Everydaylife

Last night, I was tormented by a memory—one of those memories that surface in the fragile space between wakefulness and sleep. My body was already heavy with sleepiness, the comforter lay still, and my eyes refused to open. I was half dreaming, but still aware of my breath brushing against the fabric at its edge.
The memory unfolded before me like a short film, vivid enough to jolt me awake. I replayed it over and over in my head: a painful reminder of a mistake, a crossroads where one choice changed the course of my life.
I got out of bed and sat down at my desk, drifting into musings about that strange time when I ended a relationship that I might have been able to continue. She was sweet, beautiful, and perhaps her presence would have made my school years—and the years that followed—so much easier.
I call these existential memories. They often appear in that twilight zone between wakefulness and dreaming, and since I turned sixty, they have become increasingly intrusive. Just before you fall asleep, when you relinquish control of your consciousness and stop trying to concentrate, your defenses become weaker. That is precisely when such memories surface. Some say that the subconscious processes the pain.
Perhaps. But there is a difference between ordinary memories and memories that arise from crossroads in life—moments you regret endlessly because they did not turn out as you had hoped. Your conscience switches to “if only” mode and the reproach swells. At such moments, I remember the words of a supervisor at the seminary: “If you could have done it differently, you would have.” A consolation, albeit often a meager one, when I imagine how wonderful life could have been if I had chosen differently.
But not all memories are painful. Some are false. I am sure I have one from when I was three: long hair, walking down the hallway in Lineerstraat to greet my grandmother, perhaps visiting for my birthday or Sinterklaas. Yet I know it is false, because it only exists as a photo. When I was eleven or twelve, I realized that my memory never went beyond the image. Real memories can be rewound, replayed, viewed from different angles. This one couldn't. Yet it came back in dreams, as if my mind longed to relive a moment that had been preserved only in a photo.
There are also interpreted memories—memories you share with others, only to discover that their version is completely different from yours. A friend once told me that I had talked at length about his problems and that it had helped him. I let it go, even though I couldn't remember the conversation or its effect.
We carry false memories with us, painful memories, dream memories, and memories that we edit with our imagination. We imagine alternative outcomes: If only I had said this... If only I had done that. Yet such corrections rarely last longer than a few minutes, because the imagination is weak compared to memory. Sometimes we adjust memories logically: we replace impossibilities with plausible details. I didn't jump from the second floor, but from the fourth step of the staircase—where I really sprained my ankles.
Sometimes memory can be tested against reality. Oosterpark, for example – was there really a sandpit at the exit of 1e Oosterparkstraat? Could a fire have been lit there under the watchful eye of a neighbor boy? Yes, it was true. That memory of sand, fire, and the park keeper remains intact. And then there are memories that only arise in dreams – dreams that are remembered in dreams, often recurring, each time in greater detail.
Such a dream came the week before I moved out of Balistraat in Amsterdam. I had to hang a pulley, fourteen or fifteen meters above the street from the fourth floor. Night after night, I dreamed that I failed and fell on a car whose color changed with each dream. Each fall was preceded by a different scenario.
I called it a practice dream. My foster father disagreed. For him, the meaning lay not in the fall or the hook, but in the detail: I climbed up to the attic alone, while my best friend remained nervously in the living room, paralyzed by “the mere thought.”
When the moment finally arrived, on a Saturday morning at ten past eight, I grabbed the hook, walked calmly to the skylight, and attached it with a gentle swing of my arm. Just as I had practiced all week in my dreams. No problem at all. A positive memory—one that I still think back on with quiet satisfaction.

