Davetul İslam

Cuma suresinin 9. ayetinde beyan buyrulduğu gibi, her Müslüman cuma günü cuma ezanı okunduğu andan itibaren, bütün şahsi işlerini bırakıp mutlaka camiye gitmek mükellefiyetindedir. Çünkü Cuma ezanı okunduktan sonra yapılan alışverişler, elde edilen kâr ve kazançlar, haram kılınmıştır. Cuma namazı bitene kadar, haramlık ve alışveriş yasağı devam eder.

Cuma namazına acele etmek hatibin minbere çıktığı zamanda okunan ikinci ezan vaktinde farz olur. Hanefilerce en sahih olan görüşe göre, her ne kadar ilk ezan, Hz. Peygamber (asm) zamanında bulunmayıp Hz. Osman (ra) zamanında ihdas edilmişse de ilk ezan okunduktan sonra cumaya gitmek farz olur.

Alışveriş ve benzeri icare, sulh, sanat ve başka işlerle meşgul olup cuma namazından geri kalmak Hanefîlere göre tahrimen mekruh, onların dışındaki cumhura göre ise haramdır. Bu haramlık cumhura göre, hatibin önünde ezan okumaya başlandığı zamana mahsustur. Çünkü bu durumda cuma namazına gitmekten alıkonma söz konusudur. Nitekim Allah Teâlâ bu hususta şöyle buyuruyor:

"Cuma günü namaz için çağrıda bulunulduğu, ezan okunduğu zaman, Allah'ı zikretmeye koşun, alışverişi bırakın." (Cuma, 62/9)

Bu vakitte alışverişin haramlığı hakkında nas bulunmaktadır. Alışveriş dışındaki meşguliyetler de ona kıyas edilir, ister akit olsun ister olmasın, fark etmez. Çünkü bu sayılanların hepsi elde edilmesi istenen gayeyi gerçekleştirmeye, yani cuma namazının eda edilmesine engel olur.(1)

Şafiler bu hususa şunu da ekliyor: "Cuma günü zevalden sonra, ezandan önce alışveriş ve benzeri işlerin yapılması mekruhtur."

Hanbelilere göre(2) cuma günü namaz vaktinde, alışveriş dışındaki icare, sulh ve nikâh gibi işleri görmek ve akitleri yapmak mekruh değildir. Çünkü ayetteki yasak sadece alışverişe mahsustur. Alışveriş dışındaki işler cumaya gitmekten meşgul etme bakımından ona denk değildir. Çünkü bunlar az vuku bulan şeylerdir. Dolayısıyla bunları alışverişe kıyas etmek sahih değildir.

Alışverişin yasaklanması ve cumaya acele etmenin farz olması keyfiyeti, sadece cuma namazı ile muhatap olanlara mahsustur. Cuma namazı kılmakla muhatap olmayan kadın, çocuk ve seferî için böyle bir yasak söz konusu değildir.

- Cuma günü ezan vaktinde yapılan alışveriş geçerli midir, yoksa batıl olup fesh mi edilir?(3)

Hanefîlere göre ezan vaktinde yapılan alışveriş sahihtir; fakat tahrimen mekruhtur. Çünkü onlara göre alışverişi terketmek alışverişin kendisi için değildir, belki o sebeple hutbeyi dinlemeyi terketmekten ötürüdür. Şafilerin görüşü de buna yakın olup, alışveriş sahih fakat haramdır.

Malikîlere göre: Bu alişveriş fasittir. Meşhur olan görüşe göre feshedilir. Hanbeliler de bu alışveriş sahih değildir, demişlerdir.

Alimlerin bu meselede farklı görüşlere sahip olmalarının sebebi, aslı mubah olan bir şeydeki yasak, eğer yasaktaki bir vasıf sebebiyle kayıtlandınlmışsa yasaklanan şeyin fasit olması sebebiyle bu yasağın geri dönüp dönmemesi meselesidir.

Bir çok alime göre cuma saatinde yapılan bütün işler haramdır. Fakat bu haramlılık ve alışverişi bırakıp camiye gitmek, cuma namazı kendilerine farz olanlar içindir. Cuma namazı kılmakla sorumlu olmayan kadın, çocuk ve yolcular için böyle bir yasak söz konusu değildir. Onların alışveriş yapması helaldir.

Namaz kılmak farz olan kimselere, cuma saati içinde her türlü dünyevi işlerde bulunması mekruhtur. Bu keraheti, harama yakın olan “tahrimen mekruh” sınıfına sokan müçtehitler çoğunluktadır. İbni Abidin ve Kasani’nin kayıtlarına göre namazın ve hutbenin terkini netice veren alışveriş tahrimen mekruhtur.(4)

Dipnotlar:

1. ed-Dürrü'l-Muhtâr, I, 770; el-Bedâyi',I, 270; Bidâyetü'l-Müctehid, 1,160, II, 167; el-Kavânînü'l-Fıkhiyye, 31; el-Mühezzeb, I, 110; Hâşiyetu'd-Düssükî, I, 386; Muğni'l-Muhtâc, I, 25 vd.

2. el-Muğnî,II, 297 vd.

3. Tebsiratü'l-Hükkam, İbni Ferhun bi-Hamiş Fethı’l- Ali, II, 378; eş- Şerhu’s Sağir, I, 514.

4. Reddü’l-Muhtar, 1. 552; Bedayiü’s-Sanayi, 1: 270.

Prof. Dr. Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı, II.370.

