دویچه وله فارسی | همه گزارش‌ها

پس از حمله مرگبار زیردریایی آمریکا به یک ناو ایرانی در آب‌های نزدیک سریلانکا دولت این کشور اعلام کرد، ۲۰۸ ملوان یک ناو دیگر به نام "آیریس بوشهر" را پیاده کرده و کنترل این شناور را به دست گرفته است.در پی حمله مرگبار زیردریایی آمریکا به ناو ایرانی "آیریس دنا" در نزدیکی سواحل جنوبی سریلانکا ، انورا کومارا دیسانایاکه، رییس‌جمهوری سریلانکا ، اعلام کرد، نیروی دریایی این کشور کنترل یک ناو دیگر ایرانی به نام "آیریس بوشهر" که به دلیل نقص فنی درخواست ورود به بندر داده بود را در دست گرفته و ۲۰۸ ملوان آن را پیاده کرده است.

سریلانکا می‌گوید، با وجود حفظ بی‌طرفی در جنگ، برای نجات جان انسان‌ها وارد عمل شده است.

انتقال ناو ایرانی به بندر ترینکومالی

رییس‌جمهوری سریلانکا در یک سخنرانی تلویزیونی گفت، ناو بوشهر پس از بروز مشکل در موتور، درخواست ورود به بندر کرده بود.

او افزود، این ناو، مانند آیریس دنا که روز چهارشنبه ۱۳ اسفند هدف حمله اژدری قرار گرفت، به‌تازگی در یک رزمایش دریایی در شرق هند شرکت کرده بود.

به گفته دیسانایاکه، این ناو در زمان درخواست کمک به کلمبو نزدیک شده بود، اما برای جلوگیری از به خطر افتادن کشتیرانی تجاری و افزایش احتمالی نرخ بیمه، اجازه پهلوگیری در بندر اصلی کلمبو به آن داده نشد. بر این اساس، قرار شده است ناو به بندر کوچک‌تر ترینکومالی در شمال شرقی جزیره منتقل شود.

او تأکید کرد سریلانکا «در این مناقشه طرف هیچ‌کس را نمی‌گیرد»، اما هم‌زمان برای نجات جان انسان‌ها اقدام می‌کند و نباید انسان‌ها در چنین جنگی جان خود را از دست بدهند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

بر اساس این گزارش، در حمله اژدری روز چهارشنبه به ناو آیریس دنا دست‌کم ۸۴ ملوان ایرانی کشته شدند. این حمله، نخستین حمله نظامی در فاصله‌ای دور از خاورمیانه از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران توصیف شده است.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، روز پنجشنبه این حمله را محکوم کرد و هشدار داد واشنگتن از ایجاد چنین سابقه‌ای به‌شدت پشیمان خواهد شد.

در شهر بندری گاله در جنوب سریلانکا ، مقام‌ها بررسی حقوقی و پزشکی اجساد منتقل‌شده را آغاز کرده‌اند. با توجه به اینکه سردخانه محلی فقط ظرفیت نگهداری حدود ۲۵ جسد را دارد، مقام‌های بیمارستانی در حال آماده‌سازی کانتینرهای یخچال‌دار برای نگهداری پیکرها تا پایان تشریفات قانونی هستند.

ادامه جست‌وجو برای مفقودان و تدابیر شدید امنیتی

سخنگوی نیروی دریایی سریلانکا اعلام کرده، عملیات جست‌وجو برای یافتن ملوانان مفقودشده همچنان ادامه دارد. در عین حال، اختلافی میان آمار رسمی وجود دارد.

سریلانکا پیش‌تر گفته بود هنگام حمله، ۱۸۰ نفر در ناو حضور داشتند، در حالی که ایران شمار سرنشینان را ۱۳۰ نفر اعلام کرده بود.

هم‌زمان، ۳۲ ملوان نجات‌یافته ایرانی تحت تدابیر شدید امنیتی در بیمارستان بستری هستند. پلیس و نیروهای ویژه از این مرکز درمانی محافظت می‌کنند و بخشی جداگانه برای مجروحان ایرانی در نظر گرفته شده است. کارکنان درمانی گفته‌اند، بیشتر مجروحان جراحت‌های سطحی دارند، اما چند نفر نیز با شکستگی و سوختگی روبه‌رو هستند.

کمیته بین‌المللی صلیب سرخ نیز اعلام کرده که در حال ارزیابی وضعیت و همکاری با مقام‌های محلی است تا مجروحان، بیماران و بازماندگان کشتی طبق حقوق خود بدون تأخیر کمک دریافت کنند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

گزارش حاضر نشان می‌دهد دامنه جنگ از خاورمیانه فراتر رفته و حالا به آب‌های اقیانوس هند رسیده است؛ موضوعی که برای کشورهایی مانند سریلانکا ، که تلاش دارند بی‌طرف بمانند، تبعات امنیتی و اقتصادی جدی به همراه دارد.

برای سریلانکا ، این بحران فقط یک مسئله امنیتی نیست. ایران یکی از خریداران مهم چای سریلانکا ، مهم‌ترین کالای صادراتی این کشور، به شمار می‌رود. به همین دلیل، ادامه جنگ و کشیده‌شدن آن به مسیرهای دریایی جنوب آسیا می‌تواند برای اقتصاد و تجارت خارجی این کشور نیز هزینه‌زا باشد.

در حالی که مجتبی خامنه‌ای در سایه جنگ و فشار سپاه به کرسی رهبری نزدیک می‌شود، تحقیقات از امپراتوری مالی او در اروپا پرده برمی‌دارد؛ از مالکیت هتل هیلتون فرانکفورت تا شبکه‌ پیچیده املاک لوکس در لندن و اسپانیا.در حالی که کمتر از یک هفته از حملات مشترک و ویرانگر اسرائيل و آمریکا با نام "خشم حماسی" در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ و در پی آن کشته شدن علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی و بسیاری از مقامات ارشد جمهوری اسلامی می‌گذرد، گزارش‌های متعدد از راهروهای قدرت در تهران حکایت از یک چرخش تاریخی و جنجالی دارند.

بر اساس اخبار منتشر شده از برخی رسانه‌های داخلی ایران از جمله، صابرین نیوز، نزدیک به نهادهای امنیتی، مجتبی خامنه‌ای در بین فهرست رهبرهای احتمالی انتصابی قرار دارد، انتصابی که به سرعت با تهدید صریح آمریکا و اسرائیل به "حذف فیزیکی رهبر جدید" روبرو شده است.

دومین فرزند پسر علی خامنه‌ای سال‌ها به عنوان نافذترین چهره در "سایه" سیاست ایران شناخته می‌شد، اما اکنون در کانون تحولات پسا-خامنه‌ای قرار گرفته است.

بیشتر بخوانید: حمله به همسایگان؛ قمار بقا یا خودکشی استراتژیک جمهوری اسلامی؟

در کنار پرسش درباره نقش سیاسی او در ساختار قدرت ایران، موضوع دیگری نیز توجه رسانه‌ها را جلب کرده است، از جمله شبکه‌ای از سرمایه‌گذاری‌ها و دارایی‌های خارجی که برخی تحقیقات رسانه‌ای آن را به حلقه نزدیک به مجتبی خامنه‌ای نسبت داده‌اند.

دویچه‌وله فارسی در چارچوب یک تحقیق درباره سرمایه‌گذاری‌های خارجی مرتبط با چهره‌های سیاسی ایران، بخشی از این گزارش‌ها را بررسی کرده و برای روشن شدن برخی از این ادعاها با شرکت‌ها و نهادهای مرتبط تماس گرفته است.

هتل فرانکفورت؛ سرنخی که دویچه‌وله پیگیری کرد

در میان گزارش‌ها، نام یک هتل در نزدیکی فرانکفورت آلمان نیز مطرح شده است.

طبق گزارش ۱۲ فوریه نشریه بلومبرگ، "شرکت سهامی عام هیلتون" (Hilton Worldwide Holdings Inc) در حال انجام یک بررسی داخلی درباره یکی از هتل‌های خود در این شهر است و بر اساس گفته‌های منابع آگاه، در حال ارزیابی این موضوع است که آیا با توجه به نظارت‌های دقیق بر روی مالک ذینفع نهایی این ملک، قرارداد مدیریتی خود را فسخ کند یا خیر.

این اپراتور هتل مستقر در ایالات متحده، در حال سنجش این مسئله است که آیا تداوم مدیریت این هتل می‌تواند این شرکت را در معرض خطر تحریم‌ها قرار دهد؟ بر اساس تحقیقات بلومبرگ مالک نهایی این ملک، مجتبی خامنه‌ای است.

سخنگوی هیلتون البته بر اساس گزارش بلومبرگ از اظهارنظر در این باره خودداری کرده و نماینده وزارت خزانه‌داری آمریکا که مسئول اجرا و نظارت بر برنامه‌های تحریمی ایالات متحده است نیز به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخ نداده است.

هتل "هیلتون فرانکفورت گراونبروخ" در منطقه‌ای جنگلی قرار دارد و یکی از مجموعه‌های شناخته‌شده هتل‌های این منطقه به شمار می‌رود.

در ایمیلی که از سوی خبرنگار دویچه‌وله فارسی به مدیریت این هتل ارسال شد، پرسیده شد که مالک رسمی آن چه شرکتی است، چه کسانی ذی‌نفعان اقتصادی آن هستند و آیا مجتبی خامنه‌ای به طور مستقیم یا غیرمستقیم در ساختار مالکیت این هتل نقشی دارد یا نه؟

پاسخی که از سوی مدیریت هتل دریافت شد کوتاه بود، اما نشان می‌داد موضوع برای آن‌ها نیز بیگانه نیست.

آن‌ها پاسخ دادند: «ما از این موضوع آگاه بوده و به طور فعال در حال بررسی آن هستیم. در حال حاضر نمی‌توانیم اطلاعات بیشتری ارائه دهیم. هتل همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهد و در صورت امکان اطلاعات بیشتری ارائه خواهد شد.»

پیگیری این موضوع توسط دویچه‌‌وله همچنان ادامه دارد.

بیشتر بخوانید: آینده محتمل جمهوری اسلامی؛ از نابودی کامل تا پوست‌اندازی

امپراتوری املاک چندصد میلیون یورویی

در کنار این مورد، در سال‌های اخیر گزارش‌های متعددی در رسانه‌های بین‌المللی منتشر شده که از شبکه‌ای از املاک، شرکت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های خارجی مرتبط با حلقه نزدیک به پسر رهبر پیشین جمهوری اسلامی سخن می‌گویند.

یکی از مفصل‌ترین این گزارش‌ها را خبرگزاری بلومبرگ بیش از یک ماه پیش منتشر کرده بود. در این گزارش آمده بود که مجموعه‌ای از دارایی‌ها و سرمایه‌گذاری‌های املاک در اروپا و خاورمیانه ممکن است در پشت شبکه‌ای از شرکت‌ها و واسطه‌های اقتصادی به مجتبی خامنه‌ای مرتبط باشد.

در این گزارش از دارایی‌هایی با ارزشی در حدود چهارصد میلیون یورو سخن گفته شده است.

بر اساس این گزارش، این دارایی‌ها شامل ویلاهایی در دوبی، هتل‌هایی در اروپا از جمله در فرانکفورت و جزیره مایورکا در اسپانیا و همچنین مجموعه‌ای از آپارتمان‌های بسیار گران‌قیمت در لندن است.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

برخی از این املاک در مناطق بسیار لوکس قرار دارند و در مواردی حتی بخش‌های جداگانه‌ای برای کارکنان و خدمه در نظر گرفته شده است.

با این حال بلومبرگ تاکید کرده که این املاک به طور مستقیم به نام مجتبی خامنه‌ای ثبت نشده‌اند و در عوض، بسیاری از خریدها به نام علی انصاری، یک بازرگان ایرانی که علی خامنه‌ای برای دهه‌ها او را می‌شناخته، ثبت شده است. انصاری تاکنون توسط واشنگتن تحریم نشده است.

رد پای املاک لوکس در لندن

در گزارش‌هایی از رسانه‌هایی مانند بلومبرگ، تایمز و برخی رسانه‌های اقتصادی بریتانیا به عنوان محل احتمالی بخشی از این سرمایه‌گذاری‌ها از خیابان "بیشاپس اونیو در شمال لندن" نام برده شده است.

این منطقه که به دلیل تمرکز خانه‌های بسیار گران‌قیمت به "خیابان میلیاردرها" شهرت دارد، سال‌هاست محل خرید املاک توسط سرمایه‌گذاران خارجی بوده است.

بر اساس برخی تحقیقات رسانه‌ای، چند ملک بسیار گران‌قیمت در این خیابان از طریق شرکت‌هایی ثبت شده در حوزه‌های مالی آفشور مانند جزایر ویرجین بریتانیا، جزیره من و لوکزامبورگ خریداری شده‌اند.

بر اساس تحقیق خبرگزاری بلومبرگ درباره شبکه املاک مرتبط با مجتبی خامنه‌ای و گزارش‌های تکمیلی برخی رسانه‌های بین‌المللی، ساختار مالکیت بخشی از این املاک از طریق شبکه‌ای از شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران واسطه اداره می‌شود که گفته می‌شود با حلقه‌های نزدیک به ساختار قدرت در ایران ارتباط دارند.

بیشتر بخوانید: ایران پساخامنه‌ای بر سر چندراهی قدرت؛ سناریوهای محتمل

با این حال هیچ سند رسمی منتشر نشده که نشان دهد این املاک به طور مستقیم به نام او ثبت شده‌اند.

برخی از کارشناسان حوزه شفافیت مالی می‌گویند، استفاده از شرکت‌های آفشور و ساختارهای چندلایه مالکیت در معاملات املاک لوکس در اروپا پدیده‌ای رایج است و همین موضوع شناسایی مالک نهایی چنین دارایی‌هایی را بسیار دشوار می‌کند.

سرمایه‌گذاری‌های دیگر در اروپا

در برخی گزارش‌های رسانه‌ای و اقتصادی درباره شبکه سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با ایران، از جمله در تحقیقات بلومبرگ و گزارش‌های رسانه‌های اروپایی مانند استاندارد، هت فینانسیله داخبلاد، ده‌فولکس‌کرانت و همچنین تایمز، نام سرمایه‌گذاری‌های دیگری در اروپا نیز مطرح شده است.

یکی از این موارد هتل "اشتایگنبرگر کمپ د مار" در جزیره مایورکا در اسپانیا است که گفته می‌شود در مقطعی از طریق شبکه‌ای از شرکت‌های ثبت‌شده در قبرس و لوکزامبورگ خریداری شده است.

حلقه وین؛ شرکت بلو ریور

یکی از جدیدترین گزارش‌ها درباره ارتباطات اقتصادی نزدیکان مجتبی خامنه‌ای در اروپا را روزنامه اتریشی استاندارد منتشر کرده است.

