De Nacht van...

In De Nacht van KRO-NCRV gaat Elif Kan in gesprek met Steffie van der Steen, adjunct-hoogleraar Inclusieve Ontwikkelings- en Onderwijsinterventies met een speciale focus op mens-dierinteractie. Steffie doet al jaren onderzoek naar de inzet van hulpdieren in therapie en onderwijs, en pleit voor meer erkenning én betere regelgeving.

Hulpdieren blijken vooral waardevol voor mensen bij wie reguliere therapie niet altijd voldoende werkt. Ze kunnen helpen bij zelfvertrouwen, communicatie en het bespreekbaar maken van problemen, zeker bij kinderen en mensen die moeite hebben om te praten. Volgens Steffie is therapie met dieren allesbehalve zweverig: er is wetenschappelijk bewijs, al zijn de onderzochte groepen vaak nog klein.

Toch is het krijgen van een hulphond of ander hulpdier ingewikkeld. Zorgverzekeraars wijzen aanvragen vrijwel standaard af en gemeenten bepalen streng wie in aanmerking komt. Dat terwijl een hulpdier op de lange termijn vaak goedkoper is dan alternatieve zorgtrajecten. Steffie pleit daarom voor meer onderzoek en duidelijke overheidsregels.

Ook robotdieren komen aan bod. Die worden steeds vaker ingezet in zorginstellingen en bij kinderen met spraakproblemen. De interactie met een robothond blijkt drempelverlagend: kinderen durven makkelijker te praten en geven duidelijker commando’s. Volgens Steffie laten zowel echte als robotdieren zien hoe krachtig mens-dierinteractie kan zijn, mits die serieus wordt genomen.

Wie hoort er bij de Nederlandse samenleving, en wie niet? Het is een vraag die Nederland bezighoudt. En zo ook Marlou Schrover - al zo'n 50 jaar lang. Ze is nog een maand hoogleraar Sociale, Economische en Migratiegeschiedenis aan de Universiteit Leiden, en dan gaat ze met pensioen. Na een indrukwekkende carrière waarin ze ruim 180 wetenschappelijke artikelen publiceerde, 8 miljoen euro onderzoekssubsidie ontving en 21 PhD'ers begeleidde, lopen presentator Syb Faes en Marlou haar eigen geschiedenis langs.  

Hoe werd iemand die na de lagere school het advies 'huishoudschool' kreeg, een van de meest gerenommeerde hoogleraren van Nederland? En hoe heeft het dagboek van haar laaggeletterde oma hieraan bijgedragen? Eenmaal in het heden aangekomen reflecteert ze op het tweestatusstelsel dat de nieuwe coalitie wil doorvoeren; een stelsel dat in de jaren '80 van de vorige eeuw al voor problemen zorgde.

Niets smaakt zo lekker als een kopje goede koffie in het holst van de nacht, met de Nacht van NTR Wetenschap. 

Maar die koffie heeft een prijs. Een eerlijke prijs als het aan de koffieboer ligt, maar we betalen ook een hoge prijs voor de natuur. Hoe leven mens en natuur goed samen? Radio 1-presentator Syb Faes bespreekt het met sociaal ecoloog Marieke Sassen van de Wageningen Universiteit. Ze werd geboren in 1974 in Tanzania, groeide op in verschillende Afrikaanse landen, ging op haar 18e in Wageningen studeren, en doet daar nu nog altijd onderzoek.

Ze heeft als kind met eigen ogen gezien hoe meer verantwoordelijkheid bij lokale boeren voor een gebied zorgt voor beter natuurbehoud. Nu, als onderzoeker, gaat ze nog altijd gesprekken aan met boeren uit diverse Afrikaanse landen om erachter te komen hoe meer productie van cacao en koffie gepaard kan gaan met meer biodiversiteit. Tijdens die gesprekken wordt vaak duidelijk: bemoeienis vanuit het Westen komt mens en natuur zelden ten goede.

Terwijl een groot deel van Nederland ligt te slapen, zijn andere mensen aan het werk: op het spoor, in de vrachtwagen maar ook in de zorg. Schrijver en journalist Rhijja Jansen bracht in haar boek Nachtdienst een ode aan deze mensen en de manier waarop zij vol liefde hun slaap een paar uurtjes opschuiven voor de ander. 

De ruimte rondom de aarde wordt steeds voller. Niet alleen overheden, maar ook commerciële bedrijven lanceren in hoog tempo satellieten. Dat brengt nieuwe risico’s met zich mee, waarschuwt universitair hoofddocent Yarin Eski van de Vrije Universiteit.

Volgens Yarin groeit het probleem van ruimtevuil snel. Kapotte satellieten en rondzwevende brokstukken vergroten de kans op botsingen, met mogelijk grote gevolgen voor communicatie en veiligheid op aarde. Toch ontbreekt duidelijke, actuele wetgeving. De bestaande internationale verdragen zijn verouderd en houden geen rekening met de commerciële ruimtevaart van vandaag.

Yarin pleit daarom voor een leidende rol van de European Space Agency bij het opstellen van een internationale blauwdruk: een nieuw verdrag met duidelijke afspraken over verantwoordelijkheid, aansprakelijkheid en afval in de ruimte. Dat proces moet nu beginnen, benadrukt hij, omdat internationale wetgeving jaren kost. 

Stel je voor dat je live op de radio één minuut krijgt om een heel spel kaarten te onthouden. Wat gaat er dan door je hoofd? Waarschijnlijk geen 52 individuele kaarten én hun volgorde.

