Fakkeldragers in het onderwijs

Fakkeldragers in het Onderwijs | Aflevering 18 opgenomen op 12 februari 2026, Panora Lyceum, Doetinchem

GastenRobert van Rossum is interim afdelingsleider bovenbouw VO. Hij startte als gymleraar, vervulde uiteenlopende rollen in het onderwijs, werkte op Bonaire en is iemand die ziet wat er nodig is en het dan ook regelt. Zijn kompas: verbinding, nieuwsgierigheid en ruimte voor de mens achter de leerling.

Karin Derksen is schoolleider in het primair onderwijs. Ze denkt scherp over wat onderwijs werkelijk vermag, over maatschappelijke verantwoordelijkheid en over de spanning tussen individuele ontplooiing en collectieve betekenis.

Het boek Als de geit leert zwemmen van Nele Moost, geïllustreerd door Pieter Kunstreich. Een prentenboek over dieren die allemaal hetzelfde moeten leren, terwijl ze elk heel andere talenten meebrengen. Klein van formaat, groot van zeggingskracht.

Check-in | Talent — wat roept dat eigenlijk op?Het gesprek begint waar het altijd begint: bij een vraag die meer opent dan ze beantwoordt. Wat verstaan we eigenlijk onder talent? En wie bepaalt dat?

Tussen de regels door | Het boek als spiegelRobert leest voor uit Als de geit leert zwemmen en vertelt waarom dit prentenboek hem al jaren bijblijft. Hier wordt zichtbaar waar zijn vuur vandaan komt en wat hem telkens opnieuw in beweging zet.

Bladeren door de school | Wat speelt er echt?Van het prentenboek naar de praktijk van alledag. Wat zien Robert en Karin op hun eigen scholen? Waar wringen systemen, roosters en verwachtingen? En wat gebeurt er als je toch de ruimte pakt?

Van bladzijde naar buitenwereld | Van verhaal naar veranderingWat gunnen Robert en Karin het onderwijs als geheel? Dit gedeelte tilt het gesprek op naar het bredere maatschappelijke niveau. Over bubbels, differentiatie, samenwerking en de vraag wat onderwijs werkelijk beoogt.

Check-out | Wat blijft hangen?Beide gasten sluiten af met wat er bij hen is blijven sudderen. Concreet, persoonlijk en direct toepasbaar in de eigen praktijk.

Fakkeldragers in het Onderwijs is een productie van Human Education. Opname, techniek en montage: Mariska Schrage.

In deze aflevering ontmoet je Kim van Vlerken, docent tekenen en CKV aan het Huygens Lyceum in Eindhoven. Zebracht Visual Thinking Strategies haar school in en hield daar niet op.

Gesprekspartner aan tafel is Rick van de Zilver, docent geschiedenis aan het Stedelijk College Henegouwen in Eindhoven. Het boek dat deze aflevering doordesemt: Wieachter deze deur verdwaalt van Rindert Kromhout en Tonke Dragt, geïllustreerd door Linde Faas.

De tafel opent met een vraag die eenvoudig klinkt: wat doet kunst met je als je er zonder opdracht naar kijkt? Het gesprek gaat al snel over hoge drempels, over de veronderstellingdat kunst voor de happy few is, over wat er vrijkomt als je leerlingen de ruimte geeft zelf te zien. Een opening die de toon zet voor alles wat volgt.

Kim neemt Wie achter deze deur verdwaalt mee naar tafel. Een verhaal over een klas die paspoorten maakt, over gangen die leiden naar een spiegel, over de spanning die hoort bij hetnog-niet-weten. Kim leest voor en vertelt wat dit verhaal haar zegt over wie zij is als docent. Waarom Visual Thinking Strategies voor haar een levenshouding is. Wat ze zag toen haar leerlingen in een expositie bleven staan, terwijl ze eerder zouden zijn weggelopen.

Rick herkent de deuren. Als geschiedenisdocent werkt hij met iconische beelden om leerlingen een tijdsgeest in te loodsen; hij legt niets uit vooraf. Hij deelt wat dat met zijn lessendoet, wat het hem leert over zijn leerlingen, wanneer hij zichzelf op zijn tong moet bijten. Het gesprek gaat over luisteren als vaardigheid, over de kennis die al in de groep aanwezig is, over de docent die leert achterover te leunen.