در این گزارش نوشته شده که رد پای فعالیت‌های اقتصادی مرتبط با حلقه نزدیک به پسر رهبر پیشین جمهوری اسلامی تا وین نیز کشیده شده است.

در مرکز این گزارش نام شرکتی به نام "بلو ریور هولدینگ" مطرح شده است؛ شرکتی که در وین ثبت شده و سال‌ها امتیاز استفاده از برند فروشگاه‌های زنجیره‌ای اسپار را در ایران در اختیار داشت.

مدل کسب‌وکار شرکت "SPAR International" به این شکل است که به شرکت‌های محلی در کشورهای مختلف اجازه می‌دهد در ازای پرداخت حق امتیاز از نام و برند آن استفاده کنند.

بر اساس گزارش استاندارد، در سال ۲۰۲۴ مذاکراتی برای فروش این شرکت و برخی شرکت‌های تابعه آن آغاز شد و رقم پیشنهادی برای این معامله حدود ۷۰۶ میلیون یورو عنوان شده بود.

در این مذاکرات نام "طهماسب مظاهری"، وزیر پیشین اقتصاد و رئیس سابق بانک مرکزی ایران، به عنوان واسطه مطرح شده است.

به نوشته استاندارد، مظاهری مامور شده بود برای شرکت بلو ریور خریدار پیدا کند و در میان خریداران بالقوه نام تاجر ایرانی "علی انصاری" نیز مطرح شده است.

بیشتر بخوانید: گزارش روزنامه اتریشی از تلاش مجتبی خامنه‌ای برای خرید شرکتی در وین

علی انصاری سابقه مالکیت بانک آینده را داشته و در سال‌های گذشته نام او در چندین گزارش رسانه‌ای درباره شبکه‌های مالی مرتبط با جمهوری اسلامی مطرح شده است.

در برخی تحقیقات بلومبرگ نیز گفته شده که بخشی از دارایی‌های خارجی مرتبط با این شبکه ممکن است از طریق شرکت‌ها یا حساب‌هایی اداره شوند که به انصاری مرتبط هستند.

با این حال انصاری هرگونه ارتباط مالی یا شخصی با مجتبی خامنه‌ای را رد کرده و وکیل او اعلام کرده که چنین ادعاهایی نادرست است.

تحریم‌ها و شبکه‌های مالی پیچیده

نام مجتبی خامنه‌ای از سال ۲۰۱۹ در فهرست تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا قرار دارد. با این حال او به طور مستقیم در فهرست تحریم‌های اتحادیه اروپا قرار نگرفته است.

از نظر برخی کارشناسان، همین تفاوت در نظام تحریم‌ها می‌تواند زمینه ایجاد شبکه‌های پیچیده شرکت‌های واسطه را فراهم کند؛ شبکه‌هایی که در آن سرمایه‌گذاری‌ها از طریق چندین شرکت ثبت‌شده در کشورهای مختلف انجام می‌شود و شناسایی مالک واقعی آن‌ها به سادگی ممکن نیست.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

پرسشی که همچنان بی‌پاسخ مانده است

اکنون که نام مجتبی خامنه‌ای به عنوان یکی از گزینه‌های احتمالی برای رهبری آینده ایران مطرح شده، پرسش درباره شبکه اقتصادی اطراف او نیز بار دیگر به موضوعی مورد توجه تبدیل شده است.

بسیاری از گزارش‌های منتشر شده در سال‌های اخیر تصویری از شبکه‌ای پیچیده از شرکت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های چندملیتی ارائه می‌دهند.

با این حال تا زمانی که اسناد رسمی مالکیت منتشر نشود یا تحقیقات قضایی مستقلی انجام نگیرد، بسیاری از این ادعاها همچنان در سطح تحقیقات رسانه‌ای باقی خواهند ماند.

فرزین ندیمی، کارشناس نظامی، می‌گوید حداکثر زمانی که جمهوری اسلامی می‌تواند به جنگ کلاسیک در این ابعاد ادامه دهد، "سه ماه" است. او در گفت‌وگو با دویچه وله اضافه می‌کند که ایران هیچ گونه سیستم دفاع هوایی برای شهرها ندارد.در ششمین روز از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، وزارت دفاع آمریکا و مرکز فرماندهی نیروهای این کشور در منطقه، سنتکام، آماری درباره میزان خسارات وارده به جمهوری اسلامی ارائه کرده‌اند. همچنین دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، گفته که نیروی دریایی جمهوری اسلامی نابود شده است.

سنتکام گفته ایران در حال حاضر دیگر هیچ شناوری در دریای عمان ندارد و تمام شناورهای ایران توسط ارتش آمریکا "نابود" شده‌اند.

این ادعاها تا چه اندازه دقیق است و آیا مربوط به نیروی دریایی ارتش می‌شود یا سپاه یا هر دو؟ توان دفاع هوایی ایران برای مقابله با حملات هوایی در شهرها چه اندازه است؟ اصلا ایران پدافند هوایی برای دفاع از مناطق شهری دارد یا نه؟

این پرسش‌ها را با فرزین ندیمی، کارشناس نظامی و نیز پژوهشگر ارشد در موسسه واشنگتن برای سیاست در خاورمیانه، در میان گذاشتیم.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

دویچه‌وله: آقای ندیمی، مرکز فرماندهی نیروهای آمریکایی در منطقه، سنتکام، گفته ایران ۱۱ شناور در دریای عمان داشت و الان هیچ شناوری ندارد. به نظر شما آیا ممکن است که در عرض چهار روز این تعداد شناور از بین رفته باشد؟

فرزین ندیمی: اصولاً نیروی دریایی ایران قبل از این حملات هم نقشی در این جنگ جاری نداشت و تعدادی از ناوهای نیروی دریایی ارتش در بندرگاه بودند و تعدادی هم در دریا یا در ماموریت‌های دور بودند مثل ناوچه دنا که برای شرکت در رزمایشی در اقیانوس هند بود. بعضی هم که در مأموریت دریای عرب و خلیج عدن هستند همه برای جمع آوری اطلاعات بیشتر در مورد حرکات دریایی نیروی دریایی آمریکا و ماموریت ثانویه که مقابله با دزدان دریایی است مستقر بودند. در این ماموریت‌ها معمولاً یک ناو جنگی و یک کشتی لجستیکی حضور دارد و می‌شود انتظار داشت که در زمان شروع جنگ، یکی دو ناو نیروی دریایی در منطقه بودند ولی بیشتر کشتی‌های نیروی دریایی ارتش بودند.

سپاه الان چند سالی هست که تعدادی کشتی‌های بزرگ را به پایگاه‌های دریایی یا اصطلاحا کشتی پهپادبر تبدیل کرده است. مثل کشتی پهپادبر شهید باقری یا تعدادی کوروِت یا ناوچه‌های موشک انداز طراحی و ساخته است. کلاس سلیمانی و کلاس ابومهدی مهندس که مجموعا پنج فروند است و ناو شهید ناظری و ناوچه‌های موشک‌انداز کلاس هودونگ چینی (تندر یک تا ۱۰) که همگی تا پیش از این جنگ در خدمت بودند.

یعنی ۱۱ شناوری که سنتکام گفته از بین برده احتمالا همین‌هایی بودند که شما نام بردید؟ چون اسمی از آنها در جایی درج نشده است.

من دقیقاً عکس‌های ماهواره‌ای جدید در تمام پایگاه‌های دریایی را ندیدم و چک نکردم ولی به نظر می‌آید از عکس‌هایی که من از بندرعباس و کنارک دیدم، تعدادی از کشتی‌ها در این بنادر را زدند، احتمالا به صورت گزینشی و به نسبت اینکه کدام‌شان نقش تهدید کننده‌تری می‌توانند داشته باشند، مثلا آنها که موشک انداز بودند و جنبه رزمی ‌داشتند را زدند و غرق کردند و آنهایی که لجستیکی و پشتیبانی بودند و خیلی تحریک کننده نبودند، گذاشتند برای بعد.

بیشتر بخوانید: حمله به همسایگان؛ قمار بقا یا خودکشی استراتژیک جمهوری اسلامی؟

مثلا کشتی شهید باقری که کشتی پهپادبر بود و در بندرگاه آبهای بندرعباس متوقف بود و اصلا جا به جا هم نمی‌شد، آن را زده‌اند. کمی آنطرف‌تر ناو کوروِت موشک انداز سپاه را زدند که ویدیوی آن هم هست که آتش گرفته، صیاد شیرازی را زدند که آن هم در آب‌های بندر عباس بود و تحرک خاصی نداشت. البته هنوز مثلا همین شهید سلیمانی مشخص نیست بقیه‌اش کجاست و اصلا زدند یا نزدند. برای اینها باید عکس‌های ماهواره‌ای را چک کرد. اینها احتمالا در جاهایی در نقاط مختلف پراکنده شده بودند و اینها را یکی یکی پیدا کردند و زدند. برای اینکه هواپیماهای 8p که هواپیمای گشت دریایی است، کارش همین است که در هر زمان بداند کشتی‌ها کجا هستند و در لحظه شروع جنگ و بعد از آن موقعیت کشتی‌ها را دنبال کنند و هر کدام را که پیدا می‌کنند، می‌زنند.

ولی حتی اگر همه اینها را هم زده باشند به معنای این نیست که کل نیروی دریایی جمهوری اسلامی از بین رفته باشد، درست است؟

به هیچ وجه، حتی اگر فرض بگیریم منظورشان فقط نیروی دریایی ارتش بوده، ارتش سه فروند کلاس الوند عملیاتی داشته که در اصل ساخت انگلیس است (واسپر انگلیسی) و کلاس جماران (پروژه موج) نوع ایرانی (مهندسی معکوس شده) آن هست که چهار فروند از آن در خدمت بود که البته هر کدام تفاوت‌هایی با هم داشتند. ناوی که در کنارک نابود شد نقدی از کلاس بایندر بود.

قایق‌های کوچکتر دارد که همه را موشک‌انداز کرده‌اند. اگر بخواهند همه را از بین ببرند، نه این که در توانشان نیست ولی هنوز این کار را انجام نداده‌اند. این حرف‌ها بیان رتوریک در بیانیه‌ها و کنفرانس‌های مطبوعاتی است ولی احتمالاً نابود کردن نیروی دریایی برنامه‌ای است که ظرف یک هفته تا ۱۰ روز آینده اجرا خواهد شد.

مسآله اصلی نیروی دریایی سپاه است. از ناوهای سپاه غیر از ناوچه موشک‌انداز شهید باقری و صیاد شیرازی من چیز دیگری ندیدم زده باشند. تعداد ۱۰ ناوچه موشک انداز ساخت چین دارند و چند هزار قایق تندرو دارند که تعداد قابل توجهی از آنها را موشک‌انداز کرده‌اند. اینها همه مخفی و پراکنده هستند و هنوز وارد جنگ نشدند. ولی می‌دانم که برنامه‌هایی هست که سراغ آنها هم بروند اما هنوز با آنها درگیر نشده‌اند و خود نیروی دریایی سپاه هم هنوز درگیر نشده، شاید فکر می‌کنند که باید برای تسخیر جزایر و سواحل آماده باشند و به همین دلیل خودشان را عقب نگه داشته‌اند ولی ما تا کنون هیچ فعالیتی از نیروی دریایی سپاه غیر از موشک‌های کروز و پهپادهایی که به سمت جنوب پرتاب می‌کنند‌، ندیده‌ایم.

ناوچه دنا همانطور که شما هم اشاره کردید اصلا در منطقه جنگی نبود و در اقیانوس هند بود. به نظر شما چرا نیروهای آمریکا این ناوچه را هدف قرار دادند؟ هدف قرار دادن این ناوچه چه اهمیت تاکتیکی یا استراتژیکی داشت؟

در هر جنگ کلاسیکی نیروی دریایی دشمن باید از بین برود. شاید پیت هگست [وزیر دفاع آمریکا] به صورت کلاسیک نگاه کرده و در بیانیه‌اش هم اشاره کرد به Violence of Action (شدت عمل و قاطعیت) و گفت مخصوصا می‌خواهیم اقدام خیلی خشن و بی‌رحمانه باشد و برای این کار نمی‌توانید نیروی دریایی یک کشور را در امان نگه دارید، باید همان کاری که در جنگ جهانی دوم ‌کردید که با زیردریایی یک کشتی را غرق می‌کردید، همان کار را بکنید.

از طرف دیگر ناوی که موشک‌انداز است و توانایی شلیک موشک با برد ۳۰۰ کیلومتر را دارد، نمی‌شود به حال خودش گذاشت. حالا به هر دلیلی از منطقه رفته بود ولی داشته برمی‌گشته به سمت منطقه جنگی و ناوهای آمریکایی در حال عملیات بودند. از دید نظامی هم وقتی شما درگیر جنگ تمام عیار هستید نمی‌توانید اجازه دهید چنین ناوی با این توانایی‌ها وارد محدوده عمل‌تان بشود.

بیشتر بخوانید: چرا روسیه تاکنون به جمهوری اسلامی ایران کمکی نکرده است؟

ولی اینکه زیردریایی بیاید و بدون خبر با اژدر بزند و آن را غرق کند، در قوانین جنگ دریایی این حق را دارد، حتی زیردریایی حق دارد خدمه‌ای را که زنده مانده‌اند نجات ندهد به خاطر اینکه زیر دریایی است و با این کار می‌تواند موقیعت خودش را افشا کند. اگر ناو جنگی بود موضوع فرق می‌کرد اما زیردریایی حق دارد این کار را بکند.

ولی من با توجه به اینکه ما امیدمان این است که بعد از سقوط جمهوری اسلامی، اگر اتفاق بیفتد، ارتش جای سپاه را در ایران بگیرد، در این صورت باید ارتش و حمایت ارتش را جلب کرد و در این مورد می‌شد هوشمندانه‌تر با این موضوع برخورد کرد و مثلا به کشتی دستور تخلیه داد و اجازه داد که تخلیه کنند و به کشتی‌ جوری آسیب بزنند که عملیاتی نشود، مثلا رادارش را قطع کنند. این کارها را می‌شد کرد که خدمه این همه تلفات ندهند. منتها وزیر جنگ آمریکا گفت violence of action یعنی ما تلفات به بار بیاوریم.

از بحث نیروی دریایی بگذریم، یکی دیگر از اهدافی که آمریکا اعلام کرده نابودی سیستم موشکی ایران است. ستاد مشترک ارتش آمریکا گفته شلیک موشک‌های ایران ۸۶ درصد کاهش یافته است. این کاهش را شما در رصد کردن اخبار، در میزان حملاتی که به کشورهای منطقه و به اسرائیل می‌شود می‌بینید؟

برای پاسخ به این سوال به آماری وابسته هستیم که رسما منتشر می‌شوند، از طرف دولت‌های خلیج فارس و از طرف دولت اسرائیل و مردمی که در اسرائیل و نقاط دیگر هستند. اینها می‌گویند تعداد موشک‌های بالستیک که به اسرائیل شلیک می‌شود خیلی کمتر شده ولی این نشان دهنده این نیست که تهدید کاملا از بین رفته باشد.

