دویچه وله فارسی | همه گزارش‌ها

شامگاه شنبه ۲۱ فوریه (۲ اسفند) مراسم اهدای جوایز این دوره از جشنواره فیلم برلین برگزار شد. خرس طلایی برلیناله ۲۰۲۶ برای بهترین اثر بلند سینمایی به فیلم "نامه‌های زرد" ساخته ایلکر چاتاک، فیلم‌ساز ترک‌تبار آلمانی رسید.هفت و ششمین دوره از جشنواره سینمایی برلین که در کنار ونیز و کن مهم‌ترین فستیوال بین‌المللی فیلم در جهان محسوب می‌شود، شامگاه شنبه ۲۱ فوریه (۲ اسفند) با اهدای جوایز اصلی شاهد نقطه اوج خود بود.

خرس طلایی برلیناله ۲۰۲۶، مهم‌ترین جایزه این جشنواره به فیلم به کارگردانی ایلکر چاتاک، فیلمساز ترک‌تبار آلمانی تعلق گرفت. این فیلم یک درام سیاسی است و داستان یک زوج فعال در عرصه تئاتر ترکیه را روایت می‌کند که به خاطر سیاستگذاری‌های خودسرانه دولت این کشور دیگر قادر به ادامه فعالیت کاری نیستند. داستان "نامه‌های زرد" در ترکیه می‌گذرد و به زبان ترکی نیز ساخته شده‌ است، اما کار فیلمبرداری آن در هامبورگ و برلین صورت گرفت.

جایزه خرس نقره‌ای برای بهترین کارگردانی به ٰگرانت جی، فیلمساز بریتانیایی برای ساختن فیلم "همه عاشق بیل ایوانز هستند" تعلق گرفت.

جایزه بزرگ هیأت داوران به فیلم "رهایی" ساخته امین آلپر، فیلمساز و تاریخدان اهل ترکیه رسید. آلپر در سال ۲۰۱۲ نیز در جشنواره برلین حضور داشت و موفق به دریافت جایزه کالیگاری برلیناله شده بود.

خرس نقره‌ای ویژه هیأت داوران برای بهترین فیلم نصیب "ملکه در ساحل دریا" ساخته لنس هامر، فیلمساز آمریکایی رسید.

خرس نقره‌ای بهترین بازیگر نقش اول به "ساندرا هولر"، هنرپیشه معروف و موفق آلمانی برای درخشش در فیلم "رُز" اهدا شد. هولر در این درام تاریخی نقش یک سرباز زن را ایفا می‌کند. ماجرای این فیلم در قرن هفدهم میلادی می‌گذرد. این دومین بار است که ساندرا هولر خرس نقره‌ای بهترین بازیگر نقش اول برلیناله را شکار کرده است.

جایزه خرس نقره‌ای برای بهترین بازیگر نقش مکمل به طور مشترک به تام کورتنای و آنا کالدر مارشال رسید. هر دوی آنان در فیلم "ملکه در ساحل دریا" نقش‌آفرینی کرده‌اند.

خرس نقره‌ای برای بهترین فیلمنامه نصیب "نینا روزا" (Nina Roza)، به کارگردانی "ژنویو دولود دسلس (Geneviève Dulude-Decelles)، فیلمساز کانادایی رسید. این فیلم درباره یک دلال و فروشنده آثار هنری است که به ناچار با گذشته خود روبرو می‌شود.

جایزه خرس نقره‌ای برای بهترین اثر هنری به آنا فیچ و بانکر وایت برای فیلم مستند "یو، عشق یک پرنده شورشگر است" (YO Love is a Rebellious Bird) رسید.

فیلم "حفاظت کشور" (Staatsschutz)، ساخته فراز شریعت، کارگردان ایرانی‌تبار آلمانی در کنار فیلم مستند Traces ساخته الیسا کووالینکو و ماریسیا نیکیتیوک (محصول مشترک اوکراین و لهستان) جایزه تماشاگران برای بهترین فیلم در بخش پانوراما را دریافت کرد. این فیلم دومین اثر فراز شریعت محسوب می‌شود و از جمله به مهاجران و خشونت علیه آنان در آلمان می‌پردازد. حفاظت کشور قرار است در پاییز ۲۰۲۶ به اکران عمومی درآید.

جایزه بهترین اثر اول یک کارگردان به عبدالله الخطیب و فیلم او "وقایع‌نگاری یک محاصره" Chronicles from the Siege رسید. این فیلمساز سوری‌فلسطینی پیشتر به عنوان کنشگر حقوق بشری نیز فعالیت داشته است.

جایزه خرس طلایی بهترین فیلم مستند به "اگر کبوتران به طلا بدل می‌شدند" (If Pigeons Turned to Gold) ساخته پپا لیوبویاکی، فیلمساز اهل جمهوری چک اهدا شد.

جایزه خرس طلایی بهترین فیلم کوتاه به "کودک بودن در برخی روزها" (Someday a Child) ساخته ماری‌−رز اوستا (Marie-Rose Osta) تعلق گرفت.

ریاست هیأت داوران برلیناله ۲۰۲۶ را ویم وندرس، فیلمساز صاحب‌نام آلمانی برعهده داشت. در این دوره از جشنواره فیلم برلین در مجموع بیش از ۲۷۰ اثر از سراسر جهان به نمایش درآمدند. در بخش رقابتی که بخش اصلی برلیناله محسوب می‌شوند ۲۲ اثر بر سر جوایز خرس طلایی و خرس‌های نقره‌ای رقابت داشتند.

پس از تصویب قانون عفو در ونزوئلا، پارلمان این کشور اعلام کرد ۳۷۹ زندانی سیاسی آزاد خواهند شد. با این حال، مفاد این قانون با انتقادهایی روبه‌رو شده است، چرا که استثناهای متعددی را شامل می‌شود.بر اساس گزارش‌ها، نمایندگان مجلس ملی ونزوئلا در کاراکاس روز پنج‌شنبه ۱۹ فوریه به‌طور یکپارچه قانون عفو را تصویب کردند. این طرح با فشار ایالات متحده آمریکا و به ابتکار دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور انتقالی، پیش برده شد.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌وله

در همین رابطه خورخه آریاسا، نماینده پارلمان ونزوئلا، در گفت‌وگویی تلویزیونی اعلام کرد افراد مشمول این عفو باید حداکثر تا شامگاه شنبه ۲۱ فوریه (۲ اسفند) از زندان آزاد شوند.

به گفته او، دادستانی درخواست‌های لازم را به دادگاه‌های مربوطه ارائه کرده است. بر اساس آمار فعالان حقوق بشر، تا پیش از این حدود ۶۵۰ زندانی سیاسی در زندان‌های ونزوئلا نگهداری می‌شدند.

قانونی با محدودیت‌های فراوان

این قانون اتهام‌هایی را که از سال ۱۹۹۹ علیه مخالفان سیاسی هوگو چاوز و نیکلاس مادورو مطرح شده بود دربر می‌گیرد و از جمله شرکت در تظاهرات یا انتشار مطالبی که "نفرت‌پراکنی" تلقی شده‌اند. با این حال، منتقدان می‌گویند دامنه این قانون محدود است و بسیاری از مخالفان از آن بهره‌مند نخواهند شد.

بیشتر بخوانید: رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا قانون عفو عمومی را امضا کرد

بر اساس مفاد قانون، افرادی که به دلیل حمایت از عملیات نظامی علیه ونزوئلا تحت پیگرد قرار گرفته یا محکوم شده‌اند، شامل عفو نمی‌شوند.

این موضوع می‌تواند ماریا کورینا ماچادو، چهره سرشناس اپوزیسیون و برنده جایزه صلح نوبل را نیز دربر گیرد. او پیش‌تر از مداخله نظامی علیه مادورو حمایت کرده بود.

مادورو در اوایل ژانویه در جریان یک عملیات نظامی آمریکا بازداشت و به ایالات متحده منتقل شد و قرار است به اتهام "نارکوتروریسم" محاکمه شود.

همچنین بسیاری از مأموران پلیس و نظامیانی که به اتهام فعالیت‌های "تروریستی" زندانی هستند، از شمول این قانون خارج خواهند بود.

بیشتر بخوانید: رودریگز: به برگزاری انتخابات آزاد در ونزوئلا کاملا متعهدم

پوشش محدود به ۱۳ رویداد

گزارش‌ها حاکی از آن است که قانون عفو تنها ۱۳ رویداد مشخص را در بر می‌گیرد؛ از تلاش برای کودتا و اعتصاب عمومی سال ۲۰۰۲ علیه چاوز گرفته تا اعتراض‌ها به انتخاب مجدد مادورو در تابستان ۲۰۲۴. منتقدان خواستار آن بودند که عفو، کل ۲۷ سال حکومت چاوز و مادورو را پوشش دهد.

در همین حال خوان پابلو گوانیپا، سیاستمدار مخالف که روز پنج‌شنبه از حبس خانگی آزاد شد، این قانون را ناکافی خواند و گفت بسیاری همچنان "به‌ناحق پشت میله‌های زندان" باقی خواهند ماند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

به نظر می‌رسد آزادی ۳۷۹ زندانی می‌تواند گامی مهم در روند گذار سیاسی ونزوئلا باشد، اما محدودیت‌های قانون عفو همچنان سایه‌ای از تردید بر گستره واقعی این تغییر انداخته است.

دانشجویان چندین دانشگاه با شعارهای تند علیه حاکمیت به خیابان و محوطه‌ دانشگاه بازگشتند. بورس تهران ریزشی سنگین را تجربه کرد. یک مقام آمریکایی گفته دو ناو هواپیمابر آمریکا در فاصله‌ای قابل توجه از سواحل ایران مستقر شدند.به‌گزارش منابع دانشجویی، حقوق‌بشری و رسانه‌ای، روز شنبه (۲ اسفند ۱۴۰۴) اعتراضات دانشگاهی در تهران و چند شهر دیگر از سر گرفته شد.

در نخستین روز بازگشایی مجدد دانشگاه‌ها، دانشجویان در چند مرکز مهم آموزش عالی کشور با برگزاری تجمع، تحصن و مراسم یادبود، اعتراضاتخود را از سر گرفتند.

در دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دانشجویان با انتشار فراخوانی اعلام کردند "در اولین روز بازگشایی دوباره دانشگاه، دست به ایستادگی زدیم" و در تجمع روز شنبه شعارهایی از جمله "این آخرین پیامه، هدف کل نظامه" و "امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه" سر دادند. در ویدئوها و گزارش‌های منتشرشده، بخشی از تجمع‌کنندگان با لباس‌های مشکی در محوطه دانشگاه دیده می‌شوند که یاد جان‌باختگان انقلاب "شیر و خورشید" را گرامی می‌دارند.

در همان روز، در دانشگاه صنعتی شریف نیز دانشجویان با تجمع اعتراضی، شعارهایی چون "آزادی آزادی آزادی"، "تا آخوند کفن نشود، این وطن وطن نشود" و "می‌جنگیم، می‌میریم، ایرانو پس می‌گیریم" سر دادند.

در دانشگاه شهید بهشتی، دانشجویان دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی روز شنبه با تجمع و تحصن، یاد کشته‌شدگان اعتراضات دی‌ماه و دانشجویان بازداشت‌شده را گرامی داشتند. آنان با خواندن سرود "سوگند به عاشقان ایران" و سرود "ای ایران"، روشن‌کردن شمع و برگزاری مراسم یادبود، نام هادی فروغ، فارغ‌التحصیل این دانشگاه را که روز ۱۸ دی‌ماه در جریان اعتراضات سراسری کشته شد، زنده نگه داشتند. شرکت‌کنندگان در برابر مسئولان دانشگاه، خواستار آزادی فوری دو دانشجوی این دانشگاه شدند که همچنان در بازداشت به‌سر می‌برند و تأکید کردند پیگیری وضعیت بازداشت‌شدگان را تا تحقق مطالبات خود ادامه خواهند داد.

هم‌زمان، در دانشگاه علوم پزشکی مشهد نیز دانشجویان در صحن دانشگاه تجمع کرده و شعارهایی مانند "دانشجو، داد بزن، حقتو فریاد بزن" و "آزادی آزادی آزادی" سر دادند. بنا بر گزارش‌های رسیده، این تجمع در طول روز ادامه یافته و بخشی از آن به تحصن در فضای دانشگاه تبدیل شده است.

سقوط سنگین بورس، جهش دلار و تشدید بحران اعتماد اقتصادی

هم‌زمان با موج تازه اعتراضات دانشگاهی، بازار سرمایه ایران یکی از سنگین‌ترین ریزش‌های سال‌های اخیر را تجربه کرده است. بر اساس داده‌های معاملاتی، شاخص کل بورس در پایان معاملات روز شنبه با سقوط حدود ۱۰۳ هزار واحدی به محدوده ۳ میلیون و ۷۰۴ هزار واحد رسید؛ رخدادی که فعالان بازار آن را نشانه تعمیق بحران اعتماد در بازاری می‌دانند که به‌گفته منتقدان "بیش از آنکه نمای اقتصاد باشد، به بازاری دستوری و ابزار تأمین مالی حاکمیت" تبدیل شده است.

گزارش‌ها حاکی است که ارزش کل بازار سرمایه از سقف ثبت‌شده در ۲۹ دی‌ماه تاکنون بیش از ۲۷۰۰ هزار میلیارد تومان کاهش یافته است؛ رقمی که معادل افت حدود ۱۸ درصدی ارزش بازار است.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

در بازار ارز نیز روند صعودی ادامه یافته و بر اساس گزارش رسانه‌های اقتصادی، نرخ دلار در بازار آزاد به حوالی ۱۶۵ هزار تومان نزدیک شده است.

فعالان بازار سرمایه می‌گویند در شرایطی که تصمیم‌گیری‌های پشت‌پرده، دخالت‌های دستوری و سیاست‌های ناگهانی، مسیر بورس را تعیین می‌کند، "رنگ سبز و قرمز تابلوها دیگر معنای واقعی خود را از دست داده" و بسیاری از سهام‌داران خرد، این بازار را نه محلی برای سرمایه‌گذاری، بلکه "صندوق تأمین مالی حکومت" می‌دانند.

آمار تازه هرانا: بیش از هفت هزار جان‌باخته و ده‌ها هزار بازداشتی

بر اساس تازه‌ترین گزارش مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران (هرانا)، شمار جان‌باختگان تأییدشده به ۷۰۱۵ نفر رسیده است؛ از این میان، ۶۵۰۸ نفر در دسته "معترضان" ثبت شده‌اند و دست‌کم ۲۲۶ نفر از جان‌باختگان، زیر ۱۸ سال بوده‌اند.

هرانا همچنین تعداد مجروحان غیرنظامی را ۲۵۸۴۵ نفر اعلام کرده و می‌گوید مجموع بازداشت‌ها در این مدت به ۵۳۵۵۲ مورد رسیده است. در میان بازداشت‌شدگان، دست‌کم ۱۴۴ دانشجو شناسایی شده‌اند و این نهاد حقوق‌بشری از ثبت ۳۵۵ مورد اعتراف اجباری و ۱۱۰۵۳ مورد احضار خبر داده است.

بر اساس همین گزارش، در مجموع ۶۷۶ رخداد اعتراضی در ۲۱۰ شهر و همه ۳۱ استان کشور به ثبت رسیده است.

گزارش هرانا تأکید می‌کند که این ارقام، تنها بر مبنای موارد تأییدشده است و احتمال می‌رود آمار واقعی جان‌باختگان، مجروحان و بازداشت‌شدگان به‌مراتب بالاتر باشد.

جابه‌جایی نیروهای آمریکا در خلیج فارس؛ سایه تقابل نظامی بر فراز خلیج فارس

در سطح منطقه‌ای، روزنامه نیویورک‌تایمز به‌نقل از مقام‌های پنتاگون گزارش داده است که در بحبوحه افزایش تنش میان واشنگتن و تهران، صدها نظامی آمریکایی از پایگاه العدید در قطر تخلیه شده‌اند. العدید بزرگ‌ترین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه و مقر اصلی فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) محسوب می‌شود. به‌گزارش این روزنامه، شماری از نیروهای آمریکایی نیز از برخی پایگاه‌های واقع در بحرین، محل استقرار ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا، خارج شده‌اند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

هم‌زمان، یک مقام نظامی آمریکایی به نیویورک‌تایمز گفته است دو ناو هواپیمابر ایالات متحده در خاورمیانه در فاصله‌ای قابل توجه از سواحل ایران مستقر نگه داشته شده‌اند تا از تبدیل شدن آن‌ها به هدف حمله مستقیم جلوگیری شود. این جابه‌جایی‌ها در حالی انجام می‌شود که مقام‌های جمهوری اسلامی تهدید کرده‌اند، در صورت آغاز حملات آمریکا، کلیه پایگاه‌ها، تأسیسات و دارایی‌های نیروی متخاصم در منطقه را هدف مشروع خواهند دانست.

نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل متحد در نامه‌ای به دبیرکل این سازمان و رئیس شورای امنیت، این موضع را به‌عنوان بخشی از "پاسخ دفاعی جمهوری اسلامی ایران" تکرار کرده است.

در عین حال، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در پاسخ به سوال یک خبرنگار گفت که در حال بررسی حملات محدود علیه ایران است.

صربستان و سوئد از شهروندان خود در ایران خواستند که این کشور را ترک کنند

با افزایش احتمال حمله نظامی آمریکا به ایران، صربستان و سوئد به شهروندان خود در مورد ترک خاک ایران هشدار دادند.

صربستان پیش از این در اواسط ژانویه ۲۰۲۶ با اشاره به سرکوب خونین معترضان از سوی حکومت ایران، از اتباع خود خواسته بود که ایران را ترک کنند و به آنجا سفر نکنند.

فریدریش مرتس، رهبر اتحادیه دموکرات‌مسیحی آلمان (CDU) در کنفرانس این حزب با کسب بیش از ۹۰ درصد آرا در سمت خود ابقا شد. صدراعظم آلمان با این نتیجه‌ به مدت دو سال دیگر ریاست این حزب محافظه‌کار را در دست خواهد داشت.فریدریش مرتس، صدراعظم و رهبر حزب محافظه‌کار دموکرات‌مسیحی آلمان (CDU)، روز جمعه ۲۰ فوریه در کنفرانس این حزب در اشتوتگارت، با کسب بیش از ۹۰ درصد آرا برای دو سال دیگر در سمت خود ابقا شد.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌وله

در این رأی‌گیری، ۸۷۸ نفر از نمایندگان به این سیاستمدار ۷۰ ساله رأی مثبت دادند. ۸۵ رأی مخالف و ۱۴ رأی ممتنع نیز ثبت شد. حزب CDU همانند برخی دیگر از احزاب، آرای ممتنع را در محاسبه نهایی لحاظ نمی‌کند و بر این اساس، نتیجه رسمی ۹۱٫۱۷ درصد اعلام شد. با احتساب آرای ممتنع، میزان حمایت ۸۹٫۸۷ درصد بوده است.

این دومین نتیجه برتر مرتس از زمان تصدی ریاست حزب به شمار می‌رود. او در سال ۲۰۲۲ در یک کنگره آنلاین با ۹۴٫۶ درصد آرا انتخاب و سپس در رأی‌گیری پستی با ۹۵٫۳ درصد تأیید شد. او در سال ۲۰۲۴ نیز ۸۹٫۸ درصد آرا را به دست آورده بود.

دعوت به انسجام و انتقاد از عملکرد ائتلاف

مرتس در سخنرانی بیش از یک‌ساعته خود، بر ضرورت انسجام درون‌حزبی تأکید کرد و در عین حال خواستار همکاری سازنده‌تر میان اتحاد دموکرات مسیحی، سوسیال مسیحی (CDU/CSU) و حزب سوسیال‌دموکرات (SPD) در دولت ائتلافی شد.

او گفت: «باید از وضعیتی خارج شویم که یک شریک ائتلافی پیشنهادی ارائه می‌کند و دیگری به طور معمول آن را رد می‌کند. هر دو طرف باید از این چرخه بیرون بیایند.»