Hoe deel je iets wat je zelf verrijkend vindt, op een manier die anderen aanraakt zonder hen te verplichten? Kim en Rick spreken over wat er werkelijk gebeurt als VTS een plek krijgt ineen school: in het mentoraat, in heterogene klassen, bij schoolleiders die hun begeleidingsgesprekken anders zijn gaan voeren. Met eerlijkheid over wat moeilijk blijft, over de kwetsbaarheid van intrinsieke bewegingen in systemendie vol zitten.

Wat als leerlingen leren dat het oké is om nog niet te weten? Dat ongemak bij het leven hoort? Dat de spiegel ook voor de docent is bedoeld? Kim en Rick denken hardop over wat hetonderwijs van morgen vraagt: leerlingen die zichzelf leren kennen in ontmoeting met anderen, een school als minimaatschappij die oefent met de echte wereld.

Over deze aflevering

Spelend leren of leren door te spelen? In deze aflevering zitten we aan tafel met Pim van Ark, onderbouwcoördinator op ODS De Starter in Groningen. Samen met Suzanne Vermaas gaan we het gesprek aan over de spanning tussen leerdoelen en vrij spel, over rijke leeromgevingen en over de vraag hoe het onderwijs zich verhoudt tot een veranderende wereld.

Pim deelt het verhaal van 'De Vlieger' uit Kikker en Pad van Arnold Lobel. Een verhaal over doorzetten, over blijven proberen ook als anderen je uitlachen. Een verhaal dat ook Pims eigen pad naar het leerkrachtschap tekent.

Waarom luisteren?Deze aflevering is voor onderwijsprofessionals die: zoeken naar een evenwicht tussen spel en opbrengstgericht werken; voelen dat het jonge kind bescherming én uitdaging nodig heeft; verlangen naar onderwijs dat ontwikkeling als mens centraal stelt en hun eigen professionele keuzes willen verdiepen

Pim van Ark
Onderbouwcoördinator en kleuterleerkracht op ODS De Starter in Groningen. Pas afgestudeerd aan de Post-HBO Jonge Kind. Pim zoekt de balans tussen leren en spelen, tussen observeren en toetsen. Ze legt glazen kopjes in de huishoek, zodat kinderen de werkelijkheid kunnen nabootsen. Ze speelt mee, voegt impulsen toe en houdt het kind in zichzelf wakker.

Suzanne Vermaas
Leerkracht en fakkeldrager uit aflevering 4. Suzanne is onderbouwcoördinator en leerkracht van twee groepen 1/2 bij OBS Meander in Groningen. Het vorige gesprek was zij de fakkeldrager en de hoofdgast, nu is ze gesprekspartner.

Kikker en Pad van Arnold Lobel (auteur en illustrator)
Een klassieker over vriendschap en volharding. In het verhaal De Vlieger probeert Pad zijn vlieger de lucht in te krijgen. En uiteindelijk gaat de vlieger omhoog.

Check-in – Spelen onder druk

We openen met een persoonlijke verkenning van het begrip spelen. Het gesprek raakt aan een herkenbare spanning in het onderwijsveld: hoe houden we ruimte voor verwondering terwijl systemen steeds concreter vragen om opbrengsten?

Tussen de regels door – De vlieger die blijft proberen

Pim leest voor uit Kikker en Pad. Het verhaal van de vlieger wordt een spiegel voor haar eigen weg. Zij vertelt over haar worsteling met lezen op de basisschool en de onzekerheid die volgde toen zij leerkracht wilde worden.

Doorzetten krijgt hier een gelaagde betekenis. Het gaat over veerkracht, over steun van ouders en leraren, over omwegen die richting geven.

Wat vraagt het van een leerkracht om kinderen te begeleiden in hun leerkuil? Hoe herken je het verschil tussen gezonde inspanning en verlammende druk?

