De Illustere Universiteit

Honderd jaar geleden maakte onderzoeker Jaap Kunst geluidsopnames van muziek en poëzie in het voormalige Nederlands-Indië. In de tweede aflevering van de Folia-podcast Uitgedokterd spreekt redacteur Jip Koene met musicoloog Barbara Titus, die Kunsts werk terugbracht naar de herkomstgemeenschappen. ‘Sommige mensen moesten huilen toen ze de stem van hun grootvader weer hoorden.’

Redactie & Presentatie: Jip Koene

Beeldregie: Romain Beker

Eindredactie: Irene Schoenmacker

Ooit had Amsterdam haar eigen sociale mediaplatform: De Digitale Stad. In de eerste aflevering van de nieuwe Folia-podcastserie spreekt redacteur Jip Koene met promovendus Dennis Beckers over hoe dit platform ten onder ging en wat we daarvan kunnen leren voor de inrichting van onze digitale publieke ruimte.

Redactie & Presentatie: Jip Koene

Beeldregie: Romain Beker

Eindredactie: Irene Schoenmacker

In de vijftiende en laatste aflevering van De Illustere Universiteit groeit het Athenaeum Illustre uit tot de Universiteit van Amsterdam. Dankzij de politieke daadkracht van oud-hoogleraar rechtsgeleerdheid Gijsbert van Tienhoven (1841-1914) én de nieuwe Wet op Hoger Onderwijs uit 1876 wist Amsterdam een eeuwenoude ambitie te verwezenlijken.

Shownotes:

UvA heeft een Van Tienhoven gebouw op REC; https://www.uva.nl/locaties/roeterseiland/gijsbert-van-tienhovengebouw.html

Tienhoven, Gijsbert van (1841-1914) - Huygens Instituut (2013); https://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn3/lemmata/bwn1/tienhoven

Beschouwingen over rechtspersoonlijkheid;

Een keten van macht: Amsterdam en zijn burgemeesters vanaf 185 - Dirk Wolthekker (2006); https://oba.nl/nl/collectie/oba-collectie?id=%7Coba-catalogus%7C650141

Levensbericht van Mr. G. van Tienhoven - Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde (1916); https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003191601_01/_jaa003191601_01_0024.php

Het Hooger Onderwijs en het Athenaeum te Amsterdam: afscheidswoord - Gijbert van Tienhoven (1973); https://books.google.nl/books?id=CgtWAAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false

Een woord ter inwijding van de Universiteit der stad Amsterdam - Willem Moll (1877); https://books.google.nl/books?id=FT3IOt4HVHUC&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

Wet van den 28 april 1876 tot regel van het hoger onderwijs (1876); https://books.google.nl/books?id=K_kya44IR10C&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false

Illuster Onderwijs – Dirk van Miert (2005):
www.bibliotheek.nl/catalogus/titel…ster-onderwijs/

Redactie, Script, Presentatie & Montage: Jip Koene


Eindredactie: Irene Schoenmacker


Muziek: door Orchestralis via Envato

In de veertiende aflevering van De Illustere Universiteit gaat de eerste vrouw aan het Athenaeum Illustre studeren. Het is Aletta Henriëtte Jacobs (1854-1929). Vanuit het Groningse Sappemeer was ze verhuisd naar Amsterdam voor haar artsenexamen. Maar na haar eerste examenonderdeel werd ze ernstig ziek. Aletta Jacobs was getroffen door de tyfus.


Shownotes:


Professoren van de stad – Peter Jan Knegtmans (2007); books.google.nl/books/about/Profe…_wMUC&redir_esc=y


Herinneringen van Dr. Aletta H. Jacobs - Aletta H. Jacobs (1924);

https://www.dbnl.org/tekst/jaco045heri01_01/jaco045heri01_01oud.pdf

Aletta Jacobs 1854-1929 - Mineke Bosch (2009); https://www.uitgeverijbalans.nl/boeken/aletta-jacobs-1854-1929/

Aletta Jacobs - Stadsarchief Gemeente Amsterdam (2019); https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/beroemd/aletta-jacobs/ 