بیشتر بخوانید: مرتس داشتن سلاح هسته‌ای مستقل برای آلمان را رد کرد

او همچنین به انتقادها درباره بالا بردن بیش از حد انتظارات از دولت ائتلافی آلمان واکنش نشان داد و گفت: «شاید پس از تغییر دولت، ما به سرعت مشخص نکردیم که نمی‌توانیم تلاش عظیم اصلاحات را یک شبه به انجام برسانیم.»

رد قاطع هرگونه همکاری با حزب آلترناتیو برای آلمان (AfD)

مرتس هرگونه نرمش در مرزبندی با حزب راست‌گرای "آلترناتیو برای آلمان" (AfD) را به‌طور قاطع رد و تأکید کرد: «من تصمیم نهایی را گرفته‌ام که منحصرا در مرکز سیاسی کشور به دنبال حمایت از سیاست‌هایمان باشیم.»

به گفته او، به‌ویژه، اتحاد دموکرات مسیحی باید تمام تلاش خود را بکند تا اطمینان حاصل شود که میراث تاریخی کشور به خاطر تصاحب قدرت کوتاه‌مدت توسط نیروهای پوپولیست راست‌گرا از بین نرود.

بیشتر بخوانید: کنفرانس امنیتی مونیخ؛ تأکید مرتس بر ضرورت بازدارندگی اتمی اروپا

او همچنین خواستار مقابله جدی با افراطی‌گری راست‌‌گرایان در انتخابات ایالتی شرق آلمان شد.

تأکید بر قدرت در نظم جدید جهانی

سیاست خارجی در سخنرانی مرتس جایگاه فرعی داشت، اما او بار دیگر بر لزوم استقلال بیشتر اروپا در نظم جدید جهانی مبتنی بر سیاست قدرت‌های بزرگ تأکید کرد و گفت: «در این عصر جدید، قدرت اهمیت دارد؛ چه در حوزه نظامی و چه اقتصادی.»

مرتس نقش خود را در دولت "محرک ایجاد اعتمادبه‌نفس" توصیف کرد و گفت قصد ندارد صرفاً میانجی‌گری کند یا به حداقل‌های مشترک بسنده کند، بلکه می‌خواهد اهدافی بلندپروازانه تعیین کند و کشور را به "بیشترین سطح عملکرد" برساند.

بیشتر بخوانید: سایه تنش ایران بر سفر مرتس به کشورهای حوزه خلیج فارس

او تأکید کرد که می‌خواهد سازندگی کند و اجازه ندهد "بدبینی، تقدیرگرایی و تنبلی فکری" او را از مسیرش بازدارد.

بیشترین تشویق حاضران زمانی نصیب مرتس شد که از حزب سبزها انتقاد کرد. این حزب به‌همراه برخی فراکسیون‌های دیگر در پارلمان اروپا، در مرحله نخست توافق تجارت آزاد با بازار مشترک کشورهای آمریکای جنوبی را متوقف کرده بود.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

تشویق ایستاده با حضور آنگلا مرکل

در مجموع، سخنرانی مرتس تنها در بخش‌هایی توانست نمایندگان را با خود همراه کند، اما در پایان مراسم، حضار بیش از ده دقیقه به‌صورت ایستاده او را تشویق کردند. در ردیف نخست نیز چهره‌ای برجسته حضور داشت که با دیگران همراه شد: آنگلا مرکل، صدراعظم پیشین آلمان.

مرکل برای نخستین بار پس از کناره‌گیری از قدرت در یک کنفرانس حزبی شرکت می‌کرد. او هنگام ورود با استقبال و تشویق پرشور نمایندگان روبه‌رو شد.

بیشتر بخوانید: مرتس: تروریستی خواندن سپاه پیامی صریح علیه خشونت عریان است

روابط میان مرتس و مرکل سال‌هاست پرتنش توصیف می‌شود. مرکل پس از کناره‌گیری از قدرت بارها از مرتس، چه در دوران رهبری اپوزیسیون و چه در مقام صدراعظم، انتقاد کرده بود.

دولت آمریکا پرتال جدیدی را راه‌اندازی کرده؛ سایتی که قرار است محتوای مسدودشده در اروپا، چین و ایران را در دسترس بگذارد. منتقدان می‌گویند این پروژه اینترنت آزاد را به ابزاری سیاسی و حتی خطرناک تبدیل می‌کند.در حالی‌که اتحادیه اروپا با قوانینی مانند "قانون خدمات دیجیتال" و "قانون ایمنی آنلاین" در پی محدود کردن نفرت‌پراکنی، محتوای غیرقانونی و سوءاستفاده جنسی از کودکان در فضای مجازی است، دولت آمریکا در سکوت یک پرتال جدید با نام (freedom.gov) راه‌اندازی کرده که به کاربران، از جمله شهروندان اروپایی، چینیو ایرانی اجازه می‌دهد به محتوایی دسترسی پیدا کنند که در کشورهای خود مسدود شده است.

منتقدان می‌گویند این پروژه نه ادامه برنامه‌های کلاسیک "اینترنت آزاد"، بلکه تلاش دولت ترامپ برای سیاسی‌کردن مفهوم آزادی بیان و حمله مستقیم به مقررات‌گذاری دیجیتال در اروپا است.

اینترنت آزاد زیر چتر امنیت داخلی آمریکا

طبق گزارش رویترز، وبسایت "اینترنت آزاد" به‌عنوان یک درگاه عمومی طراحی شده تا کاربران در سراسر جهان بتوانند با عبور از محدودیت‌های دولتی به محتوای مسدودشده دسترسی پیدا کنند. صفحه اصلی سایت، تصویری نمادین از اسبی شبح‌گونه را نشان می‌دهد که بالای کره زمین می‌تازد و زیر آن شعار: «اطلاعات قدرت است. حق انسانی خود را برای بیان آزاد پس بگیرید. آماده شو» نقش بسته است.

هرچند برخی منابع، وزارت خارجه آمریکا را طراح این پروژه توصیف کرده‌اند، بررسی دامنه نشان می‌دهد که مدیریت آن زیر نظر "آژانس امنیت سایبری و امنیت زیرساخت" (CISA) است؛ نهادی که زیرمجموعه وزارت امنیت داخلی (DHS) محسوب می‌شود. همان وزارتخانه‌ای که نهادهایی مانند اداره مهاجرت و گمرک (ICE) را نیز زیر چتر خود دارد.

این جاست که بسیاری از کارشناسان امنیت دیجیتال و آزادی بیان هشدار می‌دهند: برنامه‌ای که به اسم "اینترنت آزاد" معرفی شده، در عمل ترافیک کاربران را به یک سامانه متمرکز و غیرشفاف تحت کنترل دولت فدرال آمریکا هدایت می‌کند؛ رویکردی که با فلسفه‌ برنامه‌های قبلی "اینترنت آزاد" تفاوت اساسی دارد.

از "اینترنت آزاد" تا وبسایت دولتی "آزادی"؛ تغییر ماهیت یک سیاست

در دهه گذشته، برنامه "اینترنت آزاد" در وزارت خارجه آمریکا بیش از ۵۰۰ میلیون دلار بودجه در اختیار گروه‌های مستقل و تکنولوژیست‌های سراسر جهان، از میانمار تا ایران، کوبا و ونزوئلا گذاشت تا ابزارهای متن‌باز، غیرمتمرکز و حریم‌خصوصی‌محور برای دور زدن سانسور بسازند.

این ابزارها شامل وی‌پی‌ان‌ها، پروکسی‌های امن و نرم‌افزارهای ضدفیلترینگ، ستون فقرات دسترسی شهروندان و روزنامه‌نگاران به اینترنت آزاد بودند؛ برای نمونه، بسیاری از تصاویر و ویدئوهای سرکوب اعتراضاتدر ایرانطی قطع‌های اخیر اینترنت، از طریق همین ابزارها به خارج از کشور منتقل شد.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

اما دولت ترامپ بخش بزرگی از این برنامه را تهی کرد و اکنون وبسایت دولتی "آزادی"، به‌گفته منابع مطلع، تلاشی است برای هدایت و سیاسی‌کردن مفهوم اینترنت آزاد در راستای جنگ با مقررات‌گذاری اروپا و دفاع رادیکال از قرائت ترامپ از آزادی بیان.

در مقابل ابزارهای قبلی که به‌صورت متن‌باز و قابل راستی‌آزمایی توسعه می‌یافتند و داده‌های کاربران را در اختیار دولت آمریکا قرار نمی‌دادند، این وبسایت ترافیک را به یک درگاه متمرکز دولتی می‌کشاند؛ بدون آن‌که سازوکار شفاف و مستقلی برای نظارت بر حریم خصوصی و دسترسی به داده‌ها تعریف شده باشد.

هدف واقعی: مقابله با فیلترینگ در ایران یا دور زدن قوانین اروپا؟

برخلاف پروژه‌های کلاسیک "اینترنت آزاد" که برای مقابله با قطع کامل اینترنت و سانسور فراگیر در کشورهایی مانند چین و ایرانطراحی شده بودند، وبسایت دولتی "آزادی" به‌طور مشخص خود را در برابر آن‌چه سانسور اروپا خوانده می‌شود تعریف می‌کند؛ یعنی محدودیت‌های ناشی از قانون خدمات دیجیتال در اتحادیه اروپا و قانون ایمنی آنلاین در بریتانیا که محتوای نفرت‌پراکن، تروریستی و غیرقانونی را هدف قرار می‌دهند.

یک مقام پیشین آمریکایی در گفت‌وگو با رویترز گفته است این پرتال بیش از آن‌که ابزاری عملی باشد، "بیانیه‌ای تهاجمی در سیاست" است؛ پیامی مبنی بر این‌که دولت آمریکا حتی در برابر متحدان اروپایی خود نیز حاضر است برای دفاع از خوانش خود از آزادی بیان وارد میدان شود.