Bladeren door de school – De veranderde wereld van het jonge kind

In het kleutergebouw zien we hoe de belevingswereld van kinderen verschuift. Boodschappen worden bezorgd, betalingen verlopen digitaal en spel weerspiegelt deze werkelijkheid. Tegelijkertijd signaleren we dat sommige kinderen minder vanzelfsprekend tot rijk rollenspel komen. De motoriek, taalontwikkeling en het vragen om toestemming lijken te veranderen.

Wat betekent dit voor de inrichting van de klas? Welke materialen leggen we neer? Hoe bewust sturen we spelimpulsen? De omgeving fungeert als derde pedagoog. Dat vraagt doordachte keuzes van de professional.

Van bladzijde naar buitenwereld – Wat vraagt dit van het onderwijs?

Wanneer spelen de oefenplaats is voor doorzettingsvermogen, taal en sociale ontwikkeling, raakt dat direct aan grotere onderwijskeuzes. Hoe waarderen we spel in beleidsmatige taal? Welke ruimte krijgt vertraging in een systeem dat versnelt? Hoe zorgen we dat basisvaardigheden en cultuurkracht elkaar versterken?

Aflevering 15: Hanneke Hinneman | Passend onderwijs in het grijze gebied

In deze aflevering van Fakkeldragers in het onderwijs schuiven we aan in Zoutkamp bij Hanneke Hinneman, schoolleider van Zoutkamperil en Mandegoud in Kloosterburen en Rosa Haye, leerkracht en bovenbouwcoördinator bij ODS De Starter. Een gesprek dat zich juist de spanning verkent waar veel onderwijsprofessionals dagelijks in werken.

Hanneke is fakkeldrager, omdat zij koers durft te houden in complexiteit. Als startend schoolleider kreeg zij twee kleine scholen onder haar hoede, ieder met een eigen dynamiek en urgente vragen. Ze laat zien hoe leiderschap eruit kan zien wanneer visie, lef en menselijkheid samenkomen.

Samen verkennen wij een thema dat raakt aan de kern van het onderwijs: passend onderwijs. Voor wie is het passend? Wie bepaalt dat? En wat gebeurt er wanneer goede intenties botsen met grenzen van tijd, middelen en draagkracht?

Hanneke brengt het boek Lampje van Annet Schaap (auteur én illustrator) mee. Een verhaal over een meisje dat leert lezen, terwijl de wereld haar al heeft veroordeeld. Het fragment dat zij kiest, opent een gesprek over schuld, kunnen, leren en gezien worden. Wat zegt dit verhaal over hoe wij kijken naar kinderen in het onderwijs?

Het gesprek verschuift naar de dagelijkse praktijk. Over leerkrachten die hun stinkende best doen en zich toch tekort voelen schieten. Over handelingsverlegenheid, onmacht en het spanningsveld tussen wat je ziet dat nodig is en wat je daadwerkelijk kunt bieden.

Wat betekent dit alles voor het onderwijs als systeem? Waar ligt de grens tussen verantwoordelijkheid van de professional en verantwoordelijkheid van het collectief? En wat vraagt dit van leiderschap, opleiding en beleid?

Geen afgerond antwoord, wel een meegever: een uitnodiging om anders te kijken naar passend onderwijs, naar grenzen en naar wat het vraagt om mens te blijven in een systeem dat vaak meer vraagt dan het kan dragen. Tegelijkertijd blijkt er meer te kunnen dan we soms denken.

Waarom luisteren

• Als je worstelt met de vraag hoe je recht doet aan elk kind, ook als het systeem tekortschiet.
• Als je zoekt naar houvast tussen ideaal en werkelijkheid in passend onderwijs.
• Als je wilt begrijpen waarom onderwijsprofessionals blijven, ondanks de spanning die ze voelen.
• Als je je herkent in het verlangen dat onderwijs voor elk kind een veilige haven is.

Opname: 27 januari 2026, De Zoutkamperril, ZoutkampGasten: Hanneke Hinneman en Rosa HayeProductie: Human EducationTechniek en montage: Mariska Schrage

Fakkeldrager: Jarina CaspersSchoolleider van De Schakel in Rotsterhaule en interim-directeur SBO It Oerset in Heerenveen en voormalig leerkracht met een internationale achtergrond. Jarina groeide op op Terschelling en woonde als kind in Oman. Haar ervaring met verandering heeft haar gevormd tot iemand die creativiteit en verbeelding als kernwaarden in het onderwijs beschouwt.