Vrouwen van Amsterdam, een ode - Amsterdam Museum (2025); https://www.amsterdammuseum.nl/verhalen-en-collecties/themes/vrouwen-van-amsterdam/bijdrage/94274-ode-aan-aletta-jacobs

Aletta de musical - Theater Oostpool (2026); https://www.oostpool.nl/voorstellingen/alettademusical/

Wie was de onderbelichte arts en feministe Aletta Jacobs nou eigenlijk? ‘Haar levensverhaal is nu ook van belang’ - Het Parool (2026); https://www.parool.nl/kunst-media/wie-was-de-onderbelichte-arts-en-feministe-aletta-jacobs-nou-eigenlijk-haar-levensverhaal-is-nu-ook-van-belang~b88b7303/

Aletta Jacobs - Grote Namen | Alle geschiedenis ooit (2025); https://open.spotify.com/episode/1boSyyu5X0nbA9NbK0UsIf?si=0180275b68574bd4

Redactie, Script & Montage: Jip Koene


Eindredactie: Irene Schoenmacker


Muziek: door Orchestralis via Envato

In de dertiende aflevering van De Illustere Universiteit worden de ontgroeningen in Amsterdam David Jacob van Lennep (1774-1853) te veel. De hoogleraar Latijn en Grieks raakte steeds vaker in conflict met de ontgroeningspraktijken van ouderejaarsstudenten. Het schijnt tot het aftreden van de hoogleraar te hebben geleid. 


Shownotes:


Professoren van de stad – Peter Jan Knegtmans (2007); books.google.nl/books/about/Profe…_wMUC&redir_esc=y
Gedenkboek van het Athenaeum en de Universiteit van Amsterdam 1632-1932 - Brugmans H. & Scholte H.J. (1932); www.dbnl.org/tekst/brug015gede0…gede01_01_0013.php
Elf Studies over de Amsterdamse Doorluchtige School 1632-1877 - T. Veen & C.J.H. Jansen (1997); dare.uva.nl/search?field1=isni;…Page=1;startDoc=118
Het Leven van C. Van Lennep en D.J. van Lennep beschreven en toegelicht uit hunne Gedichten -J. Van Lennep (1861); https://books.google.nl/books?id=ViZbAAAAQAAJ&printsec=frontcover&hl=nl&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false

Vier eeuwen Nederlandsch studentenleven - A.C.J. de Vrankrijker (1936); https://www.dbnl.org/tekst/vran006vier01_01/

Eene Amsterdamsche winteravond in 1632 - J. Van Lennep (1832); https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Eene_Amsterdamsche_winteravond_in_1632_-_Amsterdam_Stadsschouwburg_-_1832-01-11

Toneelvoorstelling op het tweede eeuwfeest van het Athenaeum Illustre te Amsterdam, 1832 - Rijksmuseum; https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/object/Toneelvoorstelling+op+het+tweede+eeuwfeest+van+het+Athenaeum+Illustre+te+Amsterdam%2C+1832--521b73cec42819f1c54a84a11d4cc908

Redactie, Script & Montage: Jip Koene


Eindredactie: Irene Schoenmacker


Muziek: door Orchestralis via Envato

In de twaalfde aflevering van De Illustere Universiteit wordt het Athenaeum Illustre de bijzondere verzameling van Gerardus Vrolik (1775-1859) en z’n zoon nagelaten. Vrolik hervormde het verloskundeonderwijs in Amsterdam en bouwde gelijktijdig aan z’n anatomische collectie. Maar een gedeelte van die verzameling kent een koloniale

Shownotes

Professoren van de stad – Peter Jan Knegtmans (2007); https://books.google.nl/books/about/Professoren_van_de_stad.html?hl=nl&id=dNAAnPL_wMUC&redir_esc=y

Gedenkboek van het Athenaeum en de Universiteit van Amsterdam 1632-1932 - Brugmans H. & Scholte H.J. (1932); https://www.dbnl.org/tekst/brug015gede01_01/brug015gede01_01_0013.php

Beschouwing van het verschil der bekkens in onderscheidene volkstammen - Gerardus Vrolik (1826); https://books.google.nl/books/about/Beschouwing_van_het_verschil_der_bekkens.html?id=MKxUAAAAcAAJ&redir_esc=y