اندرو فورد لیونز، کارشناس امنیت دیجیتال که سال‌ها با پروژه‌های اینترنت آزاد همکاری کرده، هشدار داده است که وبسایت دولتی "آزادی" عملاً معکوس رویکرد قبلی است؛ به‌جای آن‌که برای روزنامه‌نگاران در میانمار یا کنشگران جامعه مدنی در افغانستان ابزاری طراحی شود تا "هر طور می‌خواهند" از آن استفاده کنند، این‌بار تمرکز بر کاربرانی در اروپا است که می‌خواهند به محتوایی دسترسی یابند که بر اساس قوانین ملی آن‌ها ممنوع شده است.

به‌تعبیر طعنه‌آمیز او، این پرتال «به‌جای آن‌که ابزار دسترسی آزاد به اطلاعات برای جوامع تحت سرکوب باشد، تبدیل می‌شود به ابزاری برای این‌که یک مرد عصبانی در یک شهر کوچک اروپایی، توییت‌های یک نئونازی در آرکانزاس را بدون محدودیت ببیند.»

نگرانی‌ها: از نفرت‌پراکنی تا محتوای جنسی و سوءاستفاده از کودکان

نینا یانکوویچ، مقام سابق آمریکایی و کارشناس حوزه اطلاعات نادرست، می‌گوید اگر دولت ترامپ ادعا می‌کند که می‌خواهد محدودیت‌های محتوایی را دور بزند، در عمل چیزی که برای کاربران اروپایی تسهیل می‌شود، «نفرت‌پراکنی، پورنوگرافی و حتی محتوای سوءاستفاده جنسی از کودکان» است. حوزه‌هایی که قوانین اروپا با صراحت در پی محدودسازی آن‌هاست.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

او تأکید می‌کند که پروژه جدید نه فقط با "اینترنت آزاد" به معنای کلاسیک آن فاصله دارد، بلکه خود یک ابزار پروپاگاندا است؛ به‌ویژه با توجه به این‌که مدیریت دامنه زیر نظر آژانس امنیت سایبری و امنیت زیرساخت آمریکا قرار دارد؛ نهادی که پیش از این وظیفه‌اش محافظت از زیرساخت‌های انتخاباتی آمریکا و مقابله با اطلاعات نادرست خارجی بود، اما اکنون در مرکز یک پروژه جنجالی قرار گرفته که بسیاری آن را حمله مستقیم به سیاست‌های اروپا در مبارزه با نفرت‌پراکنی می‌دانند.

یانکوویچ می‌گوید: «آژانس امنیت سایبری و امنیت زیرساخت آمریکا، همان نهادی بود که کمک می‌کرد مقامات ایالتی در آمریکا با کارزارهای اطلاعاتی روسیه و چین مقابله کنند. حالا انگار پیام این است که تهدید بزرگ‌تر، نه مسکو و پکن، بلکه بروکسل و قوانین اتحادیه اروپاست.»

تنش ساختاری با اروپا؛ از تیری برتون تا سخنرانی جی‌دی ونس

راه‌اندازی وبسایت دولتی "آزادی" در خلأ رخ نمی‌دهد. در سال‌های اخیر، دولت ترامپ و غول‌های فناوری آمریکا در یک کشاکش دائمی با اتحادیه اروپا بوده‌اند؛ از تحقیقات کمیسیون اروپا علیه پلتفرم ایکس (توییتر سابق) به‌خاطر انتشار دیپ‌فیک‌های جنسی و محتوای نفرت‌پراکن، تا تهدید اخیر بروکسل به اقدام علیه متا به‌دلیل نقض احتمالی قوانین رقابتی.

در دسامبر گذشته، دولت ترامپ پنج مقام اروپایی از جمله تیِری برتون، کمیسر پیشین اتحادیه اروپا، را به‌خاطر نقش‌شان در طراحی و اجرای مقررات علیه نفرت‌پراکنی و اطلاعات نادرست، از ورود به آمریکا منع کرد؛ اقدامی که بسیاری آن را اعلان جنگ سیاسی به سیاست‌گذاری دیجیتال اروپا خواندند.

این رویارویی از منظر سیاسی نیز پیش‌تر رمزگشایی شده بود. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، سال گذشته در کنفرانس امنیتی مونیخ به‌صراحت اروپا را به سانسور رسانه‌ای، زیاده‌روی در تعدیل محتوا و خفقان سیاسی متهم کرد و از عقب‌نشینی آزادی بیان در قاره اروپا سخن گفت.

وبسایت دولتی "آزادی" اکنون همان خط روایی را به سطح عملی رسانده است: آمریکا خود را "سنگر آزادی بیان" معرفی می‌کند و اروپا را در نقش بلوکی می‌نشاند که با سانسور و کنترل محتوا در برابر این آزادی ایستاده است.

وزارت خارجه و آژانس امنیت سایبری و امنیت زیرساخت (CISA) چه می‌گویند؟

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا در پاسخ به پرسش رویترز گفته است که دولت آمریکا "برنامه‌ای ویژه برای دور زدن سانسور در اروپا" ندارد، اما در عین حال تأکید کرده آزادی دیجیتال از اولویت‌های این وزارتخانه است و این شامل توسعه و گسترش ابزارهای ضدفیلترینگ و حریم‌خصوصی‌محور مانند وی‌پی‌ان‌ها نیز می‌شود.

مادهو گوتوموکالا، مدیر موقت آژانس امنیت سایبری و امنیت زیرساخت، هم در بیانیه‌ای تأکید کرده این آژانس صرفاً مدیریت ثبت دامنه‌های (.gov) را برعهده دارد تا اطمینان حاصل شود تنها سازمان‌های معتبر دولتی از این پسوند استفاده می‌کنند و این‌که آژانس امنیت سایبری و امنیت زیرساخت کنترل محتوای سایت‌ها را بر عهده ندارد. او گفته است: «ماموریت ما تقویت امنیت سایبری آمریکا، حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و ساختن یک اکوسیستم دیجیتال مقاوم برای دفاع از سرزمین است. برای محتوای سایت وبسایت دولتی "آزادی" به وزارت خارجه ارجاع می‌دهیم.»

با این حال، منتقدان می‌گویند تمرکز ترافیک کاربران جهانی، به‌ویژه اروپایی‌ها، از طریق یک پرتال دولتی آمریکایی آن هم زیر چتر وزارت امنیت داخلی، به‌خودی‌خود تبعات گسترده‌ای برای حریم خصوصی، امنیت داده و حتی امنیت ملی دیگر کشورها دارد؛ تبعاتی که فراتر از بحث نظری درباره آزادی بیان است.

گزارش تازه‌ای در آمریکا از دو مسیر خبر می‌دهد: پذیرش احتمالی غنی‌سازی نمادین در ایران در صورت بسته‌شدن کامل راه بمب هسته‌ای و هم‌زمان بررسی سناریوهای نظامی بسیار تهاجمی تا حد هدف قرار دادن خامنه‌ای.آکسیوس به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد، دولتدونالد ترامپ در حال بررسی طرحی است که در آن ایران می‌تواند سطحی بسیار محدود از غنی‌سازی را حفظ کند، مشروط بر این‌که هیچ مسیر فنی برای ساخت سلاح هسته‌ای باقی نماند. در عین حال، مشاوران امنیتی کاخ سفید مجموعه‌ای از گزینه‌های نظامی را روی میز گذاشته‌اند که از حملات محدود به تأسیسات هسته‌ای تا سناریوهای بسیار رادیکال، از جمله هدف قرار دادن علی خامنه‌ای و پسرش مجتبی، را در بر می‌گیرد. این ترکیب فشار حداکثری و روزنه محدود مذاکره، تصویر پیچیده‌ای از مرحله تازه تقابل تهران و واشنگتن را ترسیم می‌کند.

شکاف کوچک در شعار "غنی‌سازی صفر"

مقام ارشد آمریکایی در گفت‌وگو با وب‌سایت آکسیوس گفته است دولت ترامپ در اصل آماده بررسی طرحی است که به ایران اجازه نوعی غنی‌سازی نمادین و محدود را بدهد، به‌شرط آن‌که هیچ مسیر قابل‌تصوری به سمت ساخت بمب باقی نماند. به‌گفته او، هر پیشنهادی از سوی تهران باید آن‌قدر مفصل و قانع‌کننده باشد که هم شکاکان در دولت آمریکا و هم متحدان منطقه‌ای را راضی کند.

در موضع رسمی، کاخ سفید همچنان بر "غنی‌سازی صفر در داخل خاک ایران" تأکید می‌کند، اما همین مقام می‌گوید اگر طرف ایرانی طرحی ارائه کند که شامل "سطح بسیار محدود غنی‌سازی" باشد و هم‌زمان با سازوکارهای فنی و نظارتی ثابت کند این سطح هیچ خطر تسلیحاتی ندارد، واشنگتن "آن را مطالعه خواهد کرد".

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

در مقابل، علی خامنه‌ای بارها تأکید کرده که ایران از حق غنی‌سازی خود عقب‌نشینی نخواهد کرد و آن را برای مقاصد "صرفاً غیرنظامی" لازم می‌داند. با وجود این، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در گفت‌وگویی تلویزیونی گفته است در مذاکرات ژنو، طرف آمریکایی صراحتاً مطالبه "غنی‌سازی صفر" را مطرح نکرده و بحث‌ها حول این محور پیش رفته که چگونه می‌توان اطمینان داد برنامه هسته‌ای ایران صلح‌آمیز بماند.

به‌گفته عراقچی، تهران حاضر است در ازای لغو تحریم‌ها، اقدامات اعتمادساز انجام دهد، اما حفظ اصل غنی‌سازی را خط قرمز خود می‌داند. فرستادگان ترامپ، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، از او خواسته‌اند طرحی مکتوب و بسیار جزئی ارائه کند که همه نگرانی‌های آمریکا درباره ابعاد فنی، ذخایر اورانیوم و نظارت بین‌المللی را پاسخ دهد.

گزینه‌های نظامی: از حمله محدود تا سناریوی حذف رهبر جمهوری اسلامی

در پشت صحنه مذاکرات، پنتاگون سلول‌های برنامه‌ریزی خود را بیکار نگذاشته است. یک مشاور ارشد ترامپ به آکسیوس گفته است که ارتش "برای هر سناریو، گزینه‌ای آماده دارد"؛ از حملات محدود به تأسیسات هسته‌ای و موشکی تا طرح‌هایی که "آیت‌الله و پسرش و حلقه‌ای از روحانیون حاکم" را هدف قرار می‌دهد.

