เราเรียนกันมา ว่ากรุงรัตนโกสินทร์สร้างเมื่อปี พ.ศ.2325 โดยใช้อิฐที่รื้อมาจากกรุงศรีอยุธยา แต่ในความเป็นจริงยังมีประเด็นปลีกย่อยและหลักการทางผังเมืองซ่อนอยู่อีกมาก

การจราจรก่อนและหลัง COVID-19 เปลี่ยนแปลงไปอย่างไรบ้าง bloomberg.com ได้ไปสำรวจมหานคร 5 เมืองได้แก่ ลอนดอน, นิวยอร์ก, เม็กซิโกซิตี้, มุมไบ และโตเกียว

ถ้าถามท่านว่าซื้อรถมาทำอะไร ทุกคนคงตอบว่า ซื้อมาขับ ซื้อมาเดินทางสิ แต่ตัวเลขบอกว่าไม่ใช่ ท่านซื้อรถมาจอด ใน 24 ชั่วโมง ถ้าไม่ใช่รถรับจ้าง รถสาธารณะ รถส่งของ เป็นแค่รถส่วนตัวท่านใช้ไม่เกิน 4 ชั่วโมงหรอก แต่ยังมีตัวเลขอื่นที่น่าสนใจ เช่น ใช้พลังงานคุ้มแค่ไหน ก่อให้เกิดอุบัติเหตุมากน้อยแค่ไหน และต้องการพื้นที่จริงๆ  ในการเคลื่อนรถแค่ไหนกัน (แอบบอกว่า อาจเท่ากับบ้านเดี่ยว 2 หลังเชียวนะ)

เราเห็นข่าวดราม่ากันเสมอ เรื่องวัดทะเลาะกับคนในคอนโด คอนโดว่าวัดส่งเสียงดัง ทั้งสวดศพ งานบวช รถแห่ งานวัด ไม่ต้องหลับต้องนอนกัน แต่วัดก็บอกว่า กิจกรรมแบบนี้อยู่มาเป็นร้อยปีแล้ว จะมายุ่งอะไรกับฉัน เธอมาทีหลังต้องยอมรับเรื่องนี้สิ

ต้นทางของปัญหาอยู่ที่ พลวัตเปลี่ยนเมือง คนเปลี่ยนนาฬิกาชีวิต เพราะอะไรมาฟังกัน

ระบบเมืองประกอบด้วยเมืองขนาดใหญ่ ขนาดกลาง ขนาดเล็ก ที่อยู่ในรัศมีทำการเดียวกัน อาจจะบทบาทหน้าที่แตกต่างกัน แต่พึ่งพากันเป็นระบบเดียวกัน จากเมืองเล็กไปพึ่งพาเมืองขนาดกลางไปสู่การไปพึ่งพาเมืองขนาดใหญ่

ระบบเมืองไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้น แต่มีการใช้งานมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาในชื่อที่เราคุ้นเคยกันว่า เมืองชั้นเอก ชั้นโท ชั้นตรี และชั้นจัตวา

เมืองในยุคแรกมอบให้ใครเป็นนักพัฒนาเมือง พระราชกำหนดศุขาภิบาล กรุงเทพฯ ร.ศ.๑๑๖ กำหนดไว้ชัดเจนว่าเป็น "แพทย์" กับ "วิศวกร" เพราะเหตุใด ลองมาฟังกัน

เราคุ้นเคยกับรั้วบ้านทึบๆ สูงๆ ในกรุงเทพมหานคร แต่พอเราดูหนัง hollywood เราก็เห็นว่า บ้านในยุโรปและอเมริกา ไม่มีรั้วหรือมีก็แค่เตี้ย ๆ เพื่อกำหนดขอบเขตแบบหลวม ๆ แค่นั้นเอง ก็ให้สงสัยว่า ทำไมรูปแบบของรั้วบ้านเรากับบ้านเขามันต่างกันแบบสุดขั้วขนาดนี้ ก็ไปสืบค้นมาเล่าสู่กันฟัง

ประชาชนมักจะร้องเรียนเสมอว่า ผังเมืองรวมที่ประกาศออกมาใช้งาน ไม่ยุติธรรม ไม่เป็นธรรมต่อพวกเขา ทั้งจำกัดการมีส่วนร่วมของประชาชน และเมื่อประกาศออกมาบังคับใช้ก็รอนสิทธิที่พวกเขาควรจะได้รับไปอย่างมากเกินความจำเป็น

ลองมาฟังกันว่า ผังเมืองรวมไม่ยุติธรรมจริงหรือ

ต่อเนื่องจากเมือง-หมา-นุด EP7 ที่ให้คำนิยาม "ความหนาแน่นสูง" กับ "ความแออัด" เอาไว้ แล้วทิ้งท้ายว่า กรุงเทพฯ เราไม่ได้หนาแน่นสูงเลย แต่แออัดเพราะเราวางผังเมืองไม่ดี

Episode นี้มีตัวเลขเชิงสถิติมายืนยันอย่างชัดเจน ว่ากรุงเทพฯ หนาแน่นสูงเกินไปหรือเปล่า 

เว็บไซด์ของวารสาร National Geographic ได้อธิบายถึงวิวัฒนาการของเมืองไว้อย่างกระชับเข้าใจง่าย

ผมเลยเอามาถอดความและขยายความเพื่อความเข้าใจที่ชัดเจนขึ้นมาเล่าสู่กันฟัง