Verzamelaars van Vorm: Museum Vrolik - S.J. Knepper, J. Kortenray, A.F.M. Moorman (2009); https://books.google.nl/books/about/Verzamelaars_van_Vorm.html?id=pZ8ohAQWsSYC&redir_esc=y

Volgens Vrolik was de zwarte mens inferieur, nu ligt hij onder vuur - Patrick Meershoek (Het Parool 2020); https://www.parool.nl/amsterdam/volgens-vrolik-was-de-zwarte-mens-inferieur-nu-ligt-hij-onder-vuur~bf8c65e8/

Verbeeld je - De toekomst van menselijke overblijfselen van koloniale herkomst - Museum Vrolik (2026); https://www.museumvrolik.nl/bezoek-ons/tentoonstelling-verbeeld-je/

UvA-gebouwen | Museum Vrolik: van tijgerwelpjes tot plakjes hersenen - Sterre van der Hee (2024); https://www.folia.nl/nl/actueel/161679/uva-gebouwen-museum-vrolik-van-tijgerwelpjes-tot-plakjes-hersenen

Video | ‘Het is ook een verhaal van ellende, van verdriet’ in Museum Vrolik - Mina Etmaal (2017) https://www.folia.nl/actueel/113045/video-het-is-ook-een-verhaal-van-ellende-van-verdriet-in-museum-vrolik

Molukse schedels gaan na 112 jaar terug naar huis - Trouw (2024) - https://www.trouw.nl/binnenland/molukse-schedels-gaan-na-112-jaar-terug-naar-huis-wat-zeg-je-dan-tegen-de-douane~b862a77e/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F

Redactie, Script & Montage: Jip Koene

Eindredactie: Irene Schoenmacker

Muziek: door Orchestralis via Envato

In de elfde aflevering van De Illustere Universiteit spreekt Jean Henri van Swinden (1746-1819), hoogleraar natuurkunde aan het Athenaeum Illustre, als enige de Franse keizer Napoleon Bonaparte bij diens bezoek aan Amsterdam in 1811. Van Swinden doet hem een dringend verzoek dat uiteindelijk het voortbestaan van het Athenaeum Illustre bepaalt.

Shownotes:

Professoren van de stad – Peter Jan Knegtmans (2007); https://books.google.nl/books/about/Professoren_van_de_stad.html?hl=nl&id=dNAAnPL_wMUC&redir_esc=y

Gedenkboek van het Athenaeum en de Universiteit van Amsterdam 1632-1932 - Brugmans H. & Scholte H.J. (1932); https://www.dbnl.org/tekst/brug015gede01_01/brug015gede01_01_0013.php

Elf Studies over de Amsterdamse Doorluchtige School 1632-1877 - T. Veen & C.J.H. Jansen (1997); https://dare.uva.nl/search?field1=isni;value1=0000000385447946;docsPerPage=1;startDoc=118

Hulde aan de Nagedachtenis van Jean Henri van Swinden - D.J. van Lennep (1824): https://books.google.nl/books?id=nplSnWlHcTsC&hl=nl&source=gbs_navlinks_s

Grondbeginsels der Meetkunde - J.H. van Swinden (1790): https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN599506032?tify=%7B%22pages%22%3A%5B4%5D%2C%22pan%22%3A%7B%22x%22%3A0.51%2C%22y%22%3A0.735%7D%2C%22view%22%3A%22export%22%2C%22zoom%22%3A0.439%7D

Positiones physicae - J.H. van Swinden (1786): https://books.google.nl/books/about/Positiones_physicae.html?id=0e9jAAAAcAAJ&redir_esc=y

Oratio de hypothesibus physicis, quomodo sint e mente Newtoni intelligendae - J.H. van Swinden (1785): https://www.google.nl/books/edition/Oratio_De_hypothesibus_physicis_quomodo/4GhXAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=0

Oude lengtematen - Tanja Enklaar: https://www.uitdeoudekoektrommel.com/oude-lengtematen/

De Oude Nederlandse maten en gewichten - Meertens Instituut (2021): https://mgw.meertens.knaw.nl/maat/70

Redactie, Script & Montage: Jip Koene

Eindredactie: Irene Schoenmacker

Muziek: door Orchestralis via Envato

In de tiende aflevering van ⁠De Illustere Universiteit⁠ duiken we in het leven van Hendrik Constantijn Cras (1739-1820), de hoogleraar rechtsgeleerdheid die de rechtenstudie aan het Athenaeum Illustre weer een nieuw leven in blies. Zijn onderwijs was zo succesvol dat hij de bestverdienende hoogleraar van de Republiek werd.