از طرف دیگر ما نمی‌دانیم که این کاهش تعداد تا چه حد به خاطر موفقیت پدافند هست و تا چه حد به خاطر تاکتیک جمهوری اسلامی هست. ما می‌دانیم که در طی چند روز گذشته ایران دست کم سه تا از رادارهای اصلی پدافندی را با پهپاد زده‌ و از کار انداخته‌اند؛ رادارهای TPY2 سیستم تاد در عربستان، اردن و امارات و همینطور رادار FPS-132 در دوحه. اینها همه رادارهای دوربرد مراقبت هوایی هستند که به شبکه پدافند منطقه‌ای وصلند و وقتی از کار بیفتند، مسلماً روی رزولوشنی که برای مقابله با این موشک‌ها بود تاثیر می‌گذارد.

می‌شود انتظار داشت که عمدا مقداری از تعداد موشک‌ها را کم کردند چون نمی‌دانند چقدر این جنگ طول می‌کشد و دسترسی به ذخایر زیر کوه هم به دلیل شرایط جنگی ندارند، برای همین باید احتیاط به خرج دهند. بنابراین می‌توان گفت کاهش تعداد موشک‌ها صددرصد به خاطر تاثیر پدافند نیست، به خاطر تغییر تاکتیکی سپاه هم می‌تواند باشد.

و یک موضوع که واقعاً مغفول مانده، مسئله دفاع از شهرها و مناطق مسکونی است. تا الان بیشتر اخبار این بوده که جمهوری اسلامی در پاسخ به این حملات مثلا به اسرائیل یا به کشورهای منطقه موشک زده است. ولی آیا سیستم دفاع قابل اطمینانی برای شهرهای ایران اصلا وجود دارد؟

ایران پدافند موشکی اصلا ندارد و به هیچ وجه امکان مقابله با موشک‌ را ندارد ولی پدافند برد کوتاه دارد که می‌تواند با هواپیمای پرواز در سطح پایین، با هلیکوپتر و با پهپادها مقابله کند. تعدادی پهپاد را هم سرنگون کردند ولی آنچنان نیست که پدافند هوایی ارتفاع متوسط داشته باشد که شانس سرنگون کردن هواپیمایی را داشته باشد. تا اینجا که نداشته و احتمالاً هم نمی‌تواند این کار را بکند. دو ویدیو دیدم که موشک به سمت هواپیمای اسرائیلی شلیک شده و آنها باید مانور می‌دادند که موشک را دور بزنند ولی در مجموع ایران پدافند هوایی ندارد. پدافند موشکی که اصلا ندارد، پدافند هوایی‌اش هم که از بین رفته، تنها پدافندی که دارد پدافند برد کوتاه موضعی هست برای مقابله با پهپادها و اگر هلیکوپتری در آینده فعالیت بکند.

آخرین سوال اینکه، جمهوری اسلامی مدعی است که می‌تواند جنگ را حتی تا چند سال ادامه دهد. تخمین شما چیست؟ جمهوری اسلامی با توجه به خساراتی که تا الان خورده از نظر نظامی چه مدت می‌تواند بجنگد؟

من یک تا دو ماه، حداکثر سه ماه را می‌توانم تصور کنم اما بیشتر از سه ماه را نه. اگر جنگ به سمت یک جنگ چریکی پارتیزانی پیش برود یعنی کشور اشغال بشود یا رژیم سرنگون بشود و عناصر یا گروه‌های بسیج تصمیم بگیرند که به صورت جنگ چریکی ادامه دهند، سلاح کافی دارند که این کار را برای سالها به سبک عراق انجام بدهند.

اگر یک سیستم و اراده‌ای وجود داشته باشد که گروهی از فرماندهان سپاه یا گروهی از عناصر مترصد سپاه تصمیم بگیرند که حتی پس از فروپاشی رژیم به نوعی به مقاومت ادامه دهند، با توجه به اینکه از طرف گروه‌های عراقی هم حمایت می‌شوند، در آن صورت می‌شود انتظار داشت که در بدترین سناریو مثل عراق، جنگ تا سال‌ها هم ادامه پیدا کند ولی به این شکل جنگ کلاسیک، من همان ظرف چهار هفته تا نهایت سه ماه را تخمین می‌زنم و به هیچ وجه نمی‌بینم که بیشتر از سه ماه توانایی ادامه داشته باشند.

رژیم ایران تحت فشار بسیار سنگینی است و متحدان بین‌المللی بسیار اندکی دارد. جمهوری اسلامی در جریان حملات کنونی آمریکا و اسرائیل روی حمایت مسکو حساب کرده بود، اما تاکنون به شدت ناامید شده است.تنها چند ساعت پس از آغاز حملات هوایی اسرائیل و آمریکا به تهران در روز شنبه ۲۸ فوریه (۹ اسفند) واسیلی نبنزیا، نماینده دائم روسیه در سازمان ملل با صدور بیانیه‌ای، این حمله را "یک اقدام تحریک‌نشده از تجاوز مسلحانه علیه کشوری مستقل و عضو سازمان ملل" خواند.

مسکو یکی از معدود متحدان سرسخت تهران محسوب می‌شود و فروپاشی احتمالی رژیم ایران می‌تواند ضربه‌ای به منافع ژئوپولیتیکی و اقتصادی روسیه وارد کند. پس چرا روسیه به کمک تهران نیامده است؟

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

همکاری روسیه و ایران

نیکیتا اسماگین، کارشناس مستقل روسیه و خاورمیانه، به دویچه‌ وله گفت که مسکو و تهران در چندین پروژه اقتصادی که برای روسیه مهم هستند با یکدیگر همکاری دارند.

او توضیح داد: «یکی از آن‌ها کریدور حمل‌ونقل شمال جنوب است؛ به‌ویژه از زمانی که روسیه پس از آغاز تهاجم گسترده به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ از مسیرهای ترانزیتی سنتی خود محروم شد.»

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

روسیه، هند و ایران در سال ۲۰۰۰ توافق ایجاد این شبکه حمل‌ونقل چندوجهی به طول ۷۲۰۰ کیلومتر را امضا کردند که قرار است از آذربایجان نیز عبور کند. بر اساس گزارش مرکز پژوهشی خلیج فارس در عربستان سعودی، حدود ۷۵ درصد این پروژه تکمیل شده است.

ایران همچنین از نظر نظامی برای روسیه بسیار مهم بوده است؛ از جمله با تأمین پهپادهای "شاهد" از سال ۲۰۲۳.

جولیان والر، تحلیلگر برنامه مطالعات روسیه در اندیشکده آمریکایی تحقیقات دریایی، گفت که این پهپادها تا حد زیادی روند جنگ اوکراین را تغییر داده‌اند.

او افزود: «ایران برای اقدامات جنگی روسیه مفید بود، گرچه اکنون تولید این پهپادها تا حد زیادی در داخل روسیه بومی‌سازی شده و طراحی آن‌ها نیز بهبود یافته است.»

گزارش‌هایی نیز وجود دارد مبنی بر اینکه روسیه اطلاعات امنیتی با ایران به اشتراک گذاشته و موشک و مهمات به تهران ارسال کرده است.

با این حال اسماگین تأکید کرد: «همکاری روسیه و ایران مبتنی بر ایدئولوژی نیست. سیاستمداران روسیه علاقه خاصی به ایران ندارند.» او توضیح داد که مسکو تهران را شریک راهبردی قابل اعتمادی می‌داند، زیرا هر دو کشور تحت تحریم‌های بین‌المللی هستند، درست برخلاف کشورهایی مانند ترکیه یا مصر که ممکن است تحت فشار غرب تجارت با روسیه را متوقف کنند.

گرگوری روس، مدیر بخش اروپا و روسیه در اندیشکده چتم هاوس در لندن، معتقد است که تهران تا حدی و به نوعی حتی "استاد مسکو" شده است. او گفت: «ایران سال‌ها تجربه قابل توجهی در دور زدن تحریم‌های بین‌المللی داشته و به روسیه نیز در مورد چگونگی دور زدن این تحریم‌ها مشاوره داده است.»

اشتباه محاسباتی ایران؟

با این حال کارشناسان تقریباً اتفاق نظر دارند که بعید است روسیه در جنگ جاری آمریکا و اسرائیل علیه ایران به طور فعال مداخله کند.

والر گفت: «این دو کشور متحدان دفاعی رسمی نیستند.» برخی تحلیلگران می‌گویند این موضوع ممکن است به نوعی توافق غیررسمی عدم درگیری با اسرائیل نیز مربوط باشد.

مجتبی هاشمی، کارشناس روابط بین‌الملل و تحلیلگر سیاسی می‌گوید تهران با این حال انتظار "حمایت سیاسی و نظامی ملموس" از مسکو داشت. او گفت این حمایت می‌توانست شامل گسترش همکاری‌های نظامی و فنی ، تبادل اطلاعات و ارسال پیام بازدارنده واضح به دشمنان ایران باشد و نه فقط حمایت لفظی.

هاشمی افزود: «روسیه و چین نگران مشکلات بزرگ‌تری هستند. حمایتی که آن‌ها ارائه داده‌اند از همان نوع حمایتی است که پیشتر از این نیز به جمهوری اسلامی در ارسال سلاح و ابزار سرکوب کرده‌اند.»

با این حال محمد قائدی، استاد دانشگاه جورج واشنگتن، معتقد است که نبود حمایت روسیه برای رهبران ایران چندان هم غافلگیرکننده نبوده است.

او گفت: «بدبینی نسبت به اتکا به مسکو مدت‌هاست در تهران وجود دارد.» او به نقل از محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور پیشین ایران، گفت: «روسیه همیشه ملت ایران را فروخته است.» همچنین مسعود پزشکیان پس از جنگ ۱۲ روزه در ژوئن ۲۰۲۵ گفته بود: «کشورهایی که آن‌ها را دوست می‌دانستیم در زمان جنگ به ما کمک نکردند.»

مزایا و معایب جنگ ایران برای مسکو

گرگوری روس معتقد است طولانی شدن جنگ ایران می‌تواند مزایایی برای مسکو داشته باشد.

او گفت: «توجه رسانه‌ها از ولودیمیر زلنسکی کمتر می‌شود، زیرا تمرکز همه بر ایران و خطر تشدید تنش خواهد بود.»

او افزود: «واشنگتن نمی‌تواند از نظر دیپلماتیک و نظامی همزمان از جبهه دیگری حمایت کند و اولویت‌ها احتمالاً به خاورمیانه منتقل خواهد شد.»

از نظر اقتصادی نیز ممکن است روسیه سود ببرد. ایران تنگه هرمز را که حدود ۲۰ درصد نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند، تا حد زیادی بسته است و متعاقب آن قیمت انرژی افزایش یافته است.

جولیان والر گفت: «اگر قیمت نفت و گاز برای ماه‌ها یا حتی یک سال بالا بماند، این برای روسیه که صادرکننده نفت و گاز است سود بزرگی خواهد بود.» او افزود در این صورت کرملین می‌تواند مالیات‌های داخلی که برای تأمین مالی جنگ استفاده می‌شود را کاهش دهد.

با این حال سقوط احتمالی رژیم ایران می‌تواند ضربه بزرگی به اعتبار روسیه وارد کند، زیرا مسکو دوست دارد خود را یک قدرت بزرگ نشان دهد.

این کارشناس گفت: «روسیه بخشی از گروهی از کشورها شامل ایران، سوریه و چین، بوده که می‌خواهند نظم جهانی تحت رهبری غرب را با یک جهان چند قطبی جایگزین کنند.»

او افزود: «اما این گروه هرگز تا این حد و با این سرعت کوچک نشده بود و این به معنای کاهش قابل توجه نفوذ روسیه در حوزه اوراسیایی آن است.»

آیا اتحاد روسیه و ایران ادامه خواهد یافت؟

هاشمی معتقد است نبود حمایت روسیه ممکن است روابط دو کشور را دچار شکاف کند.

او گفت: «روسیه و چین تا حد زیادی از ایران به عنوان یک ابزار چانه‌زنی ژئوپولیتیکی با غرب استفاده کرده‌اند. اگر رژیم کنونی بیشتر تضعیف شود، مسکو احتمالاً به دنبال تضمین‌هایی از دولت بعدی ایران خواهد بود، نه اینکه روی یک ساختار در حال فروپاشی سرمایه‌گذاری کند.»

او افزود چین نیز به دنبال امتیازهایی از دولت آینده ایران خواهد بود تا حداقل بخشی از نفوذ خود را حفظ کند.

با این حال محمد قائدی معتقد است که رژیم کنونی ایران همچنان مایل است روابط نزدیک خود با مسکو را حفظ کند، زیرا روابطش با غرب بسیار پرتنش است.

او گفت: «تهران بعید است بخواهد این همکاری را از دست بدهد، به‌ویژه با توجه به اینکه روسیه در شورای امنیت سازمان ملل حق وتو دارد.»

پوتین مدعی است که در حال حاضر بازارهای دیگری برای روسیه در حال گشوده شدن هستند. به همین دلیل روسیه درصدد است که دیگر به کشورهای اتحادیه اروپا گاز ارسال نکند. این اقدام می‌تواند وضعیت متشنج کنونی را بیش از پیش تشدید کند.با توجه به تحریم‌های برنامه‌ریزی‌شده اتحادیه اروپا علیه صادرات گاز روسیه، ولادیمیر پوتین در صدد است که در اقدامی پیشگیرانه ارسال گاز به اروپا را متوقف کند. رئیس‌ جمهور روسیه در مصاحبه‌ای با تلویزیون دولتی این کشور که کاخ کرملین آن را منتشر کرده گفت: «اکنون بازارهای دیگری در حال گشوده‌ شدن هستند. شاید برای ما سودمندتر باشد که همین حالا ارسال گاز برای بازار اروپا را متوقف کنیم.»

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

چنین اقدامی احتمالاً وضعیت متشنج کنونی بازار گاز را که در پی جنگ ایران نیز تحت فشار بیشتری قرار گرفته، بیش از پیش تشدید کرده و موجب افزایش بیشتر قیمت انرژی خواهد شد؛ اتفاقی مشابه آنچه پس از آغاز جنگ تهاجمی روسیه علیه اوکراین در سال ۲۰۲۲ نیز رخ داد.