Gesprekspartner: Rixta HagaLeerkracht groep 7, rekenspecialist en rekencoördinator op de Anne Frankschool in Meppel. Rixta werkt met passie aan het verbinden van basisvaardigheden met betekenisvol leren en coöperatief werken.

Het boek: De Grote Kleine KapiteinAuteur: Paul Biegel | Illustrator: Carl Hollander | Uitgeverij: GottmerEen klassieker uit de Nederlandse jeugdliteratuur waarin De Kleine Kapitein met Dikke Druif, Marinka en Bange Toontje op de Nooitlek avonturen beleeft. Jarina kiest het tweede deel: De Kleine Kapitein in het land van Waan en Wijs.

Check-in: Wat betekent verandering voor jou?Drie perspectieven op verandering: als spanning en avontuur, als ontwikkelingsruimte en als noodzakelijke afwisseling binnen structuur.

Tussen de regels door: De zeetuin van vader blauwkrabJarina leest voor uit Paul Biegels meesterwerk en deelt waarom dit verhaal symbool staat voor haar visie op onderwijs: verbeeldingskracht, samenwerking en de kracht om jezelf te zijn.

Bladeren door de school: creativiteit en basisvaardighedenWat speelt er in teams? Van IPC-lessen tot pepernoten bakken, van cultuurcoördinatoren tot coöperatieve werkvormen. Een blik in de teamkamer waar inspiratie gedeeld wordt en collega's elkaar voeden.

Van bladzijde naar buitenwereld: nieuwsgierigheid als rode draadAls we dit weten, wat gunnen we het onderwijs dan? Meer ruimte voor creativiteit naast kennis, meer waardering voor wat al werkt en vooral: onderwijsmensen die nieuwsgierig blijven samen met kinderen.

Check-out: puzzels en parelsWat nemen de gasten mee? Jarina reflecteert op de waarde van haar team en het delen van puzzels én parels. Rixta is geïnspireerd door de manieren waarop je creativiteit kunt inzetten. Mariska spreekt over het land van waan en wijs: de wijsheid om met nieuwe ogen te blijven kijken.

Inzichten om mee te nemen:

• Creativiteit is een basisbehoefte voor optimale ontwikkeling
• Verandering vraagt afwisseling binnen structuur. Het gaat vooral om betekenisvol.
• Samenwerking ontstaat wanneer iedereen zijn eigenheid mag behouden; niet iedereen hoeft kapitein te zijn

Martijn Bellaard, coach en gildemeester bij Open ICT Hogeschool Utrecht, werkt zonder toetsen en lessen. Studenten leren via projecten waarin ze kunnen falen binnen veilige kaders. Hij begeleidt studenten holistisch, waarbij hij naar de hele persoon kijkt in plaats van losse prestaties af te vinken. Zijn werk draait om het creëren van rijke leeromgevingen waarin verlangen wordt gewekt in plaats van gedwongen.

Wieke van Hoek, lerarenopleider Vrije Schoolonderwijs, werkt met heldere grenzen die vrijheid mogelijk maken.

Samen verkennen we wat eigenaarschap werkelijk betekent. Wat er gebeurt als innovatie groeit en protocollen om aandacht vragen? En waarom het gesprek over waarom steeds verdwijnt van de agenda.

Met De schippers van de Kameleon van Hotze de Roos als spiegel: twee jongens die hun boot bouwen uit een badkuip en leren varen door te varen. Een verhaal over leren door te doen, over probleemoplossend vermogen en over vader Klinkhamer die toekijkt en helpt zonder over te nemen.

Eigenaarschap gaat over verantwoordelijkheid nemen. Voor jezelf, voor de ander, voor het gezamenlijke. Helpen zonder overnemen. Ingrijpen waar nodig, toekijken waar mogelijk.

Falen binnen veilige kaders is essentieel. Martijn: "In jaar één mag het volledig misgaan. Daar zit de spanningsboog: je wilt niet dat ze teleurgesteld raken op een manier die tot trauma leidt. Maar een beetje teleurstelling is niet erg."