Kinderen leven heerlijk tussen droom en werkelijkheid in. Het wordt van kleine kinderen gezegd alsof het iets heel bijzonders is, iets wat zich ook zou uiten in de vorm van de onbevangen, maar geniale tekeningen die kleine kinderen maken. En het schijnt dat Picasso ooit gezegd heeft dat het hem drie jaar kostte om te schilderen zoals Rubens, maar dat het hem zijn hele leven gekost heeft om te schilderen zoals een kind.
Nu is dat een prachtige uitspraak en misschien pas ik nu deze woorden verkeerd toe, maar die uitdrukking tussen droom en werkelijkheid deed me denken aan mijn vroege jeugd. Ik zal een jaar of vier, vijf geweest zijn en ik was in het park, in het Oosterpark aan het voetballen. Er werd een bal heel hard in mijn richting geschopt en ik miste hem, kon hem niet tegenhouden en ben toen achter die bal aan gaan hollen. Maar die bal ging zo hard en in het Oosterpark heb je ook van die slootjes en die bal viel dus de sloot in.
Maar ik stopte niet. Ik holde achter die bal aan, stapte over de rand heen en viel in het water. Ik werd daar snel door iemand uitgehaald en toen ben ik heel snel ook naar huis gehold zonder te letten op het verkeer dat van links en rechts kwam, wel over het zebrapad heen. Wat er daarna gebeurde weet ik niet precies, maar ongetwijfeld zal mijn moeder mij droge kleren hebben aangetrokken en me hebben afgedroogd.
Maar ik kan me ook herinneren dat ik tijdens die hele gebeurtenis aan de ene kant het bewustzijn had van het hollen en dat in het water stappen en de schrik van dat koude water en dat ik kopje onder ging, omdat het veel dieper was dan ik verwacht had. En ik weet nog wel hoe ik dan naar huis gehold ben, want later heb ik mij erover verbaasd dat er niks gebeurde en dat ik op dat zebrapad blijkbaar alle auto's op tijd heb laten stoppen.
Maar ik kan me ook herinneren dat ik tegelijkertijd een soort dubbel bewustzijn had, een ander bewustzijn, dat een soort van toezichthouder was dat reflecteerde op wat ik deed en dacht. En dat dit reflecterende bewustzijn ook actief was tijdens dat rennen naar het water toe achter die bal aan. Dus ik heb een soort bewustzijn van mijn bewustzijn gehad zonder dat die twee helemaal identiek werden.
Ik vind dat opvallend, want de gebeurtenis zelf en wat ik dacht tijdens die gebeurtenis lijkt inderdaad een beetje op dromen. Maar dat reflecterende bewustzijn, dat blijkbaar nog niet kon ingrijpen en niet in de handeling betrokken werd, zat massief op de achtergrond toe te kijken. En ik kan me dus herinneren, dat is dan eigenlijk het derde bewustzijnsmoment, beide bewustzijnsniveaus aan het werk waren. Dus dat de droom zat in de gebeurtenis en de werkelijkheid in dat reflecterende toekijkende bewustzijn.
Ik heb dat altijd een hele spannende affaire gevonden, omdat het voor mij al heel vroeg illustreerde dat bewustzijn meervoudig is. En dat misschien de meervoudigheid van dat bewustzijn zodanig groot wordt, dat we het als volwassenen met elkaar laten samenvallen zonder het nog uit elkaar te houden of achteraf te kunnen analyseren. Dat heet dan zelfbewustzijn: bewustzijn van jezelf als bewustzijn van de wereld, waarin je ook je eigen identiteit als het ware tot bewustzijn brengt.
Dat is dan weer iets wat ik heb afgeleid uit de teksten over zelfbewustzijn die Hegel in zijn fenomenologie van de geest had opgenomen. Fascinerend dus dat die uitspraak over kinderen, dat ze leven tussen droom en werkelijkheid, eigenlijk kan worden gepreciseerd door te zeggen dat kinderen leven met dit dubbele bewustzijn: het zich ontwikkelende reflecterende bewustzijn aan de ene kant en het droomachtige geheel-en-al-in-het-moment-opgaande bewustzijn.
Wat mij uiteindelijk in het water heeft doen vallen. Misschien hebben anderen ook dergelijke gebeurtenissen waardoor ze op het spoor komen van dit verschijnsel in hun eigen zelfbewustzijn. Of misschien is voor velen, als ze eenmaal volwassen zijn geworden, een dergelijke analyse helemaal niet meer interessant. Dan kun je vanuit de verwondering als volwassenen over het leven van kinderen zeggen: ze leven tussen droom en werkelijkheid.

In my life, I have probably worn out more than 20 scissors. I mean scissors for paper and for tape. Of those 20, I can remember very few at the moment. A few of them I bought at the HEMA. These were not expensive scissors, but they did look nice and shiny. The price varied from a few guilders to a few euros. But they all had something in common and that was that they started to show obvious defects after about six months and had to be thrown away after about a year.