پوتین گفت که فعلاً فقط در حال بررسی این موضوع است که آیا تمرکز بر بازارهای دیگر و تثبیت حضور در آن‌ها اکنون برایروسیه سودمندتر نیست. او تصریح کرد که "هنوز تصمیمی در این باره گرفته نشده است" اما با این حال، به دولت و شرکت‌های روسی دستور داده است چنین اقدامی را بررسی کنند. پوتین همچنین بار دیگر تأکید کرد که روسیه می‌خواهد یک تأمین‌کننده قابل اعتماد برای اروپا باقی بماند. با این حال منظور او بیشتر مشتریان وفاداری مانند مجارستان و اسلواکی است.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

ادعای نبود انگیزه سیاسی

پوتین ادعا کرد که در این تصمیم‌گیری‌ها انگیزه سیاسی دخیل نبوده و موضوع صرفاً تجاری است. او گفت که اگر اتحادیه اروپا به‌زودی دیگر گاز روسیه را خریداری نکند، "بهتر است خودمان همین حالا ارسال گاز را متوقف کنیم و به کشورهایی برویم که شرکای قابل اعتمادی هستند و در آنجا جایگاه خود را تثبیت کنیم". او همچنین در این مصاحبه درباره افزایش قیمت‌ها در بازار گاز صحبت کرد و سیاست‌های نادرست اتحادیه اروپا را مسئول این وضعیت دانست.

روسیه به دلیل تحریم‌های اتحادیه اروپا، صادرات گاز خود و شمار مشتریان را به شکل گسترده متنوع کرده و به‌ویژه حجم صادرات به چین را افزایش داده است. با وجود تحریم‌ها، این قدرت بزرگ انرژی همچنان به اتحادیه اروپا گاز صادر می‌کند. اتحادیه اروپا قصد دارد حداکثر تا پایان سال ۲۰۲۷ کاملاً خود را از واردات گاز طبیعی روسیه بی‌نیاز کند.

اتحادیه اروپا سال گذشته گاز طبیعی مایع (LNG) از روسیه به ارزش حدود ۷٫۴ میلیارد یورو وارد کرد. طبق داده‌های اداره آمار اتحادیه اروپا این میزان حدود ۳ درصد کمتر از سال ۲۰۲۴ (حدود ۷٫۶ میلیارد یورو) بوده است. در مجموع، در سال ۲۰۲۵ گاز طبیعی مایع به ارزش حدود ۴۶ میلیارد یورو به اتحادیه اروپا وارد شده است که بیشترین سهم آن از ایالات متحده آمریکا به ارزش حدود ۲۴٫۲ میلیارد یورو بوده است.

کاریکاتور هفته روایت رویدادهای هفته به زبان تصویر و طنز است. مانا نیستانی موضوعات روز را برای دویچه وله فارسی با دیدی انتقادی به تصویر می‌کشد.برخی خبرها مبنی بر اینکه مجتبی خامنه‌ای با فشار سپاه پاسداران احتمالا به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی معرفی خواهد شد، او را به هدف بعدی حملات اسرائیل و آمریکا تبدیل کرده است. این موضوع دستمایه مانا نیستانی در طراحی کاریکاتور هفته برای دویچه وله فارسی بوده است.

عراق تنها کشور در خاورمیانه است که در جنگ فعلی هدف هر دو طرف قرار گرفته است. بدین معنا که این جنگ می‌تواند بر همه چیز، از دولت بعدی گرفته تا خشونت‌های بین فرقه‌ای و حتی حقوق کارمندان دولت، تأثیر بگذارد.با گسترش جنگ ایران ، رقابت‌های قدیمی فرقه‌ای از همان نوعی که دو دهه پیش عراق را تا آستانه جنگ داخلی پیش برد، دوباره به شکلی نگران‌کننده در حال بازگشت است.

وسام یاسین، بازاریاب دیجیتال ساکن شهر بصره در جنوب عراق می‌گوید این موضوع را هم در شبکه‌های اجتماعی عراق می‌توان دید و هم در فضای خیابان‌ها احساس کرد.

او به دویچه‌وله می‌گوید:«می‌توان فهمید که بخشی از جامعه شیعه عراق این نبرد را یک مسئله وجودی می‌داند. آنها تضعیف ایران را تهدیدی مستقیم علیه خود می‌بینند؛ نه فقط از نظر احساسی، بلکه از نظر قدرت سیاسی که اکنون در عراق دارند. آنها هر حمله‌ای به ایران را حمله‌ای علیه خود تلقی می‌کنند.»

در همین حال، بسیاری در جامعه سنی عراق به نظر می‌رسد این جنگ را "فرصتی برای بازآرایی صحنه سیاسی" ارزیابی می‌کنند، زیرا نفوذ ایران در عراق ممکن است ضعیف‌تر شود.

وسام که خود شیعه است ادامه می‌دهد: « این شکاف فرقه‌ای خطرناک‌ترین چیز برای عراق است.»

کمال علاش، روزنامه‌نگار عراقی، این هفته در شبکه‌های اجتماعی هشدار داد: «آنچه پس از برکناری صدام حسین دیکتاتور اتفاق افتاد، در مقایسه با آنچه پس از مرگ خامنه‌ای در اینجا رخ خواهد داد، قطره‌ای در اقیانوس خواهد بود. آنچه در راه است منطقه را تغییر خواهد داد، شاید حتی مرزها را. خدایا، عراق را سالم از این وضعیت هدایت کن.»

عراق به عنوان میدان نبرد

برای عراقی‌ها، اتفاقاتی که در ایران رخ می‌دهد هرگز محدود به داخل ایران نمی‌شود. عراق حدود ۱۵۰۰ کیلومتر مرز با ایران دارد و همچنین روابط تجاری، سیاسی و نظامی گسترده‌ای با این کشور برقرار کرده است.

به گفته رناد منصور، مدیر بخش "ابتکار عراق" در اندیشکده بریتانیایی چتم هاوس، عراق تنها کشوری در منطقه است که در این درگیری از سوی هر دو طرف مورد حمله قرار گرفته است.

پس از آنکه آمریکا و اسرائیل در آخر هفته به ایران حمله کردند، ایران نیز با هدف قرار دادن پایگاه‌های آمریکا در سراسر خاورمیانه دست به تلافی زد. در عراق، شبه‌نظامیان شیعه و هم‌پیمان با ایران نیز تلاش کردند اهداف آمریکایی را در داخل خاک این کشور هدف قرار دهند.

در همان زمان، نیروهای آمریکایی یا اسرائیلی (که مشخص نیست کدام کشور مسئول بوده) نیز شبه‌نظامیان هم‌پیمان ایران را در داخل عراق بمباران کردند.

به گفته منصور، در حال حاضر به نظر می‌رسد ایران قصد دارد این درگیری را طولانی‌تر کند، در حالی که ایالات متحده تمایل چندانی به ادامه طولانی جنگ ندارد. او گفت: «ایران می‌خواهد از این عدم تمایل آمریکا استفاده کند تا هزینه تصمیم‌هایی را که دونالد ترامپ گرفته افزایش دهد. و البته عراق هم این هزینه را احساس خواهد کرد.»

خطرات اقتصادی ناشی از جنگ ایران

علاوه بر خشونت مستقیم، پیامدهای اقتصادی نیز ممکن است گریبانگیر عراق شود. بر اساس اعلام اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق، حجم تجارت دوجانبه میان دو کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۲ میلیارد دلار بوده است. ایران حدود یک‌پنجم کالاهای مصرفی عراق را تأمین می‌کند و همچنین از عراق برای دور زدن تحریم‌های آمریکا و دسترسی به ارز خارجی استفاده می‌کند.

بی‌ثباتی در ایران احتمالاً این روابط اقتصادی و تجاری را برهم خواهد زد.

منصور اشاره می‌کند: «همچنین باید در نظر داشت که ایران تأمین‌کننده اصلی انرژی عراق برای تولید برق است. بنابراین با نزدیک شدن به یک تابستان داغ دیگر، این مسئله بسیار مهم خواهد بود.»

در گذشته، زمانی که در تابستان‌های بسیار گرم عراق برق و آب قطع می‌شد، مردم خشمگین به سرعت دست به اعتراض می‌زدند. طبق گزارش مؤسسه پژوهشی کلینگندال در هلند، در سال ۲۰۲۳ حدود ۲۹ درصد برق عراق با گاز وارداتی از ایران تولید می‌شد.

حمزه حداد، پژوهشگر مستقل عراقی در بغداد، می‌گوید: «عراقی‌ها تجربه زیادی در سازگاری با شرایط سخت دارند، بنابراین در کوتاه‌مدت بی‌ثباتی کمتری رخ می‌دهد. اما اگر جنگ طولانی شود، این وضعیت ممکن است تغییر کند.»

او با اشاره به وابستگی دولت عراق به فروش نفت می‌گوید، اگر عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز متوقف شود، درآمد نفتی عراق کاهش می‌یابد و این می‌تواند بر توانایی دولت برای پرداخت حقوق کارمندان تأثیر بگذارد.

عراق یکی از بزرگ‌ترین بخش‌های دولتی یا دیوان‌سالاری جهان را دارد و دولت به حدود ۷ میلیون عراقی حقوق یا مزایایی مانند بازنشستگی پرداخت می‌کند. در دوران همه‌گیری کرونا در سال ۲۰۲۰، پس از سقوط قیمت نفت، دولت حتی نتوانست حقوق‌ها را به موقع پرداخت کند و این موضوع باعث تظاهرات در سراسر کشور شد.

احتمال تغییرات سیاسی در بغداد

ایران به دلیل نفوذ در احزاب شیعه و گروه‌های شبه‌نظامی، تأثیر قابل‌توجهی بر سیاست عراق دارد.

پس از انتخابات نوامبر ۲۰۲۵، عراق در حال تشکیل دولت جدید است ؛ فرآیندی که همیشه دشوار بوده زیرا گروه‌های مختلف برای کسب وزارتخانه‌ها و قدرت رقابت می‌کنند.

ماه گذشته مذاکرات به دلیل اختلاف بر سر نخست‌وزیر بعدی متوقف شد. آمریکا با نامزدی نوری مالکی ، نخست‌وزیر سابق، مخالفت کرد زیرا او را بسیار نزدیک به ایران می‌داند. اما کاهش نفوذ ایران می‌تواند اکنون این محاسبات سیاسی را تغییر دهد.

منصور معتقد است: «فرآیند تشکیل دولت قطعاً تحت تأثیر این جنگ قرار خواهد گرفت. این می‌تواند به شکل‌های مختلفی پیش برود؛ از تأخیرهای بیشتر گرفته تا حتی تشکیل یک دولت اضطراری برای مدیریت این جنگ.»

روز استقلال عراق؟

محمد انوز، وکیل و نماینده سابق پارلمان عراق، به دویچه ‌وله به تأثیر دخالت‌های دیرینه خارجی بر عراق اشاره می‌کند و می‌گوید: «یکی از دلایلی که ما نتوانسته‌ایم در تصمیم‌گیری‌های خود مستقل باشیم همین است. ما می‌خواهیم تصمیم‌ها بر اساس منافع ملت خودمان گرفته شود.»

ویکتوریا تیلور، مدیر بخش أمور عراق در اندیشکده آمریکایی شورای آتلانتیک، در تحلیلی نوشته است: «ایرانی که کمتر در امور عراق دخالت کند می‌تواند به دولت عراق اجازه دهد حاکمیت خود را دوباره تثبیت کند. تضعیف ایران یا سقوط رژیم آن فرصتی بزرگ برای تغییر مسیر عراق فراهم می‌کند؛ به‌گونه‌ای که این کشور بیشتر به غرب و منطقه نزدیک شود و نفوذ ایران کاهش یابد.»

حمزه حداد نیز تأیید می‌کند که تغییرات در ایران قطعاً بر سیاست عراق تأثیر خواهد گذاشت.

حداد می‌گوید: «مشخص نیست این تغییرات در بلندمدت مثبت خواهند بود یا منفی. هرگونه بی‌ثباتی در ایران به راحتی می‌تواند از مرز عبور کند و واقعیت این است که جنگ معمولاً نتایج مثبت زیادی ندارد. همچنین مشخص نیست که هر رژیم جدیدی در ایران نسبت به عراق چه رویکردی خواهد داشت.»

منصور نیز معتقد است: «برخی ممکن است این وضعیت را نوعی تغییر مثبت ببینند. اما مشکل این است که هیچ‌کس نمی‌داند بعد چه اتفاقی خواهد افتاد. تاریخ نشان می‌دهد که پیش از رسیدن به هر ثباتی، احتمالاً هرج‌ومرج و خشونت بیشتری رخ خواهد داد و این چیزی است که بسیاری از عراقی‌ها از آن بیم دارند.»

ترامپ ضمن تأکید بر لزوم مداخله مستقیم واشنگتن در تعیین ساختار قدرت آینده در ایران، صریحا با جانشینی مجتبی‌ خامنه‌ای به جای پدرش مخالفت کرد. او گفت باید در روند انتصاب رهبر بعدی ایران، "همانند ونزوئلا"، دخالت داشته باشد.جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی روز شنبه ۹ اسفند در حالی آغاز شد که برخی از منابع رسانه‌ای متعلق به حکومت ایران از آمادگی برای برگزاری دور بعدی مذاکرات اتمی با آمریکا خبر داده بودند.

بر اساس اعلام دفتر نخست‌وزیری اسرائیل، عملیات نظامی جدید این کشور، "غرش شیران" نام‌گذاری شده است.

این حملات در شرایطی آغاز شد که دونالد ترامپ، رئیس ‌جمهور ایالات متحده آمریکا روز جمعه ۲۷ فوریه (۸ اسفند) هنگام ترک کاخ سفید با اشاره به نارضایتی خود از روند مذاکرات با جمهوری اسلامی با بیان این که "تمایلی به حمله نظامی به ایران ندارد" گفته بود "اما ممکن است این کار لازم باشد".

علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی در جریان این حملات کشته شد. با تایید خبر مرگ خامنه‌ای در شامگاه شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴، بسیاری از مردم با حضور در خیابان‌های ایران و شماری از شهرهای جهان به رقص و پایکوبی پرداختند.

بنا به اعلام ترامپ تا كنون ده‌ها تن از مقام‌های عالیرتبه حکومت ایران کشته شده‌اند. طبق اعلام ارتش اسرائیل در این حملات غافلگیرکننده علاوه بر خامنه‌ای، محمد پاکپور، فرمانده‌کل سپاه پاسداران، علی شمخانی، دبیر شورای دفاع جمهوری اسلامی، عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع، حسین جبل عاملیان، رئیس سازمان سپند و مسئول صنایع نظامی و دفاعی، رضا مظفری‌نیا، مدیرکل سابق سازمان سپند، محمد شیرازی، رئیس‌ دفتر نظامی خامنه‌ای، و صالح اسدی، رئیس سازمان اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیاء سپاه پاسداران نیز کشته شدند.

در عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل، همچنین مراکز حکومتی از جمله قرارگاه ثارالله سپاه پاسداران، تاسیسات صداوسیما، ساختمان وزارت اطلاعات، پلیس امنیت اخلاقی گیشا و بسیاری از نهادهای حکومتی هدف حملات شدید هوایی قرار گرفتند.