به‌گفته این مشاور، یکی از سناریوها که چند هفته پیش به ترامپ معرفی شده، به‌طور مشخص حذف علی خامنه‌ای و مجتبی خامنه‌ای را در کانون خود قرار می‌داده است. منبع دوم نیز این موضوع را تأیید کرده است.

در عین حال، همان منبع می‌گوید حتی نزدیک‌ترین مشاوران ترامپ هم مطمئن نیستند او در نهایت چه تصمیمی خواهد گرفت: «خود رئیس‌جمهور هم شاید هنوز نمی‌داند. ممکن است فردا صبح بیدار شود و بگوید: کافی است، حمله می‌کنیم؛ یا ممکن است هرگز تصمیم به حمله نگیرد.»

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

برخی از مشاوران امنیتی کاخ سفید توصیه به "صبر و افزایش تدریجی اهرم فشار" می‌کنند و استدلال دارند که با گذشت زمان و گسترش حضور نظامی آمریکا در منطقه، قدرت چانه‌زنی واشنگتن در برابر تهران بیشتر می‌شود. در همین چارچوب، ناو هواپیمابر یواس‌اس آبراهام لینکلن و سایر تجهیزات نظامی در ماه‌های گذشته به منطقه اعزام شده‌اند و ناو هواپیمابر دوم نیز به منطقه رسیده است.

کاخ سفید هم‌زمان می‌کوشد این پیام را منتقل کند که هنوز درِ دیپلماسی بسته نشده است. یکی از مقامات ارشد می‌گوید: «رئیس‌جمهور آماده پذیرش توافقی است که جدی و قابل دفاع در داخل آمریکا باشد. اگر ایرانی‌ها می‌خواهند از حمله جلوگیری کنند، باید پیشنهادی بدهند که نتوانیم ردش کنیم.»

مناقشه بر سر غنی‌سازی نمادین و بازگشت بازرسان

در سطح فنی، کلید هر توافق احتمالی، تعریف دقیق رابطه ایران با غنی‌سازی و نظارت بین‌المللی است. ایران پس از حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در ژوئن گذشته، که بخش عمده سانتریفیوژها را تخریب کرد، عملاً در حال حاضر غنی‌سازی فعال ندارد؛ اما خامنه‌ای و دیگر مقام‌های جمهوری اسلامی تأکید کرده‌اند که حق غنی‌سازی را کنار نخواهند گذاشت.

آمریکا و اسرائیل هشدار داده‌اند در صورت ازسرگیری غنی‌سازی، بار دیگر تأسیسات را هدف قرار خواهند داد. در این میان، عراقچی می‌گوید موضوع اصلی مذاکرات این است که «چگونه می‌توان تضمین کرد که برنامه هسته‌ای ایران، از جمله غنی‌سازی، برای همیشه صلح‌آمیز بماند»؛ او از اقدامات فنی سخن گفته که رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، روی میز گذاشته است.

این اقدامات فنی می‌تواند شامل بازگشت بازرسان سازمان ملل به ایران با اختیارات گسترده، نصب سامانه‌های نظارتی دائمی و تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالا باشد؛ از جمله حدود ۴۵۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای زیاد که بنا بر این گزارش، در جریان حملات سال گذشته زیر تأسیسات هسته‌ای دفن شده‌اند.

یک مقام آمریکایی تأکید کرده است هر طرحی از سوی تهران باید به‌شدت جزئی باشد و با زبان فنی و قابل راستی‌آزمایی نشان دهد که برنامه هسته‌ای ایران کاملاً بی‌خطر است. به‌گفته او «توپ اکنون در زمین ایران است؛ ما منتظریم ببینیم روی کاغذ چه می‌فرستند، بعد درباره جدیت‌شان قضاوت می‌کنیم.»

میان میانجی‌گری عمان و قطر و سایه جنگ

در این کشمکش دیپلماتیک، عمان و قطر بار دیگر در نقش میانجی ظاهر شده‌اند. منابع آگاه به آکسیوس گفته‌اند میانجی‌های عمانی و قطری در روزهای اخیر به هر دو طرف منتقل کرده‌اند که هر توافقی باید به‌گونه‌ای طراحی شود که تهران و واشنگتن بتوانند آن را به‌‌عنوان پیروزی بفروشند و هم‌زمان برای کشورهای حاشیه خلیج فارس و اسرائیل نیز قابل تحمل باشد.

عراقچی در همین چارچوب از ضرورت "توافق برد-برد" سخن گفته و اذعان کرده است که «همین بخش، سخت‌ترین قسمت کار است؛ چون باید منافع و نگرانی‌های هر دو طرف را در خود جا دهد».

همه این‌ها در شرایطی رخ می‌دهد که منطقه پس از سرکوب خونین اعتراضات سراسری در ایران، در وضعیت آماده‌باش است. ترامپ شمار قربانیان را ۳۲ هزار نفر عنوان کرده؛ عددی که از منابع اپوزیسیون ایرانی نقل شده و به‌مراتب بالاتر از اغلب برآوردهای دیگر است. او در یک نشست خبری گفته است: «مردم ایران با رهبرانشان بسیار فرق دارند. آن‌ها در جهنم زندگی کرده‌اند و وضعیت بسیار ناراحت‌کننده است.»

به این ترتیب، در حالی که افکار عمومی جهان هنوز مشغول شمارش کشته‌شدگان و ثبت نقض‌های گسترده حقوق بشر در ایران است، واشنگتن و تهران روی مرزی باریک حرکت می‌کنند: از یک سو احتمال توافقی محدود که شاید به ایران امکان"غنی‌سازی نمادین" بدهد و از سوی دیگر، برنامه‌ریزی برای سناریوهایی که می‌تواند نقطه آغاز یک رویارویی نظامی تمام‌عیار باشد.

بخش عمده‌ای از تعرفه‌های آمریکا با حکم دادگاه لغو شد، اما تعرفه‌های جدید اعلام شده‌اند. ترامپ بر سیاست تعرفه‌ای خود پافشاری می‌کند؛ سیاستی که هزینه خانوارها را افزایش داده و دموکرات‌ها آن را فرصتی سیاسی می‌دانند.با حکم دیوان عالی ایالات متحده، مبنای حقوقی حدود ۷۵ درصد از درآمدهای حاصل از تعرفه‌ها از بین رفته است. این‌ها همان تعرفه‌هایی هستند که ترامپ در آوریل ۲۰۲۵ بر واردات تقریبا از همه کشورهای جهان وضع کرده بود. او برای این اقدام به قانون وضعیت اضطراری مصوب ۱۹۷۷ استناد کرده بود.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌وله

دیوان عالی آمریکا اکنون اعلام کرده است این اقدامترامپ غیرقانونی بوده و رئیس‌جمهور بر اساس آن قانون یادشده اجازه وضع تعرفه نداشته است. طبق این حکم از جمله، نرخ ۱۵ درصدی که پیش‌تر برای بیشتر کالاهای اتحادیه اروپا اعمال می‌شد، غیرقانونی اعلام شده است. با این حال، تعرفه‌های واردات بر فولاد، آلومینیوم و خودرو همچنان برقرار می‌ماند.

جیمز سمپل، استاد حقوق دانشگاه هافسترا، در گفت‌وگو با" ای‌بی‌سی" گفته است: «قانون اساسی اختیار وضع تعرفه‌ها را به کنگره می‌دهد.» او افزود رئیس‌جمهور تلاش کرده بدون مشورت با کنگره، یکی از بزرگ‌ترین افزایش‌های مالیاتی تاریخ آمریکا را بر مصرف‌کنندگان تحمیل کند. به گفته این استاد حقوق این حکم تائیدی بر اصول بنیادین تفکیک قوا در قانون اساسی است.

ترامپ در یک کنفرانس خبری در کاخ سفید اعلام کرد که از این حکم "عمیقا ناامید" شده و از برخی قضات "شرمسار" است. همان‌طور که انتظار می‌رفت، او اعلام کرد تعرفه‌های لغوشده را بر پایه حقوقی دیگری برقرار خواهد کرد.

اما ترامپ به این بسنده نکرد و افزود که فرمان اجرایی‌ای را برای اعمال یک تعرفه پایه ۱۰ درصدی بر تمامی واردات به آمریکا علاوه بر تعرفه‌های موجود امضا خواهد کرد.

سرنوشت درآمدهای حاصل از تعرفه‌های ترامپ

سرنوشت درآمدهای غیرقانونی دولت هنوز مشخص نیست؛ واردکنندگان باید تعرفه‌های پرداختی را پس بگیرند، اما دیوان عالی در این‌باره نظری نداده است.

ناتاشا سارین، که در دولت بایدن در وزارت خزانه‌داری سمت ارشد داشته، به سی‌ان‌ان گفته است: «تا کنون مصرف‌کنندگان حدود ۱۵۰ میلیارد دلار در قالب این تعرفه‌ها پرداخت کرده‌اند که اکنون غیرقانونی اعلام شده‌اند. اما حکم دادگاه درباره بازپرداخت چیزی نمی‌گوید.»

به گفته او در صورت بازپرداخت، پول احتمالا به شرکت‌ها خواهد رسید نه مستقیم به مصرف‌کنندگان و بستگی دارد که آیا شرکت‌ها آن را به مشتریان منتقل کنند یا خیر. سال گذشته تعرفه‌های ترامپ به‌طور متوسط حدود هزار دلار هزینه اضافی برای هر خانوار آمریکایی داشته است.

رضایت دموکرات‌ها از رد تعرفه‌ها

تعرفه‌ها بخش اصلی سیاست اقتصادی ترامپ را تشکیل می‌دهند. ترامپ پیش‌تر تاکید کرده بود که حتی در صورت شکست در دادگاه، مسیر خود را تغییر نخواهد داد. دموکرات‌ها از این وضعیت ابراز رضایت کرده‌اند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

رام امانوئل، رئیس دفتر کاخ سفید در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما، در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان گفت: «رئیس‌جمهور در نظرسنجی‌ها در موضوع اقتصاد عقب است و اکنون می‌خواهد برای موضوعی بجنگد که در میان مردم آمریکا محبوب نیست.»