#islam #tevhid #fpy

Namazda ellerin bağlanması sünnettir. Bu bakımdan eller yana salınarak kılınan namaz geçerlidir.

Ehl-i sünnet mezheplerinden Hanefi, Şafii ve Hanbeli mezhebine göre namazda ellerin bağlanması sünnettir. Maliki mezhebine göre ise ellerin yana salınması sünnettir.

Malikîler dışındaki cumhura göre; tekbirden sonra, namaz kılan kişinin sağ elini sol eli ve bileği üzerine koyması sünnettir. Çünkü Vail b. Hucr'dan rivayet edildiğine göre, kendisi Hz. Peygamber (asm)'in, namaza girince ellerini kaldırdığını ve tekbir aldığını, sonra elbisesine bürünerek sağ elini sol eli, bileği ve pazusu üzerine koyduğunu gördüğünü nakletmiştir. (1)

Kabisa b. Hulb'ün babasından rivayet ettiğine göre şöyle demiştir:

"Resulüllah (asm) bize imam olurdu, namazda sol elini sağ eliyle tutardı."(2)

Sehl b. Saad (r.a.) şöyle rivayet etmiştir:

"İnsanlar sağ ellerini namaz kılarken sol kolları üzerine koymakla emrolunurlardı."(3)

İbni Mes'ud'dan da şöyle rivayet edilmiştir:

"Hz. Peygamber (asm) birine uğramış, o da sol elini sağ eli üzerine koymuş olarak namaz kılıyordu. Adamın sağ elini alıp sol eli üzerine koydu."(4)

Hanbelîler ile Şâfiilere göre, elleri bağlamanın şekli şöyledir:

Sağ el sol elin bileği üzerine, yahut ona yakın bir yere konur. Bunun dayandığı delil daha önce de geçmiş bulunan İbni Hacer'in hadisidir. Biliyoruz ki bilek, kolun başparmağı takib eden eklem tarafıdır. Fakat Hanefilere göre, sağ elin iç kısmı, sol elin üst kısmı üzerine konur. Bu durumda baş parmak ile küçük parmak bilek üzerinde halka yapılır. Kadınlara gelince iki elini göğsü üzerine halka yapmaksızın koyarlar. Çünkü bu durum kadınların tesettürleri ile ahenk teşkil eder.

Hanefîler ile Hanbelîlere göre ise, namaz kılan kişi iki elini göbeğin altına koyar. Çünkü Hz. Ali (r.a.)'den rivayet edildiğine göre şöyle demiştir:

"Sağ elin sol el üzerine göbeğin altına konması sünnettendir."(5)

Bundan kastedilen Hz. Peygamber (asm)'in sünnetidir.

Şâfıîlerde müstehap olan, iki elin sola meyilli olarak, kadınlarda göğüs üzerine ve erkeklerde göbeğin üstüne konmasıdır. Çünkü insanın kalbi soldadır. Dolayısıyla eller en şerefli uzuv üzerine konulmuş olur. Bunun bir dayanağı da Vail b. Hucr'un hadisidir: "Resulullah (asm)'ın namaz kılarken iki ellerinden birini diğeri üzerine koyduğunu gördüm." Bunu Ibni Huzeyme'den rivayet edilen başka bir hadis de kuvvetlendirmektedir.

Malikîlere göre, namazda iki elin vakarlı bir biçimde salıverilmesi menduptur. Kuvvetle bırakılması değil. Eller ön taraftan bırakılmaz. Çünkü bu durum huzurlu olmaya aykırıdır. Nafile namazlarda ellerin göğüs üzerinde bağlanması ve tutulması caizdir. Çünkü bu namazlarda zaruretsiz olarak bir yere dayanmak caizdir. Fakat farz namazlarda tutunmak mekruhtur. Çünkü bu durum bir yere dayanmak gibidir. Bunu bir yere dayanmak için değil de sünnet olduğu için yaparsa mekruh değildir. Bunun gibi her hangi bir şeyi kastetmeksizin yaparsa yine mekruh değildir.

Bana göre doğru olan görüş cumhurun görüşüdür. Bu da sağ elin sol el üzerine konulmasıdır. Sünnet olmayan işlerle savaşmak için Malikî mezhebinin tespit etmiş olduğu gerçekle de birleşmektedir. Bu da bir yere dayanmaktır. Yahut fasit ve bozuk bir inançla savaşmak için tespit ettiği hususa aykırıdır. Bu da halktan birilerinin bu durumun vacip olduğunu zannetmesidir.

Dipnotlar:

1. Bu hadisi Ahmed, Müslim, Ebu Dâvud ve Neseî rivayet etmişlerdir, Lafız Neseî'nindir.

2. Bu hadisi Tirmizi rivayet etmiş olup hasendir, demiştir.

3. Bu hadisi Buhari rivayet etmiştir.

4. Bu hadisi Ebu Dâvud rivayet etmiştir.

5. Bu hadisi Ahmed ile Ebu Dâvud rivayet etmişlerdir.

(bk. Vehbe Zuhayli, İslam Fıkhı)

Kurbanı Kestikten Sonra Çıkan Etleri Tartıp Parasını Ona Göre Verebilir Miyiz?

Kurban Parası, Kurban Kesilmeden Önce Mi Verilmeli?

#kurban #islam #tevhid