Trên núi Thái Sơn, có thể gặp các cửu vạn ở quanh đó. Trên vai họ vác cây đòn gánh nhẵn bóng, hai đầu đòn gánh buông thõng mấy sợi dây thừng, để buộc chặt những đồ vật nặng trĩu khi gánh. Khi leo núi, để giữ cho tấm thân được thăng bằng, một bên bả vai họ gánh đòn gánh, bả bên vai kia nghiêng thẳng xuống, rồi vung lên vẩy xuống theo nhịp bước chân. Tuyến đường lên núi dưới chân họ như cây thước gấp vậy, trước hết họ cất bước từ phía bên trái các bậc thang, đi chéo mà leo lên, cứ leo chừng bảy tám bậc thang thì sẽ lên tới bậc thang bên phải; họ phải xoay mình, rồi lại đi chéo ngược lại, đi đến bên trái lại quay trở lại, mỗi lần quay người, lại phải xoay một lần đòn gánh trên vai. Họ cứ leo lên đường núi quanh co như vậy, mới có thể khiến đồ đạc trên đầu đòn gánh không bị va vào các bậc thang, và có thể đỡ tốn hơi sức phần nào. Khi gánh các thứ đồ nặng, nếu cứ bước lên bước xuống thẳng như những người leo núi bình thường thì đầu gối không thể nào chịu được. Thế nhưng, đường núi quanh co, khiến hành trình tuyến đường càng dài hơn. Mỗi bận cửu vạn leo núi, đoạn đường thường phải dài gấp đôi so với đường leo thẳng lên của các du khách.

Nhưng lạ thay, tốc độ leo núi của các cửu vạn lại không chậm hơn so với các du khách, khi bạn leo nhanh lướt qua người họ, cứ tưởng rằng mình đã bỏ lại họ ở đằng sau rất xa rồi. Nhưng khi bạn đang ngắm phong cảnh núi non hoành tráng tại một điểm dừng nào đó, hoặc bạn đang lẩm bẩm đọc những vần thơ của người xưa được tạc khắc trên vách đá, hoặc bạn đang thả chân xuống khe nước suối ồn ào náo nhiệt, thì các cửu vạn gánh đồ đã lặng lẽ đi qua bạn rồi, rồi lại lặng lẽ đi lên phía trước bạn. Đến khi bạn phát hiện, thì thể nào cũng phải ngạc nhiên, cứ ngỡ rằng họ như các vị tiên cưỡi mây đạp gió đuổi vượt bạn vậy.

Có một bận, tôi và mấy người bạn họa sĩ leo lên núi Thái Sơn phác họa cảnh thật, đã gặp phải trường hợp như vậy. Chúng tôi đã mua cây ba toong làm bằng tre xanh ở dưới chân núi, rồi gặp một anh cửu vạn, anh có vóc người thâm thấp, sắc mặt đen sạm, lông mày rậm, độ trừng bốn mươi tuổi, chiếc áo vải trắng của anh phong phanh, giữa ngực để lộ chiếc ao may ô màu đỏ tươi. Trên đầu đòn gánh buộc mấy chiếc ghế gỗ con, đầu đòn gánh kia buộc năm sáu quả dưa hấu. Rất nhanh, chúng tôi đã đi vượt anh ấy rồi. Lên đến trước đoạn đường núi dốc thẳng đứng có tên là Hồi Mã Lĩnh, chúng tôi đã mệt bở hơi tai, liền dừng chân nằm ngửa mình nghỉ trên một phiến đá đã được gió núi thổi sạch bong. Chúng tôi phát hiện anh cửu vạn đã ngồi đối diện với chúng tôi hút thuốc rồi. Sau đó, chúng tôi lên đường leo tiếp và cũng cất bước cùng thời điểm với anh cửu vạn đó, không bao lâu chúng tôi đã bỏ lại anh ta ở đằng sau rất xa rồi, cho mãi không trông thấy bóng dáng anh ta đâu nữa. Chúng tôi leo lên Ngũ Tùng Đình ở sườn núi, thì lại trông thấy ngay anh ta đang chỉnh sửa lại các thứ buộc ở đòn gánh ngay dưới gốc cây thông cổ có hình thù quái dị, anh ta đã cởi chiếc áo khoác vải trắng, chỉ mặc có mỗi chiếc áo may ô màu đỏ, bắp tay anh ta đen bóng cứng cáp. Tôi cảm thấy hết sức ngạc nhiên, thế là liền lần đến gần anh ta để bắt chuyện, người đàn ông miền núi này rất cởi mở, lại rất vui chuyện. Anh nói với tôi rằng, nhà anh ở ngay dưới chân núi, ngày nào anh cũng phải gánh đồ lên núi, cứ như vậy đã gần hai mươi năm rồi, bốn mùa quanh năm, mỗi ngày leo lên leo xuống một lượt. Anh nói: "Anh coi vóc người tôi thấp bé phải không? Làm nghề cửu vạn như chúng tôi, bị đòn gánh đè đến không thể cao lên được, đều là những người vừa thấp vừa thô. Vóc người cao lớn như anh thì không thể làm được cái nghề này đâu, đi tay không mà còn nghiêng ngả nữa là". Anh ngước đôi lông mày rậm lên, nhoẻn miệng cười, lộ ra hàm răng trắng bóng. Người dân miền núi ở đây thường uống nước suối, cho nên đều có hàm răng trắng tinh.