به گفته امانوئل مردم تعرفه‌ها را فشار مستقیم بر بودجه خانوار و عاملی برای تورم می‌دانند. او افزود: «این مسئله می‌تواند جایگاه ترامپ را در مهم‌ترین موضوع انتخابات بیشتر تضعیف کند.»

منظور او انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر سال جاری است که حدود هشت ماه دیگر برگزار خواهد شد.

گروه تروریستی حزب‌الله لبنان از کشته شدن ۸ عضو خود در حملات هوایی جمعه شب ارتش اسرائیل در دره بقاع در شرق لبنان خبر داد. طبق اعلام حزب‌الله، یکی از کشته‌شدگان، حسین محمد یاغی، از فرماندهان این گروه بوده است.خبرگاه دویچه وله فارسی مجموعه‌ای خبری از موضوعات و تحولات روز ایران، منطقه، آلمان و جهان در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، ورزشی و غیره است.

در "خبرگاه" می‌توانید رویدادهای متنوع را به شکلی کوتاه و فشرده دنبال کنید.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

حزب‌الله از کشته شدن ۸ عضو خود در حملات هوایی ارتش اسرائیل در شرق لبنان خبر داد

گروه تروریستی حزب‌الله لبنان از کشته شدن ۸ عضو خود در حملات هوایی جمعه شب ارتش اسرائیل در دره بقاع در شرق لبنان خبر داد.

طبق اعلام حزب‌الله، یکی از کشته‌شدگان، حسین محمد یاغی، از فرماندهان این گروه بوده است. حزب‌الله لبنان به‌ندرت اعضای ارشد کشته‌شده خود در حملات اسرائیل را با عنوان "فرمانده" معرفی می‌کند.

حزب‌الله همچنین مدعی شد که این هشت نفر "در جریان حمله اسرائیل به منطقه بقاع، در حال دفاع از لبنان و مردم آن" جان باخته‌اند.

در همین رابطه ارتش اسرائیل اعلام کرد در این حملات سه مرکز فرماندهی متعلق به واحد موشکی حزب‌الله را هدف قرار داده و "شمار زیادی" از نیروهای این گروه تروریستی را کشته است.

ارتش اسرائیل همچنین اعلام کرد که نیروهای موشکی حزب‌الله در حال حاضر در حال برنامه‌ریزی حملات راکتی و موشکی علیه اسرائیل هستند و این اقدامات نقض تفاهم‌های آتش‌بس بین اسرائیل و لبنان محسوب می‌شود.

بر اساس گزارش رسانه‌های لبنانی، در این حملات دست‌کم ۱۰ نفر کشته و بیش از ۵۰ نفر زخمی شده‌اند.

تجمع اعتراضی در آبدانان پس از بازداشت یک زندانی سیاسی

به‌دنبال بازداشت یعقوب محمدی، زندانی سیاسی و معلم بازنشسته ساکن آبدانان در استان ایلام، شماری از شهروندان این شهرستان روز شنبه ۲ اسفند ۱۴۰۴ در مقابل ساختمان کلانتری و اداره اطلاعات دست به تجمع اعتراضی زدند.

بر اساس گزارش سازمان حقوق بشری هه‌نگاو، نیروهای حکومتی ساعاتی پیش از این تجمع، محمدی را با توسل به خشونت بازداشت کرده بودند. معترضان در جریان این تجمع شعارهایی از جمله "مرگ بر دیکتاتور" سر دادند.

تشدید تنش میان آمریکا و ایران؛ تدابیر امنیتی کشورهای اروپایی

در حالی که هفته‌هاست درباره حمله احتمالی آمریکا به ایران گمانه‌زنی می‌شود، اکنون شمار بیشتری از کشورهای اروپایی در حال کاهش نیروهای نظامی خود در منطقه هستند.

پس از آلمان، نروژ نیز برخی یگان‌های خود را بازگرداند. سخنگوی نیروهای مسلح نروژ اعلام کرد این اقدام به دلیل شرایط امنیتی انجام شده است.

ارتش آلمان پیش‌تر شمار نیروهای خود در عراق را کاهش داده و اعلام کرده است که تنها حداقل نیروی ضروری در منطقه باقی مانده است.

بیشتر بخوانید: آلمان شماری از نظامیان خود را از شمال عراق خارج کرد

وزارت خارجه آلمان نیز بار دیگر از شهروندان این کشور خواسته است ایران را ترک کنند.

دونالد ترامپ در واشنگتن با افزایش فشار بر حکومت ایران اعلام کرد که در صورت عدم حصول توافق، "اتفاقات بدی" رخ خواهد داد و برای این منظور بدون ارائه جزئیات بیشتری مهلتی حدود ۱۰ تا ۱۵ روز تعیین کرده است.

ترامپ در واشنگتن اعلام کرده است که در صورت عدم دستیابی به توافق درباره برنامه هسته‌ای ایران، حملات محدودی علیه این کشور را مدنظر دارد.

بر اساس گزارش روزنامه وال‌استریت ژورنال، کشتی‌های جنگی بیشتر، سامانه‌های پدافند هوایی و اسکادران‌های جنگنده نیز هم‌اکنون در منطقه خلیج فارس مستقر شده‌اند.

اولین جلسه دادگاه انقلاب تهران در ارتباط با سه معترض دی‌ماه برگزار شد

قوه قضائیه ایران اولین جلسه رسیدگی به پرونده اشکان مالکی، مهرداد محمدی‌نیا و آرمان معرفتی از دستگیرشدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ را اعلام کرد.

خبرگزاری میزان وابسته به قوه قضائیه اتهامات افراد دستگیر شده را "مرتبط با تحریق و تخریب مسجد جعفری و حوزه علمیه امام هادی کوی نصر تهران" اعلام کرده است.

نماینده دادستان در قرائت کیفرخواست، متهمان را به "اقدام علیه امنیت کشور، تخریب و آتش‌زدن مسجد و اموال عمومی در جریان ناآرامی‌های دی‌ماه ۱۴۰۴" متهم کرد.

بیشتر بخوانید: اعتراضات مردمی ۱۴۰۴

دادستان خواستار صدور حکم محکومیت برای "متهمان" شد. در جریان جلسه، تصاویر شب حادثه پخش و خسارت وارده به مسجد و حوزه حدود ۵۰ میلیارد تومان برآورد شد.

در ادامه جلسه دادگاه تصاویر و فیلم‌های مستند از شب حادثه (۱۹ دی‌ماه) در دادگاه پخش شد و یکی از اعضای هیئت امنای مسجد جعفری نیز شهادت داده و دو نفر از متهمان نیز به سوالات قاضی پاسخ دادند. قرار است جلسات دادگاه دیگری نیز برای متهمان این پرونده برگزار شود.

این نخستین دادگاه بازداشت شدگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ است و طبق گزارش نهادهای حقوق بشری از جمله هرانا مجموع بازداشت‌ها ۵۳۵۵۲ مورد و اعتراف‌های اجباری ۳۵۵ مورد اعلام شده است.

به گزارش هرانا در مجموع ۶۷۶ رخداد اعتراضی در ۲۱۰ شهر و ۳۱ استان به ثبت رسیده است.

عراقچی پاکت حاوی پیشنهادهای موشکی آمریکا را باز نکرده پس داد

یک منبع آگاه به خبرگزاری رویترز گفته دولت اسرائیل معتقد است تهران و واشنگتن به بن‌بست رسیده‌اند و اسرائیل در حال آماده‌سازی برای اقدام نظامی مشترک با ایالات متحده است، هرچند هنوز تصمیم نهایی برای اجرای چنین عملیاتی اتخاذ نشده است.

دو مقام اسرائیلی هم به خبرگزاری رویترز گفته‌اند شکاف‌ها میان واشنگتن و تهران غیرقابل‌پر کردن است و احتمال انجام عملیات نظامی در کوتاه‌مدت بالاست.

بیشتر بخوانید: احتمال حمله اسرائیل بعد از مذاکره آمریکا و ایران "بیشتر شد"

دو دور گفت‌وگوهای ایران و آمریکا بر سر مسائل اصلی از غنی‌سازی اورانیوم گرفته تا برنامه موشکی و لغو تحریم‌ها متوقف شده است.

به گفته یک منبع مطلع از مذاکرات، زمانی که میانجی‌های عمانی پاکتی از سوی آمریکا حاوی پیشنهادهایی درباره موضوع موشکی را تحویل دادند، عباس عراقچی از باز کردن آن خودداری کرده و پاکت را بازگردانده است.

پس از مذاکرات روز سه‌شنبه ۱۷ فوریه در ژنو، عراقچی اعلام کرد طرفین بر سر "اصول راهنما" به توافق رسیده‌اند، اما کاخ سفید تاکید کرد که همچنان فاصله‌هایی میان دو طرف وجود دارد.

یک مقام آمریکایی گفته است انتظار می‌رود ایران طی روزهای آینده پیشنهاد مکتوبی ارائه دهد و عراقچی نیز روز جمعه ۲۰ فوریه (۱ اسفند) اعلام کرده که پیش‌نویس پیشنهاد متقابل ظرف چند روز آماده خواهد شد.

"یواس‌اس جرالد فورد"، دومین ناو هواپیمابر آمریکا وارد مدیترانه شد

دومین ناو هواپیمابر آمریکا "یواس‌اس جرالد فورد" از تنگه جبل‌الطارق عبور کرد و وارد مدیترانه شد.

پیش‌تر دونالد ترامپ ناو هواپیمابر آبراهام لینکلنرا به منطقه خاورمیانه اعزام کرده بود و هشدار داده است که در صورت عدم توافق برای محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران، ممکن است حمله نظامی صورت گیرد.

هواپیماهای جنگی ناو فورد در حمله سوم ژانویه ۲۰۲۶ به کاراکاس و عملیات بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور این کشور مشارکت داشتند. به نوشته نیویورک تایمز، ماموریت فعلی این گروه رزمی پیش‌تر یک بار تمدید شده بود و خدمه این ناو قرار بود اوایل مارس به ایالات متحده بازگردند.

