนนวนิยายเรื่องนี้ในภาวะไร้ซึ่งเสรีภาพ ก็ส่งให้ชีวิตเขามีสีสันไม่ผิดกับนิยายอีกเรื่องหนี่ง ย้ำเตือนถึงพลังแห่งการเขียนจากใจที่มุ่งมั่น

แรร์เอิร์ธ (Rare Earth) ทรัพยากรชื่อแปลกฉายาไวตามินแห่งโลกสมัยใหม่ คือความจำเป็นที่ขาดไม่ได้ของโลกยุคไฮเทค แต่อาจมีราคามากกว่าชีวิตคนธรรมดาในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้บางประเทศ เรื่องของมาเลเซียและเมียนมาเป็นอุทาหรณ์แสดงถึงอำนาจการตัดสินใจของผู้นำที่ผลักให้ประเทศตนกลายเป็นถังขยะและโรงงานราคาถูกภายใต้กำลังทรัพย์ของประเทศร่ำรวย