Shownotes:

Professoren van de stad – Peter Jan Knegtmans (2007); https://books.google.nl/books/about/Professoren_van_de_stad.html?hl=nl&id=dNAAnPL_wMUC&redir_esc=y

Gedenkboek van het Athenaeum en de Universiteit van Amsterdam 1632-1932 - Brugmans H. & Scholte H.J. (1932); https://www.dbnl.org/tekst/brug015gede01_01/brug015gede01_01_0013.php

Elf Studies over de Amsterdamse Doorluchtige School 1632-1877 - T. Veen & C.J.H. Jansen (1997); https://dare.uva.nl/search?field1=isni;value1=0000000385447946;docsPerPage=1;startDoc=118

Natuurrecht en mensenrechten - Amnesty (2017); https://www.amnesty.nl/encyclopedie/natuurrecht-enmensenrechten#:~:text=Natuurrecht%20is%20het%20idee%20dat,wetgevers%20wordt%20gemaakt%20en%20uitgevoerd.

Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden. Deel 93 - Historisch Genootschap (1978); https://www.dbnl.org/tekst/_bij005197801_01/_bij005197801_01_0012.php

Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek. Deel 2 – P.J. Blok, P.C. Molhuysen (1912); https://www.dbnl.org/tekst/molh003nieu02_01/molh003nieu02_01_0821.php

Disputatio de hominum aequalitate, ac juribus officiisque, quae inde oriuntur: ad rei Teylerianae moderatores, viros gravissimos, missa antem mensem Decembr. anni MDCCLXXXXI - Hendrik Constantijn Cras (1793); https://books.google.nl/books/about/Disputatio_de_hominum_aequalitate_ac_jur.html?id=OVMyNMQecUUC&redir_esc=y

Geschiedenis van de democratie - Derde Kamer (2022); https://derdekamer.nl/meer-over-de-politiek/geschiedenis-van-de-democratie/

'Een staaltje Feliciaanse diplomatie. Het departement letterkunde van Felix Meritis tijdens en na de patriottentijd (1779-1795)' - Marleen de Vries (1991); https://www.dbnl.org/tekst/vrie085staa01_01/vrie085staa01_01_0001.php

Redactie, Script & Montage: Jip Koene

Eindredactie: Irene Schoenmacker

Muziek: door Orchestralis via Envato

In de negende aflevering van De Illustere Universiteit doet medicus Petrus Camper (1722-1789) een opzienbarende ontleding in het Anatomisch Theater in de Waag. De ontleding vormde de basis voor zijn antiracistisch betoog. Toch werd Campers werk in kwaaddaglicht gezet en werd hij onbedoeld de stamvader van het wetenschappelijk racisme.

Shownotes

Professoren van de stad – Peter Jan Knegtmans (2007); ⁠https://books.google.nl/books/about/Professoren_van_de_stad.html?hl=nl&id=dNAAnPL_wMUC&redir_esc=y⁠

Gedenkboek van het Athenaeum en de Universiteit van Amsterdam 1632-1932 - Brugmans H. & Scholte H.J. (1932); ⁠https://www.dbnl.org/tekst/brug015gede01_01/brug015gede01_01_0013.php⁠

Redenvoering van Jacob Filip d'Orville, over het eerste eeuwgety der doorluchtige Schoole van Amsterdam - Jacques Philippe d'Orville (1732): ⁠https://www.google.nl/books/edition/Redenvoering_van_Jacob_Filip_d_Orville_o/tgRZAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=0⁠

Verhandeling ... over het natuurlijk verschil der wezenstrekken in menschen van onderscheiden landaart en ouderdom; over het schoon in antyke beelden en gesneedene steenen - Petrus Camper (1791): ⁠https://archive.org/details/b28758596/page/16/mode/2up⁠