بیشتر بخوانید: دونالد ترامپ: تغییر رژیم در ایران می‌تواند بهترین اتفاق باشد

برخی از کشورها از جمله آلمان به دلیل تشدید تنش‌ها از شهروندان خود در ایران خواسته‌اند این کشور را ترک کنند.

وزارت خارجه آلمان گفته است اگرچه پروازهای تجاری محدود همچنان برقرار است و امکان خروج زمینی هم وجود دارد، اما در صورت هرگونه تشدید بحران، ارائه خدمات کنسولی تضمین نمی‌شود.

به گفته مقامات آلمانی شمار محدودی از شهروندان این کشور هنوز در ایران حضور دارند و توصیه به خروج شهروندان آلمانی از ایران از نوامبر ۲۰۲۲ تاکنون برقرار بوده است.

ترامپ در واشنگتن با افزایش فشار بر حکومت ایران اعلام کرد که در صورت عدم حصول توافق، "اتفاقات بدی" رخ خواهد داد و برای این منظور بدون ارائه جزئیات بیشتری مهلتی حدود ۱۰ تا ۱۵ روز تعیین کرده است

حمله پهپادی اوکراین به کارخانه موشک‌سازی روسیه

پهپادهای اوکراینی یک کارخانه موشک‌سازی روسیه را که در فاصله‌ای دور از خط مقدم قرار دارد، هدف قرار دادند.

به گفته فرماندار منطقه "اودمورتیا" در پیام‌رسان تلگرام، در این حمله چند نفر زخمی شده‌اند و خسارات قابل‌توجهی وارد شده است.

روزنامه کی‌یف ایندیپندنت گزارش داده که این حمله یکی از مهم‌ترین مراکز صنایع دفاعی روسیه را هدف قرار داده است. در این کارخانه، از جمله موشک‌های اسکندر که به‌طور گسترده در جنگ اوکراین استفاده می‌شوند و همچنین موشک‌های بالستیک قاره‌پیما تولید می‌شود.

اودمورتیا منطقه‌ای واقع در روسیه است که بیش از ۱۳۰۰ کیلومتر از مرز اوکراین فاصله دارد.

هم‌زمان، در طول شامگاه جمعه ۲۰ فوریه (۱ اسفند) حملات روسیه به اوکراین نیز گزارش شده است. در شهر بندری اودسا، پهپادها چندین ساختمان مسکونی را هدف قرار دادند. آمار دقیقی از تلفات این حملات هنوز منتشر نشده است.

اردشیر امیرارجمند: کتمان واقعیت مشارکت در جنایت است

اردشیر امیرارجمند، مشاور ارشد میرحسین موسوی، از رهبران جنبش سبز با اشاره زدن تیر خلاص به مجروحان از انتساب بی‌‌مدرک و سند این جنایات به "تروریست‌ها" انتقاد کرد و کتمان واقعیت را "مشارکت در جنایت" دانست.

او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس خطاب به مسعود پزشکیان، رئيس‌جمهور ایران نوشت: «مدیرعامل بهشت زهرا تایید کرده است که به پیکر ۷۰٪ از مجروحان اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه تیر خلاص زده شده. پس دستور صریح بوده است که معترضانِ مجروح نباید زنده بمانند. آقای پزشکیان پاسخ دهد که آمرین و‌ مامورین چه کسانی هستند. لازم نیست نه "گردن" بدهید و نه "دست"، فقط شفاف پاسخِ مستند دهید.»

حکومت ایران در برابر هزاران کشته‌ خیزش دی‌ماه هیچ مسئولیتی بر عهده نگرفته و آن را مطابق اعتراضات پیشین به "تروریست‌ها و اشرار" و امثال آن ربط داده است.

امیرارجمند با بیان این که "قبول کنید این چنین نظامی نه اصلاح‌پذیر است و نه ذره‌ای مشروعیت دارد" می‌نویسد، چنین انتسابی "وجدان هیچ انسان منصف و عقل سلیمی را قانع نمی‌کند و نظام به مانند گذشته همچنان متهم اصلی است."

ترامپ اعلام کرد در اعتراضات اخیرا ایران ۳۲ هزار نفر در بازه زمانی کوتاهی کشته شده‌اند. او گفت قرار بود ۸۳۷ نفر را اعدام کنند و آمریکا مانع آن شده است. در مقابل عراقچی گفت فقط ۳۱۱۷ نفر در اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ کشته شدند.دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا روز جمعه ۲۰ فوریه (۱ اسفند) برای اولین‌بار آماری از کشته‌شده‌های اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ ایران ارائه داد و گفت ۳۲ هزار نفر در بازه زمانی کوتاهی کشته شده‌اند.

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌وله

ترامپ در کاخ سفید در پاسخ به پرسش خبرنگاران ابراز داشت "مردم ایران با رهبران ایران فرق دارند و این یک وضعیت بسیار غم‌انگیز است".

ترامپ گفت: «دو هفته پیش هم قرار بود ۸۳۷ نفر را اعدام کنند؛ اعدام با جرثقیل. آن‌ها را با یک جرثقیل بالا می‌برند و در میدان می‌چرخانند. من به آن‌ها پیام دادم که اگر حتی یک نفر را اعدام کنید، همان لحظه هدف حمله قرار خواهید گرفت و آن‌ها از اعدام صرف‌نظر کردند.» ترامپ همچنین افزود این مقام‌ها ظاهرا هیچ‌کس را اعدام نکردند».

رئیس جمهور آمریکا خاطرنشان کرد: «واقعا برای مردم ایران احساس تاسف می‌کنم. آن‌ها انگار در جهنم زندگی کرده‌اند.»

عراقچی: فقط ۳۱۱۷ نفر کشته شدند

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به آمار ارائه‌شده از سوی ترامپ بلافاصله واکنش نشان داد.

وزیر خارجه جمهوری اسلامی در پلتفرم اکس نوشت دولت ایران به وعده خود درباره شفافیت کامل در قبال مردم پایبند بوده و فهرست کامل ۳۱۱۷ نفر از قربانیان "حمله تروریستی" اخیر، از جمله حدود ۲۰۰ مامور نیروی انتظامی را منتشر کرده است.

عراقچی همچنین تاکید کرد: «اگر کسی نسبت به صحت داده‌های ما تردید دارد، لطفا با مدرک صحبت کند».

احتمال حمله آمریکا به ایران بیشتر شد

پس از کشتار گسترده معترضان در ایران، ایالات متحده ناوگروه‌های خود را در کنار مرزهای آبی ایران مستقر کرد. اکنون نیروهای آمریکایی در آماده‌باش کامل قرار گرفته‌اند.

ترامپ روز جمعه اول اسفند از احتمال یک حمله محدود نظامی ارتش آمریکا به جمهوری اسلامی خبر داد و اعلام کرد که انجام آن را در دست بررسی دارد.

او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال چنین اقدامی برای وادار کردن رهبری تهران به توافق هسته‌ای، در جمع خبرنگاران در کاخ سفید گفت: «فکر می‌کنم می‌توانم بگویم که این گزینه را در نظر دارم.» او در این مرحله جزئیات بیشتری ارائه نکرد.

رئیس جمهور آمریکا پیش از این در ۲۳ دی‌ماه در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال از مردم ایران خواسته بود به اعتراضات خود ادامه دهند. او وعده داد: «کمک در راه است.»

ترامپ در این پیام از مردم ایران خواسته بود: «نام قاتلان و آزارگران را ثبت کنید. آن‌ها بهای گزافی خواهند پرداخت.»

هرانا: آمار تاییدشده تا کنون از ۷ هزار نفر گذشت

بر اساس گزارش مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران (هرانا) تا پایان روز پنجاهم از آغاز اعتراضات، مجموع جان‌باختگان تاییدشده ۷۰۱۵ نفر اعلام شده است که ۶۵۰۸ نفر از آنان در دسته "معترضان" ثبت شده‌اند و ۲۲۶ نفر زیر ۱۸ سال بوده‌اند.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

در همین بازه زمانی، شمار مصدومان غیرنظامی ۲۵۸۴۵ نفر، مجموع بازداشت‌ها ۵۳۵۵۲ مورد، بازداشت دانشجویان ۱۴۴ مورد، موارد اعتراف اجباری ۳۵۵ مورد و احضارها ۱۱۰۵۳ مورد ثبت شده است.

به گزارش هرانا، در مجموع ۶۷۶ رخداد اعتراضی در ۲۱۰ شهر و ۳۱ استان به ثبت رسیده است.

در ایران به زبان‌های متعددی صحبت می‌شود و هر کدام بخش مهمی از هویت قومی و فرهنگی مردم را تشکیل می‌دهند. آیا زبان‌های محلی در ایران به عنوان سرمایه فرهنگی دیده می‌شوند یا نگرانی‌های امنیتی و سیاسی بر آنها سایه افکنده است؟از ۲۶ سال پیش تاکنون روز ۲۱ فوریه (سوم اسفند) در سراسر جهان به عنوان روز جهانی "زبان مادری" شناخته و تلاش شده است، توجه افکار عمومی به اهمیت این موضوع جلب شود.

این روز نخستین بار در سال ۱۹۹۹ از سوی یونسکو اعلام شد و از سال ۲۰۰۰ در تقویم رسمی سازمان ملل گرامی داشته می‌شود. انتخاب ۲۱ فوریه نیز به رویداد سال ۱۹۵۲ در داکا بازمی‌گردد؛ جایی که دانشجویان برای به‌رسمیت شناختن زبان بنگالی در پاکستان آن زمان اعتراض کردند و چند تن از آنان کشته شدند؛ واقعه‌ای که بعدها در شکل‌گیری هویت ملی بنگلادش نقش مهمی ایفا کرد.

