BYTOM ROZMAITY

Myślenie krytyczne jest jego dewizą, a ironia bronią. W życiu i w poezji nie chodzi na skróty. Odkurza eleganckie formy literackie sprzed stuleci i z dowcipem daje w nich wyraz swoim opiniom na bardzo aktualne tematy. Z Bartłomiejem Brede, poetą i artystą kabaretowym rozmawiamy o jego najnowszym zbiorze wierszy "V.S.O.P.", o zakrętach na artystycznej drodze i powrocie do rodzinnego Bytomia.

Skąd go znamy? Warzi żur z dziadkiem, rajzuje po okolicy, dubbinguje „Kevina somego w doma”, wyjaśnia znaczenie najpiękniejszych śląskich słów, czasem też tych pierońsko brzydkich. Jego kanał na You Tubie subskrybuje tysiące osób, w większości spoza Śląska, a jego filmy mają miliony wyświetleń. Z Niklausem Pieronem, czyli Mikołajem Wilgą, który przekonuje do tego, że Bytom i Górny Śląsk mają godne uwagi zabytki i historię, rozmawiamy o kulisach pracy youtubera i streamera oraz o rodzinnym mieście.

Żabie Doły, choć położone wśród zurbanizowanych i gęsto zaludnionych terenów, stały się ostoją ponad 120 gatunków ptaków. Na stosunkowo niewielkim obszarze znajduje się bardzo zróżnicowany krajobraz, gdzie obserwowanie i łapanie w kadrze wyjątkowych w skali kraju okazów awifauny jest łatwiejsze niż w innych, dzikszych terenach Polski. O tym, jak podglądać ptaki, by nie być przez nie zauważonym, gdzie na Żabich Dołach usłyszymy śpiew słowika rdzawego, a gdzie zobaczymy polującego krogulca opowiada doświadczony fotograf i edukator przyrody Arkadiusz Makowski, członek Górnośląskiego Koła Ornitologicznego w Bytomiu.

Architektura Bytomia to jeden z największych walorów tego miasta. Wraz z nadejściem przemysłowego boomu w drugiej poł. XIX wieku Śródmieście zaczęło przeobrażać się na niespotykaną skalę. Niską zabudowę zastąpiły bogato zdobione, wielokondygnacyjne kamienice, które oprócz funkcji mieszkalnych miały też funkcje usługowe. O nieszablonowych projektach architektonicznych sprzed wojny i budowlanych metamorfozach w pełnej ciekawostek opowieści usłyszymy Jacka Manieckiego, historyka, współautora Cyfrowej Biblioteki Bytomskiej Architektury, który przypomni m.in., gdzie w Bytomiu było największe kino, gdzie znajdowało się sanatorium parkowe, a gdzie pewien praktyczny lekarz postawił jednorodzinny dom wraz z kliniką i kostnicą w jednym.

Odkrywanie wnętrz bytomskich kamienic to podróż w czasie do dni, gdy projektanci oraz mistrzowie murarscy łączyli funkcjonalność z estetyką. Do której klatki zajrzeć, by zobaczyć unikatowe w skali kraju żelazne schody iście koronkowej roboty? Gdzie zachowała się w niemal nienaruszonym stanie piękna ceramika ścienna i podłogowa, a gdzie z sufitu błysną marmury i prawdziwie złote sztukaterie? Po wyjątkowych bytomskich klatkach schodowych oprowadza Teresa Ebis, miłośniczka starych secesyjnych kamienic i fotografka.

Grossfeld to wciąż mało odkryta część Bytomia, związana z rozwojem miasta w dwudziestoleciu międzywojennym. Są tu miejsca urzekające zielenią i rodzinną przedwojenną zabudową, są domy związane z ludźmi o niesamowitych życiorysach, są ślady II wojny światowej i burzliwych dziejów przygranicznego miasta. Ci, którzy chcieliby dowiedzieć się, gdzie w Bytomiu przebiegała Kolej Prawoodrzańska lub dlaczego kompleks budynków Kalide-Block nazywano "U Francuzów" powinni posłuchać Dariusza Pietruchy, historyka, pasjonata architektury militarnej ze Stowarzyszenia na Rzecz Zabytków Fortyfikacji „Pro Fortalicium”.

Pierwsza śląska businesswoman, złote dziecko, Śląski Kopciuszek  – tak mówi się o Joannie Schaffgotsch, która w wieku 6 lat odziedziczyła po magnacie przemysłowym Karolu Goduli jedną z największych XIX-wiecznych fortun w Europie, a potem powiększyła ją wielokrotnie. Miała serce nie tylko dla przemysłu, ale i dla ludzi. Jednym z jej pierwszych przedsięwzięć była budowa instytucji, które dziś nazwalibyśmy domami dla samotnej matki. Była bardzo lubiana wśród europejskiej arystokracji, ale umiała także dogadywać się ze zwykłymi ludźmi, którzy pracowali w jej zakładach. Spotykała się z nimi ubrana w śląski strój, w galandzie na głowie, rozmawiała po śląsku. O tej nietuzinkowej postaci oraz jej dobroczyńcy Karolu Goduli, których losy są związane z Bytomiem, barwnie opowiada Gabriela Anna Kańtor, pisarka, autorka powieści "Śląski Kopciuszek i "Pani na Kopicach".

Kręci ją adrenalina, którą wyzwalają walki ju-jitsu oraz mieszane sztuki walki. W ju-jitsu była najlepsza w Europie oraz druga na świecie, w MMA spisuje się jeszcze lepiej. W przygotowaniach do najważniejszych imprez pomaga jej ukochany, który czasami ucierpi podczas wspólnych treningów. Jej mama nie potrafi patrzeć, jak córka walczy w ringu, ale cieszy się, kiedy przegania sklepowych złodziejaszków. O adrenalinie, którą wyzwalają w niej  także skoki na bungee, rozmawiamy z Karoliną Chłobuszewską.

Taniec towarzyszy człowiekowi od tysiąca lat. To bardzo bliska człowiekowi forma wyrażania emocji i stanu ducha. O tym, jakie melodie, także te ze śląskiego podwórka, potrafi wygrywać najpiękniejsza na świecie klawiatura – ludzkie ciało opowiada Anna Piotrowska, tancerka, choreografka, dyrektorka Teatru Rozbark, dla której to taniec napisał choreografię do życia.

Za pozornie statycznym nocnym niebem kryje się niebywała dynamika: gwiazd rodzących się w obłokach pyłu, przelotów nieprzewidywalnych komet czy gigantycznych wybuchów plazmy. W głąb Wszechświata ‒ uzbrojona w teleskop i aparat ‒ zagląda Marzena Rogozińska, która za zdjęcie szybkiego meteoru została wyróżniona przez NASA. Fotony wyemitowane z odległych o tysiące lat świetlnych ciał niebieskich, zebrane przez matrycę aparatu tworzą zjawiskowe obrazy. O tym, jak powstają, opowiada bytomska astrofotografka Marzena Rogozińska.