අද පොඩි කතාව, අපේ රටේ දැනට හමුවී ඇති පැරණිතම ඉතිහාස ග්‍රන්ථය යැයි සැළකෙන දීපවංශය ගැනයි.

සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර යටතේ එන අට්ඨ කතාවල තියෙන සමහරක් නොතේරෙන, අපැහැදිලි තැන් විස්තර කරන්න ටීකාකරණයක් අවශ්‍යයි. ටීකාවක අරමුණ වෙන්නේ අදාළ අට්ඨ කතාවේ තියෙන අපැහැදිලි සහ ගැටළු සහිත තැන් හඳුනාගෙන, ඒවා පැහැදිලිව සහ විස්තරාත්මකව සටහන් කිරීමක්. අපේ රටේ ටීකාවන් අතරින් තියෙන ප්‍රධානතම ටීකාවක් වන "වංසත්තප්පකාසිනිය" ගැන තමයි අද පොඩි කතාව.

අපේ රටේ ඓතිහාසික තොරතුරු අධ්‍යනය කරන්න පුලුවන් වෙන මූලාශ්‍ර වර්ගයක් තමයි විදේශීය සාහිත්‍ය මූලාශ්‍ර කියන්නෙ. ඒ අතරේ සමහර විදේශිකයින් අපේ රටට ඇවිත් අපේ රටේ සංචාරය කරන ගමන් අපේ රට ගැන ලියලා තියෙනවා. සමහරු අපේ රටට නෑවිත්, අපේ රට ගැන දන්න සහ යන එන අයගෙන් අහගත්ත තොරතුරු ඔස්සේ අපේ රට ගැන ලියලා තියෙනවා. ඉතින් මේ කොයි විදිහට එයාලා අපි ගැන ලිව්වත්, ඒ ලියලා තියෙන කරුණු ඒ විදිහටම භාර නොගෙන, තර්කානුකූලව, බොහොම ප්‍රවේශමෙන් කියවන්න ඕන.

2013 අප්‍රේල් 30 වන දින කොළඹ ආනන්ද විද්‍යාලයීය හෙළ සිසු හවුල විසින් සංවිධානය කරනු ලැබූ හෙළ දින දසුන එළිදැක්වීමේ වැඩසටහනේදී පූජ්‍ය වේපතඉර හේමාලෝක හිමියන්, වරලත් ඉංජිනේරු ඊලියන් ද සිල්වා මහතා, මහාචාර්ය පණ්ඩුල ඇදගම මහතා සහ ආචාර්ය සූරිය ගුණසේකර මහතා විසින් ඉදිරිපත් කළ දේශන...

අද පොඩි කතාවෙන් අපි, පැරණි බෞද්ධ ආරාමයක දකින්න ලැබෙන විහාර අංග ගැන කතා කරමු.

අද වැඩසටහන, අපිට ඉතිහාසය සොයාගන්න උදව් වෙන මූලාශ්‍රවල සම්මත ලැයිස්තුවට අයත් නොවෙන, ඒත් වක්‍රාකාරයෙන් උදව් කරගන්න පුලුවන් දෙයක් ගැනයි. ඒ තමයි මෝහන විද්‍යාව ඔස්සේ හෙළිවන කරුණු. මේ වැඩසටහනේදී වෛද්‍ය එස්.බී.ජයසිංහ මහතා රචනා කරපු "මෝහන ප්‍රතිගමන ප්‍රතිකාර තුළින් තහවුරු වන කර්මය සහ පුනර්භවය" කෘතියේ සඳහන් වෙන ඒ වගේ තොරතුරු රාශියක් අතරින් අපි කෝට්ටේ යුගයේ කතාවක් තෝරගත්තා.

අද අපේ මාතෘකාව, කෝට්ටේ රාජධානියේ සමහරක් ගම්මානවලට නම් හැදුණු විදිහ ගැනයි. මෙහෙම ග්‍රාමීය නාම පටබැඳීමේදී ඒ ඒ ගම්මානවලින් රාජධානියට සැපයුණු සේවාවන් වගේම ප්‍රදේශයේ පාරිසරික සාධක සහ ජනශ්‍රැතිත් බලපාලා තියෙනවා.

අද පොඩි කතාවෙන් අපි, අනුරාධපුර අභයගිරි ආරාම සංකීර්ණයේ තියෙන බෝධිඝර ආශ්‍රයෙන් හමුවුණු බුද්ධ ප්‍රතිමා කිහිපයක් ගැන සංක්ෂිප්තව විස්තර ටිකක් කතා කරමු.

සොළොස්මස්ථාන වඳින ගාථාවේ, බුදුන් වහන්සේ වැඩ සිටි ස්ථාන අතරින් ඉහළින්ම තිබෙන ස්ථානයක් තමයි දිවාගුහාව කියන්නෙ. ඇත්තටම බුදුන් වහන්සේ වැඩම කළ සැබෑ දිවාගුහාව තියෙන්නෙ කොහෙද කියන එක අතීතයේ සිට වර්තමානය වන තුරුම ඉතිහාසය ගැන උනන්දුවක් දක්වන අය තුළ තියෙන ප්‍රශ්නයක්. අද වැඩසටහන, අන්න එහෙම සැක කරන ස්ථානවලින් ප්‍රධානතම ස්ථානය වන රත්නපුර බටතොට දිවාගුහාව ගැනයි.

අද පොඩි කතාව, 18 වන සියවසේ යුද්ධවලදි ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යය සහ රුසියාව බහුලව භාවිතා කරපු අතිවිශේෂිත තුවක්කු වර්ගයක් ගැනයි.