یونسکو موضوع "روز جهانی زبان مادری" در سال جاری را "صدای جوانان درباره آموزش چندزبانه" معرفی و با بیان اینکه "چشم‌انداز زبانی جهان در سال‌های اخیر دستخوش تغییرات عمیقی شده است" اعلام کرده است: «امروزه چندزبانی نه‌تنها به‌عنوان یک واقعیت اجتماعی، بلکه به‌عنوان ویژگی بنیادین انسان و رویکردی قدرتمند در آموزش شناخته می‌شود و جوانان در این تحول نقشی اساسی دارند؛ آنها با احیای زبان‌ها، تولید محتوای دیجیتال و بهره‌گیری از فناوری برای برجسته‌تر و ارزشمندتر ساختن تنوع زبانی، مشارکت می‌کنند.»

اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه‌ وله

بر اساس گزارش‌های این نهاد، در جهانِ امروز حدود هفت هزار زبان وجود دارد و بخش قابل توجهی از آنها در "معرض خطر هستند."

پژوهش‌های آموزشی نشان می‌دهد آموزش ابتدایی به زبان مادری می‌تواند در بهبود سواد پایه، کاهش ترک تحصیل و تقویت اعتماد به نفس دانش‌آموزان نقش موثری داشته باشد.

رفع این شکاف نیز مستلزم سیاست‌ها و شیوه‌های آموزشی‌ای است که آموزش چندزبانه را در کانون خود قرار دهند تا فراگیری، عدالت و یادگیری موثر برای همگان را ارتقا دهند.

تنوع زبانی ایران: سرمایه فرهنگی یا منبع نگرانی؟

در ایران نیز به زبان‌های متعددی صحبت می‌شود و هر کدام بخش مهمی از هویت قومی و فرهنگی مردم را تشکیل می‌دهند. بر اساس اصل پانزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، زبان و خط رسمی کشور فارسی است اما استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‌ها و تدریس ادبیات آنها در مدارس در کنار زبان فارسی آزاد دانسته شده است. با این حال، اجرای عملی این اصل همواره محل بحث و مناقشه بوده است.

اما با توجه به این تنوع، زبان‌های محلی در ایران بخصوص در سال‌های اخیر بیش از آنکه به عنوان یک سرمایه فرهنگی و میراث ارزشمند دیده ‌شوند، از برخی نظرات نگرانی‌های امنیتی و سیاسی را برانگیخته است. چه عواملی در شکل‌گیری این نگاه نقش دارد و پیامد آن برای جامعه چیست؟

کاظم کردوانی، پژوهشگر و جامعه‌شناس معتقد است، "این گوناگونی بزرگ زبانی در کشور ما درکنارِ زبان فارسی یکی از بخت‌های ما ایرانیان است."

بیشتر بخوانید: اعتراض کانون نویسندگان ایران به دستگیری مدافعان زبان‌ مادری

کردوانی به دو علت در این باره اشاره دارد و به دویچه وله فارسی می گوید: «نخست، به‌این‌علت که هر زبانی حامل فرهنگ و ویژگی‌ها و میراث خاصِ خود است و وجود این همه فرهنگ و غنا و تنوع (ازهرجهت) زمانی که کنار یک‌‌دیگر در دادوستدی چند صدساله قرار می‌گیرند، نتیجه‌اش یاری رساندن به رشد هریک از آنان و گسترده شدن هرچه بیش‌تر فرهنگ و گستردگیِ فرهنگی و زبانی میهن ما است.»

این پژوهشگر و جامعه‌شناس با بیان اینکه "این زبان‌ها پیوندهایِ مشترکِ تاریخی انکارناپذیری با زبان‌های ایرانی باستان و میانه دارند" توضیح می دهد: «ازجمله، زبان لری که دارای واژگان پهلوی فراوانی‌ست و ازنظر ساختاری نیز پیوندی ژرف با زبان‌های دوران‌های ساسانی و اشکانی دارد یا بسیاری از واژه‌های زبان فارسی میانه (پهلوی) که بدون تغییر یا با اندک تغییری در زبان کردی و گویش‌های مختلف آن وجود دارد. در زبان ترکی آذربایجانی هم طی قرن‌ها بسیاری از واژه‌های با ریشه‌ی زبان پهلوی وارد شده است.»

پژوهش‌های زبان‌شناسی تاریخی نیز این هم‌پوشانی واژگانی و ساختاری را نتیجه همزیستی طولانی‌مدت اقوام در فلات ایران می‌دانند. این سخن را می‌توان به زبان‌های مازندرانی، گیلکی و دیگر زبان‌های ایرانی نیز بسط داد که بسیاری از آن‌ها بازمانده ویژگی‌های کهن زبان‌های ایرانی شمالی و شمال‌غربی‌اند.

به اعتقاد این پژوهشگر "هیچ‌یک از این زبان‌ها نمی‌توانستند بدون این دادوستدِ چند قرنی و بدون زبان فارسی به این درجه از رشد خود برسند و بارآوری هریک از این زبان‌ها در رشد فرهنگ و توان‌گریِ زبانیِ کشور ما سهم به‌سزایی دارد."

بیشتر بخوانید: کانون نویسندگان ایران: آزادی زبان‌ بخش مهم آزادی بیان است

کاظم کردوانی علتِ دوم ارزش‌مندی این گوناگونی زبانی ایران را در این واقعیت نهفته می داند که وجود و رواج این زبان‌های محلی در مرزهای ما با دیگر کشورهای همسایه می‌تواند یکی از عوامل مهم تفاهم و رشد رابطه‌های فرهنگی، اقتصادی و سیاسی با همسایگان باشد؛ چنان‌که زبان کردی در ایران، عراق و ترکیه و زبان ترکی آذربایجانی در ایران و جمهوری آذربایجان نمونه‌هایی از این پیوندهای فرامرزی‌اند.

اما این تنوع زبان‌های محلی در ایران بیش از آنکه یک سرمایه فرهنگی محسوب شود، قسما منشا نگرانی‌های امنیتی و سیاسی شناخته می‌شود.

کردوانی معتقد است: «در دوران معاصر ایران نگرانی‌های امنیتی و سیاسی به این سرمایه‌ بی‌بدیلِ فرهنگی ما با برآمدن دوران رضا شاه سربرآورد و شکل گرفت که هم حاصل نگاهِ ناسیونالیسمِ افراطی حکومت پهلوی اول و روشن‌فکران اندیشه‌ساز طرفدار آن در شکل‌دهی مفهوم "ملت" و یک‌پارچگی ملی بود و هم حاصل دوران خاص دولت‌سازی‌های مدرن که در بسیاری از کشورها به شکل‌های گوناگون رواج داشت که شاید یکی از افراطی‌ترین شکل‌های آن در کشورِ همسایه‌ ما ترکیه روی داد که با بدترین نوع سرکوب‌ها هم‌راه بود و حتی تا سرباز زدن از به‌رسمیت شناختن مردم کرد آن دیار و "ترکان کوهی" خواندن آنان و منع صحبت به زبان کردی پیش رفتند.»

کردوانی، پژوهشگر و جامعه‌شناس می‌گوید، "در دوران پهلوی دوم نیز این سیاست نه به آن شدت اما در جوهره‌‌ خود با همان نگاه ادامه یافت و امروز نیز این نگاه هم‌چنان درمیانِ نحله‌هایی از نیروهای سیاسی وجود دارد که شوربختانه بداندیشی برخی از جریان‌های قومی درخصوصِ آموزش زبان مادری و اندیشه‌ای که نهان و آشکار بیان می‌کنند، به این نگاه بدبینانه و ایران‌بربادده یاری می‌رسانند.»

بیشتر بخوانید: اول مهر؛ آغاز مدارس و موضوع آموزش زبان‌های مادری

پس از انقلاب ۱۳۵۷ و استقرار جمهوری اسلامی نیز موضوع زبان‌های محلی وارد مرحله‌ای تازه شد. اگرچه قانون اساسی در اصل پانزدهم به امکان تدریس ادبیات زبان‌های محلی اشاره دارد اما فضای امنیتی سال‌های نخست انقلاب، درگیری‌های مسلحانه در برخی مناطق قومی مانند کردستان و ترکمن‌صحرا و سپس جنگ ایران و عراق، سبب شد مطالبات قومی و زبانی در چارچوبی امنیتی دیده شوند.

چالش‌ها و محدودیت‌های آموزش زبان مادری در ایران

کردوانی همچنین "آموزش به زبان مادری" را "دام‌چاله‌ای" می داند که به‌جد باید از آن کناره گرفت اما در کنار آن "آموزش زبان مادری" را حقی می داند که باید به‌رسمیت شناخت و به تحقق آن یاری رساند.

در عین حال، در ایران میان این دو مفهوم همواره محل اختلاف بوده است؛ به‌گونه‌ای که با وجود آزادی تدریس ادبیات زبان‌های محلی در کنار زبان فارسی، سازوکار اجرایی مشخص و فراگیر برای آموزش نظام‌مند این زبان‌ها در مدارس دولتی شکل نگرفته است.

اجرای محدود برخی واحدهای درسی زبان و ادبیات کردی و ترکی آذربایجانی در سال‌های اخیر عمدتا در سطح دانشگاه‌ها و به‌صورت اختیاری بوده و هنوز به برنامه‌های درسی مدارس وارد نشده است.

دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید

در سال‌های اخیر فعالان مدنی حوزه زبان‌های محلی در مواردی با محدودیت در اخذ مجوز برای برگزاری همایش‌ها یا انتشار منابع آموزشی نیز مواجه شده‌اند. همچنین نبود برنامه درسی رسمی، کمبود معلم آموزش‌دیده و فقدان سیاست‌گذاری منسجم از چالش‌های عملی این حوزه است.

به همین دلیل، موضوع آموزش زبان مادری در ایران غالبا در تقاطع دو رویکرد قرار گرفته است؛ از یک سو تاکید رسمی بر وحدت ملی و زبان فارسی به‌عنوان زبان مشترک و بعضا تهدید دیدن تقویت و غنای زبان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها محلی و از سوی دیگر مطالبات فرهنگی بخشی از شهروندان برای آموزش و رسمیت‌یافتن بیشتر زبان‌های محلی.

این دوگانه سبب شده است که مسئله زبان مادری در ایران، افزون بر جنبه فرهنگی و آموزشی، بار سیاسی و امنیتی نیز پیدا کند و همچنان محل مناقشه باقی بماند.