جمهوری اسلامی در واکنش، به حملات مشترک اسرائیل و آمریکا، خاک اسرائیل و نیز چند کشور منطقه خلیج فارس را هدف قرار داده است.

آخرین خبرها از تحولات جنگ را از اینجا دنبال کنید: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران

عراقچی: نه خواهان آتش‌بس هستیم و نه با آمریکا مذاکره می‌کنیم

عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، روز پنجشنبه ۵ مارس (۱۴ اسفند) در مصاحبه‌ای با شبکه خبری "ان‌بی‌سی" آمریکا گفت که ایران نه درخواستی برای آتش بس دارد و نه قصدی برای مذاکره.

او گفت: «ما درخواست آتش‌بس نکرده‌ایم و هیچ دلیلی هم نمی‌بینیم که چرا باید مذاکره کنیم.»

عراقچی به این سوال که آیا میان تهران و واشنگتن در این روزها تماسی برقرار بوده است، پاسخ داد که از زمان شروع جنگ هیچ گونه تماس مستقیم یا غیرمستقیم میان ایران و آمریکا وجود نداشته است.

رئیس جمهور آمریکا روز سه‌شنبه ۳ مارس (۱۲ اسفند) گفته بود که با وجود تمایل تهران به گفت‌وگو، دیگر زمانی برای مذاکره باقی نمانده است.

دو روز پیش از آن ترامپ در اظهاراتی گفته بود که با انجام مذاکرات با ایران موافقت کرده است؛ سخنانی که با تکذیب مقام‌های جمهوری اسلامی روبرو شد.

عراقچی در ادامه مصاحبه در پاسخ به سوالی درباره احتمال مسدود کردن تنگه هرمز گفت: «ما در حال حاضر هیچ قصدی برای بستن تنگه هرمز نداریم، اما با ادامه جنگ، هر سناریویی را مد نظر قرار خواهیم داد.»

از روز شنبه با شروع حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران، جمهوری اسلامی در واکنش به این حملات علاوه بر شلیک موشک به پایگاه‌های آمریکا و تاسیسات زیرساختی کشورهای خلیج فارس، حملاتی هم به کشتی‌های نفتی انجام داده است که سبب شده شرکت‌های بزرگ کشتیرانی از اعزام کشتی به تنگه هرمز اجتناب کنند. تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهند که تردد و حمل و نقل در تنگه هرمز عملا به حال توقف درآمده است.

آمریکا اعلام کرده است که احتمالا کشتی‌ها را در تنگه هرمز اسکورت نظامی خواهد کرد.

عراقچی در ارتباط با احتمال حمله زمینی آمریکا نیز به شبکه ان‌بی‌سی گفت: «ما منتظر آن‌ها [نیروهای آمریکایی] هستیم. اطمینان داریم که می‌توانیم با آن‌ها مقابله کنیم و این اقدام [حمله زمینی] فاجعه‌ای بزرگ برای آن‌ها رقم خواهد زد.»

وزیر خارجه جمهوری اسلامی در ادامه منکر حمله ایران به کشورهای جنوب خلیج فارس شد. او ادعا کرد: «اشتباه نکنید. ما به همسایگان خود حمله نکرده‌ایم. ما به کشورهای مسلمان حمله نکرده‌ایم. آنچه هدف قرار داده‌ایم، اهداف آمریکایی، پایگاه‌های آمریکایی و تأسیسات آمریکایی بوده است که متأسفانه در خاک همسایگان ما قرار دارند.»

همزمان با این اظهارات عراقچی، وزیران خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج و اتحادیه اروپا در جلسه مشترک فوق‌العاده‌ای درباره تشدید خطرناک تنش‌ها در منطقه و حملات کاملاً غیر‌قابل قبول ایران به کشورهای شورای همکاری خلیج بحث و گفت‌وگو کنند.

وزیران خارجه در بیانیه خود با شدیدترین لحن، "حملات غیرموجه و بی‌پایه ایران علیه کشورهای شورای همکاری خلیج فارس" را محکوم کردند و آن‌ها را "تهدیدی آشکار علیه امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی" دانستند. آنها خواهان آن شدند که حملات ایران فورا و بی‌قید و شرط متوقف شود.

عراقچی در ادامه گفت‌‌وگویش با ان‌بی‌سی در پاسخ به این سوال که متحدان جمهوری اسلامی، یعنی چین و روسیه چه کمکی به ایران می‌کنند، گفت که آنها "از ما حمایت سیاسی و سایر حمایت‌ها را انجام می‌دهند".

او افزود: «همکاری نظامی بین ایران و روسیه پنهان نیست. ما در گذشته با هم کار کرده‌ایم و این همکاری ادامه داشته و امیدواریم ادامه پیدا کند.»

عراقچی حاضر نشد در باره جزئیات کمک نظامی احتمالی روسیه توضیحی دهد.

حمله موشکی ایران به پالایشگاهی در بحرین

به گفته مقامات بحرینی، روز پنجشنبه، پنجم مارس (۱۴ اسفند) در پی حمله موشکی ایران به اصلی‌ترین پالایشگاه نفت دولتی این کشور، آتش‌سوزی گسترده‌ای در یکی از واحدهای آن رخ داد که ساعاتی بعد مهار شد.

طبق بیانیه رسمی "مرکز ارتباطات ملی بحرین" هدف حمله یکی از واحدهای پالایشگاه Bapco Energies بوده است که در جزیره ستره در سواحل شرقی بحرین و در جنوب منامه، پایتخت، قرار دارد.

دولت بحرین اعلام کرد که علیرغم وقوع این حمله، عملیات پالایشگاهی متوقف نشده و فعالیت‌ها همچنان ادامه دارد. در حال حاضر کارشناسان مشغول ارزیابی میزان دقیق خسارات وارده به زیرساخت‌ها هستند.

این حمله بخشی از راهبرد جدید تهران در پاسخ به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران است. این حملات در همان روز اول به کشته شدن علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی منجر شد.

ایران در روزهای اخیر علاوه بر هدف قرار دادن پایگاه‌های نظامی آمریکا، حملات خود را به سمت زیرساخت‌های غیرنظامی، به‌ویژه تأسیسات هیدروکربنی (نفت و گاز) در کشورهای ثروتمند حوزه خلیج‌فارس گسترش داده است.

در نتیجه این حملات و اخلال در حمل و نقل در تنگه هرمز بهای نفت و گاز در بازارهای جهانی به‌صورت جهشی افزایش یافته‌ است.

در معاملات روز پنجشنبه نیز، قیمت نفت خام صعودی خیره‌کننده را تجربه کرد.

نفت خام آمریکا (WTI)، شاخص اصلی نفت ایالات متحده، با جهشی بیش از ۵ درصد، به ۷۸.۸۸ دلار در هر بشکه رسید. این بالاترین سطح قیمتی ثبت شده برای این شاخص از ژانویه سال گذشته تاکنون است.

نفت برنت دریای شمال، شاخص بین‌المللی نفت، نیز با ۳.۶ درصد افزایش، به قیمت ۸۴.۳۴ دلار در هر بشکه معامله شد.

حمله به پالایشگاه و تاسیسات نفتی در حوزه خلیج فارس، به علاوه انسدادی که در رفت‌وآمد کشتی‌ها در تنگه هرمز ایجاد شده و همچنین توقف فعالیت تعدادی از شرکت‌های بزرگ کشتیرانی به دلیل لغو پوشش‌های بیمه جنگی، عوامل سه‌گانه افزایش بهای نفت و گاز به شمار می‌روند.

ترامپ می‌گوید از حمله نظامی گروه‌های کرد به ایران حمایت می‌کند

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز پنجشنبه پنجم مارس (۱۴ اسفند) اعلام کرد که از حمله مسلحانه گروه‌های کرد ایرانی مستقر در عراق به داخل خاک ایران در حمایت از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، پشتیبانی خواهد کرد.

ترامپ در مصاحبه‌ای با خبرگزاری رویترز گفت: «فکر می‌کنم این که آن‌ها می‌خواهند چنین کاری انجام دهند فوق‌العاده است؛ من کاملاً با آن موافقم.»

با این حال، ترامپ از پاسخ به این سوال که آیا ایالات متحده برای این نیروهای کرد پشتیبانی هوایی فراهم خواهد کرد یا خیر، خودداری کرد. او گفت: «من نمی‌توانم این را به شما بگویم.»

در روزهای اخیر رسانه‌هایی مانند اکسیوس و سی‌ان‌ان از تماس محرمانه ترامپ با رهبران اقلیم کردستان عراق و نیز برخی رهبران احزاب کرد ایران خبر داده بودند.

سی‌ان‌ان به نقل از برخی منابع آمریکایی گزارش داده بود که سازمان سیا با هدف تحریک قیام مردمی در ایران در حال تلاش برای مسلح کردن نیروهای کرد است. به گفته این منابع، دولت ترامپ فعالانه در حال گفتگو با گروه‌های اپوزیسیون ایرانی و رهبران کرد درباره فراهم کردن حمایت نظامی است.

در همین گزارش به نقل از یک مقام کرد ایرانی گفته شده بود که دونالد ترامپ روز سه‌شنبه، سوم مارس، با مصطفی هجری، رئیس حزب دموکرات کردستان ایران (حدکا) گفتگو کرده است. این مقام کرد ایرانی گفته بود، انتظار می‌رود که نیروهای کرد ایرانی مخالف جمهوری اسلامی طی روزهای آینده در عملیات نظامی زمینی در غرب ایران شرکت کنند.

کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید روز چهارشنبه گزارش‌ها در مورد موافقت ترامپ با طرح مسلح کردن نیروهای کرد را رد کرده و نادرست خوانده بود.

از سوی دیگر، سپاه پاسداران که بارها مواضع این گروه‌ها را هدف حمله قرار داده است، روز سه‌شنبه اعلام کرد که با ده‌ها پهپاد به کمپ‌های نیروهای کرد در عراق حمله کرده است.

حمله تند الهام علی‌اف به ایران در پی حمله پهپادی به نخجوان

روز پنجشنبه، ۵ مارس (۱۴ اسفند) در پی حمله‌ای که به ایران نسبت داده می‌شود، چهار پهپاد وارد حریم هوایی جمهوری آذربایجان شدند که به زخمی شدن چهار نفر در منطقه خودمختار نخجوان انجامید.

دولت باکو بلافاصله اعلام کرد که در حال آماده‌سازی "اقدامات تلافی‌جویانه" است.

این حادثه نگرانی‌ها درباره گسترش آتش جنگ خاورمیانه به قفقاز را به شدت افزایش داده است.

الهام علی‌اف، رئیس‌ جمهور آذربایجان، در نشست شورای امنیت ملی این کشور در اظهاراتی تند و بی‌سابقه گفت: «ما این اقدام تروریستی و تجاوزکارانه بی‌دلیل علیه آذربایجان را تحمل نخواهیم کرد. به نیروهای مسلح دستور داده شده است تا اقدامات تلافی‌جویانه مناسب را آماده و اجرا کنند. ما آماده‌ایم قدرت خود را در برابر هر نیروی متخاصمی نشان دهیم و آن‌ها در ایران نباید این را فراموش کنند.»

به گفته مقامات باکو، یکی از پهپادها به ساختمان ترمینال فرودگاه بین‌المللی نخجوان (در ۱۰ کیلومتری مرز ایران) اصابت کرد. ویدئوهای تایید شده توسط رویترز، برخاستن دود سیاه و آسیب به سقف ترمینال را نشان می‌دهد.

پهپاد دوم در نزدیکی ساختمان یک مدرسه در روستایی مرزی سقوط کرد. یک پهپاد توسط ارتش آذربایجان سرنگون شد و چهارمی به زیرساخت‌های غیرنظامی برخورد کرد.

وزارت بهداشت نجوان اعلام کرد که چهار مجروح حادثه در وضعیت پایدار به سر می‌برند.

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در گفتگو با رسانه AnewZ هدف قرار دادن نخجوان را تکذیب کرد و گفت: «ما به کشورهای همسایه خود حمله نمی‌کنیم.»

همچنین عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در تماس تلفنی با همتای آذربایجانی خود ضمن رد اتهامات، وعده انجام تحقیقات را داد.

آذربایجان بلافاصله با بستن حریم هوایی خود در جنوب به مدت ۱۲ ساعت، به تهاجم پهپادی واکنش نشان داد.

مرزهای آذربایجان نیز به روی تمامی کامیون‌های باری، از جمله محموله‌های ترانزیتی، بسته شد. این اقدام عملاً یکی از کوتاه‌ترین مسیرهای زمینی اتصال ایران به روسیه را مسدود می‌کند.

تشدید تنش میان تهران و باکو در حالی رخ می‌دهد که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران وارد ششمین روز خود شده است.

از زمان آغاز حملات هوایی به ایران در روز ۹ اسفند، بیش از ۱۱۰۰ نفر از طریق مرز آستارا وارد آذربایجان شده‌اند.

آذربایجان صادرکننده کلیدی نفت و گاز به اروپا و ترکیه است. هرگونه آسیب به زیرساخت‌های این کشور می‌تواند قیمت جهانی انرژی را که هم‌اکنون به دلیل جنگ ایران در سطح بالایی است، دوباره جهش دهد.

روابط باکو و تهران پیش از این نیز به دلیل روابط نظامی نزدیک آذربایجان با اسرائیل و ترکیه (عضو ناتو) تیره بود. ایران همچنین نگران واکنش جمعیت بزرگ آذری‌های ساکن در داخل خاک خود به این درگیری‌هاست.

ترامپ: باید در انتخاب رهبر آینده ایران شخصا نقش داشته باشم

در حالی که جمهوری اسلامی ایران پس از کشته شدن علی خامنه‌ای در حملات هوایی گسترده آمریکا و اسرائیل در شوک سیاسی به سر می‌برد، دونالد ترامپ در اظهاراتی بر لزوم مداخله خود در انتخاب رهبر آتی ایران تأکید کرده است.

رئیس جمهور آمریکا روز پنجشنبه ۵ مارس (۱۴ اسفند) در گفت‌وگو با سایت خبری "اکسیوس" ضمن تأکید بر لزوم مداخله مستقیم واشنگتن در تعیین ساختار قدرت آینده در ایران، صریحا با جانشینی مجتبی‌ خامنه‌ای به جای پدرش مخالفت کرد.

او گفت: «پسر خامنه‌ای برای من غیرقابل قبول است. او یک مهره بی‌وزن است. ما کسی را می‌خواهیم که صلح و هماهنگی را به ایران بازگرداند. من باید در این انتصاب درگیر باشم، درست مثل وضعیتی که در مورد دلسی رودریگز در ونزوئلا پیش رفت.»