• Wat als we leerlingen niet eerst moesten laten detoxen van wat we ze hebben aangeleerd?
• Hoe behoud je authenticiteit als protocollen om aandacht vragen?
• Wat gebeurt er als kaders die vrijheid moesten beschermen, kooien worden?
• Durven we cultuur haar eigen waarde te laten behouden in plaats van haar functioneel te maken?

Deze aflevering opent perspectief op eigenaarschap als gezamenlijke verantwoordelijkheid. Op falen als voorwaarde voor groei. Op vertragen als tegenkracht in een versneld systeem.

Iedereen in het onderwijs weet dat samenwerken belangrijk is. Dat we van elkaar moeten leren. Dat we elkaar moeten zien. Maar waarom gebeurt het dan zo weinig?

In deze aflevering praat Mariska met José Brouwer, leerkracht groep 1/2 en fakkeldrager van de verbeelding op ⁠De Bascule⁠, en Helen van der Velde, docent Nederlands op ⁠Penta⁠. Het prentenboek ⁠Egelus ⁠(luister ook naar GVR afl. 78) van⁠ Marije Tolman⁠ ligt op tafel. Het verhaal van een egeltje dat uitgeput op zijn rug valt, omdat hij het werk niet meer aankan. Totdat de andere dieren stoppen met doorrazen en hem overeind helpen.

Herkenbaar?

Dit gesprek gaat over de spanning die we allemaal voelen: we weten wat nodig is, maar we voelen er geen ruimte voor. We hebben vergaderingen over plannen en doelen, maar niet over hoe jij een kind aankijkt als het moeite heeft. We vinden bij elkaar kijken spannend, ook al weten we dat daar de échte ontwikkeling zit. We pompen energie in protocollen voor veiligheid, terwijl de basis ontbreekt: wat vinden wij eigenlijk goed?

Je hoort waarom leerkrachten de gelukkigste professionals zijn (autonomie!), maar ook de meest geïsoleerde. Waarom inspectierapporten meten wat meetbaar is, niet wat het allerbelangrijkste is. En waarom Helen zegt: een collega die de toetsen op een slimme manier uitdeelt, vertel je nooit in een overleg - maar het zijn juist die kleine dingen die alles veranderen.

Dit is geen aflevering met oplossingen. Dit is een aflevering die de vraag stelt: durven we lang genoeg te stoppen met doorrazen om elkaar overeind te helpen?

In deze aflevering van Fakkeldragers in het Onderwijs bezoeken we De Meander, waar bovenbouwleerkracht Robert Visser al 28 jaar een leeromgeving creëert die rust, aandacht en nieuwsgierigheid ademt. Zijn klas heet al jaren De IJsvogels: een speelse knipoog naar zijn achternaam (Kingfisher) én een beeld voor de scherpte, helderheid en duikkracht die hij kinderen gunt.

Onze fakkeldrager is een leerkracht die filosofie, wetenschap en pedagogische tact verweeft tot een onderwijspraktijk waarin kinderen durven vragen, durven denken en durven dwalen. Het gesprek met co-host Karen Fiet ontstond naar aanleiding van Op de kop in de prullenbak; Het grote boek van Madelief van Guus Kuijer, een jeugdboek dat de speelsheid, vrijheid en existentiële nieuwsgierigheid van de jaren zeventig in zich draagt. Robert verbindt diezelfde geest met het huidige onderwijs, waarin de ruimte voor verwondering opnieuw bevochten moet worden.

Het gesprek ontwikkelt zich langs vier thematische lijnen:

Rust
Wat gebeurt er wanneer een leraar werkelijk aanwezig is? We verkennen hoe rust geen vertraging van het leerproces is, maar de voedingsbodem van aandacht, empathie en executieve functies. Robert deelt hoe rust in zijn klas niet wordt afgedwongen, maar ontstaat uit duidelijke ritmes, vertrouwen en pedagogische nabijheid.

Creativiteit
Creativiteit wordt hier geen trucje of vak, maar een denkhouding. Robert laat zien hoe verbeeldingskracht ontstaat op de grens van onderzoek, spel, verhalen en techniek. We raken aan de ontwerp- en onderzoekscyclus, aan het samen zoeken naar oplossingen en aan wat kinderen leren wanneer iets mislukt, verschuift of zich onverwacht toont.