Deze Nacht van NTR Wetenschap hebben we een heuze geheugenkampioen en -expert te gast. Hij promoveerde aan het Max Planck Instituut voor Psychiatrie in München op de neurale grondslagen van uitzonderlijke geheugenprestaties en werkt sindsdien als neurowetenschapper aan het Donders Instituut voor Hersenen, cognitie en gedrag van de Radboud Universiteit. Maar naast zijn wetenschappelijke carrière is hij ook nog eens achtvoudig wereldkampioen geheugensport en heeft hij de bestsellers "De geheimen van ons geheugen“ en "Je brein op orde“ geschreven.

Renette Kwakkenbos interviewt neurowetenschapper en achtvoudig wereldkampioen geheugensport Boris Nikolai Konrad.

Hij onthoudt niet alleen live een spel kaarten; hij legt ons ook uit wat het belang daarvan is voor de gezondheid in ons brein - zeker nu dementie volksziekte nummer één dreigt te worden. Daarbij benadrukt hij: dit is geen kwestie van geluk hebben dat je bij de geboorte een fijn brein meekrijgt, maar een kwestie van trainen.

Geloof het of niet, maar jij kan binnen een maand een strak geheugen trainen en razendsnel een pak kaarten leren onthouden. Sterker nog: deze uitzending leer je heel gemakkelijk de namen van de laatste 10 Nederlandse premiers uit je hoofd.

Volgens Sigmund Freud, de grondlegger van de psychoanalyse, is humor een manier om gedachten en gevoelens te uiten die we normaal inslikken. Omdat ze te pijnlijk, niet netjes of ongemakkelijk zijn.

Grapjes geven die onderdrukte emoties tijdelijk ruimte. En lijken zo een beetje op dromen. Ook daarin komen dingen omhoog die we overdag wegstoppen. 

In deze aflevering van de Nacht van BNNVAR, gaat Bemshi de Visser in gesprek met comedian Wina Ricardo. In 2025 won ze bij het Amsterdam Kleinkunst Festival, het AKF, de juryprijs. Volgens het juryrapport is Wina “een belangrijk nieuw geluid  op de Nederlandse podia”. 

Te gast in “De Nacht van KRO-NCRV” is Marcel Schaaf, hoogleraar Moleculaire Endocrinologie. Hij doet al zijn hele carrière onderzoek naar de biologie van stress. Beter gezegd, hij onderzoekt hoe stresshormonen mensen en dieren aansturen. 

Stress is voor veel mensen erg herkenbaar. Een verhoogde hartslag, zweten of even nergens meer aan kunnen denken. Vervelend, maar ook nodig. Stress is namelijk een reactie van je lichaam op een uitdagende situatie. Dit betekent dat je ook alerter wordt, meer energie krijgt en beter kunt functioneren. Of het nou een conflict is of een belangrijke presentatie, stress helpt je met de situatie om te gaan. Marcel ziet stress dan ook niet als iets slechts. Of zoals hij tegen zijn studenten zegt: zonder stresssysteem zouden zij hun tentamen niet halen. 

Te lang stress ervaren is niet goed. Het is al langer bekend dat stress invloed heeft op je fysieke en mentale gezondheid. Stress kan daarentegen positieve effecten hebben op je gezondheid. 

In zijn onderzoek vond Marcel namelijk dat korte stressmomenten je immuunsysteem kunnen versterken. Zo lang je dus niet te lang stress ervaart, hoef je je er geen zorgen over te maken.

Hoe ga jij om met veranderingen om je heen? Ben je een gewoontedier, of juist een avonturier? Als je naar de geschiedenis kijkt, is er in ieder geval één ding dat altijd verandert: de manier waarop mensen met grote veranderingen omgaan.

Vooruitgang of achteruitgang: één iemand blijft altijd de expert op het gebied van historische veranderingen. En ze is bij deze Nacht van NTR Wetenschap te gast. Ze is een van de scherpste en inventiefste uit haar vak, en leest met haar scherpte als een van de beste tussen de regels van oude bronnen door – gelukkig maar, want daarmee maakt ze onze geschiedenisboeken eerlijker, vollediger en menselijker. Judith Pollman is hoogleraar Vroegmoderne Nederlandse geschiedenis aan de Universiteit Leiden.

Naast grote maatschappelijke veranderingen uit de periode tussen 1500 en 1850 – denk maar aan de tachtigjarige oorlog -, onderzoekt ze ook wat die destijds met individuele mensen deden, van een Friese boer tot een Utrechtse Jurist. Waren zij gewoontedieren, of juist avonturiers toen de Spanjaarden op de stoep stonden?

Naast grote maatschappelijke veranderingen uit de periode tussen 1500 en 1850 – denk maar aan de tachtigjarige oorlog - onderzoekt ze ook wat die destijds met individuele mensen deden, van een Friesche boer tot een Utrechtse Jurist. Waren zij gewoontedieren, of juist avonturiers toen de Spanjaarden op de stoep stonden?

Vorig jaar won Judith Pollmann de Spinozapremie, de meest prestigieuze prijs in de Nederlandse wetenschap. Voor haar zeker ook een grote verandering, waarbij we natuurlijk de vraag moeten stellen: hoe is ze daarmee omgegaan? Waar gaat zij haar 1,5 miljoen euro onderzoeksgeld aan besteden?

"Een land waar ik niets van weet? Daar moet ik zijn!" Zo ging het in het hoofd van fotograaf en schrijver Thijs Broekkamp. In 2018 trok hij richting Kirgistan om het nomadische leven te ontdekken - maar dat was niet helemaal wat hij ervan verwacht had. Het triggerde hem om op zoek te gaan naar de gezichten van het echte Kirgistan, zoals dat er nu voor staat. En daaruit werd zijn eerste boek geboren: Land van de Kirgiezen.

 
 In De Nacht van EO neemt hij ons mee op reis: langs bergmeren, door talloze invloedssferen en dwars door hoofdstad Bisjkek. Presentatie is in handen van Loïs van Wijnen.