اشاره ترامپ به دلسی رودریگز، به وقایع ژانویه ۲۰۲۶ بازمی‌گردد. پس از بازداشت نیکلاس مادورو توسط نیروهای آمریکایی، رودریگز (معاون سابق او) با تایید مشروط ترامپ به عنوان رهبر موقت فعالیت خود را آغاز کرد. ترامپ اکنون به صراحت اعلام کرده که به دنبال پیاده‌سازی مدلی مشابه برای تغییر رژیم یا کنترل انتقال قدرت در ایران است تا از روی کار آمدن فردی با سیاست‌های مشابه رهبر قبلی جلوگیری کند.

اظهارات ترامپ در حالی طرح می‌شود که برخی رسانه‌ها از جمله خبرگزاری رویترز به نقل از منابع ایرانی تأیید کرده‌اند که مجتبی خامنه‌ای از حملات هوایی روز شنبه ۹ اسفند که منجر به تخریب بیت رهبری شد، جان سالم به در برده است. نیویورک تایمز به نقل از منابعی در ایران از رأی مجلس خبرگان به مجتبی خامنه‌ای برای رهبری آتی ایران خبر داده است که اعلام آن قرار است هفته آینده بعد از خاکسپاری علی خامنه‌ای انجام شود.

این خبر تا کنون به طور رسمی تأیید نشده است. برخی اعضای مجلس خبرگان خبر انتخاب مجتبی خامنه‌ای را تکذیب کرده‌اند و گفته‌اند که جریان انتخابات هنوز به انتها نرسیده است.

بیشتر بخوانید: درباره مجتبی خامنه‌ای چه می‌دانیم؟

در تازه‌ترین واکنش‌ها در این زمینه محسن قمی، عضو هیات رئیسه مجلس خبرگان رهبری، روز پنجشنبه اعلام کرد که "فرایند انتخاب رهبر جدید در حال کامل شدن است". او مدعی شد که "گمانه‌زنی‌هایی که در فضای مجازی منتشر شده فاقد وجاهت است" و "در اسرع وقت" رهبر جدید معرفی خواهد شد.

مجتبی خامنه‌ای ۵۶ سال دارد و علی‌رغم نداشتن پست رسمی، به دلیل روابط نزدیک با فرماندهان ارشد سپاه پاسداران، جدی‌ترین گزینه برای جانشینی محسوب می‌شود.

این در حالی است که در باره نحوه برگزاری جلسه مجلس خبرگان برای انتخاب رهبر بعدی ابهامات زیادی وجود دارد.

گزارش‌ها حاکی است حملات موشکی اسرائیل به ساختمان‌های کلیدی در قم، فرآیند تصمیم‌گیری مجلس خبرگان برای معرفی سریع رهبر جدید را از طریق مجازی نیز با اختلال جدی مواجه کرده است.

در همین حال، شاهزاده رضا پهلوی نیز ضمن تأکید بر این که "رژیمِ در حال سقوط جمهوری اسلامی، هیچ مشروعیتی ندارد" هرگونه جانشین‌سازی برای علی خامنه‌ای را "از پیش شکست‌خورده" توصیف کرد.

او با انتشار یک پیام ویدئویی در روز پنج‌شنبه، از "کارگزاران پیشین و کنونی جمهوری اسلامی که دستشان به خون ملت آغشته نیست" خواست که بدون درنگ و خشونت قدرت را واگذار کنند و در گذار با ثبات و امن ایران به یک دولت ملی سهیم شوند.

پهلوی در انتهای پیام ویدئویی خود از جامعه جهانی خواست که "نامشروع بودن جمهوری اسلامی را اعلام، و سامانه گذار را به‌عنوان نماینده اراده ملت به رسمیت بشناسد".

دونالد ترامپ پیش‌تر گفته بود که "بدترین سناریو این است که یک نفر به شرارت نفر قبلی سر کار بیاید. می‌خواهیم کسی باشد که کشور را در اختیار مردم قرار دهد".

او روز سه‌شنبه، ۳ مارس، در جریان دیدار با فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان در پاسخ به سوالی درباره اینکه آیا شاهزاده رضا پهلوی گزینه بعدی رهبری ایران خواهد بود، گفته بود: «بله، فکر می‌کنم بعضی‌ها او را دوست دارند، اما ما خیلی به این موضوع فکر نکرده‌ایم. اما به نظرم کسی در داخل و دارای محبوبیت، مناسبت‌تر خواهد بود؛ اگر چنین فردی وجود داشته باشد.»

دولت لبنان: اعضای سپاه پاسداران بازداشت و اخراج می‌شوند

دولت لبنان روز پنجشنبه در تصمیمی مهم، الزام دریافت روادید برای شهروندان ایرانی جهت ورود به این کشور را مجدداً برقرار کرد. همچنین دستور بازداشت و اخراج هر یک از اعضای سپاه پاسداران که در خاک لبنان حضور داشته باشند، صادر شده است.

طبق گفته‌ی پل مرقص، وزیر اطلاع‌رسانی لبنان، هیئت دولت از تمامی وزارتخانه‌ها و نهادهای مربوطه خواسته است تا حضور اعضای سپاه پاسداران در این کشور را بررسی و شناسایی کنند.

مقامات و دوائر مربوطه در لبنان موظف شده‌اند با قاطعیت و فوریت از هرگونه فعالیت امنیتی یا نظامی که ممکن است توسط این افراد در خاک این کشور انجام شود، جلوگیری کنند؛ فارغ از اینکه این افراد تحت چه عنوان یا پوششی در لبنان حضور دارند.

دستور بازداشت این افراد با حکم مراجع قضایی ذی‌صلاح نیز صادر شده تا مقدمات اخراج آن‌ها فراهم شود.

برقراری مجدد ویزا برای اتباع ایرانی به عنوان بخشی از اقدامات امنیتی برای تقویت کنترل مرزها توصیف شده است. هدف از این کار، جلوگیری از فعالیت‌هایی است که می‌تواند امنیت لبنان را به خطر اندازد یا از خاک این کشور برای پیشبرد "اهداف خاص" استفاده کند.

در پی حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، حزب‌الله لبنان نیز که از شهریور ۱۴۰۳ در چارچوب آتش‌بس با اسرائیل حملات خود به این کشور را متوقف کرده بود، دوباره برای همبستگی با جمهوری اسلامی شلیک موشک و پهپاد به اسرائیل را از سرگرفته است.

در این میان گزارش‌هایی منتشر شده که از حضور عناصر و فرماندهان سپاه پاسداران در لبنان برای همکاری و هماهنگی اقدامات علیه اسرائیل حکایت دارند.

پیش‌تر سخنگوی ارتش اسرائیل هشدار داده بود که "عوامل" جمهوری اسلامی باید هر چه زودتر لبنان را ترک کنند.

آویخای ادرعی روز سه‌شنبه در اظهاراتی تهدید کرده بود که "حضور عوامل رژیم ایران در لبنان به هیچ‌ وجه تحمل نخواهد شد".

او گفته بود که این افراد ۲۴ ساعت فرصت دارند که لبنان را ترک کنند و پس از انقضای این مهلت، "هیچ پناهگاه امنی برای عوامل رژیم ایران در لبنان وجود نخواهد داشت".

روته: شلیک موشک از سوی ایران هنوز فعال‌ شدن بند دفاع جمعی ناتو را ایجاب نمی‌کند

مارک روته، دبیرکل ناتو، با توجه به سرنگونی یک موشک ایرانی که به سمت ترکیه در حال حرکت بود، تأکید کرد که در حال حاضر موضوع "مورد دفاع جمعی" (ماده ۵ ناتو) مطرح نیست.

او به خبرگزاری رویترز گفت: «هیچ‌کس درباره ماده ۵ صحبت نمی‌کند. مهم‌ترین نکته این است که دشمنان ما دیروز [با سرنگونی موشک ایران] دیدند که ناتو چقدر قوی و هوشیار است و از روز شنبه حتی هوشیارتر شده است.»

عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران روز شنبه ۹ اسفند (۲۸ فوریه) آغاز شد. واکنش ایران گسترش حملات متقابل به کل منطقه و هدف قرار دادن اهدافی در کشورهای حاشیه خلیج فارس بوده است. گزارش‌هایی از خنثی‌سازی موشک‌های ایران در ترکیه و قبرس نیز منتشر شده است.

ترکیه روز چهارشنبه اعلام کرد که سامانه پدافند هوایی ناتو یک موشک بالستیک ایرانی را که به حریم هوایی این کشور نزدیک می‌شد، نابود کرده است. بدین ترتیب، این عضو ناتو برای اولین بار وارد جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران شد. بنا بر ماده ۵ پیمان ناتو حمله به یکی از اعضا، حمله به همه اعضا محسوب می‌شود.

روته افزود که ناتو از حملات ایالات متحده علیه ایران حمایت می‌کند، زیرا ایران "در آستانه تبدیل شدن به تهدیدی برای اروپا نیز بود".

در همین حال، ناتو ارزیابی اولیه خود را تأیید کرد که موشکی که دیروز توسط ترکیه رهگیری شد، عمداً به سمت عضو این ائتلاف شلیک شده بود.

مارتین ادانل، سخنگوی ستاد عالی ناتو در اروپا، گزارش‌هایی را تأیید کرد که نشان می‌داد با این موشک بالستیک، هدف‌گیری‌ها به طور عمدی بر روی اهداف در ترکیه انجام شده است. او گفت که به دلایل امنیتی نمی‌تواند جزئیات بیشتری ارائه دهد.

موافقت دولت مکرون با استفاده محدود آمریکا از پایگاه‌های فرانسه

فرانسه به‌طور موقت به ایالات متحده اجازه داده است که از برخی پایگاه‌های نظامی داخل خاک این کشور به‌صورت محدود استفاده کند.

بر اساس گزارشی که خبرگزاری آلمان به نقل از ستاد کل ارتش فرانسه منتشر کرده، هواپیماهای آمریکایی می‌توانند تحت شرایط مشخص در این پایگاه‌ها حضور داشته باشند. با این حال، آن‌ها اجازه ندارند در عملیاتی که آمریکا در ایران انجام می‌دهد مشارکت کنند و تنها می‌توانند برای حمایت از دفاع شرکای منطقه‌ای مورد استفاده قرار گیرند.

ستاد کل ارتش فرانسه تأکید کرده است که منظور پایگاه‌های نظامی داخل فرانسه است و نه پایگاه‌هایی که در منطقه خلیج فارس قرار دارند.

فرانسه دارای یک پایگاه نظامی در ابوظبی امارات است.

از سوی دیگر، کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، روز پنج‌شنبه اعلام کرد که با تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه، چهار جنگنده دیگر تایفون به قطر اعزام خواهد شد. او تأکید کرد که بریتانیا برای دفاع "برنامه درستی" دارد.

واکنش محتاطانه بریتانیا به جنگ ایران و همچنین حمله پهپادی به پایگاه مهم نظامی این کشور در قبرس باعث شده است برخی از شرکای لندن درباره توانایی نظامی بریتانیا تردیدهایی را مطرح کنند.

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا نیز از استارمر انتقاد کرده و گفته است که او از حملات آمریکا علیه ایران حمایت کافی نکرده است.

استارمر در یک نشست خبری گفت بریتانیا برنامه دفاعی درستی دارد و حتی پیش از آغاز جنگ نیز تجهیزات نظامی را در سراسر منطقه از قبل مستقر کرده بود.

او گفت: «تمرکز من ارائه رهبری آرام و سنجیده در راستای منافع ملی است.»

استارمر افزود: «این یعنی استفاده از توان نظامی و دیپلماتیک خود برای حفاظت از شهروندان‌مان و همچنین داشتن قدرت ایستادگی بر سر ارزش‌ها و اصول‌مان، بدون توجه به فشارها.»

نخست‌وزیر بریتانیا اعلام کرد که این کشور چهار جنگنده اضافی تایفون را برای پیوستن به اسکادران موجود در قطر اعزام می‌کند تا عملیات دفاعی بریتانیا در آنجا و در منطقه تقویت شود.

سازمان ملل درباره بحران احتمالی مهاجرت از ایران هشدار داد

رئیس سازمان بین‌المللی مهاجرت سازمان ملل متحد نسبت به احتمال وقوع یک بحران پناهجویی و مهاجرتی در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران هشدار داد و گفت این بحران می‌تواند اروپا را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

امی پوپ در گفت‌وگو با خبرگزاری آلمان گفت: «به نمونه اوکراین نگاه کنید؛ جایی که ظرف چند روز میلیون‌ها نفر از مرزها عبور کردند.»

به گفته او، عامل تعیین‌کننده این است که آیا درگیری ادامه پیدا می‌کند، گسترش می‌یابد و یا اینکه زیرساخت‌های غیرنظامی هدف قرار می‌گیرند یا خیر. چنین عواملی می‌توانند موج‌های بزرگ‌تری از مهاجرت را به دنبال داشته باشند.

این مقام سازمان ملل تأکید کرد که در این شرایط باید از یک سو طرح‌های اضطراری تهیه شود و از سوی دیگر از کشورهای همسایه ایران، مانند ترکیه، برای پذیرش پناهجویان حمایت شود.

در مقابل، کمیسیون اروپا نگرانی‌های مطرح‌شده را به این شدت تأیید نمی‌کند. مگنوس برونر، کمیسر مهاجرت اتحادیه اروپا، به روزنامه آلمانی "بیلد" گفت که در ابتدای هفته با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، گفت‌وگو کرده است.

به گفته برونر، فیدان تأکید کرده که مرزهای ترکیه در سمت ایران بسته شده‌اند و ترکیه همچنان به همکاری خوب با اتحادیه اروپا پایبند است. هر دو طرف همچنین ابراز علاقه کردند که این همکاری را حفظ کرده و حتی آن را تقویت کنند.

واده‌فول: آلمان در تغییر رژیم در ایران مشارکت نمی‌کند

یوهان واده‌فول، وزیر امور خارجه آلمان، روز پنجشنبه پنج مارس (۱۴ اسفند) اعلام کرد که این کشور در هیچ اقدام مشخصی برای تغییر رژیم در ایران مشارکت نخواهد کرد. او گفت: «آلمان در اقدامات عملی برای تغییر رژیم در هیچ کشوری و همچنین در ایران دخالت نمی‌کند.»

واد‌ه‌فول در عین حال اذعان داشت که آلمان با برخی گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی در تماس است و این اقدام را "درست و ضروری" دانست.

وزیر خارجه آلمان همچنین گفت که کشورش در کنار مردم ایران قرار دارد و به‌ویژه از کردها حمایت می‌کند. به گفته او، کردها تحت حکومت فعلی ایران به شکل ویژه‌ای رنج می‌برند.

او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال نقش کردها در سرنگونی رهبری در تهران، موضعی محتاطانه اتخاذ کرد و بار دیگر تأکید کرد که سیاست آلمان مشارکت مستقیم در تغییر حکومت‌ در دیگر کشورها نیست.