Khi chuyện trò giữa chúng tôi đã trở nên tự nhiên hơn, tôi liền nêu sự thắc mắc khó hiểu với anh ấy rằng: "Tôi xem các anh đi rất chậm, nhưng ngược lại sao mà rồi các anh cứ là đi ở đằng trước chúng tôi nhỉ? Các anh có đi lối tắt nào không?"

Anh cửu vạn nghe vậy, trên nét mặt ngăm đem của anh tỏ ra có vẻ đắc ý. Nghĩ một lát rồi anh nói: "Đâu mà có lối tắt cho chúng tôi đi, chúng tôi vẫn đi theo tuyến đường các anh đi đấy thôi? Các anh đi nhanh thì nhanh thật đấy, nhưng dọc đường các anh vừa đi vừa ngắm cảnh này ngắm cảnh kia, vừa đi vừa vui, thường xuyên dừng chân mà lại. Chúng tôi khác các anh. Không thể lên núi thoải mái vô tư như các anh, thích đi thế nào thì cứ việc đi thế ấy. Chúng tôi thì bước nào cũng phải đi vững mới được, đi vài bước rồi dừng lại càng không được. Nếu như vậy thì hai ngày cũng không thể leo lên đỉnh núi được. Nhất định phải đi một mạch lên phía trước. Các anh đừng tưởng chúng tôi đi chậm, đi một đoạn đường dài rồi là vượt lên trước các anh thôi. Anh bảo cái lý có phải như vậy không? "

Tôi gật đầu, không khỏi khâm phục, trong những câu nói mộc mạc của cái anh dân miền núi này, hầu như đều gói gọn triết lý mang ý vị sâu xa. Tôi chưa kịp nghiền ngẫm thì anh cửu vạn đã gánh đồ lên vai cất bước đi tiếp. Trên đường núi phía trước mặt, chúng tôi lại mấy lần đi vượt lên anh ấy; thế nhưng khi mà chúng tôi thả hồn ngắm phong cảnh núi non, thì anh ấy lại vượt lên trước chúng tôi lúc nào không hay. Trước cửa một hiệu tạp hóa nhỏ trên đỉnh núi, chúng tôi lại gặp anh, lúc này anh đã giao hàng xong cả rồi. Anh gật đầu mỉm cười với chúng tôi trông sao mà chất phác, hình như anh đang nói: "Xem này, tôi lại đi trước các anh rồi này".

Từ núi Thái Sơn trở về, tôi đã vẽ một bức tranh, trên đường núi dốc thẳng đứng hầu như không trông thấy tận cùng, có một anh cửu vạn mặc chiếc áo may ô màu đỏ, còng lưng xuống, trên vai đang gánh đồ nặng trĩu, anh lần leo lên phía trước từng bước một. Tôi đã treo bức tranh này mãi trên tường phía trước bàn viết, nhiều năm rồi mà vẫn không thay xuống, bởi vì tôi cần có bức tranh này.