Het rusteloze bestaan van dokter Petrus Camper - J.K. van der Korst (2008): ⁠https://mijn.bsl.nl/het-rusteloze-bestaan-van-dokter-petrus-camper-1722-1789/386698⁠

Petrus Camper – een succesvol hoogleraar en het nieuwe stadhuis – Beno’s Stad 46 (8-12-1999): ⁠https://www.oogtv.nl/uitzending-gemist/tv/petrus-camper-een-succesvol-hoogleraar-en-het-nieuwe-stadhuis-benos-stad-46-8-12-1999/⁠

Petrus Camper’s facial angle theory and the missing monkey - LeidenSepcialCollectionsBlog (2025): ⁠https://www.leidenspecialcollectionsblog.nl/articles/petrus-campers-facial-angle-theory-and-the-missing-monkey

⁠On the Origin and Color of Blacks - Petrus Camper (1764) translated by Miriam Claude Meijer (1997): ⁠https://petruscamper.com/han.htm⁠

Het Spoor Terug: De wereld van Petrus Camper - Katz Laszlo voor OVT Doc (2021): ⁠https://www.nporadio1.nl/podcasts/het-spoor-terug/62041/het-spoor-terug-de-wereld-van-petrus-camper

⁠Verstrengelde Verhalen: Wetenschap en Kolonialisme in de Collectie van Petrus Camper - Universiteitsmuseum RUG (2025): ⁠https://www.rug.nl/museum/exhibitions/2025/verstrengelde-verhalen⁠

Petrus Camper en het Kolonialisme - Christien Boomsma voor Krant (2025): ⁠https://ukrant.nl/magazine/petrus-camper-en-het-kolonialisme-wat-we-niet-zien/⁠

Redactie, Script & Montage: Jip Koene

Eindredactie: Irene Schoenmacker

Muziek: door Orchestralis via Envato

In de achtste aflevering van ⁠De Illustere Universiteit⁠ belandt het Athenaeum Illustre op een dieptepunt. De Illustere school werd begin 18e eeuw door bezuinigingen hard getroffen. Leerstoelen verdwenen en het onderwijs viel bijna stil. Maar Mattheus Soeten, slechts een lector zonder graad, hield de Amsterdamse school overeind.

Shownotes:

*Illuster Onderwijs – Dirk van Miert (2005); ⁠https://www.bibliotheek.nl/catalogus/titel.278643515.html/illuster-onderwijs/⁠Professoren van de stad *Peter Jan Knegtmans (2007); ⁠https://books.google.nl/books/about/Professoren_van_de_stad.html?hl=nl&id=dNAAnPL_wMUC&redir_esc=y⁠Redenvoering van Jacob Filip d'Orville, over het eerste eeuwgety der doorluchtige Schoole van Amsterdam - Jacques Philippe d'Orville (1732): ⁠https://www.google.nl/books/edition/Redenvoering_van_Jacob_Filip_d_Orville_o/tgRZAAAAcAAJ?hl=nl&gbpv=0⁠Gedenkboek van het Athenaeum en de Universiteit van Amsterdam 1632-1932 - *Brugmans H. & Scholte H.J. (1932); ⁠https://www.dbnl.org/tekst/brug015gede01_01/brug015gede01_01_0013.php⁠

*UvA-geheimen | Wat heeft de VOC-zaal in het Bushuis met de VOC te maken? - Folia (2019): ⁠https://www.folia.nl/actueel/129917/uva-geheimen-wat-heeft-de-voc-zaal-in-het-bushuis-met-de-voc-te-maken

*⁠Kan UvA naam Kartini-zaal wel dragen? Dit symposium geeft UvA voordeel van twijfel - Folia (2025): ⁠https://www.folia.nl/nl/actueel/166182/kan-uva-naam-kartini-zaal-wel-dragen-dit-symposium-geeft-uva-voordeel-van-twijfel⁠

*Algemeene manier tot het maaken van zonnewijsers op allerley effen vlakken - Mattheus Soeten (1717): ⁠https://books.google.nl/books?id=B9_KHIlJPKIC⁠

Redactie, Script & Montage: Jip Koene

Eindredactie: Irene Schoenmacker

Muziek: door Orchestralis via Envato