پیش‌تر فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، ابراز امیدواری کرده بود که در پی جنگ جاری "حمایت از تروریسم از داخل ایران و تأمین مالی آن متوقف شود".

مرتس روز دوشنبه پس از دیدار با دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در واشنگتن گفته بود که ایران مسئول "بخش بزرگی" از تروریسم بین‌المللی است و همچنین از روسیه در جنگ علیه اوکراین حمایت می‌کند.

او افزوده بود: «از تلاش آمریکا و اسرائیل برای خلاص کردن ما از شر رژیم ایران حمایت می‌کنیم.»

مرتس همچنین گفت در گفت‌وگو با ترامپ بر دریافت پاسخ درباره وضعیت "پس از پایان درگیری‌ها" تأکید کرد.

او توضیح داده بود: «شاید حتی مهم‌ترین مرحله همین باشد؛ وقتی سلاح‌ها خاموش شوند، بعد چه اتفاقی خواهد افتاد؟»

مرتس گفته بود که در این باره "میزان نسبتاً زیادی از عدم قطعیت" وجود دارد، اما در عین حال امید می‌رود که در ایران یا حتی خارج از کشور افرادی پیدا شوند که رهبری را بر عهده بگیرند و به قواعد و هنجارهای حقوق بین‌الملل پایبند باشند.

در جریان دیدار مرتس با ترامپ، رئیس جمهور آمریکا ضمن سپاسگزاری از همکاری‌های آلمان در این جنگ، این همکاری‌ها را "عالی" توصیف کرد.

ایتالیا قصد دارد سامانه‌های پدافند هوایی به کشورهای خلیج فارس ارسال کند

ایتالیا در واکنش به حملات اخیر ایران به کشورهای حوزه خلیج فارس از ارسال تجهیزات دفاع هوایی به خاورمیانه خبر داد.

جورجا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، بر "ضرورت حمایت از کشورهای دوست و همچنین حفاظت از شهروندان ایتالیایی ساکن در منطقه" تأکید کرد و گفت دولت همچنین در حال بررسی یک اقدام هماهنگ با شرکای خود در اتحادیه اروپا است.

ملونی هدف از این اقدام را "تضمین امنیت شهروندان ایتالیایی و حدود دو هزار سرباز ایتالیایی مستقر در آن منطقه" اعلام کرد.

وزرای خارجه و دفاع ایتالیا قرار است در پارلمان این کشور درباره اقدامات برنامه‌ریزی‌شده گزارش دهند.

دولت ایتالیا اکنون با چالش سازماندهی سریع و مؤثر ارسال این تجهیزات روبه‌رو است. این موضوع نیازمند هماهنگی نزدیک با کشورهای دریافت‌کننده و همچنین شرکای اتحادیه اروپا است تا اطمینان حاصل شود که این اقدامات مطابق با استانداردهای بین‌المللی امنیتی انجام می‌شوند.

اسرائیل حملات خود به حزب‌الله لبنان را تشدید کرد

نیروی هوایی اسرائیل بار دیگر مواضع حزب‌الله را در لبنان هدف قرار داد. سخنگوی ارتش اعلام کرد که زیرساخت‌های این سازمان تروریستی در بیروت تخریب شده است. همچنین سکوی‌های پرتاب موشک در نزدیکی مرز با اسرائیل مورد حمله قرار گرفته‌اند.

تصاویر منتشرشده دود را بر فراز جنوب بیروت که یکی از پایگاه‌های اصلی حزب‌الله محسوب می‌شود، نشان می‌دهد. پیش از آن، ارتش اسرائیل از ساکنان این منطقه خواسته بود که آنجا را ترک کنند.

ایالات متحده و اسرائیل روز شنبه ۲۸ فوریه حملات هوایی گسترده‌ای را علیه ایران آغاز کردند. در جریان این حملات علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی و چند تن دیگر از مسئولان عالیرتبه نظام کشته شدند. ایران در واکنش، حملاتی تلافی‌جویانه علیه اسرائیل و تأسیسات آمریکا در منطقه خلیج فارس انجام داد.

حزب‌الله روابط نزدیکی با ایران دارد. این گروه پس از کشته شدن علی خامنه‌ای با شلیک موشک به اسرائیل واکنش نشان داد و جنگ را به لبنان گسترش داد. بر اساس اعلام منابع لبنانی، از آن زمان تاکنون بیش از ۷۰ نفر در پی حملات اسرائیل کشته شده‌اند.

سپاه: یک نفتکش آمریکایی را هدف قرار دادیم

روابط عمومی سپاه پاسداران می‌گوید، نیروی دریایی سپاه یک نفتکش آمریکایی را بامداد امروز پنج‌شنبه ۵ مارس (۱۴ اسفند) در شمال خلیج فارس هدف گرفته و باعث آتش‌گرفتن آن شده است.

در این اطلاعیه ادعا شده که در زمان جنگ "قوانین عبور و مرور از تنگه هرمز در اختیار جمهوری اسلامی ایران خواهد بود و همه باید تابع آن باشند" و شناورهای آمریکا و اسرائيل و کشورهای اروپایی و حامیان آن‌ها اجازه تردد از این آبراه را نخواهند داشت.

در پایان نیز هشدار داده شده که در صورت تخطی از این امر این کشتی‌ها "مورد اصابت" نیروهای جمهوری اسلامی قرار خواهد گرفت.

تا کنون آمریکا در این باره موضع نگرفته اما آژانس امنیت دریایی بریتانیا در تاز‌‌ه‌ترین خبر خود در شبکه ایکس از "انفجاری بزرگ" در یک نفتکش در آب‌های نزدیک کویت خبر داده است.

به موجب این خبر، این سانحه در نزدیکی منطقه "مبارک‌الکبیر" کویت اتفاق افتاده و بر اثر آن، نفت به دریا نشت کرده است.

رسانه‌های ایران: ورزشگاه آزادی و فدراسیون دوچرخه‌سواری در حملات تخریب شده‌اند

رسانه‌های ایران از تخریب سالن ۱۲هزار نفری ورزشگاه آزادی تهران در حملات آمریکا و اسرائيل خبر می‌دهند. به علاوه، مجموعه خوابگاهی مربوط به فدراسیون دوچرخه‌سواری نیز تخریب شده است.

در برخی خبرهای شبکه‌های اجتماعی این ورزشگاه "محل اختفای نیروهای سرکوب" دانسته شده است.

"ایران یک فرودگاه در آذربایجان را هدف قرار داد"؛ سفیر ایران احضار شد

وزارت خارجه جمهوری آذربایجان در پی حمله پهپادی منتسب به ایران به این کشور مجتبی دمیرچی‌لو، سفیر جمهوری اسلامی را احضار کرد.

رسانه‌های محلی آذربایجان روز پنج‌شنبه ۱۴ اسفند از حمله پهپادی ایران به فرودگاهی در نخجوان خبر دادند. وزارت خارجه آذربایجان نیز اعلام کرد که ایران با دو پهپاد به خاک این کشور حمله کرده است. طبق اعلام این وزارتخانه دو نفر در این حمله زخمی شده‌اند و پهپاد دیگر در نزدیکی یک مدرسه فرود آمده است.

آذربایجان این حمله را محکوم کرده و ضمن درخواست توضیح از سوی جمهوری اسلامی هشدار داده که حق پاسخ‌دهی را برای خود محفوظ می‌داند. ایران تا کنون به این حمله واکنش نشان نداده است.

از ۲۸ فوریه موجی از حملات موشکی و پهپادی ایران کشورهای عربی خلیج فارس را هدف قرار داد؛ از پایگاه‌های آمریکا در قطر تا زیرساخت‌های انرژی عربستان و امارات. آیا تهران آگاهانه جنگ را به یک بحران منطقه‌ای تبدیل کرده است؟جنگی که با حملات مشترک ایالات متحده و اسرائیل به اهدافی در ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، تنها در چند روز به بحرانی منطقه‌ای تبدیل شد. در همان روز آغاز درگیری، تهران با شلیک موشک‌ها و پرتاب پهپادها به سوی چند کشور خلیج فارس، دامنه جنگ را از مرزهای ایران فراتر برد و عملا منطقه را وارد مرحله‌ای تازه از تنش‌های نظامی کرد.

در نخستین موج حملات در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، جمهوری اسلامی در واکنش به عملیات آمریکا و اسرائیل مجموعه‌ای از موشک‌ها را به سمت قطر شلیک کرد. مقام‌های قطری اعلام کردند سامانه‌های دفاعی بخش بزرگی از این موشک‌ها را رهگیری کرده‌اند، اما ترکش‌های ناشی از رهگیری باعث زخمی شدن دست‌کم ۱۶ نفر شد و فضای هوایی این کشور برای مدتی بسته شد.

چند روز بعد، در ۲ مارس ۲۰۲۶، موج تازه‌ای از حملات ادامه یافت. در این روز چند موشک و پهپاد دیگر به سمت قطر شلیک شد و هم‌زمان تنش‌ها در منطقه به سرعت افزایش یافت. در همین روز شرکت "قطر انرژی" اعلام کرد تولید گاز مایع در مجتمع بزرگ رأس لفان را به دلیل نگرانی‌های امنیتی متوقف می‌کند؛ اقدامی که به سرعت بازارهای جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار داد.

بیشتر بخوانید: حمایت صدراعظم آلمان از حمله نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران

تنش‌ها در ۳ مارس ۲۰۲۶ وارد مرحله تازه‌ای شد و یک موشک بالستیک ایرانی به پایگاه "العدید" در نزدیکی دوحه اصابت کرد؛ پایگاهی که بزرگ‌ترین مرکز نظامی ایالات متحده در خاورمیانه به شمار می‌رود و مقر فرماندهی مرکزی آمریکا نیز محسوب می‌شود.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

دامنه این حملات تنها به قطر محدود نماند. در همان روزها گزارش‌هایی از حملات در امارات متحده عربی، کویت و عربستان سعودی نیز منتشر شد. در امارات، انفجاری در نزدیکی کنسولگری آمریکا در دبی رخ داد که به گفته مقام‌های آمریکایی ناشی از برخورد یک پهپاد به پارکینگ مجاور ساختمان کنسولگری بود. در عربستان سعودی نیز تأسیسات نفتی آرامکو در رأس‌ تنوره هدف حمله قرار گرفت؛ تأسیساتی که یکی از مهم‌ترین مراکز پالایش نفت این کشور به شمار می‌رود.

"هدف جمهوری اسلامی به آتش کشیدن کل منطقه بود"

این تحولات تنها پیامدهای امنیتی نداشتند. هم‌زمان با تشدید درگیری‌ها، قیمت گاز در بازارهای جهانی جهش قابل توجهی داشت و در بریتانیا بیش از ۴۶ درصد افزایش یافت. قیمت نفت خام برنت نیز از مرز ۸۵ دلار در هر بشکه عبور کرد. بازارهای مالی نیز واکنش نشان دادند؛ شاخص داوجونز در آغاز معاملات حدود ۹۰۰ واحد سقوط کرد و شاخص‌های بزرگ بازار سهام نیز کاهش یافتند.

بیشتر بخوانید: چرا گزینه دونالد ترامپ برای ایران از داخل است و نه از بیرون؟

شکریا برادوست، پژوهشگر امنیت بین‌الملل و سیاست خارجی در گفتگو با بخش فارسی دویچه‌وله معتقد است آنچه اکنون رخ می‌دهد "قابل پیش‌بینی" بوده است: «آن‌چه ما انتظارش را داشتیم در حال وقوع است. این‌که وقتی حملات ایالات متحده علیه جمهوری اسلامی به مرحله تهدید وجودی برسد، جمهوری اسلامی تمام منطقه را به آتش خواهد کشید.»

به گفته او، هنگامی که بقای یک نظام سیاسی در معرض تهدید قرار می‌گیرد، دامنه واکنش‌های آن نیز گسترده‌تر می‌شود.

برادوست در عین حال معتقد است خود حکومت نیز از چشم‌انداز محدود بقای خود آگاه است. به گفته او، تهران اکنون تلاش می‌کند جنگ را به مرحله‌ای فرسایشی بکشاند و تمام فشارها را وارد کند تا آمریکا را که اکنون در صورت طولانی شدن جنگ متضرر خواهد شد، تحت فشار بگذارد.

به گفته این کارشناس، حتی در صورت برقراری آتش‌بس نیز احتمال ادامه حیات جمهوری اسلامی بسیار اندک است زیرا جنگی که آغاز شده است، اجازه ادامه حکومتی تحت عنوان جمهوری اسلامی در ایران را نمی‌دهد.

در کنار این نگاه، دامون گلریز، تحلیلگر امور بین‌الملل و مدرس روابط بین‌الملل در مدرسه عالی لاهه و پژوهشگر انستیتوی ژئوپولیتیک لاهه معتقد است که این حملات تنها واکنشی احساسی نیست، بلکه بخشی از یک محاسبه راهبردی و تاکتیکی محسوب می‌شود.

بیشتر بخوانید: گسترش جنگ در خاورمیانه؛ اعزام نیروی زمینی اسرائیل به لبنان

او به دویچه‌وله فارسی توضیح می‌دهد که از منظر راهبردی، جمهوری اسلامی تلاش می‌کند این پیام را منتقل کند که حضور آمریکا و اسرائیل در منطقه نه عامل امنیت، بلکه عامل بی‌ثباتی است این کارشناس می‌افزاید: «از نظر تاکتیکی نیز هدف آن وارد آوردن ضربه‌هایی کیفی و تحمیل هزینه‌های مالی فزاینده است؛ هزینه‌هایی که فشار سیاسی بر بازیگران جهانی را افزایش می‌دهد از جمله اتحادیه اروپا که به منابع انرژی خلیج فارس وابسته است و ایالات متحده که به سرمایه‌گذاری‌های پترو‌دلاری در داخل خود متکی است.»

برادوست نیز در بخش دیگری از تحلیل خود معتقد است که هدف دیگر این حملات ضربه زدن به زیرساخت‌های اقتصادی منطقه است. او می‌گوید تهران می‌خواهد با بالا بردن قیمت انرژی و ایجاد بحران اقتصادی، فضای سیاسی جنگ را تغییر دهد.

آتش‌بس با آمریکا، پیروزی تبلیغاتی بزرگ برای سپاه پاسداران

تنش‌های نظامی کنونی در خلیج فارس در حالی به اوج خود رسیده است که کشورهای این حوزه در سال گذشته شاهد یکی از بزرگ‌ترین چرخش‌های اقتصادی در تاریخ خود بودند. در مه ۲۰۲۵، سفر دونالد ترامپ، رئيس جمهور آمریکا به ریاض، دوحه و ابوظبی منجر به امضای پیمان‌های اقتصادی بی‌سابقه‌ای شد که هدف آن پیوند زدن امنیت منطقه به سرمایه‌گذاری‌های کلان در زیرساخت‌های ایالات متحده بود. این توافق‌ها که به عنوان ستون فقرات سیاست خارجی جدید آمریکا در خاورمیانه تلقی می‌شد، اکنون با آغاز درگیری‌های نظامی در منطقه در کانون آتش قرار گرفته است.