Humor en menselijkheid
Humor is voor Robert een pedagogisch instrument: een manier om spanning te ontladen, om contact te maken en om kinderen te laten ervaren dat leren licht mag zijn. We spreken over de menselijke maat, over het werken in systemen die soms schuren, en over de kunst om te blijven spelen zonder de professionaliteit te verliezen.

Verhalen en fakkeldragers
Geïnspireerd door Guus Kuijer en de klassieke onderwijsliteratuur zoals De gelukkige klas van Theo Thijssen onderzoeken we hoe verhalen onze pedagogische keuzes kleuren. Robert vertelt over de leraren die hem zelf hebben gevormd, over de kracht van gezien worden, en over de momenten waarop kinderen hem leren om opnieuw te kijken.

In deze aflevering ontvouwt zich een diepe onderstroom: de noodzaak om onderwijs opnieuw te verbinden met rust, creativiteit en de verbeeldingskracht die ons mens maakt. Robert Visser laat zien dat dit geen idealisme is, maar een richtinggevend kompas voor de toekomst van ons onderwijs.

Een gesprek vol herkenning, verwondering en richting, voor iedereen die zoekt naar onderwijs dat in lijn komt met wie we zijn én wie we willen worden.

De tafels zijn gekeerd. Wie is de vrouw achter de microfoon?

Na tien gesprekken met onderwijsprofessionals die vuur, veerkracht en verandering belichamen, is het tijd om te vertragen. In deze reflectieve bonusaflevering neemt Mariska Schrage zelf plaats tegenover Boudewijn Nijman.

Wat ontdek je in deze aflevering?

• Waarom Mariska drie jaar lang zichzelf tegenhield deze podcast te maken
• Welke rode draad alle tien gesprekken verbindt
• De spanning tussen individueel diploma's en gemeenschappelijke voorbereiding
• Waarom de leerkracht niet 50% druk voelt, maar 50% verschil kan maken
• Het fractaalprincipe: hoe dezelfde patronen terugkeren op elk onderwijsniveau

Voor wie is deze aflevering?Iedereen die zich afvraagt of ze als professional genoeg doen. Schoolleiders die worstelen met hoge verwachtingen versus speelruimte. Docenten die tekortdenken herkennen in hun eigen team.

De vraag die blijft hangen:Durven we onze keuzes te laten leiden door menselijkheid, ook als dat betekent dat we vertragen, anders vasthouden, of opnieuw beginnen?

Luister, laat je raken en herken misschien jezelf als fakkeldrager.

Seizoen 1 is afgesloten. Seizoen 2 staat al klaar.

In deze aflevering ga ik in gesprek met Karin Derksen, schoolleider, verbinder en onvermoeibare pleitbezorger voor kansengelijkheid. Vanuit haar jarenlange ervaring in diverse scholen – waaronder ISK-onderwijs – vertelt Karin over veerkracht, collectieve verantwoordelijkheid en de kracht van humor en verwondering in een sector die vaak vastloopt in protocollen.

Samen met Robert van Rossum spreken we over:

• Waarom kansengelijkheid begint bij het wegnemen van belemmeringen in de leefwereld van kinderen, zonder de eigen kracht van gezinnen te ondermijnen
• Hoe een school een veilige plek wordt wanneer ouders worden gezien én in hun waardigheid worden gelaten
• De rol van humor en lichtheid als tegenkracht tegen de zwaarte van het systeem
• De noodzaak om leerkrachten weer in hun kracht en regie te zetten, ondanks de dominante logica van methodemakers
• Waarom het prentenboek “Over de kleine mol…” van Werner Holzwarth en Wolf Erlbruch zo’n krachtig onderwijsmetafoor is: over kijken onder de grond, doorzetten, collectiviteit, en onderzoekende houding

• Het belang van een collectieve manier van kijken naar leren en leven, in plaats van uitsluitend de individuele prestatie centraal te zetten

Een aflevering voor iedereen die gelooft dat onderwijs pas echt mensgericht wordt wanneer we durven zien wat er onder de oppervlakte leeft.