مدرس روابط بین‌الملل در مدرسه عالی لاهه در تشریح این وضعیت معتقد است: «پیام موشک‌های تهران دقیقا هدف قرار دادن همین نقطه ضعف است. تهران می‌کوشد با وارد کردن هزینه‌های هنگفت به این کشورها، واشنگتن را برای پذیرش آتش‌بس تحت فشار بگذارد. با این حال، باید توجه داشت که هرگونه آتش‌بس آمریکا با جمهوری اسلامی که منجر به بقای این رژیم شود، یک پیروزی تبلیغاتی بزرگ برای سپاه پاسداران و رهبر جدید و رادیکال‌تر آن خواهد بود؛ چرا که آن‌ها می‌توانند مدعی شکست دادن ایالات متحده شوند.»

او تاکید می‌کند که از آنجا که هدف نهایی ترامپ از این جنگ، تغییر رژیم بوده است، منطق حاکم بر این هدف ساده به نظر می‌رسد: اگر رژیم اسلامی بتواند با یک آتش‌بس از این نبرد جان سالم به در ببرد، در عمل هم یک ابرقدرت جهانی و هم یک قدرت منطقه‌ای را شکست داده و جایگاه خود را تثبیت کرده است.

آیا باید منتظر مقابله متقابل بود؟

براساس گزارش‌های منتشر شده در روزهای اخیر، واکنش کشورهای عربی به حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی پس از آغاز عملیات "خشم حماسی" توسط آمریکا و اسرائیل، از حالت دیپلماتیک به فاز نظامی و دفاعی تغییر کرده است.

عربستان سعودی که هدف چندین حمله پهپادی و همچنین حملات پهپادی به نزدیکی سفارت آمریکا در ریاض قرار گرفته، واکنش‌های تندی نشان داده است. مقامات ریاض اعلام کرده‌اند که این حملات "تحت هیچ بهانه‌ای قابل توجیه نیست" و تصریح کرده‌اند که حق پاسخ نظامی برای آن‌ها محفوظ است.

در این میان امارات که شاهد اصابت موشک به نزدیکی کنسولگری آمریکا در دبی و رهگیری پهپادها در ابوظبی بوده، به جدی‌ترین گزینه برای پیوستن به ائتلاف نظامی فعال علیه مواضع نظامی داخل ایران در روزهای آینده تبدیل شده است.

قطر نیز در کنار سایر اعضای شورای همکاری خلیج فارس بر ضرورت مقابله با تهدیدات تأکید دارد.

تحلیل‌گران بین‌المللی معتقدند این حملات باعث شده ائتلاف‌های "پنهان" سابق کشورهای عربی با آمریکا اکنون به یک ائتلاف نظامی آشکار و رسمی تبدیل شود. امری که شکریا برادوست نیز آن را تائيد می‌کند و معتقد است که کشورهای عربی دیگر به دنبال میانجی‌گری نیستند، بلکه به دنبال راهکاری دائمی برای حذف تهدیدات جمهوری اسلامی هستند.

با این حال، گلریز معتقد است کشورهای عربی احتمالا از واکنش مستقیم نظامی پرهیز خواهند کرد. او می‌افزاید: «کشورهای عربی برای امنیت خود به ایالات متحده و پایگاه‌های نظامی آن متکی‌اند و در این شرایط بعید است آن‌ها دست به پاسخ نظامی مستقیم بزنند.»

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

به گفته او این دقیقا همان چیزی است که سپاه پاسداران انتظار دارد: «هرگونه تلافی نظامی به تهران این توجیه را خواهد داد که زیرساخت‌های غیرنظامی آن‌ها را هدف قرار دهد و خسارتی شدید به جوامعی وارد کند که به زندگی مرفه و رشد مالی عادت کرده‌اند، جوامعی که شمار زیادی از اتباع غربی در آنجا زندگی می‌کنند و در برابر بحران‌ها نیز تاب‌آوری بسیار کمتری دارند. از این رو، این کشورها به احتمال زیاد به جای حمله متقابل به ایران، در پی کاهش تنش خواهند رفت و واشنگتن را برای دستیابی به یک آتش‌بس تحت فشار قرار خواهند داد.»

در نهایت، برادوست معتقد است تداوم حملات ایران ممکن است بیش از هر چیز به توان نظامی باقی‌مانده این کشور بستگی داشته باشد. او با اشاره به برتری هوایی آمریکا و اسرائیل می‌گوید:«وقتی وزیر دفاع آمریکا می‌گوید تمام آسمان ایران در کنترل ماست، به این معناست که نیروهای آمریکایی و اسرائیلی می‌توانند به‌راحتی تمام توانمندی‌های موشکی و پرتابگرهای جمهوری اسلامی را هدف قرار دهند.»

به گفته او، اگر این توانایی‌ها از بین بروند، عملا چنگ و دندان نظام گرفته شده و جمهوری اسلامی مهم‌ترین ابزار فشار خود را از دست خواهد داد.

به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس گروه‌های کُرد ایرانی مخالف حکومت هم‌اکنون در حال آماده‌سازی برای انجام عملیات نظامی احتمالی در ایران‌اند. به گفته مقامات کُرد، ایالات متحده از کُردهای عراق خواسته است از آنها حمایت کنند.خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی که در ۵ مارس (۱۴ اسفند) منتشر شده می‌نویسد گروه‌های کُرد که به طور گسترده منسجم‌ترین بخش از اپوزیسیون پراکنده ایران به شمار می‌روند، دارای هزاران نیروی آموزش‌دیده هستند.ورود آن‌ها به جنگ می‌تواند چالش قابل‌توجهی برای مقام‌های تحت فشار در تهران ایجاد کند و همچنین خطر کشیده شدن بیشتر عراق به این درگیری را افزایش دهد.

خلیل نادری، یکی از مسئولان حزب آزادی کردستان (PAK) که در منطقه اقلیم کردستان عراق در شمال این کشور مستقر است، روز چهارشنبه ۴ مارس (۱۳ اسفند) گفت که بخشی از نیروهای آن‌ها به مناطقی نزدیک مرز ایران در استان سلیمانیه منتقل شده‌اند و در حالت آماده‌باش قرار دارند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

او افزود که مقامات آمریکایی با رهبران گروه‌های اپوزیسیون کُرد درباره یک عملیات احتمالی تماس گرفته‌اند، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرد.

در پاسخ به گزارش‌هایی مبنی بر اینکه دولت ترامپ در حال بررسی مسلح کردن گروه‌های کُرد ایرانی است، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، روز چهارشنبه به خبرنگاران گفت: «هیچ‌یک از اهداف ما مبتنی بر حمایت یا مسلح کردن هیچ نیروی خاصی نیست. بنابراین از اقداماتی که دیگران ممکن است انجام دهند آگاه هستیم، اما اهداف ما بر آن متمرکز نیست.»

پیش از آنکه ایالات متحده و اسرائیل روز شنبه ۲۸ فوریه به ایران حمله کنند و جنگ جدیدی در خاورمیانه آغاز شود، حزب آزادی کردستان مدعی شده بود در واکنش به سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات توسط حکومت مرکزی، به نیروهای شبه‌نظامی سپاه پاسداران حمله کرده است. با این حال، یکی از مقامات این گروه گفت که آن‌ها نیروهایی را از عراق به داخل ایران اعزام نکرده‌اند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

اگر گروه‌های کُرد ایرانی و عراقی به جنگ بپیوندند، این نخستین بار خواهد بود که یک نیروی زمینی قابل‌توجه وارد پیکار می‌شود. این گروه‌های کُرد در نبرد با گروه داعش تجربه جنگی کسب کرده‌اند.

یکی از مقامات گروه کومله، یکی دیگر از گروه‌های کُرد ایرانی، روز چهارشنبه گفت نیروهای آنها آماده‌اند ظرف یک هفته تا ده روز از مرز عبور کنند و "منتظر فراهم شدن شرایط مناسب" هستند. او به دلیل نگرانی‌های امنیتی نخواست نامش فاش شود.

کُردهای ایران سابقه‌ای طولانی از نارضایتی‌ها و قیام‌ها علیه جمهوری اسلامی و همچنین نظام سلطنتی پیش از آن دارند. در دوران حکومت محمدرضا شاه پهلوی، کُردها به حاشیه رانده شده و سرکوب می‌شدند و گاهی دست به شورش می‌زدند.

پس از انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ ایران، حکومت دینی جدید نیز با شورشیان کُرد درگیر شد. نیروهای ایرانی در جریان درگیری‌هایی که طی چند ماه هزاران کشته بر جای گذاشت، شهرها و روستاهای کُردنشین را ویران کردند.

آسوشیتدپرس می‌نویسد با وجود آنکه همه این گروه‌ها خواهان برکناری حکومت فعلی هستند، اما میان آن‌ها و دیگر گروه‌های اپوزیسیون نیز اختلاف‌هایی وجود دارد، به‌ویژه با جناحی که توسط رضا پهلوی، پسر شاه سابق، رهبری می‌شود. او کُردها را متهم کرده که جدایی‌طلب هستند و قصد دارند ایران را تجزیه کنند.

تردید کُردهای عراق برای ورود به درگیری

عملیات احتمالی، رهبران منطقه کُردستان عراق را در موقعیتی حساس قرار داده است. سه مقام کُرد عراقی به آسوشیتدپرس گفتند که یک تماس تلفنی شامگاه یکشنبه میان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و مسعود بارزانی و بافل طالبانی، رهبران حزب دموکرات کردستان (KDP) و اتحادیه میهنی کردستان (PUK)، دو حزب اصلی کُرد در عراق برای بررسی وضعیت ایران انجام شده است.

آن‌ها به دلیل نداشتن مجوز برای اظهار نظر علنی، به شرط ناشناس ماندن صحبت کردند. یکی از این مقامات گفت ترامپ از کُردهای عراق خواسته است که از نظر نظامی از گروه‌های کُرد ایرانی در عملیات داخل ایران حمایت کنند و همچنین مرز را باز کنند تا این گروه‌ها بتوانند آزادانه رفت‌وآمد کنند.

کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید در پاسخ به پرسشی درباره این تماس و گزارش‌ها مبنی بر درخواست حمایت نظامی توسط ترامپ گفت: «او با رهبران کُرد درباره پایگاه ما در شمال عراق صحبت کرد»، اما تأیید نکرد که ترامپ با طرح مشخصی موافقت کرده باشد.

به گفت آسوشیتدپرس یک مقام کُرد عراقی گفت "کُردهای عراق نگران هستند که ورود مستقیم به این درگیری واکنش شدید ایران را به دنبال داشته باشد". در روزهای اخیر منطقه کُردستان شاهد مجموعه‌ای از حملات پهپادی و موشکی توسط ایران و شبه‌نظامیان عراقی متحد آن بوده است که پایگاه‌های نظامی آمریکا، کنسولگری آمریکا در اربیل و همچنین پایگاه‌های گروه‌های کُرد را هدف قرار داده‌اند.

بیشتر بخوانید: چرا گزینه دونالد ترامپ برای ایران از داخل است و نه از بیرون؟

اگرچه بیشتر این حملات رهگیری شده‌اند، اما خانه‌های غیرنظامیان آسیب دیده و منطقه با قطع برق روبرو شده است؛ زیرا یک میدان گازی مهم به دلیل نگرانی‌های امنیتی فعالیت خود را متوقف کرده است.

در بیانیه‌ای، اتحادیه میهنی کردستان تأیید کرد که بافل طالبانی با ترامپ تلفنی صحبت کرده و ترامپ به او "دیدگاه ایالات متحده درباره اهداف جنگ" را توضیح داده است. در این بیانیه آمده است که این حزب "معتقد است بهترین راه‌حل، بازگشت به میز مذاکره است."

سخنگویان دولت منطقه‌ای کردستان عراق و همچنین دفتر مسعود بارزانی از اظهار نظر خودداری کردند.

وب‌سایت خبری اکسیوس نخستین بار خبر تماس میان ترامپ و رهبران کُرد را منتشر کرد و سی‌ان‌ان نیز گزارش داد که دولت ترامپ در حال گفت‌وگو با گروه‌های کُرد درباره حمایت نظامی است.

اقدام عراق برای بستن مرز

حضور گروه‌های مسلح کُرد ایرانی در شمال عراق مدت‌هاست باعث تنش میان دولت مرکزی عراق در بغداد و تهران شده است.

عراق در سال ۲۰۲۳ با ایران توافقی امضا کرد تا این گروه‌ها را خلع سلاح کرده و آن‌ها را از پایگاه‌هایشان در نزدیکی مرز ایران، جایی که می‌توانستند تهدیدی مسلحانه برای تهران باشند، به اردوگاه‌هایی که بغداد تعیین کرده منتقل کند.

پایگاه‌های نظامی آنها بسته شد و رفت‌وآمدشان در داخل عراق محدود گردید، اما این گروه‌ها سلاح‌های خود را تحویل ندادند.

قاسم الاعرجی، مشاور امنیت ملی و وزیر پیشین کشور عراق، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس گفت که علی باقری، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، در تماس تلفنی از او خواسته است "عراق اقدامات لازم را برایجلوگیری از نفوذ هرگونه گروه مخالف از مرز دو کشور انجام دهد".

الاعرجی گفت عراق متعهد است "از نفوذ یا عبور هر گروهی از مرز ایران یا انجام اقدامات تروریستی از خاک عراق جلوگیری کند" و افزود که نیروهای امنیتی تقویتی به مرز اعزام شده‌اند.

علاوه بر احتمال واکنش تلافی‌جویانه ایران، هرگونه حرکت کُردهای عراقی برای پیوستن به حمله‌ای فرامرزی احتمالاً تنش‌ها با شبه‌نظامیان عراقی مورد حمایت ایران را نیز تشدید خواهد کرد؛ گروه‌هایی که در روزهای اخیر مسئولیت حملات موشکی و پهپادی به اربیل را بر عهده گرفته‌اند.

روابط عمومی وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی نیز در روز پنجشنبه ۱۴ اسفند (۵ مارس) اعلام کرد که در یک عملیات مشترک اطلاعاتی "میان وزارت اطلاعات و سپاه پاسداران"، مقر و زاغه مهمات گروه‌های کرد ایرانی در منطقه اقلیم کردستان عراق شناسایی و منهدم شده‌اند.

وزارت اطلاعات مدعی شده که گروه‌های کرد قصد داشتند با "حمایت دشمن آمریکایی صهیونیستی و با سوء استفاده از شرایط جنگی"، از مرزهای غربی کشور عبور کرده و حملاتی در مناطق مرزی انجام دهند که نیروهای سپاه و وزارت اطلاعات مانع آن شده‌اند.